11. Sınıf Biyoloji · Homeostazi

Dolaşım Sistemi ve Homeostazi Arasındaki İlişki

kalp
kılcal damar
kan plazması
Starling hipotezi
ozmotik basınç
lenf sistemi
kan basıncı

Dolaşım sistemi homeostaziye nasıl katkı sağlar?

Dolaşım sistemi, oksijeni, besinleri, hormonları ve antikorları hücrelere taşıyıp atıkları uzaklaştırarak vücudun sıcaklık, sıvı ve pH dengesinin korunmasına katkı sağlar. Kan dolaşımı kalp, damarlar ve kandan oluşur; kalp duvarı perikart, miyokart ve endokart tabakalarından meydana gelir. Atardamarlar kanı yüksek basınçla taşır, madde alışverişi ise tek katlı endotelden oluşan kılcal damarlarda olur. Kanın yaklaşık %55'i plazmadır; alyuvarlar gaz taşır, akyuvarlar savunma yapar, trombositler pıhtılaşmayı sağlar. Starling hipotezine göre kılcalın atardamar ucunda kan basıncı (yaklaşık 32 mmHg) ozmotik basınçtan (yaklaşık 22 mmHg) büyük olduğu için sıvı dokuya geçer; toplardamar ucunda ise sıvı kana geri döner. Lenf sistemi damar dışına sızan doku sıvısını toplayıp kana kazandırır. Damarların daralıp genişlemesi de kan basıncını ve vücut sıcaklığını ayarlar.

Dolaşım Sistemi ve Homeostazi Arasındaki İlişki: konu anlatımı ve özeti

Dolaşım sistemi oksijeni, besinleri, hormonları ve antikorları hücrelere taşırken atıkları da uzaklaştırır. Bu taşıma görevi sayesinde vücudun sıcaklık, sıvı ve pH dengesinin korunmasında anahtar rol oynar.

Kan dolaşımı kalp, damarlar ve kandan oluşur. Kalp duvarı dıştan içe perikart, miyokart (kalp kası) ve endokart tabakalarından oluşur.
Atardamarlar kanı kalpten yüksek basınçla taşır, toplardamarlar kanı düşük basınçla kalbe getirir. Madde alışverişi tek katlı endotelden oluşan kılcal damarlarda olur.
Kanın yaklaşık %55'i plazmadır; alyuvarlar hemoglobinle gaz taşır, akyuvarlar savunma yapar, trombositler pıhtılaşmayı sağlar.
Starling hipotezi: Kılcalın atardamar ucunda kan basıncı (yaklaşık 32 mmHg) ozmotik basınçtan (yaklaşık 22 mmHg) büyük olduğu için sıvı dokuya geçer. Toplardamar ucunda kan basıncı yaklaşık 15 mmHg'ye düşer ve sıvı kana geri döner.
Kılcal damar boyunca basınçlar: kan basıncı atardamar ucunda 32, toplardamar ucunda 15 mmHg; ozmotik basınç yaklaşık 22 mmHg. Kan basıncı büyük olan kısımda sıvı dokuya geçer, küçük olan kısımda kana döner
Lenf sistemi damar dışına sızan doku sıvısını toplayıp kana geri kazandırır, lenf düğümleriyle savunmaya katılır ve yağ sindirim ürünlerini taşır. Lenfte atardamar yoktur, akış tek yönlüdür.
Damarların daralıp genişlemesi kan basıncını ve vücut sıcaklığını ayarlar; kan ayrıca pH, sıvı ve elektrolit dengesine katkı sağlar.

Unutma: Starling sorularında madde akışının yönünü iki basıncın farkı belirler: Kan basıncı büyükse damardan dokuya, ozmotik basınç büyükse dokudan damara geçiş olur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dolaşım sistemini bir şehrin ulaşım ve dağıtım ağına benzetebilirsin.

Merkez (kalp): Kanı pompalayarak sistemi çalıştırır.
Ana yollar (atardamarlar): Kanı kalpten yüksek basınçla organlara götürür.
Teslimat sokakları (kılcallar): Duvarları tek hücre kalınlığındadır; oksijen, besin ve hormonlar hücrelere burada bırakılır, atıklar burada alınır.
Dönüş yolları (toplardamarlar): Kanı düşük basınçla kalbe geri getirir.
Yardımcı hat (lenf): Damarlardan dokuya sızan sıvıyı toplayıp kana geri kazandırır.

Günlük hayattan: Sıcak bir günde yüzünün kızarması, deri damarlarının genişleyip daha çok kanı yüzeye taşımasıdır; böylece fazla ısı dışarı verilir.

Sık yapılan hata: "Atardamarlar her zaman oksijenli, toplardamarlar her zaman oksijensiz kan taşır." Doğrusu: Akciğer atardamarı kalpten akciğere oksijence fakir kan, akciğer toplardamarı ise akciğerden kalbe oksijence zengin kan taşır. Damarın adını kanın akış yönü belirler.

Derinleş

Uzun otobüs ya da uçak yolculuklarında yolculara ara sıra ayağa kalkıp yürümeleri ve bacaklarını hareket ettirmeleri önerilir. Bu önerinin toplardamarlarda kanın kalbe dönüşü ve bacak kaslarının hareketiyle ilişkisini araştır. Uzun süre oturarak ders çalışan öğrenciler için dolaşımı destekleyen, ders aralarında yapılabilecek bir hareket planı tasarla ve sınıf ortamında uygulanabilirliğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

BİY.11.2.6Dolaşım sistemi ve homeostazi arasındaki ilişki ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
- a) Dolaşım sisteminin işleyişi ve dolaşım sistemi-homeostazi ilişkisini açıklamaya yönelik model önerir.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci, pıhtılaşmayı önleyen madde içeren bir tüpe alınan kanın santrifüj edildikten sonra iki katmana ayrıldığını görüyor. Üstte açık sarı, berrak bir sıvı tüpün yarısından biraz fazlasını kaplıyor; altta ise koyu kırmızı bir çökelti var. Üstteki sıvı katman hangisidir?
- A) Alyuvarlar
- B) Plazma
- C) Akyuvarlar
- D) Trombositler
- E) Doku sıvısı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Plazma
Kanın yaklaşık %55'ini oluşturan sıvı kısım plazmadır; santrifüjde üstte açık sarı katman olarak ayrılır. Doku sıvısı da plazmaya benzer bir sıvıdır; ancak hücreler arasında bulunur, damardan alınan kan örneğinde ayrı bir katman oluşturmaz.
Kolay
2Bir kardiyolog, kalp krizi geçiren bir hastada kalbi besleyen damarlardan birinin tıkandığını ve kalbin kasılmasını sağlayan duvar tabakasının bir bölümünün zarar gördüğünü açıklıyor. Zarar gören kalp duvarı tabakası hangisidir?
- A) Miyokart
- B) Perikart
- C) Endokart
- D) Endotel
- E) Plevra
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Miyokart
Kalp duvarı dıştan içe perikart, miyokart ve endokarttan oluşur; kasılmayı sağlayan kas tabakası miyokarttır. Perikart kalbi saran dış zardır; kalbi korur ama kasılmaz.
Kolay
3Biyoloji öğretmeni, bir dokuda besin ve oksijenin kandan hücrelere, atıkların da hücrelerden kana geçtiği damarların duvarının yalnızca tek kat hücreden oluştuğunu anlatıyor ve öğrencilerden bu damarların adını söylemelerini istiyor. Öğretmenin anlattığı damarlar hangileridir?
- A) Atardamarlar
- B) Toplardamarlar
- C) Kılcal damarlar
- D) Lenf düğümleri
- E) Lenf kanalları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kılcal damarlar
Tek katlı endotelden oluşan ince duvarı sayesinde kan ile doku hücreleri arasında madde alışverişi kılcal damarlarda gerçekleşir. Atardamarlar da kanı dokulara getirir; ancak kalın ve çok katlı duvarları madde geçişine izin vermez.
Kolay
4Kan tahlilinde bir kan elemanının sayısı çok düşük çıkan Tuna'da, küçük çiziklerden ve diş fırçaladıktan sonra oluşan kanamaların uzun süre durmadığı gözleniyor. Tuna'da sayısı düşük olan kan elemanı büyük olasılıkla hangisidir?
- A) Alyuvar
- B) Akyuvar
- C) Lenfosit
- D) Trombosit
- E) Plazma hücresi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Trombosit
Kanamanın durmaması pıhtılaşmanın aksadığını gösterir; pıhtılaşmayı başlatan kan elemanı trombosittir. Alyuvar sayısının düşmesi kansızlığa yol açar; halsizlik yapar ama kanamanın süresini uzatmaz.
Kolay
5Kan dolaşım sistemini oluşturan üç temel yapı hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Akciğer, böbrek ve kalp
- B) Kalp, lenf ve mide
- C) Kalp, damarlar ve kan
- D) Damarlar, deri ve kas
- E) Kan, karaciğer ve dalak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kalp, damarlar ve kan
Kan dolaşımı kalp, damarlar ve kandan oluşur. Akciğer ve böbrek dolaşımla iş birliği yapan farklı sistemlerin organlarıdır.
Kolay
6Kalp duvarının dıştan içe doğru tabakaları hangi sırayla dizilir?
- A) Endokart – miyokart – perikart
- B) Perikart – miyokart – endokart
- C) Miyokart – perikart – endokart
- D) Perikart – endokart – miyokart
- E) Endokart – perikart – miyokart
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Perikart – miyokart – endokart
Kalp duvarı dıştan içe perikart, miyokart (kalp kası) ve endokart tabakalarından oluşur. Kasılmayı sağlayan orta tabaka miyokarttır.
Kolay
7Kanın pıhtılaşmasını sağlayan kan elemanları hangileridir?
- A) Alyuvarlar
- B) Trombositler
- C) Akyuvarlar
- D) Plazma suyu
- E) Hemoglobin
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Trombositler
Trombositler pıhtılaşmayı sağlar. Alyuvarlar gaz taşır, akyuvarlar savunma yapar.
Kolay
8Lenf sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Lenf sisteminde atardamarlar bulunur
- B) Lenf kalpten çıkarak vücuda pompalanır
- C) Lenfte akış tek yönlüdür
- D) Lenf sistemi savunmada görev almaz
- E) Lenf, alyuvarları taşıyan ana sıvıdır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Lenfte akış tek yönlüdür
Lenf sisteminde atardamar yoktur ve akış tek yönlüdür; lenf düğümleriyle savunmaya katılır. Lenf kalpten pompalanmaz.
Kolay
9Lenf sisteminin görevlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Damar dışına sızan doku sıvısını kana geri kazandırmak
- B) Kanı kalpten vücuda yüksek basınçla pompalamak
- C) Oksijeni hemoglobinle taşımak
- D) İdrarı oluşturmak
- E) Hormon salgılamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Damar dışına sızan doku sıvısını kana geri kazandırmak
Lenf sistemi damar dışına sızan doku sıvısını toplayıp kana döndürür; ayrıca savunmaya katılır ve yağ sindirim ürünlerini taşır.
Kolay
10Lenf sisteminin sindirimle ilgili görevi hangisidir?
- A) Proteinleri parçalamak
- B) Glikozu glikojene çevirmek
- C) Mide asidi üretmek
- D) Yağ sindirim ürünlerini taşımak
- E) Safra üretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yağ sindirim ürünlerini taşımak
Lenf sistemi yağ sindirim ürünlerini taşır. Proteinleri parçalamak sindirim enzimlerinin, safra üretmek karaciğerin görevidir.
Kolay
11Kalp duvarında kasılmayı sağlayan tabaka hangisidir?
- A) Perikart
- B) Endokart
- C) Endotel
- D) Miyokart
- E) Plevra
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Miyokart
Miyokart kalp kası tabakasıdır ve kasılmayı sağlar. Perikart kalbi dıştan sarar, endokart iç yüzeyi döşer.
Kolay
12Kanın hacimce yaklaşık yüzde kaçını plazma oluşturur?
- A) %55
- B) %10
- C) %25
- D) %80
- E) %95
Cevabı göster
Doğru cevap: A) %55
Kanın yaklaşık %55'i plazmadır; kalan kısım kan hücreleri ve hücre parçalarıdır.
Kolay
13Dolaşım sisteminin taşıdığı maddelerle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Yalnızca oksijeni akciğerden hücrelere taşır
- B) Yalnızca hücrelerde oluşan atıkları taşır
- C) Hormonları taşımaz, yalnızca besin taşır
- D) Antikorları taşımaz, yalnızca gaz taşır
- E) Oksijen, besin, hormon ve antikorları taşır, atıkları uzaklaştırır
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Oksijen, besin, hormon ve antikorları taşır, atıkları uzaklaştırır
Dolaşım sistemi oksijeni, besinleri, hormonları ve antikorları taşır; atıkları da uzaklaştırır. Bu taşıma görevi homeostazinin korunmasında anahtar roldedir.
Kolay
14Kanı kalpten yüksek basınçla vücuda taşıyan damarlar hangileridir?
- A) Toplardamarlar
- B) Kılcal damarlar
- C) Lenf damarları
- D) Atardamarlar
- E) Lenf düğümleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Atardamarlar
Atardamarlar kanı kalpten yüksek basınçla taşır. Toplardamarlar kanı düşük basınçla kalbe getirir.
Kolay
15Kandaki hücrelerden hangisi vücudun savunmasında görev alır?
- A) Alyuvarlar
- B) Trombositler
- C) Plazma proteinlerinin tamamı
- D) Hemoglobin
- E) Akyuvarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Akyuvarlar
Akyuvarlar savunma yapar. Alyuvarlar gaz taşır, trombositler pıhtılaşmayı sağlar.
Kolay
16Alyuvarların içinde bulunan ve gazların taşınmasını sağlayan protein hangisidir?
- A) Hemoglobin
- B) Antikor
- C) İnsülin
- D) Histamin
- E) Kollajen
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hemoglobin
Alyuvarlar hemoglobin sayesinde gaz taşır. Antikorlar savunmada görev alan proteinlerdir.
Kolay
17Bir ilk yardım eğitiminde eğitmen, kalp masajı yapılırken ellerin göğsün ortasındaki göğüs kemiğinin üzerine yerleştirildiğini anlatıyor ve bunun kalbin vücuttaki konumuyla ilgili olduğunu söylüyor. Kalbin vücuttaki konumu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Göğüs boşluğunun dışında, diyaframın hemen altında
- B) Göğüs kemiğinin arkasında, iki akciğerin arasında
- C) Sol akciğerin içinde, kaburgaların hemen arkasında
- D) Omurganın hemen arkasında, iki böbreğin arasında
- E) Sağ akciğerin altında, karaciğerin hemen üstünde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Göğüs kemiğinin arkasında, iki akciğerin arasında
Kalp, göğüs kemiğinin hemen arkasında ve iki akciğerin arasında yer alır; kan dolaşımının merkezidir. Kalp göğüs boşluğunun içindedir, akciğerlerin içinde ya da diyaframın altında değildir.
Kolay
18Bir araştırmacı dolaşım sistemini şehrin su tesisatına benzetiyor: Kalp, basıncı yükseltip sıvıyı ağa iten pompaya karşılık geliyor. Su kulesi ise pompanın bastığı suyu alan ve ani talep dalgalanmalarını yumuşatan bir basınç deposudur. Bu benzetmede su kulesine karşılık gelen dolaşım sistemi yapısı hangisidir?
- A) Aort
- B) Kılcal damarlar
- C) Toplardamarlar
- D) Lenf damarları
- E) Akciğer kılcalları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aort
Benzetmede kalp pompaya, aort su kulesine karşılık gelir: Aort, kalbin pompaladığı kanı alan ana atardamardır ve su kulesi gibi basınç deposu işlevi görerek dalgalanmaları yumuşatır. Kılcal damarlar madde alışverişinin yapıldığı ince damarlardır; toplardamarlar kanı düşük basınçla kalbe geri getirir; lenf damarları doku sıvısını toplar.
Orta
19Fizyoterapist, uzun yolculuklarda ayak bilekleri şişen bir hastaya bacak kaslarını düzenli çalıştırmasını öneriyor. Kas kasılmalarının lenf damarlarındaki sıvının ilerlemesine yardım ettiğini açıklıyor. Lenf sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Doku sıvısını toplayıp kana geri kazandırır.
- B) Lenf damarları atardamarlarla başlar.
- C) Lenf akışı iki yönlü olarak gerçekleşir.
- D) Oksijeni hemoglobinle dokulara taşır.
- E) Lenfi kalp gibi güçlü bir pompa iter.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doku sıvısını toplayıp kana geri kazandırır.
Lenf sistemi kılcallardan dokuya sızan fazla sıvıyı toplar ve toplardamarlar aracılığıyla kana geri kazandırır. Lenfin bir pompayla itildiğini düşünmek yanlıştır; lenf sisteminin kalbi yoktur, akış kas kasılmaları ve kapakçıklarla sağlanır.
Orta
20Kan bağışı sırasında hemşire iğneyi koldaki toplardamara batırıyor. Bir öğrenci neden atardamarın seçilmediğini sorunca hemşire, atardamardan kan almanın daha riskli olduğunu, delikten kanın fışkırabileceğini ve kanamanın zor durduğunu söylüyor. Hemşirenin açıklaması atardamarların hangi özelliğiyle ilgilidir?
- A) Kanı dokulardan kalbe düşük basınçla getirir.
- B) Madde alışverişinin yapıldığı tek katlı damarlardır.
- C) Kanı kalpten dokulara yüksek basınçla taşır.
- D) Doku sıvısını toplayıp toplardamarlara aktarır.
- E) İçinde geri akışı önleyen kapakçıklar bulunur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kanı kalpten dokulara yüksek basınçla taşır.
Atardamarlar kanı kalpten yüksek basınçla uzaklaştırır; bu yüzden delindiklerinde kan fışkırır. Kapakçıklar toplardamarların özelliğidir; düşük basınçlı toplardamarlarda kanın geri akmasını önler.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.