Türkiye’de Sosyoloji Çalışmaları

Bu konuda neler var?

• 2. Ünite

1. Kolay

   1Ziya Gökalp'in hars ve medeniyet ayrımına göre aşağıdakilerden hangisi harsa (kültüre) örnektir?

   • AA) Pek çok ülkede uygulanan teknik buluşlar
   • BB) Farklı ülkelerde kullanılan makineler
   • CC) Bütün dünyada evrensel olarak kabul gören matematik kuralları
   • DD) Bütün dünyada kullanılan bilimsel yöntemler
   • EE) Bir milletin kendine özgü ninnileri ve halk oyunları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Bir milletin kendine özgü ninnileri ve halk oyunları

   Gökalp'e göre kültür (hars) millî ve doğaldır; medeniyet ise evrensel ve yapaydır. Bir milletin kendine özgü ninnileri ve halk oyunları millîdir, bu yüzden harsa girer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   21915 yılında Darülfünun'da Sosyoloji Enstitüsünü kuran ve Türk toplum yapısı, töre, örf, hars ve medeniyet konularını işleyen düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Cemil Meriç
   • BB) Ziya Gökalp
   • CC) Prens Sabahattin
   • DD) Şerif Mardin
   • EE) Mübeccel Belik Kıray
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Ziya Gökalp

   Kitaba göre Ziya Gökalp 1915'te Darülfünun'da (İstanbul Üniversitesi) Sosyoloji Enstitüsünü kurmuş; eserlerinde töre, örf, hars ve medeniyet gibi konuları işlemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Prens Sabahattin'e göre kamucu toplum yapısının özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kişi değil aile, zümre ya da devlet üstündür.
   • BB) Bölgeler kendi kendini yönetir.
   • CC) Hür bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi vardır.
   • DD) Birey ve bireysel gayretler ön plandadır.
   • EE) Aktif vatandaş sosyal yapının mimarıdır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Kişi değil aile, zümre ya da devlet üstündür.

   Prens Sabahattin'e göre kamucu toplumda kişi değil aile, zümre ya da devlet üstündür; hürriyetler kısıtlıdır. Bireysel gayretlerin öne çıkması bireyci topluma özgüdür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir ülkede eğitim, sağlık ve maliye işlerinin büyük bölümünün başkentten yürütülmesi yerine bu işlerin il ve bölge halkınca üstlenilmesi öneriliyor. Bu öneri, Türk düşünürlerinden hangisinin savunduğu yönetim anlayışına benzer?

   • AA) Hilmi Ziya Ülken
   • BB) Ziya Gökalp
   • CC) Mübeccel Belik Kıray
   • DD) Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu
   • EE) Prens Sabahattin
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Prens Sabahattin

   Prens Sabahattin ademi merkeziyetçi bir yönetim anlayışını benimsemiş; yerel yönetim, adalet, maliye gibi işlerin ilgili bölge halkı tarafından üstlenilmesi gerektiğini savunmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Kente göç eden bir aile, kentin kenarında kurduğu evde köydeki komşuluk ilişkilerini ve geleneklerini sürdürürken bir yandan da kentteki işlere ve yaşam biçimine alışmaya çalışıyor. Bu durum, Mübeccel Belik Kıray'ın hangi kavramıyla açıklanır?

   • AA) Asabiyet
   • BB) Ademi merkeziyet
   • CC) Kamucu toplum
   • DD) Tampon mekanizma
   • EE) Hars
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Tampon mekanizma

   Kıray'a göre gecekondular, göç edenlerin kırsal değer ve davranışlarını sürdürürken kent yaşamına uyum sağladıkları, çözülmeyi önleyen geçiş kurumlarıdır; bu işleve tampon mekanizma denir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Mübeccel Belik Kıray'ın "Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası" adlı çalışmasının konusu aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Osmanlı Devleti'nde merkezî yönetimin işleyişi
   • BB) Bir sınıftaki öğrencilerin arkadaşlık ilişkileri
   • CC) Demir çelik tesislerinin kasabaya getireceği toplumsal değişim
   • DD) Göçebe ve yerleşik toplulukların yaşam biçimlerinin karşılaştırılması
   • EE) Hars ve medeniyet arasındaki farklar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Demir çelik tesislerinin kasabaya getireceği toplumsal değişim

   Kıray bu eserinde Ereğli'de kurulan demir çelik sanayi tesislerinin şehre getireceği toplumsal değişim ve dönüşümü incelemiştir; çalışma Türkiye'deki ilk kent araştırmalarındandır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Ziya Gökalp'e göre sosyoloji, grup ve kurumları incelerken hangi yöntemi kullanmalıdır?

   • AA) Tarama
   • BB) Sosyometri
   • CC) Analoji
   • DD) Tümdengelim
   • EE) Tümevarım
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Tümevarım

   Kitaba göre Gökalp, sosyolojinin tümevarım yöntemini kullanarak grup ve kurumları incelemesi gerektiğini savunmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Prens Sabahattin'e göre bireyci bir toplum yapısına ulaşabilmek için öncelikle ne yapılmalıdır?

   • AA) Toplum kamucu yapıya döndürülmelidir.
   • BB) Bireysel girişimler sınırlandırılmalıdır.
   • CC) Bütün yönetim yetkileri başkentteki tek bir merkezde toplanmalıdır.
   • DD) Aile ve zümre bireyin üstünde tutulmalıdır.
   • EE) Hür bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi kurulmalıdır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Hür bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi kurulmalıdır.

   Prens Sabahattin bireyci toplumda bireyin ve bireysel gayretlerin ön planda olduğunu, böyle bir yapıya ulaşmak için hür bireyler yetiştiren bir eğitim sistemi kurulması gerektiğini savunmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Orta

   9Bir öğrenci Gökalp'in görüşlerini şöyle özetliyor: "Bir milletin bilimi ve tekniği başka milletlerden alınabilir; ama dili, ahlakı ve gelenekleri o milletin kendisine aittir." Bu özet, Gökalp'in hangi ayrımını yansıtır?

   • AA) Medeniyetin evrensel, harsın millî olduğu
   • BB) Bedevi ve hadari yaşam arasındaki fark
   • CC) Harsın evrensel, medeniyetin millî olduğu
   • DD) Kamucu ve bireyci toplum yapıları arasındaki fark
   • EE) Kurum ve kuruluş arasındaki fark
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Medeniyetin evrensel, harsın millî olduğu

   Gökalp'e göre uygarlık (medeniyet) evrensel ve yapaydır, başka milletlerden alınabilir; kültür (hars) ise millî ve doğaldır. Dil, ahlak ve gelenek harsa, bilim ve teknik medeniyete girer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Orta

    10Prens Sabahattin'in ademi merkeziyet fikri çok tepki görmüştür. Prens Sabahattin bu fikri savunurken kitapta hangi gerekçeye dayanmıştır?

    • AA) Yerel halkın yönetime katılmak istememesi
    • BB) İmparatorluğun nüfusunun çok az olması
    • CC) Merkezî yönetimin çok hızlı karar alması
    • DD) İmparatorluğun geniş toprakları ve memuriyetten doğan hantal yapı
    • EE) İmparatorluktaki bütün bölgelerin aynı kültür ve dile sahip olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) İmparatorluğun geniş toprakları ve memuriyetten doğan hantal yapı

    Kitaba göre Prens Sabahattin, imparatorluğun geniş topraklara sahip olması ve memuriyetten doğan hantal yapı nedeniyle yerel yönetim, adalet ve maliye işlerinin bölge halkınca üstlenilmesi gerektiğini savunmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Orta

    11Aşağıdaki yargılardan hangisi Prens Sabahattin'in araştırma anlayışına uygundur?

    • AA) Toplum yalnızca felsefi düşünceyle anlaşılabilir.
    • BB) Toplumu tanımak için gözlem ve monografi tekniklerine başvurulmalıdır.
    • CC) Sosyoloji kural koyan bir bilim olmalıdır.
    • DD) Toplumu anlamak için tarihsel belgeler yeterli değildir.
    • EE) Toplumsal olaylar doğa bilimlerindeki gibi laboratuvar deneyleriyle incelenmelidir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Toplumu tanımak için gözlem ve monografi tekniklerine başvurulmalıdır.

    Kitaba göre Prens Sabahattin gözlem ve monografi araştırma tekniklerine önem vermiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Orta

    12Bir öğrenci şu bilgiyi yazıyor: "Ademi merkeziyetçi yönetim anlayışını Ziya Gökalp savunmuştur." Öğretmen bu bilgiyi nasıl düzeltmelidir?

    • AA) Bu anlayışı Ziya Gökalp savunmuştur; bilgi doğrudur.
    • BB) Bu anlayışı Mübeccel Belik Kıray savunmuştur; Gökalp ise tampon mekanizmayı incelemiştir.
    • CC) Bu anlayışı Prens Sabahattin savunmuştur; Gökalp'in öne çıkan kavramları hars ve medeniyettir.
    • DD) Bu anlayışı İbni Haldun savunmuştur; Gökalp ise asabiyeti incelemiştir.
    • EE) Bu anlayışı Hilmi Ziya Ülken savunmuştur; Gökalp ise kamucu toplumu savunmuştur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bu anlayışı Prens Sabahattin savunmuştur; Gökalp'in öne çıkan kavramları hars ve medeniyettir.

    Ademi merkeziyetçiliği savunan Prens Sabahattin'dir. Ziya Gökalp'in etkili olan görüşleri hars (kültür) ve medeniyet kavramlarıyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Orta

    13Mübeccel Belik Kıray'a göre 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kentlerin çevresinde gecekonduların ortaya çıkmasının nedenleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) Sanayinin kentlerden uzaklaşması ve kırsal nüfusun azalması
    • BB) Yoğun göç, maddi imkânsızlık ve kentteki arsa ile konutların sınırlı olması
    • CC) Kentlerde arsa ve konutun bol, ucuz olması
    • DD) Merkezî yönetimin konut yapımını yasaklaması
    • EE) Göç edenlerin kentteki yaşam biçimine kısa sürede tamamen uyum sağlamış olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Yoğun göç, maddi imkânsızlık ve kentteki arsa ile konutların sınırlı olması

    Kıray'a göre kentlere yoğun göçle sonradan gelenler hem maddi imkânsızlık hem de kentteki arsa ve konutların sınırlı olması nedeniyle kent çevresindeki boş arazilere gecekondu yapmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Orta

    14Bir sosyoloji kitabında şu tanım yer alıyor: "Toplumların değişme durumlarında geçici olarak denge ve bütünlüklerini sağlayan, bunalım ve çözülmenin önüne geçen kurumlar." Bu tanıma uyan örnek aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Bir milletin başka milletlerden aldığı teknik buluşlar
    • BB) Bir şirketin çalışanları arasındaki ilişkileri gösteren sosyogram
    • CC) Kente göç edenlerin köy geleneklerini yaşattığı hemşehri dernekleri
    • DD) Ülke genelinde gençlerin meslek tercihlerini ölçen bir anket
    • EE) Bütün yetkilerin başkentte toplandığı bir yönetim düzeni
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Kente göç edenlerin köy geleneklerini yaşattığı hemşehri dernekleri

    Tanım Kıray'ın tampon mekanizma kavramıdır. Göç edenlerin köy değerlerini yaşatırken kente uyum sağlamasına yardım eden hemşehri dernekleri, değişim sürecinde çözülmeyi önleyen geçiş kurumlarına benzer.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Orta

    15Prens Sabahattin'in kamucu ve bireyci toplum ayrımına göre aşağıdaki durumlardan hangisi bireyci toplum yapısına uygundur?

    • AA) Gençlerin kendi meslek ve iş girişimlerini özgürce seçip geliştirmesi
    • BB) Hürriyetlerin kısıtlı olduğu, bireylerin baskı altında olduğu bir düzen
    • CC) Bütün ekonomik kararların devlet tarafından alınması
    • DD) Bireyin mesleğinin ailesi ya da zümresi tarafından belirlenmesi
    • EE) Bireyin gayretinden çok zümresinin konumunun önemsenmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Gençlerin kendi meslek ve iş girişimlerini özgürce seçip geliştirmesi

    Bireyci toplumda birey ve bireysel gayretler ön plandadır; aktif vatandaş sosyal yapının mimarıdır. Kişinin aile, zümre ya da devletin altında kaldığı durumlar kamucu topluma özgüdür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Orta

    16Ziya Gökalp'in sosyolojiye yüklediği amaç kitapta nasıl ifade edilmiştir?

    • AA) Toplumun temel özelliklerini açıklayarak tarihimizi ve kimliğimizi tanımamıza yardım etmek
    • BB) Bir iş yerinin verimini artırmak için çalışanlar arasındaki ilişkileri ölçüp yeniden düzenlemek
    • CC) Yalnızca geçmişteki savaşların nedenlerini açıklamak
    • DD) Bütün toplumlar için geçerli en iyi yönetim modelini belirlemek
    • EE) Toplumdaki bireylerin ruhsal sorunlarını tedavi etmek
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Toplumun temel özelliklerini açıklayarak tarihimizi ve kimliğimizi tanımamıza yardım etmek

    Kitaba göre Gökalp'e göre sosyolojinin amacı, toplumun temel özelliklerini ve kimliğini açıklayarak tarihimizi ve kimliğimizi tanımamıza yardımcı olmaktır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Zor

    17Aşağıda bazı düşünürler ve görüşleri eşleştirilmiştir: I. Ziya Gökalp - Kültür millîdir, uygarlık evrenseldir. II. Prens Sabahattin - Bölgeler kendi işlerini kendileri yürütmelidir. III. Mübeccel Belik Kıray - Gecekondular göç edenler için geçiş kurumu işlevi görür. IV. Ziya Gökalp - Kamucu toplumdan bireyci topluma geçilmelidir. Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

    • AA) II ve IV
    • BB) I, III ve IV
    • CC) II, III ve IV
    • DD) I, II ve III
    • EE) I ve IV
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) I, II ve III

    Hars-medeniyet ayrımı Gökalp'e, ademi merkeziyet Prens Sabahattin'e, tampon mekanizma Kıray'a aittir. Kamucu toplumdan bireyci topluma geçişi savunan Gökalp değil, Prens Sabahattin'dir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Zor

    18Bir ilçede büyük bir liman ve sanayi bölgesi kurulması planlanıyor. Bir sosyolog, tesisler kurulmadan önce ilçenin aile yapısını, mesleklerini, komşuluk ilişkilerini inceliyor; tesisler kurulduktan sonra da bu yapıların nasıl değiştiğini araştırmayı planlıyor. Bu araştırma tasarımı Türk sosyologlarından hangisinin çalışmasına en çok benzer?

    • AA) Ziya Gökalp'in hars ve medeniyet incelemesi
    • BB) Mübeccel Belik Kıray'ın Ereğli çalışması
    • CC) Le Play'in maden işçisi ailesi monografisi
    • DD) İbni Haldun'un bedevi ve hadari karşılaştırması
    • EE) Prens Sabahattin'in ademi merkeziyet önerisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Mübeccel Belik Kıray'ın Ereğli çalışması

    Kıray, Ereğli'de demir çelik tesisleri kurulmadan önce kasabayı inceleyerek sanayinin getireceği toplumsal değişim ve dönüşümü araştırmıştır. Örnekteki tasarım, sanayileşmenin bir yerleşmeye etkisini inceleme bakımından bu çalışmaya benzer.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Zor

    19Bir öğrenci, sosyoloji dersindeki doğru-yanlış etkinliği için aşağıdaki cümleleri hazırlıyor: I. Tipik bir Anadolu kasabasını ayrıntılı incelemek isteyen bir sosyolog sosyometri kullanır. II. Türkiye genelinde lise öğrencilerinin okul başarısında ailenin etkisini araştırmak için tarama yöntemi uygundur. III. Sosyometri, grup içindeki lideri gösterdiği gibi yalnız kalan kişileri de gösterir. IV. Ziya Gökalp ademi merkeziyetçi bir yönetim anlayışını benimsemiştir. Bu cümlelerden hangileri doğrudur?

    • AA) I, II ve III
    • BB) I ve IV
    • CC) I ve II
    • DD) II ve III
    • EE) III ve IV
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) II ve III

    Ülke genelinde geniş bir grup tarama yöntemiyle incelenir (II); sosyometri lideri ve yalnız kalanları gösterir (III). Bir kasabanın ayrıntılı incelenmesi monografiyle yapılır (I yanlış); ademi merkeziyeti Prens Sabahattin savunmuştur (IV yanlış).

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Zor

    20Ziya Gökalp'in hars ve medeniyet ayrımı esas alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bu ayrımla tutarlıdır?

    • AA) Hars yapay olduğu için toplumlar onu istedikleri gibi değiştirebilir.
    • BB) Kültür evrensel olduğu için bütün toplumların gelenekleri aynıdır.
    • CC) Bir toplum başka toplumlardan teknik alarak gelişebilir ve yine de kendi kültürel kimliğini koruyabilir.
    • DD) Bir toplum teknik aldığı toplumun dilini ve geleneklerini de benimsemek zorundadır.
    • EE) Medeniyet millî olduğu için hiçbir toplum başkasından teknik alamaz.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bir toplum başka toplumlardan teknik alarak gelişebilir ve yine de kendi kültürel kimliğini koruyabilir.

    Gökalp'e göre medeniyet evrensel ve yapay olduğu için toplumlar arasında alınıp verilebilir; hars ise millî ve doğaldır. Bu yüzden bir toplum teknik alırken kendi kültürünü koruyabilir. Öteki seçenekler hars ile medeniyetin niteliklerini tersine çevirir.

    Hata mı var? Düzeltme öner