11. Sınıf Sosyoloji · Toplumsal Değişme ve Gelişme
Küreselleşmenin Toplumsal Değişime Etkisi
- küreselleşme
- bilişim teknolojileri
- kültürel etkileşim
- bağımlılık
- yerel kültür
- küresel değerler
Küreselleşme nedir, olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir?
Küreselleşme, ilişkilerin ulusal sınırları aşarak dünyaya yayılmasıdır ve 20. yüzyılın ikinci yarısındaki ekonomik, siyasi, teknolojik ve kültürel gelişmeleri adlandırır. Teknoloji, ekonomi ve ideoloji küreselleşmenin ana etkenleridir. Ucuzlayan bilişim teknolojileri bilgi akışını hızlandırmış, mesafe algısını değiştirmiş ve küresel değerlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Küreselleşmenin olumlu yanları arasında bilgiye erişimin kolaylaşması, demokrasi ve insan haklarına saygının artması, çevre ve terörle mücadelede iş birliğinin gelişmesi ve yabancı yatırımların artması sayılır. Olumsuz yanları ise gelişmekte olan ülkelerin büyük devletlerin ekonomik, siyasal ve kültürel etkisine açık hâle gelmesi, bağımlılık ve egemenlik sorunlarının doğmasıdır. Yerel alışkanlıklar, inançlar ve âdetler aşınabilir; salgınlar ve ekonomik krizler hızla yayılabilir. Küreselleşme kaçınılmaz bir süreçtir; önemli olan onu reddetmek değil, kültürel değerleri koruyarak fırsatlarından yararlanmaktır.
Küreselleşmenin Toplumsal Değişime Etkisi: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, modernleşme sürecindeki çatışmaları ve ulusal sınırları aşan ilişkilerin dünyaya yayılması olan küreselleşmeyi, olumlu ve olumsuz yönleriyle anlatıyor.
- Modernleşmenin sorunları: Eski ve yeni kültür unsurları arasında din, aile, eğitim, hukuk ve yönetim alanlarında çatışmalar yaşandı; uzmanlaşmış ve özerk kurumlar ortaya çıktı.
- Küreselleşme: 20. yüzyılın ikinci yarısındaki ekonomik, siyasi, teknolojik ve kültürel gelişmeleri adlandıran kavramdır. Teknoloji, ekonomi ve ideoloji küreselleşmenin ana etkenleridir.
- Bilişim ve zaman-mekân: Ucuzlayan bilişim teknolojileri bilgi akışını hızlandırdı, mesafe algısını değiştirdi ve küresel değerlerin oluşmasına zemin hazırladı.
- Olumlu yanları: Bilgiye erişim kolaylaştı, demokrasi ve insan haklarına saygı arttı, çevre ve terörle mücadelede iş birliği gelişti, yabancı yatırımlar arttı, sağlıkta ortak çalışmalarla birçok hastalığa karşı başarı sağlandı.
- Olumsuz yanları: Gelişmekte olan ülkeler büyük devletlerin ekonomik, siyasal ve kültürel etkisine açık hâle geldi; bağımlılık ve egemenlik sorunları doğdu.
- Kültürel etkiler: Yerel ve ulusal alışkanlıklar, inançlar ve âdetler aşınabilir; küresel çevre sorunları, salgınlar ve ekonomik krizler hızla yayılabilir.
- Denge: Küresel kültürü tümüyle reddetmek mümkün değildir; önemli olan kendi kültürel değerlerini koruyarak küreselleşmenin fırsatlarından yararlanmaktır.
Unutma: Küreselleşme kaçınılmaz bir süreçtir; amaç onu reddetmek değil, kendi kimliğini kaybetmeden içinde yer alabilmektir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Küreselleşmenin üç etkenini yaz: teknoloji, ekonomi, ideoloji.
- Olumlu ve olumsuz etkilerini ikişer sütunda listele.
- Kendi yaşamında küreselleşmenin etkisini gördüğün üç örnek bul: yemek, müzik, giyim.
Günlük hayattan: Dünyanın öbür ucundaki bir diziyi aynı gün izleyebilmek küreselleşmenin olanağıdır. Aynı süreçte yerel türkülerin ve el sanatlarının unutulma tehlikesi ise onun bedelidir.
Sık yapılan hata: Küreselleşmeyi yalnız ekonomik bir olay sanmak. Küreselleşmenin siyasi, kültürel ve teknolojik boyutları da vardır.
İpucu: “Yerel düşün, küresel davran.” ilkesini hatırla: Kendi kültürünü korurken dünyayla bağ kurabilirsin.
Derinleş
Kitaptaki “Bir Afrika müziği, bir Türk misafirperverliği, bir İspanyol dansı küreselleşmeye feda edilmemelidir.” sözünü yorumla. Kendi bölgende korunması gerektiğini düşündüğün bir kültürel değeri seç ve onu küreselleşme çağında yaşatmak için iki öneri yaz. Düşün: Küreselleşme yerel kültürleri yok mu eder, yoksa onları dünyaya tanıtma fırsatı mı verir?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğretmen, 20. yüzyılın ikinci yarısında ekonomik, siyasi, teknolojik ve kültürel ilişkilerin ulusal sınırları aşarak dünyaya yayılmasını anlatan kavramı soruyor. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kentleşme
- B) Küreselleşme
- C) Tabakalaşma
- D) Gelenekselleşme
- E) Yerelleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küreselleşme
20. yüzyılın ikinci yarısındaki ekonomik, siyasi, teknolojik ve kültürel gelişmeleri adlandırmak için kullanılan kavram küreselleşmedir (globalleşme).
Kolay
2Ders kitabına göre küreselleşmenin ana etkenleri üç başlıkta toplanır. Aşağıdakilerden hangisi bu üç etkenin doğru verildiği seçenektir?
- A) İklim, nüfus ve yeryüzü şekilleri
- B) Akrabalık, gelenek ve görenek
- C) Tarım, hayvancılık ve avcılık
- D) Teknoloji, ekonomi ve ideoloji
- E) Kast, zümre ve kölelik düzeni
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Teknoloji, ekonomi ve ideoloji
Kitapta teknolojik gelişmeler, ekonomik ve ideolojik etkenler küreselleşmenin ana etkenleri olarak sayılır.
Kolay
3Dedesi gençliğinde başka bir ülkeden mektupla haber almak için haftalarca beklediğini anlatan Selin, aynı ülkedeki arkadaşıyla saniyeler içinde görüntülü konuşabilmektedir. Bu durum küreselleşmenin hangi sonucunu gösterir?
- A) Zaman ve mesafe algısının değişmesi
- B) Kast sisteminin yeniden güçlenmesi
- C) Geniş aile yapısının yaygınlaşması
- D) Bilgi akışının belirgin biçimde yavaşlaması
- E) Yerel pazarların dışa kapanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zaman ve mesafe algısının değişmesi
Bilişim teknolojilerinin ucuzlayıp yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırmış, zaman, mekân ve mesafe algılarını değiştirmiştir.
Kolay
4Birçok ülkenin bilim insanı, bir salgın hastalığa karşı ortak çalışmalar yürütmüş ve hastalığın yayılması kontrol altına alınmıştır. Bu durum küreselleşmenin hangi yönüne örnektir?
- A) Olumsuz yönüne
- B) Bağımlılık yönüne
- C) Olumlu yönüne
- D) Çözülme yönüne
- E) Sömürü yönüne
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Olumlu yönüne
Kitaba göre ülkelerin iş birliğiyle sağlık alanında birçok hastalığın yenilmesi küreselleşmenin olumlu yanlarındandır.
Kolay
5Sermayenin ülkeler arasında kolayca dolaşabilmesi sonucu bir ülkeye çok sayıda yabancı yatırım gelmiş ve ekonomide büyüme görülmüştür. Kitaba göre bu durum küreselleşmenin hangi etkisine örnektir?
- A) Ulusal sınırların kapanmasına
- B) Kültürel çeşitliliğin artmasına
- C) Geleneksel üretimin güçlenmesine
- D) Kamuoyunun ortadan kalkmasına
- E) Yabancı yatırımların artmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yabancı yatırımların artmasına
Sermayenin dünya genelinde dolaşımının kolaylaşmasıyla yabancı yatırımların artması ve ekonomilerin gelişmesi kitapta olumlu yanlar arasında sayılır.
Kolay
6Bir ülkede ekonomik kararlar alınırken büyük devletlerin ve uluslararası güçlerin isteklerinin belirleyici olmaya başladığı görülmektedir. Bu durum küreselleşmenin hangi olumsuz sonucuna örnektir?
- A) Demokrasiye saygının artmasına
- B) Bilgiye erişimin kolaylaşmasına
- C) Çevre sorunlarının çözülmesine
- D) Sağlıkta iş birliğinin artmasına
- E) Dışa bağımlılığın artmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dışa bağımlılığın artmasına
Kitaba göre gelişmekte olan ülkeler büyük devletlerin ekonomik, siyasal ve kültürel etkisine maruz kalmış, bir tür bağımlılık durumu oluşmuştur.
Kolay
7Kitaba göre modernleşme sürecinde eski ve yeni kültür unsurları arasında din, aile, eğitim, hukuk ve siyasi yönetim gibi alanlarda bazı sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sorunlar en genel olarak aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
- A) Uyum
- B) Benzeştirme
- C) Çatışma
- D) Mübadele
- E) İş birliği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çatışma
Kitapta modernleşme sürecinde eski ve yeni kültür unsurları arasında çeşitli alanlarda mücadele ve çatışmalar yaşandığı belirtilir.
Kolay
8Ülkeler arasındaki yakınlaşma sayesinde çevre kirliliği ve terörizm gibi sorunlara karşı ortak çalışmalar etkinlik kazanmıştır. Bu durum küreselleşmenin hangi etkisini gösterir?
- A) Ulusal egemenliği güçlendirmesini
- B) Ülkeler arası iş birliğini geliştirmesini
- C) Ülkeler arası eşitsizliği gidermesini
- D) Ülkeler arası eşitsizliği tümüyle gidermesini
- E) Bilgi akışını yavaşlatmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ülkeler arası iş birliğini geliştirmesini
Kitaba göre ülkeler arasındaki yakınlaşma iş birliğini geliştirmiş, çevre ve terörizm gibi sorunlara yönelik çalışmalara etkinlik kazandırmıştır.
Orta
9Küçük bir kasabada gençler artık yerel türküler yerine dünyaca ünlü şarkıları dinlemekte, bayram ziyaretleri ve eski âdetler giderek azalmaktadır. Bu durum küreselleşmeyle ilgili hangi kaygıyı destekler?
- A) Bilgiye erişimin kolaylaşması
- B) Demokratik katılımın artması
- C) Sağlık alanında iş birliğinin artması
- D) Yerel kültürel alışkanlıkların aşınması
- E) Yabancı yatırımların çoğalması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yerel kültürel alışkanlıkların aşınması
Küreselleşme yerel ve ulusal alışkanlıkların, inanç ve âdetlerin aşınmasına yol açabilir; bu olumsuz bir etkidir. Öteki seçenekler olumlu yanlardır.
Orta
10Bir ülke hem küresel ticaret ve iletişim ağlarının dışında kalmamaya çalışmakta hem de kendi ulusal birliğini ve kültürünü korumanın yollarını aramaktadır. Kitaba göre bu ülkenin yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küreselleşme ile ulusal bütünlük arasındaki ikilem
- B) Kapalı tabakalaşmadan açık sınıfa geçiş
- C) Kapalı tabakalaşmadan açık sınıf sistemine geçiş
- D) Kültürel değerlerin hiçbir biçimde değişmemesi
- E) Modernleşmenin bütün yönleriyle reddedilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Küreselleşme ile ulusal bütünlük arasındaki ikilem
Küreselleşme benzeşme ve farklılaşma dinamiklerini bir arada taşıdığı için ulus devletler süreçten kopmamak ile ulusal bütünlüğü korumak arasında ikilem yaşar.
Orta
11Kitaba göre küreselleşme süreci iki dinamiği bir arada barındırır: Bir yandan toplumlar birbirine benzerken öte yandan farklılaşma eğilimi de sürer. Bu iki dinamik sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yerelleşme – evrenselleşme
- B) Kentleşme – sanayileşme
- C) Tabakalaşma – hareketlilik
- D) Evrenselleşme – yerelleşme
- E) Gelişme – ilerleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Evrenselleşme – yerelleşme
Kitapta küreselleşmenin evrenselleşme (benzeşme) ve yerelleşme (farklılaşma) yönünde iki dinamiği bir arada barındırdığı belirtilir.
Orta
12Bir rapora göre dünya pazarı genişledikçe bazı ülkelerde zengin ile yoksul arasındaki fark büyümüş, işsizlik artmış ve toplumsal huzursuzluklar baş göstermiştir. Bu tespit küreselleşmenin hangi yönüyle ilgilidir?
- A) İnsan haklarına saygıyı artırmasıyla
- B) Ortak eğitim politikaları geliştirmesiyle
- C) Sağlıkta iş birliğini artırmasıyla
- D) Çevre sorunlarını çözmesiyle
- E) Sosyoekonomik eşitsizliği artırmasıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sosyoekonomik eşitsizliği artırmasıyla
Kitaba göre dünya pazarının genişlemesi, sosyoekonomik eşitsizliğin artması, zengin ile fakir arasındaki uçurumun derinleşmesi ve işsizlik küreselleşmenin olumsuz etkilerindendir.
Orta
13Kitaba göre küreselleşme sanayileşmesini tamamlamış ülkeleri daha avantajlı duruma getirmiştir. Bu bilgiye göre gelişmekte olan ülkeler için aşağıdakilerden hangisi beklenir?
- A) Ekonomik istikrarsızlık riskinin artması
- B) Dışa bağımlılığın tamamen ortadan kalkması
- C) Sanayileşmiş ülkelerin önüne geçmeleri
- D) Ucuz emeğe olan ilginin azalması
- E) Ekonomik krizlerden tümüyle korunmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ekonomik istikrarsızlık riskinin artması
Kitaba göre küreselleşme gelişmekte olan ya da geri kalmış ülkelerin ekonomilerinde istikrarsızlık ve krizlere yol açmış, dışa bağımlılıklarını artırmıştır.
Orta
14Bir ülkede yaşanan ekonomik kriz kısa sürede başka kıtalardaki ülkeleri de etkilemiş; ardından ortaya çıkan bir salgın da hızla birçok ülkeye yayılmıştır. Bu durum küreselleşmeyle ilgili hangi tespiti destekler?
- A) Ülkeler birbirinden tamamen bağımsız hâle gelir.
- B) Ekonomik krizler yalnız tek bir ülkede kalır.
- C) Sorunlar da sınır tanımadan hızla yayılabilir.
- D) Salgın hastalıklar küreselleşmeyle tümüyle sona erer.
- E) Bilgi akışı yavaşladığı için sorunlar sınırlı kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sorunlar da sınır tanımadan hızla yayılabilir.
Küreselleşmeyle ülkeler birbirine daha bağlı hâle gelir; bu yüzden ekonomik krizler, salgınlar ve çevre sorunları da hızla yayılabilir.
Orta
15Bir araştırmacı, küreselleşme sürecinde kitle iletişim araçlarının hayatımızdaki rolünün arttığını ve kültürleşme sürecinin hız kazandığını yazmıştır. Kitaba göre bu gelişmenin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yerel kültürlerin hiçbir biçimde etkilenmeden kalması
- B) Küresel değerlerin oluşmasına zemin hazırlanması
- C) Bilgi akışının yavaşlaması
- D) Toplumların birbirinden uzaklaşması
- E) Ulusal sınırların daha da belirginleşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küresel değerlerin oluşmasına zemin hazırlanması
Kitaba göre bilişim teknolojilerinin yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırmış, kültürleşme sürecine hız kazandırarak küresel değerlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır.
Orta
16Kitaba göre modernleşme sürecinde ekonomik faaliyetlerde, ailenin işlevlerinde, dinî ve siyasi sistemlerde farklılaşmalar yaşanmıştır. Bu farklılaşmaların sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bütün işlevlerin tek bir kurumda toplanması
- B) Ailenin bütün işlevlerini yeniden üstlenmesi
- C) Uzmanlaşmış ve özerk kurumların ortaya çıkması
- D) Kurumların birbirinden hiç ayrışmaması
- E) Ekonomik faaliyetlerin tamamen durması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uzmanlaşmış ve özerk kurumların ortaya çıkması
Kitaba göre bu alanlardaki farklılaşmalar uzmanlaşmış ve özerk kurumların ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Zor
17Bir öğrenci kulübünde iki görüş tartışılıyor: Emre: “Küresel kültürü bütünüyle reddetmeliyiz; böylece kültürümüz korunur.” Zeynep: “Kendi değerlerimizi koruyarak küreselleşmenin fırsatlarından yararlanmalıyız.” Konu özetindeki yaklaşıma göre bu görüşler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Zeynep’in görüşü önerilen dengeyle uyumludur.
- B) Emre’nin görüşü önerilen dengeyle uyumludur.
- C) İki görüş de önerilen dengeyle uyumludur.
- D) İki görüş de küreselleşmeyi tamamen reddeder.
- E) Zeynep kendi kültürünü terk etmeyi önermektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zeynep’in görüşü önerilen dengeyle uyumludur.
Küresel kültürü tümüyle reddetmek mümkün değildir; önerilen denge, kendi kültürel değerlerini koruyarak küreselleşmenin fırsatlarından yararlanmaktır.
Zor
18İki ülke karşılaştırılıyor: K ülkesi: Sanayileşmesini tamamlamış, ürünlerini dünyanın her yerine satıyor. L ülkesi: Gelişmekte olan, ucuz iş gücü sunuyor ve dış borcu artıyor. Kitaptaki bilgilere göre küreselleşmenin bu ülkelere etkisi için hangisi söylenebilir?
- A) L daha avantajlı hâle gelirken K’nin dışa bağımlılığı artabilir.
- B) İki ülke de küreselleşmeden eşit biçimde yararlanır.
- C) Küreselleşme iki ülkenin ekonomisini de etkilemez.
- D) K’nin sanayisi küreselleşme nedeniyle geriler.
- E) K daha avantajlı hâle gelirken L’nin dışa bağımlılığı artabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) K daha avantajlı hâle gelirken L’nin dışa bağımlılığı artabilir.
Kitaba göre küreselleşme sanayileşmiş ülkeleri avantajlı kılar; gelişmekte olan ülkelerde istikrarsızlık ve dışa bağımlılık artabilir, ucuz emeğe dayalı sömürü düzeni ortaya çıkabilir.
Zor
19Bir öğrenci küreselleşmenin etkilerini iki sütunda topluyor: Olumlu: bilgiye erişim, demokrasi ve insan haklarına saygı, sağlıkta iş birliği Olumsuz: ? Kitaptaki bilgilere göre soru işaretinin yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- A) Ülkeler arasında ortak eğitim politikaları
- B) Millî egemenlik kavramının içinin boşaltılması
- C) Çevre sorunlarında ortak çalışma
- D) Yabancı yatırımların artması
- E) İnsanlığın ortak değerlerinin oluşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Millî egemenlik kavramının içinin boşaltılması
Kitaba göre büyük devletlerin etkisiyle millî egemenlik ve bağımsızlık gibi kavramların içinin boşaltılması olumsuz yanlardandır; öteki seçenekler olumlu yanlardır.
Zor
20Bir sosyolog, “Dünya küçük bir köy hâline geldi; ama köyün bazı evleri ötekilerden çok daha büyük.” demiştir. Bu benzetme küreselleşmeyle ilgili hangi tespiti anlatır?
- A) Küreselleşmeyle bütün ülkeler eşitlenmiştir.
- B) Bilgi akışı yalnız küçük ülkelerde hızlanmıştır.
- C) Ülkeler arasındaki iletişim tamamen kopmuştur.
- D) Bağlantılar artarken ülkeler arası eşitsizlik sürer.
- E) Kentleşme küreselleşmeyi tamamen durdurmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bağlantılar artarken ülkeler arası eşitsizlik sürer.
“Küçük köy” benzetmesi iletişimle yakınlaşmayı, “büyük evler” ise sanayileşmiş ülkelerin avantajını ve süren eşitsizliği anlatır; kitaba göre küreselleşme eşitsizliği küresel boyutta genişletebilir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.