11. Sınıf Sosyoloji · Sosyolojiye Giriş
Sosyolojide Araştırma Yöntemleri
- bilimsel yöntem
- tarama yöntemi
- anket
- örneklem
- monografi
- sosyometri
- görüşme
Sosyolojide hangi araştırma yöntemleri kullanılır?
Sosyolojide araştırma yöntemleri, toplumsal olayları incelemek için kullanılan tarama, alan çalışması ve belgelere dayalı araştırma gibi sistemli yollardır. Tarama geniş gruplara uygulanır, kamuoyu araştırmalarında etkilidir ve genellikle anket ile görüşmeye dayanır. Alan çalışması belli bir olayın, kişinin ya da küçük grubun ayrıntılı incelenmesidir; bulguları yalnız o grup için geçerlidir. Belgelere dayalı araştırma yazılı ve istatistiksel belgelerle yapılır. Veri toplama tekniklerinden anket kısa sürede geniş bir gruptan veri toplar, görüşme ise karşılıklı konuşmayla derinlemesine bilgi sağlar. Monografi, bir köy gibi sınırları belli bir birimin bütün yönleriyle incelenmesidir; ilk örneklerini Le Play vermiştir. Sosyometri küçük gruplardaki sevgi, beğeni ve uyumsuzluk ilişkilerini sosyogram adlı ilişki haritasıyla gösterir. Yöntem amaca ulaşmak için izlenen yol, teknik ise bu yolda kullanılan veri toplama aracıdır. Örneklem araştırma evrenini temsil etmiyorsa en iyi hazırlanmış anket bile yanlış sonuç verir.
Sosyolojide Araştırma Yöntemleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, sosyolojinin toplumsal olayları incelerken kullandığı bilimsel yöntemleri ve veri toplama tekniklerini anlatıyor. Bilimsel yöntem, gerçekliği tanımlamak, açıklamak ve yasalarına ulaşmak için izlenen sistemli yoldur.
- Akıl yürütme biçimleri: Tümdengelim genel bilgiden özele, tümevarım tek tek olgulardan genele, analoji benzer olayları karşılaştırarak sonuca gider.
- Tarama (survey): Geniş gruplara uygulanır, kamuoyu araştırmalarında etkilidir; genellikle anket ve görüşme kullanılır.
- Alan çalışması: Belli bir olay, kişi ya da küçük grubun ayrıntılı incelenmesidir; bulgular yalnız o grup için geçerlidir.
- Belgelere dayalı araştırma: Yazılı ve istatistiksel belgeler, fotoğraf ve ses kayıtlarıyla yapılır; tarihsel araştırmalarda önemlidir.
- Anket ve örneklem: Kısa sürede geniş bir gruptan veri toplar. Güvenilir sonuç için örneklemin araştırma evrenini temsil etmesi gerekir; Türkiye’deki boşanmaları yalnız tek bir ilden seçilen kişilerle incelemek yanıltır.
- Görüşme ve monografi: Görüşme karşılıklı konuşmayla derinlemesine bilgi toplar. Monografi, sınırları belli bir konunun ya da birimin (bir köy, gecekondu aileleri) bütün yönleriyle incelenmesidir; ilk örneklerini Le Play vermiştir.
- Sosyometri: Küçük gruplarda üyeler arasındaki sevgi, beğeni ve uyumsuzluk ilişkilerini gösterir; sonuçlar bir sosyogramla (ilişki haritası) çizilir.
- Yöntem ve teknik: Yöntem amaca ulaşmak için izlenen yoldur; teknik bu yolda kullanılan veri toplama aracıdır.
Unutma: Örneklem evreni temsil etmiyorsa, en iyi hazırlanmış anket bile yanlış sonuç verir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Yöntemleri üç başlıkta topla: tarama (geniş grup), alan çalışması (küçük grup), belgelere dayalı araştırma (geçmiş).
- Teknikleri bir amaçla eşle: anket-çok kişiden hızlı veri, görüşme-derin bilgi, monografi-bir birimin her yönü, sosyometri-grup içi ilişkiler.
- Bir araştırma sorusu seç ve ona uygun yöntem ile tekniği yaz.
Günlük hayattan: Sınıf öğretmeninin “Kiminle aynı grupta çalışmak istersin?” diye sorup cevaplardan sınıfın ilişki haritasını çıkarması sosyometridir.
Sık yapılan hata: Yöntem ile tekniği aynı şey sanmak. Tarama bir yöntemdir; anket ise bu yöntemde kullanılan bir tekniktir.
İpucu: Araştırmanın büyüklüğüne bak: Bütün ülke ise tarama, bir köy ise monografi, bir sınıf ise sosyometri akla gelir.
Derinleş
Kitaptaki araştırma sorularından birini seç: kadına yönelik şiddetin nedenleri, işsizliğin toplumsal sapmaya etkisi ya da göç eden ailelerdeki kültürel değişim. Bu soru için araştırma evrenini, örneklemi ve kullanacağın iki tekniği yaz. Düşün: Toplum bilimsel olarak incelenebilir mi, incelenirse doğa bilimlerinden hangi farklılıklarla?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1"Bütün kıyı kentleri nem oranı yüksek yerlerdir. Samsun bir kıyı kentidir. O hâlde Samsun'da nem oranı yüksektir." Bu akıl yürütme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tümevarım
- B) Analoji
- C) Tümdengelim
- D) Monografi
- E) Sosyometri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tümdengelim
Doğruluğu kabul edilmiş genel bir bilgiden (bütün kıyı kentleri) özel bir sonuca (Samsun) ulaşıldığı için tümdengelimdir.
Kolay
2Bir araştırmacı Rize, Trabzon ve Artvin'de çay tarımının yaygın olduğunu gözlemliyor ve "Doğu Karadeniz'in kıyı illerinde çay tarımı yaygındır." genellemesine ulaşıyor. Araştırmacının kullandığı akıl yürütme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarama
- B) Analoji
- C) Tümdengelim
- D) Tümevarım
- E) Belgelere dayalı araştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tümevarım
Tek tek olguların bilgisinden (üç ilin gözlemi) genel bir yargıya ulaşıldığı için tümevarımdır.
Kolay
3"İzmir ve Antalya turistik kıyı kentleridir. İzmir'de yaz aylarında nüfus artar. O hâlde Antalya'da da yaz aylarında nüfus artabilir." Bu akıl yürütme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Görüşme
- B) Analoji
- C) Tümevarım
- D) Sosyometri
- E) Tümdengelim
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Analoji
Benzer özelliklere sahip iki durum karşılaştırılarak birinde görülen özelliğin ötekinde de olabileceği sonucuna varıldığı için analojidir.
Kolay
4Bir şirket, yeni ürününün ülke genelinde nasıl karşılanacağını öğrenmek için farklı illerden binlerce kişiye kısa sorular yöneltiyor. Şirketin kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Belgelere dayalı araştırma
- B) Alan çalışması
- C) Tarama (survey)
- D) Sosyometri
- E) Monografi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tarama (survey)
Tarama yöntemi geniş gruplara rahatlıkla uygulanır ve kamuoyu araştırmalarında etkilidir; şirketler için yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde önemli bir bilgi toplama aracıdır.
Kolay
5Bir araştırmacı, 19. yüzyıl Osmanlı kentlerindeki aile yapısını incelemek için mahkeme kayıtları, nüfus defterleri ve dönemin fotoğraflarından yararlanıyor. Araştırmacının kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Görüşme tekniği
- B) Belgelere dayalı araştırma
- C) Alan çalışması (olay incelemesi)
- D) Sosyometri tekniği
- E) Tarama (survey) yöntemi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Belgelere dayalı araştırma
Yazılı ve istatistiki belgeler, fotoğraf ve ses kayıtları kullanılarak yapılan araştırma belgelere dayalı araştırmadır; özellikle tarihsel araştırmalarda önemlidir.
Kolay
6Bir öğretmen, sınıfındaki öğrencilere "Grup çalışmasında kimle birlikte olmak istersin?" ve "Kiminle anlaşmakta zorlanırsın?" sorularını soruyor; cevaplardan öğrenciler arasındaki ilişkileri gösteren bir harita çiziyor. Öğretmenin kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Analoji
- B) Monografi
- C) Sosyometri
- D) Belge inceleme
- E) Tarama
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sosyometri
Sosyometri küçük gruplardaki bireylerin birbirlerine karşı duydukları sevgi, beğeni, uyumsuzluk gibi ilişkileri gösterir; sonuçlar sosyogram denilen ilişki haritasıyla gösterilir.
Kolay
7Bir araştırmanın kapsamına giren bireylerin ve olguların tümüne ne ad verilir?
- A) Örneklem grubu
- B) Veri toplama tekniği
- C) Hipotez
- D) Araştırma evreni
- E) Sosyogram
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Araştırma evreni
Bir araştırmanın kapsamına giren bireylerin ve olguların tümüne araştırma evreni denir. Evrenden seçilen ve veri toplanan alt kümeye ise örneklem grubu denir.
Kolay
8Bir sosyolog, emekli öğretmenlerin meslek yaşamlarına dair duygu ve deneyimlerini ayrıntılı öğrenmek için on emekli öğretmenle açık uçlu sorularla yüz yüze konuşuyor ve konuşmaları kaydediyor. Sosyoloğun kullandığı veri toplama tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Görüşme
- B) Belge inceleme
- C) Sosyometri
- D) Anket
- E) Tarama
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Görüşme
Görüşme, karşılıklı konuşma biçiminde bilgi almayı sağlar; genellikle kişi sayısının sınırlı olduğu araştırmalarda kullanılır, sorular çoğunlukla açık uçludur ve görüşme kaydedilebilir.
Orta
9Bir araştırmacı, Türkiye'deki lise öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarını incelemek için yalnızca kendi okulundaki 50 öğrenciye anket uyguluyor ve sonuçları bütün ülkeye genelliyor. Bu araştırmanın temel sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Araştırma konusunun sosyolojinin alanı dışında olması
- B) Araştırmada tümevarım kullanılmış olması
- C) Öğrencilere soru sorulmuş olması
- D) Anketin veri toplama tekniği olarak kullanılması
- E) Örneklemin araştırma evrenini temsil etmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Örneklemin araştırma evrenini temsil etmemesi
Anket çalışmalarında güvenilir sonuç için örneklemin evreni temsil etmesi gerekir. Tek bir okuldan seçilen 50 öğrenci ülkedeki bütün lise öğrencilerini temsil etmez.
Orta
10Bir araştırmacı bir mahalledeki gecekondu ailelerini incelerken ailelerin göç öykülerini, gelir düzeylerini, tüketim ve eğlence alışkanlıklarını, dinî ve ahlaki değerlerini birlikte ve derinlemesine ele alıyor. Araştırmacının kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarama
- B) Monografi
- C) Sosyometri
- D) Anket
- E) Analoji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Monografi
Monografi, sınırları belirlenmiş tek bir konunun ya da toplumsal birimin bütün yönleriyle derinlemesine incelenmesidir; kitapta gecekondu ailesi araştırması örnek verilir.
Orta
11Bir anket formunda "Okulunuzun kütüphanesini ve spor salonunu yeterli buluyor musunuz?" sorusu yer alıyor. Bu soru, anket hazırlama ilkelerinden hangisine aykırıdır?
- A) Soruların önceden hazırlanmış olması
- B) Soruların kısa sürede cevaplanabilmesi
- C) Her sorunun yalnızca tek bir şeyi ölçmesi
- D) Örneklemin evreni temsil etmesi
- E) Soruların katılımcıya yüz yüze sorulabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her sorunun yalnızca tek bir şeyi ölçmesi
Anket sorusu kısa, açık, net ve basit olmalı; her soru yalnızca tek bir şeyi ölçmelidir. Bu soru kütüphane ve spor salonunu birlikte sorduğu için iki ayrı şeyi ölçmektedir.
Orta
12Yöntem ile teknik arasındaki ilişkiyi en doğru açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Teknik araştırmanın sonucudur; yöntem ise araştırmanın evrenidir.
- B) Teknik amaca ulaşmak için izlenen yoldur; yöntem bu yolda kullanılan bilgi toplama aracıdır.
- C) Yöntem ile teknik aynı içeriğe sahip, birbirinin yerine kullanılan kavramlardır.
- D) Yöntem yalnızca doğa bilimlerinde, teknik yalnızca sosyal bilimlerde kullanılır.
- E) Yöntem amaca ulaşmak için izlenen yoldur; teknik bu yolda kullanılan bilgi toplama aracıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yöntem amaca ulaşmak için izlenen yoldur; teknik bu yolda kullanılan bilgi toplama aracıdır.
Bilimsel yöntem bir amaca ulaşmak için izlenen yol ve uyulması gereken kurallardır; araştırma teknikleri ise bu amaca ulaşılırken yararlanılan bilgi toplama araçlarıdır. Yöntem, teknik aracılığıyla somutlaşır.
Orta
13Bir sosyolog, bir köydeki yaşlılar derneğinin üyelerini ayrıntılı biçimde inceleyerek önemli bulgulara ulaşıyor ve bu bulguların Türkiye'deki bütün yaşlılar için geçerli olduğunu ileri sürüyor. Sosyoloğun bu yargısı neden yanlıştır?
- A) Küçük gruplar bilimsel olarak incelenemez.
- B) Alan çalışmasında anket ya da görüşme gibi hiçbir veri toplama tekniği kullanılmaz.
- C) Alan çalışması yalnızca tarihsel belgelerle yapılır.
- D) Alan çalışmasının bulguları yalnızca incelenen grup için geçerlidir.
- E) Yaşlılar sosyolojinin araştırma konusu değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Alan çalışmasının bulguları yalnızca incelenen grup için geçerlidir.
Alan çalışması (olay incelemesi) genelde küçük grupları incelemek için kullanılır ve bulguları yalnızca o grup için geçerlidir; sonuçları daha büyük gruplara genellemek doğru değildir.
Orta
14Bir sosyolog, Türkiye'deki üniversite öğrencilerinin harcama alışkanlıklarını araştırmak için 81 ilden, farklı üniversite ve bölümlerden toplam 3.000 öğrenci seçiyor. Bu araştırmada araştırma evreni ve örneklem grubu sırasıyla hangisidir?
- A) Seçilen 3.000 öğrenci - Türkiye'deki bütün üniversite öğrencileri
- B) Seçilen üniversiteler - seçilen bölümler
- C) Türkiye'deki bütün üniversiteler - harcama alışkanlıkları
- D) 81 ildeki bütün insanlar - seçilen 3.000 öğrenci
- E) Türkiye'deki bütün üniversite öğrencileri - seçilen 3.000 öğrenci
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Türkiye'deki bütün üniversite öğrencileri - seçilen 3.000 öğrenci
Araştırma evreni araştırmanın kapsamına giren bireylerin tümü, yani ülkedeki bütün üniversite öğrencileridir. Evrenden belirli tekniklerle seçilen 3.000 öğrenci örneklem grubudur.
Orta
15Bir iş yerinde sosyometri tekniği uygulanıyor ve hazırlanan sosyogramda çalışanların çoğunun bir sorun yaşadığında Selin Hanım'a başvurduğu, Tamer Bey'i ise hiçbir çalışanın seçmediği görülüyor. Bu sonuçtan sosyometrinin hangi yararı anlaşılır?
- A) Tarihsel belgelerden geçmişteki ilişkileri çıkarabilmesi
- B) Grup içindeki lideri ve yalnız kalan kişileri ortaya koyabilmesi
- C) Geniş bir ülke nüfusunun görüşlerini kısa sürede toplayabilmesi
- D) Birbirini tanımayan büyük kitlelere uygulanabilmesi
- E) Bir köyün bütün yönlerini derinlemesine inceleyebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Grup içindeki lideri ve yalnız kalan kişileri ortaya koyabilmesi
Sosyometri, birbirini tanıyan küçük gruplarda uygulanır; grup içindeki lideri ya da liderleri gösterdiği gibi yalnız kalan kişileri de gösterir. Amaç dayanışmayı tespit edip çatışma ve uyumsuzlukları azaltmaktır.
Orta
16Görüşme tekniğinin anket tekniğine göre üstün yanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Önceden hazırlanmış soruların katılımcılara postayla ya da internetle ulaştırılabilmesi
- B) Yalnızca kapalı uçlu sorularla yapılması
- C) Kısa sürede çok geniş bir örneklemden veri toplaması
- D) Yüz yüze ilişkiye dayandığı için verilere açıklık ve kesinlik kazandırması
- E) Tarihsel belgeleri inceleme imkânı vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yüz yüze ilişkiye dayandığı için verilere açıklık ve kesinlik kazandırması
Kitaba göre görüşmenin yüz yüze bir ilişkiye dayanması verilerin elde edilmesine açıklık ve kesinlik kazandırır. Kısa sürede geniş örneklemden veri toplamak ise anketin özelliğidir.
Zor
17Bir sosyoloji öğretmeni öğrencilerinden aşağıdaki üç araştırma için uygun yöntem ya da tekniği seçmelerini istiyor: 1. Bir sınıftaki öğrenciler arasındaki arkadaşlık ve dışlanma ilişkileri 2. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların çalışma hayatına katılımı 3. Ülke genelinde gençlerin meslek tercihleri Bu araştırmalar için en uygun seçenekler sırasıyla hangisidir?
- A) Sosyometri - belgelere dayalı araştırma - tarama
- B) Belgelere dayalı araştırma - sosyometri - tarama
- C) Tarama - sosyometri - belgelere dayalı araştırma
- D) Monografi - tarama - sosyometri
- E) Sosyometri - tarama - monografi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sosyometri - belgelere dayalı araştırma - tarama
Küçük gruptaki sevgi ve dışlanma ilişkileri sosyometriyle, geçmiş bir döneme ait konu belgelere dayalı araştırmayla, ülke genelindeki geniş bir grubun eğilimi tarama yöntemiyle incelenir.
Zor
18Bir araştırmacı Türkiye'deki boşanmaların nedenlerini incelemek istiyor. Birinci planında örneklemi yalnızca bir büyükşehirden seçiyor; ikinci planında ise farklı bölgelerden, kentsel ve kırsal alanlardan, farklı yaş ve gelir gruplarından kişiler seçiyor. İkinci planın tercih edilmesinin gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Örneklemin evrenin özelliklerini taşıyarak güvenilir sonuç vermesi
- B) Araştırmanın sonuçlarının yalnızca o grup için geçerli olması
- C) Yalnızca büyükşehirlerdeki boşanmaların incelenmesi
- D) Anket yerine sosyometri tekniğinin kullanılabilmesi
- E) Daha az kişiyle daha kısa sürede araştırmanın bitirilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Örneklemin evrenin özelliklerini taşıyarak güvenilir sonuç vermesi
Örneklem, araştırma evreninin özelliklerine sahip olmalıdır. Türkiye'deki boşanmalar için tek bir kentten seçilen örneklem doğru sonuç vermez; farklı bölge ve grupları kapsayan örneklem evreni temsil eder.
Zor
19Le Play ilk monografi çalışmalarını maden ocaklarında çalışan işçi ailelerine uygulamıştır. Le Play'in bu çalışmalarda aileyi temel alması, kitapta hangi görüşüne dayandırılır?
- A) Geniş grupların yalnızca anketle incelenebileceği
- B) Tarihsel belgelerin aileyi anlamada yeterli olduğu
- C) Ailenin sosyolojinin araştırma konusu dışında kaldığı
- D) Toplumsal olayların yalnızca tek bir ekonomik nedene bağlanması gerektiği
- E) En küçük sosyal birimin aile olduğu ve grubu aile monografisinin açıkladığı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) En küçük sosyal birimin aile olduğu ve grubu aile monografisinin açıkladığı
Kitaba göre Le Play'e göre en küçük sosyal birim ailedir; bu yüzden bir grubun sosyal yapısı ancak aile monografisiyle anlaşılabilir.
Zor
20Bir sosyolog "Kentlerde yaşayan gençler kırsal kesimdeki gençlere göre daha geç evlenir." varsayımını sınamak istiyor. Sosyoloğun izlemesi gereken yol için aşağıdakilerden hangisi en uygundur?
- A) Varsayımı, evreni temsil eden örneklemden anket ya da görüşmeyle veri toplayarak sınamak
- B) Varsayımı, bir köydeki tek bir ailenin öyküsüyle bütün ülkeye genellemek
- C) Varsayımı doğru kabul edip bütün gençler için evlenme yaşı kuralı önermek
- D) Yalnızca kendi çevresindeki birkaç tanıdığının görüşüne dayanarak kesin sonuca varmak
- E) Varsayımı sınamadan bir laboratuvar deneyi düzeneği kurmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Varsayımı, evreni temsil eden örneklemden anket ya da görüşmeyle veri toplayarak sınamak
Varsayımlar (hipotez) araştırma teknikleriyle doğrulanmaya çalışılır. Güvenilir sonuç için evreni temsil eden bir örneklemden anket ya da görüşme gibi tekniklerle veri toplanmalıdır; kural koymak ve tek örnekten genellemek bilimsel değildir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.