11. Sınıf Kimya · Çeşitlilik

Dengeyi Etkileyen Faktörler

Le Chatelier ilkesi
derişim
basınç
hacim
sıcaklık
katalizör
denge kayması

Dengeyi etkileyen faktörler ve Le Chatelier ilkesi nedir?

Le Chatelier ilkesi, dengedeki bir sisteme dış etki yapıldığında sistemin bu etkiyi azaltacak yönde kayarak yeniden dengeye ulaşmasıdır. Dengeyi derişim, hacim-basınç ve sıcaklık değişimleri etkiler. Bir tepken eklenir ya da bir ürün ortamdan çekilirse denge ürünler yönüne kayar. Gazlarda hacim azaltılıp basınç artırılırsa denge gaz mol sayısı az olan tarafa kayar; PCl3(g) + Cl2(g) ⇌ PCl5(g) dengesinde hacim küçülünce denge PCl5 yönüne kayar. Ekzotermik tepkimede sıcaklık artırılırsa denge geri yöne kayar ve Kc küçülür; endotermikte ileri yöne kayar ve Kc büyür. Katalizör dengeyi kaydırmaz, yalnızca dengeye daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar. Yüksek rakımda O2 azalınca Hb(suda) + 4O2(g) ⇌ Hb(O2)4(suda) dengesi geri yöne kayar. Derişim, hacim ve basınç dengeyi kaydırır ama Kc'yi yalnızca sıcaklık değiştirir.

Dengeyi Etkileyen Faktörler: konu anlatımı ve özeti

Dengedeki bir sistemin koşulları değiştiğinde denge bozulur ve sistem yeni bir dengeye ulaşır. Yüksek rakımda kandaki oksijen taşınmasının zorlaşması ya da sıcak yaz günlerinde suda çözünmüş oksijenin azalması bu etkilere örnektir.

Le Chatelier ilkesi: dengedeki bir sisteme dış etki yapılırsa sistem bu etkiyi azaltacak yönde kayarak yeniden dengeye ulaşır.
Derişim: bir tepken eklenirse ya da bir ürün ortamdan çekilirse denge ürünler yönüne kayar; tersi durumda tepkenler yönüne kayar. Kc değişmez.
Hacim ve basınç (gazlarda): hacim azaltılıp basınç artırılırsa denge gaz mol sayısı az olan tarafa kayar. Örnek: PCl3(g) + Cl2(g) ⇌ PCl5(g) dengesinde hacim küçülünce denge PCl5 yönüne kayar. İki tarafta gaz mol sayısı eşitse denge etkilenmez.
Sıcaklık: ekzotermik tepkimede sıcaklık artırılırsa denge geri yöne kayar ve Kc küçülür; endotermik tepkimede ileri yöne kayar ve Kc büyür.
Katalizör: ileri ve geri tepkimeleri aynı oranda hızlandırır; dengeyi kaydırmaz, yalnızca dengeye daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar.
Hb(suda) + 4O2(g) ⇌ Hb(O2)4(suda) dengesinde yüksek rakımda O2 azalınca denge geri yöne kayar; vücut zamanla hemoglobin miktarını artırarak buna uyum sağlar.

Unutma: Kc'yi yalnızca sıcaklık değiştirir; derişim, hacim ve basınç değişimleri dengeyi kaydırır ama Kc sabit kalır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Le Chatelier ilkesini akılda tutmanın yolu şudur: Denge, kendisine yapılan etkiyi azaltacak yöne kayar.

N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) (ΔH < 0) dengesi üzerinden adım adım düşün:

N₂ eklersen: Sistem fazla N₂'yi harcamak ister; denge ileri yöne kayar.
Basıncı artırırsan (hacmi küçültürsen): Sistem gaz tanecik sayısını azaltmak ister; 4 mol gazdan 2 mol gaz oluşan ileri yöne kayar.
Sıcaklığı artırırsan: Ekzotermik tepkimede ısı ürün gibi düşünülür; sistem ısıyı harcamak için geri yöne kayar ve Kc küçülür.
Katalizör eklersen: İki yön de aynı oranda hızlanır; denge kaymaz, yalnızca daha çabuk kurulur.

Günlük hayattan: Dağcılar yüksek rakımda nefes darlığı yaşar; havadaki O₂ azaldığı için hemoglobinin oksijen bağlama dengesi geri yöne kayar.

Sık yapılan hata: "Tepken eklenince Kc büyür." Doğrusu: Derişim, basınç ve hacim değişimleri dengeyi kaydırır ama Kc'yi değiştirmez; Kc'yi yalnızca sıcaklık değiştirir.

Derinleş

Amonyak üretiminde (Haber-Bosch yöntemi) kullanılan sıcaklık, basınç ve katalizör koşullarını araştır. Le Chatelier ilkesine göre düşük sıcaklık daha çok ürün verdiği hâlde endüstride neden orta derecede yüksek sıcaklık seçildiğini; hız, verim ve enerji maliyeti arasındaki dengeyle açıkla. Ardından tartış: Gübre üretiminin artması tarımı nasıl değiştirdi, bunun çevreye ne gibi bedelleri oldu?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

KİM.11.2.5Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme
- c) Derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin dengeye etkisine yönelik deney gerçekleştirir.
- ç) Deneyden elde ettiği verileri analiz ederek yorumlar.
- d) Deney sonuçlarını çarpışma kuramını kullanarak açıklar.
- e) Dengeye etki eden faktörleri Le Chatelier ilkesi ile ilişkilendirir.

Bu konuda neler var?

Le Chatelier İlkesi
Derişimin Dengeye Etkisi
Hacmin Dengeye Etkisi
Basıncın Dengeye Etkisi
Sıcaklığın Dengeye Etkisi
Katalizörün Dengeye Etkisi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Zeynep, aynı tersinir tepkimeyle dört deney yapıp her deneyde denge kurulduktan sonra Kc'yi hesaplıyor: Deney | Değişiklik | Kc 1 | 25 °C, farklı başlangıç derişimleri | 4,0 2 | 25 °C, kabın hacmi yarıya indirildi | 4,0 3 | 25 °C, katalizör eklendi | 4,0 4 | Sıcaklık 60 °C'ye çıkarıldı | 1,2 Zeynep'in verilerine göre bu tepkimenin denge sabitini değiştiren etken hangisidir?
- A) Başlangıç derişimi
- B) Kabın hacmi
- C) Katalizör
- D) Toplam basınç
- E) Sıcaklık
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sıcaklık
Derişim, hacim (dolayısıyla basınç) ve katalizör değişikliklerinde Kc 4,0'da kalmış, yalnızca sıcaklık değişince 1,2'ye inmiştir; denge sabiti yalnızca sıcaklıkla değişir. Hacim küçülünce dengenin kayabildiğini bilen öğrenci Kc'nin de değiştiğini sanabilir; oysa kayma derişimleri değiştirir, Kc'yi değil.
Kolay
2Burak, dengeye ulaşmış bir gaz karışımının derişimlerini ölçtükten sonra kaba sabit sıcaklıkta az miktarda katalizör ekliyor. Bir süre sonra tekrar ölçtüğünde bütün maddelerin derişimlerinin ilk ölçümle aynı olduğunu görüyor. Arkadaşı Duru ise katalizörün tepkimeyi hızlandırdığını ve bir değişiklik olması gerektiğini söylüyor. Burak'ın sonucunu en iyi açıklayan hangisidir?
- A) Katalizör yalnızca ileri tepkimeyi hızlandırır
- B) Katalizör ileri ve geri tepkimeleri eşit ölçüde hızlandırır
- C) Katalizör Kc değerini büyütür, derişimler sabit kalır
- D) Katalizör tepkimede harcanıp etkisini yitirmiştir
- E) Katalizör yalnızca katı tepkenlerin hızını etkiler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Katalizör ileri ve geri tepkimeleri eşit ölçüde hızlandırır
Katalizör ileri ve geri tepkimelerin aktifleşme enerjisini aynı ölçüde düşürür; iki yöndeki hız eşit oranda arttığı için denge kaymaz ve Kc değişmez. Katalizörün yalnızca ileri tepkimeyi hızlandırdığını düşünmek yanlıştır; öyle olsaydı denge ürünler yönüne kayar, derişimler değişirdi.
Kolay
3Kerem, içinde NO₂–N₂O₄ dengesi bulunan kapalı bir şırıngayı sabit sıcaklıkta tutuyor. Pistonu hızla itip hacmi küçülttüğünde gazın kahverengi tonu önce belirgin biçimde koyulaşıyor, birkaç saniye sonra bir miktar açılıyor ama ilk tonuna dönmüyor. Bu gözlem, dengedeki sistemin dış etkiye tepkisi hakkında neyi gösterir?
- A) Sistem, etkiyi artıracak yönde kayarak dengeden uzaklaşır
- B) Sistem etkiye tepki vermez, eski derişimlerini korur
- C) Tepkimeler tamamen durur ve denge ortadan kalkar
- D) Sistem, etkiyi azaltacak yönde kayarak yeni bir dengeye ulaşır
- E) Sistem, etkiyi tümüyle yok ederek ilk duruma döner
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sistem, etkiyi azaltacak yönde kayarak yeni bir dengeye ulaşır
Le Chatelier ilkesine göre dengedeki sistem dış etkiyi azaltacak yönde kayar: sıkıştırmayla artan basıncı düşürmek için daha az gaz molekülü olan N₂O₄ yönüne kayar, renk bir miktar açılır. Rengin ilk tonuna dönmemesi, sistemin etkiyi tümüyle değil yalnızca kısmen giderdiğini gösterir; tam geri dönüş beklemek yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
4Bir parfüm hammaddesi olan etil asetat, CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O tepkimesiyle üretiliyor. Teknisyen Lale, dengeye ulaşmış karışıma sabit sıcaklıkta bir miktar daha asetik asit (CH₃COOH) ekliyor ve yeni dengenin kurulmasını bekliyor. Yeni dengede etil asetat miktarıyla ilgili hangisi doğrudur?
- A) Denge tepkenler yönüne kayar, ester miktarı azalır
- B) Denge kaymaz, ester miktarı değişmez
- C) Denge ürünler yönüne kayar, ester miktarı artar
- D) Denge ürünler yönüne kayar ve Kc büyür
- E) Eklenen asidin tamamı estere dönüşür
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Denge ürünler yönüne kayar, ester miktarı artar
Tepkenlerden birinin derişimi artınca sistem bu etkiyi azaltmak için ürünler yönüne kayar ve daha fazla ester oluşur. Kc'nin büyüdüğünü düşünmek yanlıştır; derişim değişimi dengeyi kaydırır ama sabit sıcaklıkta Kc aynı kalır, eklenen asidin de yalnızca bir kısmı tepkimeye girer.
Kolay
5Sabit hacim ve sıcaklıkta 2NO₂(g) + ısı ⇌ 2NO(g) + O₂(g) tepkimesi dengededir. Kaba bir miktar NO gazı eklenirse denge hangi yöne kayar ve NO₂ derişimi nasıl değişir?
- A) İleri yöne kayar, NO₂ derişimi azalır.
- B) Geri yöne kayar, NO₂ derişimi artar.
- C) Geri yöne kayar, NO₂ derişimi azalır.
- D) Denge kaymaz, NO₂ derişimi değişmez.
- E) İleri yöne kayar, NO₂ derişimi artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geri yöne kayar, NO₂ derişimi artar.
Eklenen NO bir üründür; sistem NO'yu azaltmak için geri yöne kayar ve NO₂ oluşur. İleri yöne kayma, ürün değil tepken eklendiğinde görülür.
Kolay
6Bir öğrenci aynı tersinir tepkimeyi aynı sıcaklıkta iki kez yürütüyor; ikinci deneyde ortama katalizör ekliyor. Katalizörsüz deneyde denge t₁ anında, katalizörlü deneyde t₂ anında kuruluyor ve t₂ < t₁ oluyor. Bu sonuç katalizörün dengeye etkisi hakkında neyi gösterir?
- A) Katalizör dengeyi ürünler yönüne kaydırır.
- B) Katalizör denge sabitini büyütür.
- C) Katalizör yalnız ileri tepkimeyi hızlandırır.
- D) Katalizör dengeye daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar.
- E) Katalizör dengeyi tepkenler yönüne kaydırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Katalizör dengeye daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar.
Katalizör ileri ve geri tepkimeleri aynı oranda hızlandırdığından denge daha kısa sürede kurulur, denge konumu değişmez. Yalnız ileri tepkimeyi hızlandırsaydı denge kayardı; bu doğru değildir.
Kolay
7Sabit sıcaklıkta 2NO₂(g) + ısı ⇌ 2NO(g) + O₂(g) tepkimesi dengedeyken kaptaki basınç hacim küçültülerek artırılıyor. Denge hangi yöne kayar?
- A) İleri yöne
- B) Kaymaz
- C) Önce ileri sonra geri yöne
- D) Sıcaklık sabit olduğu için belirlenemez
- E) Geri yöne
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Geri yöne
Tepkenler tarafında 2, ürünler tarafında 3 mol gaz vardır; basınç artınca denge gaz mol sayısı az olan tepkenler tarafına kayar. İleri yön gaz mol sayısını artıracağı için basınç artışını azaltmaz.
Kolay
8Sabit hacim ve sıcaklıkta 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) + ısı tepkimesi dengededir. Kaba bir miktar O₂ gazı eklenirse yeni dengede SO₃ miktarı ilk dengeye göre nasıl olur?
- A) Azalır
- B) Artar
- C) Değişmez
- D) Sıfıra iner
- E) Önce artar, sonra ilk değerine döner
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Artar
Tepken olan O₂ eklenince denge ileri yöne kayar ve SO₃ miktarı artar. Yeni dengede SO₃ ilk değerine dönmez; Le Chatelier ilkesi etkiyi yalnız azaltır.
Kolay
9PCl₃(g) + Cl₂(g) ⇌ PCl₅(g) + ısı tepkimesi bir kapta dengededir. Sabit sıcaklıkta kabın hacmi büyütülürse denge hangi yöne kayar?
- A) İleri yöne; gaz mol sayısı az olan tarafa
- B) İleri yöne; ısı veren tarafa
- C) Geri yöne; Kc küçülerek
- D) Hiçbir yöne kaymaz
- E) Geri yöne; gaz mol sayısı fazla olan tarafa
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Geri yöne; gaz mol sayısı fazla olan tarafa
Hacim büyüyünce basınç azalır ve sistem gaz mol sayısı fazla olan tepkenler tarafına, yani geri yöne kayar. Hacim azaltıldığında ileri yöne kayma beklenir.
Kolay
10Le Chatelier ilkesine göre dengedeki bir sisteme dışarıdan bir etki yapıldığında sistem nasıl davranır?
- A) Etkiyi artıracak yönde kayarak dengeden uzaklaşır.
- B) Etki ne olursa olsun denge konumunu korur.
- C) Etkiyi azaltacak yönde kayarak yeniden dengeye ulaşır.
- D) Tepkime tamamen durur ve derişimler sıfırlanır.
- E) Yalnızca denge sabitini değiştirerek etkiye yanıt verir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Etkiyi azaltacak yönde kayarak yeniden dengeye ulaşır.
Le Chatelier ilkesine göre sistem kendisine yapılan etkiyi azaltacak yönde kayar ve yeni bir dengeye ulaşır. Denge sabiti yalnız sıcaklık değişiminde değişir; her etkide değişmez.
Kolay
11Soğuk havalarda araba camlarının iç yüzeyinde buğu ve su damlacıkları oluşur. Bu olay H₂O(g) ⇌ H₂O(s) + ısı dengesiyle açıklanabilir. Cam soğuduğunda denge hangi yöne kayar?
- A) İleri yöne kayar, su buharı yoğunlaşır.
- B) Geri yöne kayar, su buharlaşır.
- C) Denge kaymaz, buğu oluşmaz.
- D) İleri yöne kayar, su buharı artar.
- E) Geri yöne kayar, sıvı su artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İleri yöne kayar, su buharı yoğunlaşır.
Yoğunlaşma ısı verdiğinden sıcaklık düşünce sistem ısı veren ileri yöne kayar ve buhar sıvılaşır. Geri yön ısı alan buharlaşmadır; sıcaklık artışında öne çıkar.
Kolay
12Sabit hacim ve sıcaklıkta 2NO₂(g) + ısı ⇌ 2NO(g) + O₂(g) tepkimesi dengededir. Kaptan bir miktar O₂ gazı çekilirse ne olur?
- A) Denge geri yöne kayar, NO derişimi azalır.
- B) Denge geri yöne kayar, NO₂ derişimi artar.
- C) Denge kaymaz, yalnız O₂ derişimi azalır.
- D) Denge ileri yöne kayar, NO derişimi artar.
- E) Denge ileri yöne kayar, NO₂ derişimi artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Denge ileri yöne kayar, NO derişimi artar.
Ürün olan O₂ ortamdan çekilince sistem O₂'yi yeniden oluşturmak için ileri yöne kayar; NO de oluşur. Geri yöne kayma O₂ eklendiğinde beklenir.
Kolay
13İleri yönü endotermik olan bir denge tepkimesinde denge sabitinin (Kc) değerini büyütmek isteyen bir araştırmacı hangi işlemi yapmalıdır?
- A) Sıcaklığı düşürmelidir.
- B) Kaba tepken eklemelidir.
- C) Sıcaklığı artırmalıdır.
- D) Kabın hacmini küçültmelidir.
- E) Kaba katalizör eklemelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sıcaklığı artırmalıdır.
Kc yalnız sıcaklıkla değişir; endotermik tepkimede sıcaklık artınca denge ileri kayar ve Kc büyür. Tepken eklemek dengeyi kaydırsa da Kc'yi değiştirmez.
Kolay
14PCl₃(g) + Cl₂(g) ⇌ PCl₅(g) + ısı tepkimesi sabit hacimli bir kapta dengededir. Kabın sıcaklığı artırılırsa hangisi gerçekleşir?
- A) Denge ileri yöne kayar ve Kc büyür.
- B) Denge geri yöne kayar ve Kc küçülür.
- C) Denge geri yöne kayar ve Kc değişmez.
- D) Denge ileri yöne kayar ve Kc küçülür.
- E) Denge kaymaz ve Kc değişmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Denge geri yöne kayar ve Kc küçülür.
Tepkime ileri yönde ısı verdiği için sıcaklık artınca sistem ısıyı harcayan geri yöne kayar ve Kc küçülür. Sıcaklık değişiminde Kc'nin değişmediğini düşünmek, derişim etkisiyle sıcaklık etkisini karıştırmaktır.
Kolay
15Yıldırım sırasında havada N₂(g) + O₂(g) ⇌ 2NO(g) tepkimesi gerçekleşebilir. Bu tepkime kapalı bir kapta dengedeyken sabit sıcaklıkta kabın hacmi küçültülürse denge nasıl etkilenir?
- A) Denge kaymaz; iki tarafta gaz mol sayısı eşittir.
- B) Denge ileri yöne kayar; ürün tarafı daha azdır.
- C) Denge geri yöne kayar; tepken tarafı daha azdır.
- D) Denge ileri yöne kayar ve Kc büyür.
- E) Denge geri yöne kayar ve Kc küçülür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Denge kaymaz; iki tarafta gaz mol sayısı eşittir.
Tepken tarafında 2 mol, ürün tarafında 2 mol gaz vardır; hacim değişimi dengeyi kaydırmaz. Gaz mol sayılarını yanlış sayıp kayma beklemek bu sorudaki en sık hatadır.
Kolay
16Sıcak yaz günlerinde sığ göllerde suda çözünmüş oksijen azalır. Oksijenin suda çözünmesi O₂(g) ⇌ O₂(suda) + ısı dengesiyle gösterilebilir. Suyun ısınmasıyla bu dengede ne olur?
- A) Denge ileri yöne kayar, çözünmüş O₂ artar.
- B) Denge kaymaz, çözünmüş O₂ değişmez.
- C) Denge ileri yöne kayar, çözünmüş O₂ azalır.
- D) Denge geri yöne kayar, çözünmüş O₂ azalır.
- E) Denge geri yöne kayar, çözünmüş O₂ artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Denge geri yöne kayar, çözünmüş O₂ azalır.
Çözünme ısı verdiği için sıcaklık artışı dengeyi ısı alan geri yöne kaydırır ve çözünmüş oksijen azalır. Isınmanın çözünmeyi artıracağını düşünmek katıların çözünmesiyle gazların çözünmesini karıştırmaktır.
Kolay
17Selim, hacmin dengeye etkisini incelemek için içinde kahverengi NO₂ ile renksiz N₂O₄ gazlarının dengesi bulunan sızdırmaz bir şırınga kullanıyor. Pistonu itip gaz hacmini küçülttükten sonra renkteki değişimi kaydedecek. Öğretmeni, deney boyunca şırınganın gövdesini avucunda tutarak ısıtmaması gerektiğini söylüyor. Öğretmenin bu uyarısının nedeni hangisidir?
- A) Isınan şırıngadaki gaz molekülleri tepkimeye giremez.
- B) Sıcaklık da dengeyi etkilediğinden deneyde sabit tutulmalıdır.
- C) Sıcaklık artışı dengedeki gaz karışımının rengini etkilemez.
- D) Isınan şırıngada denge ancak katalizör eklenince kurulabilir.
- E) Sıcaklık değişimi yalnız dengeye ulaşma süresini değiştirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sıcaklık da dengeyi etkilediğinden deneyde sabit tutulmalıdır.
Deneyde incelenen değişken hacimdir. Sıcaklık da dengeyi kaydıran (üstelik denge sabitini değiştiren) bir etken olduğundan kontrol değişkeni olarak sabit tutulmalıdır; yoksa renkteki değişimin hacimden mi sıcaklıktan mı kaynaklandığı ayırt edilemez. Sıcaklık artışı tepkimeleri durdurmaz, tersine hızlandırır ve NO₂–N₂O₄ dengesini kaydırarak rengi değiştirir. Yalnız dengeye ulaşma süresini etkileyen etken sıcaklık değil katalizördür.
Kolay
18Yüksek rakımlı bir kampa yerleşen sporcuların kanında ilk günlerde oksijen taşıyan Hb(O₂)₄ miktarı azalıyor. Kanda oksijen taşınması Hb(suda) + 4O₂(g) ⇌ Hb(O₂)₄(suda) dengesiyle özetlenir. Birkaç hafta sonra yapılan kan testinde sporcuların kanındaki hemoglobin (Hb) derişiminin arttığı görülüyor. Hemoglobin derişimindeki bu artışın dengeye etkisi hangisidir?
- A) Denge geri yöne kayar; kandaki serbest O₂ miktarı artar.
- B) Denge konumu değişmez; yalnız dengeye ulaşma süresi kısalır.
- C) Denge geri yöne kayar; Hb(O₂)₄ miktarı daha da azalır.
- D) Denge ileri yöne kayar; oksijen taşıyan Hb(O₂)₄ miktarı artar.
- E) Denge sabiti büyür; bu nedenle Hb(O₂)₄ miktarı artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Denge ileri yöne kayar; oksijen taşıyan Hb(O₂)₄ miktarı artar.
Hb bu dengede tepkendir. Le Chatelier ilkesine göre bir tepkenin derişimi artırılırsa sistem bu artışı azaltacak yönde, yani ileri (ürünler) yönde kayar. Böylece oksijen taşıyan Hb(O₂)₄ miktarı artar ve dokulara daha çok oksijen ulaşır; vücudun yüksek rakıma uyumu bu yolla gerçekleşir. Derişim değişimi dengeyi kaydırır ama denge sabitini değiştirmez; denge sabiti yalnız sıcaklıkla değişir. Dengeye ulaşma süresini kısaltıp konumu değiştirmeyen etken katalizördür.
Orta
19Haber yönteminde N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesi yürütülür. Bir tesiste oluşan NH₃, reaktörden çıkan gaz soğutularak sürekli sıvılaştırılıyor ve ortamdan ayrılıyor; tepkimeye girmeyen N₂ ve H₂ ise aynı sıcaklıktaki reaktöre geri gönderiliyor. NH₃'ün sürekli uzaklaştırılmasının sonucu hangisidir?
- A) Denge geri yöne kayar, Kc küçülür
- B) Denge ileri yöne kayar, Kc büyür
- C) Denge ileri yöne kayar, Kc değişmez
- D) Denge kaymaz, NH₃ oluşumu durur
- E) Denge geri yöne kayar, Kc değişmez
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Denge ileri yöne kayar, Kc değişmez
Ürün ortamdan uzaklaştırıldığında sistem bu azalmayı karşılamak için ileri yöne kayar ve sürekli yeni NH₃ oluşur; sıcaklık sabit olduğundan Kc değişmez. Ürünün uzaklaştırılmasıyla verimin artmasını Kc'nin büyümesine bağlamak yaygın bir yanılgıdır.
Orta
20Kanda oksijen taşınması Hb(suda) + 4O₂(g) ⇌ Hb(O₂)₄(suda) dengesiyle özetlenebilir. Deniz kıyısında yaşayan bir dağcı, havadaki oksijenin kısmi basıncının çok daha düşük olduğu 4000 metre yükseklikteki bir kampa çıkıyor ve ilk günlerde çabuk yoruluyor. Bu durumda kandaki denge için hangisi doğrudur?
- A) Denge ileri yöne kayar, Hb(O₂)₄ artar
- B) Denge kaymaz, Hb(O₂)₄ değişmez
- C) Denge geri yöne kayar, Kc küçülür
- D) Denge geri yöne kayar, Hb(O₂)₄ azalır
- E) Denge ileri yöne kayar, Kc büyür
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Denge geri yöne kayar, Hb(O₂)₄ azalır
Oksijen tepkenlerden biridir; derişimi azalınca sistem bunu telafi etmek için geri yöne kayar ve oksijen taşıyan Hb(O₂)₄ miktarı azalır, dokulara daha az oksijen gider. Kc'nin küçüldüğünü düşünmek yanlıştır; vücut sıcaklığı değişmediği için Kc aynı kalır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.