Sürtünme Kuvveti

statik sürtünme kuvveti
kinetik sürtünme kuvveti
sürtünme katsayısı
dik tepki kuvveti
serbest cisim diyagramı

Statik ve kinetik sürtünme kuvveti arasındaki fark nedir?

Sürtünme kuvveti, birbirine temas eden yüzeyler arasında kaymayı zorlaştıran ya da engelleyen kuvvettir; yürümeyi sağlar ve hareket enerjisinin bir kısmını ısıya dönüştürür. Cisim uygulanan kuvvete rağmen kımıldamıyorsa statik sürtünme uygulanan kuvvete eşit ve zıt yöndedir ve kuvvet arttıkça bir en büyük değere kadar artar. Cisim kaymaya başlayınca kinetik sürtünme sabit bir değer alır: fk = k · N. Kinetik sürtünme katsayısı genellikle statik olanınkinden küçüktür; bu yüzden durgun cismi harekete geçirmek daha zordur. Sürtünme yüzeylerin cinsine ve dik tepki kuvvetine bağlıdır, temas alanına ve hıza bağlı değildir. Örneğin 4 kg'lık blok için k = 0,25 ve g = 10 m/s² iken N = 40 N, sürtünme 10 N olur; 18 N'luk kuvvetle çekilirse ivme 2 m/s² bulunur. Duran cisimde sürtünme fk = k · N ile değil, uygulanan kuvvete eşit alınarak hesaplanır.

Sürtünme Kuvveti: konu anlatımı ve özeti

Birbirine temas eden yüzeyler arasında, kaymayı zorlaştıran ya da engelleyen kuvvete sürtünme kuvveti denir. Sürtünme hem yürümemizi sağlar hem de enerjinin bir kısmını ısıya dönüştürür.

Statik sürtünme: Cisim kuvvete rağmen kımıldamıyorsa sürtünme, uygulanan kuvvete eşit ve zıt yöndedir. Uygulanan kuvvet arttıkça statik sürtünme de artar, ancak bir en büyük değeri vardır.
Kinetik sürtünme: Cisim kaymaya başlayınca sürtünme sabit bir değer alır ve hareket yönüne zıttır: fk = k · N.
Kinetik sürtünme katsayısı, statik sürtünmenin en büyük değerine karşılık gelen katsayıdan genellikle küçüktür; bu yüzden durgun cismi harekete geçirmek, hareketli cismi sürdürmekten zordur.
Sürtünme kuvveti yüzeylerin cinsine ve dik tepki kuvvetine (N) bağlıdır; temas yüzeyinin alanına ve cismin hızına bağlı değildir.
Yatay düzlemde N = m · g'dir; eğik düzlemde dik tepki kuvveti ağırlığın yüzeye dik bileşenine eşittir.
Örnek: 4 kg'lık blok yatay zeminde, k = 0,25 ve g = 10 m/s² iken N = 40 N, fk = 0,25 · 40 = 10 N olur. 18 N'luk kuvvetle çekilirse net kuvvet 8 N, ivme 8 / 4 = 2 m/s² olur.
4 kg’lık bloğa etki eden kuvvetler (oklar ölçekli): çekme 18 N, kinetik sürtünme 10 N, ağırlık ve dik tepki 40’ar N; net kuvvet 8 N

Unutma: Cisim durgunken sürtünmeyi fk = k · N ile hesaplamak sık yapılan hatadır; duran cisimde sürtünme, uygulanan kuvvete eşittir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Sürtünme sorularında ilk soru hep şudur: Cisim kayıyor mu, kaymıyor mu?

Önce statik sürtünmenin en büyük değerini bul.
Uygulanan kuvvet bu değerden küçükse cisim durur ve sürtünme uygulanan kuvvete eşittir.
Uygulanan kuvvet büyükse cisim kayar; sürtünme artık kinetik sürtünmedir ve sabittir.

Adım adım örnek: 10 kg'lık bir koliyi (g = 10 m/s²) zeminde itiyorsun. Statik sürtünme en fazla 50 N, kinetik sürtünme 30 N olsun. 40 N ile itersen koli kıpırdamaz ve sürtünme 40 N'dur. 60 N ile itersen koli kayar: net kuvvet 60 − 30 = 30 N, ivme 3 m/s² olur.

Günlük hayattan: Buzlu yolda yürümenin zor olması, ayağını geri itmen için gereken sürtünmenin azalmasındandır.

Sık yapılan hata: "Sürtünme her zaman hareketi engeller." Doğrusu: Yürürken ayağın yeri geriye iter, sürtünme ise ayağına ileri yönde etki eder; sürtünme olmasaydı yürüyemezdik.

Derinleş

Kuru ve ıslak yolda aracın durma mesafesinin neden değiştiğini araştır. Lastik diş derinliği, yol yüzeyi ve hızın durma mesafesine etkisini gösteren bir afiş tasarla. Afişinde sürtünme katsayısının yarıya inmesinin fren mesafesini nasıl etkilediğini basit bir hesapla göster. Yağmurlu havada takip mesafesini artırmanın hem bir fizik hem de bir sorumluluk meselesi olduğunu nasıl anlatırsın?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FİZ.11.1.6Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerini karşılaştırabilme
- a) Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerine ilişkin özellikleri belirler.
- b) Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerine ilişkin benzerlikleri listeler.
- c) Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerine ilişkin farklılıkları listeler.
FİZ.11.1.7Sürtünme kuvvetinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
- a) Sürtünme kuvvetinin bağlı olduğu değişkenler arasındaki ilişkiyi keşfederek matematiksel modeline ulaşır.
- b) Farklı veri setleri ile hesaplamalar yaparak sürtünme kuvvetinin matematiksel modelini geneller.

Bu konuda neler var?

Statik ve Kinetik Sürtünme Kuvvetleri
Sürtünme Kuvvetinin Bağlı Olduğu Değişkenler

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Taşınma günü Berk, 10 kg kütleli bir kitap sandığını yatay zeminde kaydırarak kapıya götürüyor. Sandık ile zemin arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3'tür. (g = 10 m/s²) Sandık kayarken ona etki eden kinetik sürtünme kuvveti kaç N'dur?
- A) 3
- B) 30
- C) 100
- D) 300
- E) 70
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 30
Yatay zeminde dik tepki kuvveti ağırlığa eşittir: N = m · g = 100 N. fₖ = k · N = 0,3 · 100 = 30 N olur. 3 N sonucu sürtünme katsayısının ağırlıkla değil kütleyle çarpılmasından çıkar.
Kolay
2Zehra, ağır bir dolabı yatay zeminde yerinden oynatmak için bir dinamometreyle giderek artan kuvvetler uyguluyor ve gözlemlerini kaydediyor: Uygulanan kuvvet (N) | Gözlem 10 | dolap kımıldamıyor 20 | dolap kımıldamıyor 26 | dolap kaymaya başlıyor Dolap kaymaya başladıktan sonra onu sabit hızla götürmek için 20 N yetiyor. Bu verilere göre hangisi doğrudur?
- A) Kinetik sürtünme, statik sürtünmenin en büyük değerinden büyüktür.
- B) Statik sürtünmenin en büyük değeri, kinetik sürtünmeden büyüktür.
- C) Dolap kaymaya başladıktan sonra ona sürtünme kuvveti etki etmez.
- D) Dolaba 10 N uygulanırken ona etki eden sürtünme kuvveti sıfırdır.
- E) Dolap kayarken ona etki eden kinetik sürtünme kuvveti 26 N'dur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Statik sürtünmenin en büyük değeri, kinetik sürtünmeden büyüktür.
Dolabı harekete geçirmek için statik sürtünmenin en büyük değeri olan yaklaşık 26 N'u aşmak gerekir; kayarken sabit hız için 20 N yettiğine göre kinetik sürtünme 20 N'dur ve daha küçüktür. 10 N uygulanırken dolap durduğuna göre ona 10 N'luk statik sürtünme etki eder, sıfır değildir.
Kolay
3Ela, bir tahta bloğu yatay masada dinamometreyle sabit hızla önce geniş yüzeyi, sonra dar yüzeyi üzerinde çekiyor; iki durumda da dinamometre 3 N gösteriyor. Ardından bloğun geniş yüzeyine zımpara kâğıdı yapıştırıp deneyi tekrarlayınca dinamometrenin gösterdiği değer artıyor. Bu deneylere göre kinetik sürtünme kuvveti için hangisi söylenebilir?
- A) Yüzeylerin cinsine bağlı değildir.
- B) Temas alanı küçüldükçe artar.
- C) Temas alanı büyüdükçe artar.
- D) Bloğun ağırlığına bağlı değildir.
- E) Temas yüzeyinin alanına bağlı değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Temas yüzeyinin alanına bağlı değildir.
Geniş ve dar yüzeyde aynı değerin okunması kinetik sürtünmenin temas alanına bağlı olmadığını, zımpara ile değerin artması ise yüzeylerin cinsine bağlı olduğunu gösterir (fₖ = k · N). Sürtünmenin yüzey cinsine bağlı olmadığı yargısı zımparalı deneyle çelişir.
Kolay
4Ahmet, okul koridorunda bir koliyi doğuya doğru hızla itip bırakıyor. Koli bir süre kaydıktan sonra yavaşlayarak duruyor. Koli kayarken ona etki eden kinetik sürtünme kuvvetinin yönü hangisidir?
- A) Doğuya, kayma yönünde
- B) Düşey aşağı, ağırlık yönünde
- C) Batıya, kayma yönüne zıt
- D) Düşey yukarı, dik tepki yönünde
- E) Önce doğuya, sonra batıya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Batıya, kayma yönüne zıt
Kinetik sürtünme kuvveti cismin yüzeye göre kayma hareketine karşı koyar; koli doğuya kaydığından sürtünme batıya doğrudur ve koliyi yavaşlatır. Kolinin itildiği yönde bir kuvvetin sürdüğünü düşünmek yanılgıdır; bırakıldıktan sonra itme kuvveti yoktur.
Kolay
5Okul koridorunda yatay zeminde kayan 5 kg kütleli bir koli ile zemin arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2'dir. (g = 10 m/s²) Koliye etki eden kinetik sürtünme kuvveti kaç N'dur?
- A) 1
- B) 25
- C) 10
- D) 50
- E) 2
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 10
Dik tepki kuvveti N = m · g = 50 N'dur; fk = k · N = 0,2 · 50 = 10 N olur. 1 N, katsayıyı ağırlık yerine kütleyle çarpan birinin hatasıdır.
Kolay
6Bir kitap dolabı ile zemin arasında statik sürtünmenin en büyük değerine karşılık gelen katsayı 0,5, kinetik sürtünme katsayısı 0,4'tür. Dolabın kütlesi 10 kg'dır. (g = 10 m/s²) Dolap kaymaya başladıktan sonra dolaba etki eden sürtünme kuvveti kaç N'dur?
- A) 50
- B) 40
- C) 4
- D) 90
- E) 10
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 40
Kayan cisme kinetik sürtünme etki eder: fk = 0,4 · 100 = 40 N. 50 N, statik sürtünmenin en büyük değeridir; hareket başladıktan sonra geçerli değildir.
Kolay
7Sürtünme kuvveti fk = k · N bağıntısıyla hesaplanıyor; burada fk ve N kuvvettir, k ise sürtünme katsayısıdır. Buna göre sürtünme katsayısının birimi nedir?
- A) Newton
- B) kg
- C) m/s²
- D) N/kg
- E) Birimsizdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Birimsizdir.
k = fk / N olduğundan iki kuvvetin oranıdır ve birimsizdir. Newton cevabı, katsayıyı bir kuvvet sanan birinin hatasıdır.
Kolay
8Bir öğrenci statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerinin ortak özelliklerini listeliyor. Hangisi iki sürtünme türünde de ortaktır?
- A) Büyüklüğü her zaman uygulanan kuvvete eşittir.
- B) Yalnız cisim hareket ederken ortaya çıkar.
- C) Temas eden yüzeyler arasında oluşur ve kaymaya karşı yöndedir.
- D) Büyüklüğü cismin hızıyla artar.
- E) Büyüklüğü temas yüzeyinin alanıyla artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temas eden yüzeyler arasında oluşur ve kaymaya karşı yöndedir.
İki sürtünme türü de birbirine temas eden yüzeyler arasında oluşur ve kaymayı engellemeye ya da zorlaştırmaya çalışır. Uygulanan kuvvete eşit olma yalnız statik sürtünmenin özelliğidir.
Kolay
9Bir öğrenci masadaki kalın bir kitabı önce 2 N'luk yatay kuvvetle itiyor ama kitap kımıldamıyor. Sonra kuvveti 3 N'a çıkarıyor, kitap yine kımıldamıyor. İkinci durumda kitaba etki eden sürtünme kuvveti kaç N'dur?
- A) 3
- B) 2
- C) 5
- D) 1
- E) 0
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 3
Kitap hareketsiz olduğundan net kuvvet sıfırdır; statik sürtünme uygulanan kuvvete eşit olur ve 3 N'dur. 2 N cevabı, statik sürtünmenin sabit kaldığını sanmaktır; oysa uygulanan kuvvet arttıkça statik sürtünme de artar.
Kolay
10Laboratuvarda yatay zeminde kayan bir bloğa etki eden kinetik sürtünme kuvveti 12 N, dik tepki kuvveti 40 N olarak ölçülüyor. Blok ile zemin arasındaki kinetik sürtünme katsayısı kaçtır?
- A) 0,3
- B) 3,3
- C) 0,03
- D) 28
- E) 480
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 0,3
k = fk / N = 12 / 40 = 0,3 olur. 3,3 değeri, oranı ters kuran (N / fk) birinin sonucudur.
Kolay
11Soğuk bir günde Zeynep ellerini birbirine sürterek ısıtıyor. Bu ısınmanın nedeni hangisidir?
- A) Sürtünme, hareket enerjisinin bir kısmını ısıya dönüştürür.
- B) Sürtünme, ellerin kütlesini artırır.
- C) Sürtünme, ellerde elektrik yükünü yok eder.
- D) Sürtünme kuvveti hareket yönünde olduğu için eller hızlanır.
- E) Eller sürtününce dik tepki kuvveti sıfırlanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sürtünme, hareket enerjisinin bir kısmını ısıya dönüştürür.
Sürtünme, hareket eden yüzeylerin enerjisinin bir kısmını ısıya dönüştürür; eller bu yüzden ısınır. Sürtünmenin hareket yönünde olduğu ifadesi yanlıştır; kayan yüzeylerde sürtünme kaymaya karşıdır.
Kolay
12Can, aynı tahta bloğu önce buz pistinde, sonra halı kaplı bir zeminde aynı biçimde kaydırıyor ve halıda bloğun çok daha çabuk durduğunu görüyor. Bu farkın nedeni hangisidir?
- A) Yüzeylerin cinsi farklı olduğu için sürtünme katsayısı farklıdır.
- B) Bloğun kütlesi halı üzerinde artmıştır.
- C) Bloğun halıya değen yüzey alanı daha büyüktür.
- D) Halıda yer çekimi ivmesi daha büyüktür.
- E) Buzda sürtünme kuvveti bloğun hızına bağlı değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yüzeylerin cinsi farklı olduğu için sürtünme katsayısı farklıdır.
Sürtünme kuvveti temas eden yüzeylerin cinsine bağlıdır; halı ile tahta arasındaki sürtünme katsayısı buzdakinden büyüktür. Yüzey alanı farkı açıklama olamaz, çünkü sürtünme kuvveti temas alanına bağlı değildir.
Kolay
13Yatay bir masanın üzerinde 6 kg kütleli bir kutu duruyor. (g = 10 m/s²) Masanın kutuya uyguladığı dik tepki kuvveti kaç N'dur?
- A) 60
- B) 6
- C) 0,6
- D) 600
- E) 16
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 60
Yatay düzlemde, düşeyde başka kuvvet yoksa dik tepki kuvveti ağırlığa eşittir: N = m · g = 60 N. 6 N, kütle ile kuvveti karıştıran birinin cevabıdır.
Kolay
14Taşınma sırasında Emre, ağır bir dolabı yerinden oynatmakta çok zorlanıyor; dolap bir kez kaymaya başlayınca kaydırmayı sürdürmek daha kolay geliyor. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Kinetik sürtünme kuvveti, statik sürtünmenin en büyük değerinden büyüktür.
- B) Dolap kaymaya başlayınca kütlesi azalır.
- C) Statik sürtünmenin en büyük değeri, kinetik sürtünme kuvvetinden büyüktür.
- D) Dolap kayarken dik tepki kuvveti sıfır olur.
- E) Dolap kayarken sürtünme kuvveti hareket yönündedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Statik sürtünmenin en büyük değeri, kinetik sürtünme kuvvetinden büyüktür.
Kinetik sürtünme katsayısı genellikle statik sürtünmenin en büyük değerine karşılık gelen katsayıdan küçüktür; bu yüzden durgun cismi harekete geçirmek, hareketi sürdürmekten zordur. Kinetik sürtünmenin daha büyük olduğunu düşünmek gözlemle çelişir.
Kolay
15Sürtünmenin günlük hayattaki rolünü tartışan bir grup öğrenci, sürtünmenin bütünüyle ortadan kalktığı bir dünyayı hayal ediyor. Böyle bir dünyada hangisi zorlaşırdı?
- A) Havada süzülen tüyün yere düşmesi
- B) Bir cismin serbest düşmesi
- C) Uzayda bir sondanın sabit hızla gitmesi
- D) Mıknatısın demir çiviyi çekmesi
- E) Yerde yürüyerek ilerlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yerde yürüyerek ilerlemek
Yürürken ayağın yerde kaymaması statik sürtünme sayesindedir; sürtünme olmasaydı buz üstündeki gibi kayardık. Serbest düşme ya da uzaydaki sabit hızlı hareket sürtünmeye ihtiyaç duymaz.
Kolay
16Bir blok yatay bir zeminde sabit hızla kaydırılıyor. Blok aynı zeminde bu kez iki kat hızla kaydırılırsa bloğa etki eden kinetik sürtünme kuvveti nasıl değişir?
- A) İki katına çıkar.
- B) Yarıya iner.
- C) Dört katına çıkar.
- D) Sıfır olur.
- E) Değişmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Değişmez.
Kinetik sürtünme kuvveti fk = k · N ile bulunur ve cismin hızına bağlı değildir. İki katına çıkacağını sanmak, sürtünmeyi hava direnci gibi hıza bağlı sanmaktır.
Kolay
17Bir öğrenci, sürtünme kuvvetinin etkili olduğu durumları statik ve kinetik sürtünme olarak sınıflandırıyor. Aşağıdaki durumların hangisinde cisme kinetik sürtünme kuvveti etki eder?
- A) İple çekildiği hâlde yerinden oynamayan buzdolabı
- B) Düşey duvara yaslanmış hâlde kaymadan duran merdiven
- C) İtildiği hâlde yatay zeminde hareket etmeyen kasa
- D) Buz üzerinde kayarak ilerlerken yavaşlayan hokey diski
- E) Düşey duvara bastırılarak hareketsiz tutulan kutu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Buz üzerinde kayarak ilerlerken yavaşlayan hokey diski
Kinetik sürtünme, birbirine göre kayan yüzeyler arasında ortaya çıkar. Hokey diski buz üzerinde kayarak ilerlediği için ona hareket yönüne zıt kinetik sürtünme kuvveti etki eder ve disk yavaşlar. Buzdolabı, merdiven, kasa ve kutu ise harekete zorlandıkları hâlde yüzeye göre kaymadan durur; bu durumlarda etkili olan statik sürtünme kuvvetidir.
Kolay
18Cilalı bir masanın üzerinde itilip bırakılan cam bir kavanoz, bir süre kaydıktan sonra duruyor. Masanın ve kavanozun yüzeyleri göze ve ele pürüzsüz gibi geliyor. Bu yüzeyler arasında yine de sürtünme kuvvetinin ortaya çıkmasının nedeni hangisidir?
- A) Kavanozun ağırlığının kayarken giderek azalması
- B) Kavanoza etki eden yer çekimi kuvvetinin yön değiştirmesi
- C) Kavanozun eylemsizliğinin kayarken giderek artması
- D) Kavanozun kayarken masayla temasının tümüyle kesilmesi
- E) Yüzeylerin mikroskobik boyutta pürüzlü olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüzeylerin mikroskobik boyutta pürüzlü olması
Yüzeyler çoğu zaman pürüzsüz görünse de mikroskobik boyutta girintili çıkıntılı, yani pürüzlüdür. Sürtünme kuvvetinin ortaya çıkış nedeni bu pürüzlü yapıdır; birbirine temas eden yüzeylerin pürüzleri kaymayı zorlaştırır. Kayma sırasında kavanozun ağırlığı ve eylemsizliği değişmez, yer çekimi yön değiştirmez; sürtünme de ancak yüzeyler temas hâlindeyken oluşur.
Orta
19Elif, balkonda duran 8 kg kütleli bir saksıyı yatay olarak 25 N'luk kuvvetle itiyor. Saksı ile zemin arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5, kinetik sürtünme katsayısı 0,4'tür. (g = 10 m/s²) Bu durumda saksıya etki eden sürtünme kuvveti kaç N'dur?
- A) 40
- B) 25
- C) 32
- D) 0
- E) 15
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 25
Statik sürtünmenin en büyük değeri 0,5 · 80 = 40 N'dur. Uygulanan 25 N bunu aşmadığından saksı kımıldamaz ve statik sürtünme uygulanan kuvvete eşit, yani 25 N olur. 40 N yalnızca saksı kaymanın eşiğindeyken geçerli olan en büyük değerdir; statik sürtünme her zaman bu değerde değildir.
Orta
20Bisiklet kulübündeki bir eğitmen, frenlerin ve lastiklerin bakımı konusunda konuşurken sürtünmeyle ilgili şu yargıları sıralıyor: I. Fren balataları jantlara sürtündükçe enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür. II. Lastikler ile yol arasında sürtünme olmasaydı bisiklet ileri gidemezdi. III. Bisiklet hızlandıkça yere kayan bir lastiğe etki eden kinetik sürtünme kuvveti artar. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I ve II
Sürtünme mekanik enerjinin bir kısmını ısıya dönüştürür (I) ve tekerleğin yola tutunarak ileri itilmesini sağlar (II). Kinetik sürtünme k · N'ye eşittir ve kayma hızına bağlı değildir; III'ü doğru saymak sürtünmeyi hava direnciyle karıştırmaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.