11. Sınıf Sosyoloji · Toplumsal Değişme ve Gelişme
Modernleşmenin Toplumsal Değişime Etkisi
- modernleşme
- gelenek
- Batılılaşma
- alt yapı
- üst yapı
- serbest modernleşme
- zorlama ile modernleşme
Modernleşme nedir ve toplumu nasıl değiştirir?
Modernleşme, geleneksel toplumdan modern topluma geçiş sürecidir. Modern sözcüğü Latince tam şimdi anlamındaki modo sözcüğünden gelir; 16. yüzyıl Avrupa'sında geleneksel ve dogmatik düşüncenin yerini aklın alması modern olma kavramını doğurmuştur. Modernleşme çoğu zaman Batı dışındaki toplumların Batılı toplumların gelişmişlik düzeyine ulaşma çabası olarak görülür ve Batılılaşma ile eş anlamlı kullanılır. Ekonomik ölçütleri tüketim için üretimden piyasa için üretime geçiş, ileri teknoloji kullanımı ve kişi başına millî gelirin artmasıdır. Sosyokültürel ölçütleri ise kentleşme, okuryazarlığın ve kitle iletişim araçlarının etkisinin artması, siyasal katılım ve ailenin büyüklüğü ile işlevlerindeki değişmedir. Serbest modernleşmede bir toplum, karşılaştığı yabancı kültürün bazı unsurlarını zorlama olmadan benimser. Zorlama ile modernleşmede bir toplum kendi kültürünü kabul ettirmek için öteki üzerinde baskı kurar. Modernleşme yalnız ekonomik değil, aileden siyasete pek çok alanı birlikte değiştiren çok yönlü bir süreçtir.
Modernleşmenin Toplumsal Değişime Etkisi: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, geleneksel toplumdan modern topluma geçiş süreci olan modernleşmeyi, ölçütlerini ve gerçekleşme biçimlerini anlatıyor. “Modern” sözcüğü Latince “tam şimdi” anlamındaki “modo”dan gelir.
- Ortaya çıkışı: 16. yüzyıl Avrupa’sında geleneksel ve dogmatik düşüncenin yerini aklın alması modern olma kavramını doğurdu.
- Gelişme ve modernleşme: Kitaba göre gelişme toplumun alt yapısındaki (ekonomik) değişmeleri, modernleşme ise üst yapıdaki ekonomik, sosyal, kültürel, siyasi ve hukuki değişmeleri anlatır.
- Batılılaşma ile ilişkisi: Modernleşme çoğu zaman Batı dışındaki toplumların Batılı toplumların gelişmişlik düzeyine ulaşma çabası olarak görülür ve Batılılaşma ile eş anlamlı kullanılır.
- Ekonomik ölçütler: Tüketim için üretimden piyasa için üretime geçiş, ileri teknoloji kullanımı ve kişi başına millî gelirin artması.
- Sosyokültürel ölçütler: Kentleşme, okuryazarlığın ve kitle iletişim araçlarının etkisinin artması, siyasal katılım, ailenin büyüklüğünde ve işlevlerinde değişme.
- Serbest modernleşme: Bir toplumun, yabancı bir kültürle karşılaşınca bazı unsurlarını zorlama olmadan benimsemesidir.
- Zorlama ile modernleşme: Bir toplumun kendi kültürünü kabul ettirmek için öteki üzerinde baskı kurmasıdır.
Unutma: Modernleşme yalnız ekonomik bir süreç değil; aileden siyasete kadar toplumun pek çok alanını birlikte değiştiren çok yönlü bir süreçtir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Modernleşmenin ekonomik ve sosyokültürel ölçütlerini iki sütunda yaz.
- Serbest ve zorlama ile modernleşmeyi birer örnekle ayır.
- Ailenin modernleşme sürecinde nasıl değiştiğini üç kısa cümleyle anlat.
Günlük hayattan: Bir kasabada önce elektrik ve yol gelir, sonra okullaşma artar, kadınlar çalışma hayatına katılır, aileler küçülür. Bu adımlar modernleşmenin birbirine bağlı alanlarını gösterir.
Sık yapılan hata: Modernleşmeyi yalnız teknoloji kullanmak sanmak. Akıllı telefon kullanan ama siyasal katılımı, okuryazarlığı ve kurumları değişmemiş bir toplum tam anlamıyla modernleşmiş sayılmaz.
İpucu: Modernleşmeyi bir binanın yenilenmesine benzet: Yalnız boyası (teknoloji) değil, tesisatı, planı ve kuralları (kurumlar ve değerler) da değişir.
Derinleş
Kitaptaki “Günümüzde tüm toplumlar ya moderndir ya da modern olma sürecindedir diyebilir miyiz?” sorusunu cevapla. Kendi ilinde ya da ilçende modernleşmenin görüldüğü iki alanı ve geleneğin güçlü kaldığı bir alanı yaz. Düşün: Modernleşmeyi Batılılaşma ile eş tutmak doğru mudur?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci “modern” sözcüğünün kökenini araştırıyor ve sözcüğün Latincede “tam şimdi” anlamına gelen bir sözcükten türediğini öğreniyor. Bu Latince sözcük aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Modus
- B) Moda
- C) Model
- D) Modo
- E) Modem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Modo
Ders kitabına göre “modern” sözcüğü Latincede “tam şimdi” anlamındaki “modo” sözcüğünden gelir.
Kolay
2Geleneksel bir toplumun bilim, ekonomi, siyaset ve aile gibi alanlarda dönüşerek modern bir topluma dönüşme süreci incelenmektedir. Bu süreç aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
- A) Tabakalaşma
- B) Modernleşme
- C) Çözülme
- D) Kültürel gecikme
- E) Yatay hareketlilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Modernleşme
Geleneksel toplumların modern toplumlara dönüşme sürecine ve bu süreçteki bilimsel, ekonomik, siyasal değişimlere modernleşme denir.
Kolay
3Ders kitabına göre modern olma kavramı, belirli bir dönemde geleneksel ve dogmatik düşüncenin terk edilip yerine aklın geçmesiyle ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu dönem ve yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Antik Yunan
- B) Orta Çağ Hindistan’ı
- C) 20. yüzyıl Asya’sı
- D) 16. yüzyıl Avrupa’sı
- E) İlk Çağ Mezopotamya’sı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 16. yüzyıl Avrupa’sı
Kitaba göre geleneksel düşüncenin 16. yüzyıl Avrupa’sında terk edilmesi ve dogmatik anlayışın yerine aklın geçmesiyle modern olma kavramı ortaya çıkmaya başlamıştır.
Kolay
4Bir köyde aileler eskiden yalnız kendi ihtiyaçları için buğday ekerken artık ürünlerini kent pazarlarında satmak için üretmektedir. Bu değişiklik modernleşmenin hangi ölçütüne örnektir?
- A) Tüketim için üretimden piyasa için üretime geçiş
- B) Siyasal katılımın ve oy kullanmanın artması
- C) Okuryazarlık oranının belirgin biçimde yükselmesi
- D) Ailenin büyüklüğünün ve işlevlerinin değişmesi
- E) Kitle iletişim araçlarının etkisinin artması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tüketim için üretimden piyasa için üretime geçiş
Ekonomik gelişme süreci olarak modernleşmenin temel ölçütü tüketim için üretimden piyasa için üretime geçiştir. Öteki seçenekler sosyokültürel ölçütlerdir.
Kolay
5Bir ülkede yapılan araştırmada okuryazarlık oranının ve kentte yaşayan nüfusun son yıllarda belirgin biçimde arttığı görülmüştür. Bu veriler modernleşmenin hangi tür ölçütlerine girer?
- A) Yalnız ekonomik ölçütlere
- B) Fiziki çevre ölçütlerine
- C) Sosyokültürel ölçütlere
- D) Demografik olmayan ölçütlere
- E) Kapalı tabakalaşma ölçütlerine
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sosyokültürel ölçütlere
Kitaba göre şehirleşme eğilimi ve okuryazarlık oranındaki artış, sosyokültürel değişme süreci olarak modernleşmenin ölçütleri arasındadır.
Kolay
6Ders kitabına göre günümüzde Batı dışındaki toplumların Batılı toplumların gelişmişlik düzeyine ulaşma çabası, modernleşmeyle eş anlamlı bir kavramla ele alınmaktadır. Bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küreselleşme
- B) Kentleşme
- C) Sanayileşme
- D) Kültürleşme
- E) Batılılaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Batılılaşma
Kitapta modernleşmenin Batı dışındaki toplumların Batı’nın gelişmişlik düzeyine gelme çabasını ifade ettiği ve Batılılaşma ile eş anlamlı ele alındığı belirtilir.
Kolay
7Ticaret yoluyla yabancı bir toplumla tanışan bir topluluk, hiçbir baskı olmadan o toplumun bazı tarım tekniklerini ve giyim biçimlerini benimsemiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Zorlama ile modernleşme
- B) Kapalı tabakalaşma
- C) Dikey hareketlilik
- D) Toplumsal çözülme
- E) Serbest modernleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Serbest modernleşme
Hiçbir zorlama olmadan yabancı bir kültürle karşılaşma sonucu bazı unsurların benimsenmesi serbest sosyokültürel değişme ve modernleşmedir.
Kolay
8Bir toplumun, kendi kültür unsurlarını kabul ettirmek için başka bir toplum üzerinde baskı kurduğu bir süreç anlatılmaktadır. Kitaba göre bu süreç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Serbest modernleşme
- B) Yatay hareketlilik
- C) Zorlama ile modernleşme
- D) Toplumsal tabakalaşma
- E) Planlı ilerleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zorlama ile modernleşme
Farklı kültürden iki gruptan birinin, kendi kültürünü kabul ettirmek için diğeri üzerinde baskı kurması zorlama ile sosyokültürel değişme ve modernleşmedir.
Orta
9Ders kitabı, toplumun ekonomik yapısındaki değişmeleri gelişme olarak adlandırır; modernleşmeyi ise ekonomik değişmenin yanında sosyal, kültürel, siyasi ve hukuki değişme süreçlerinin adı olarak tanımlar. Bu ayrıma göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Gelişme modernleşmeden daha geniş kapsamlıdır.
- B) Modernleşme gelişmeden daha geniş kapsamlıdır.
- C) Gelişme ve modernleşme aynı kapsamdadır.
- D) Modernleşme yalnız ekonomik bir süreçtir.
- E) Gelişme hukuki değişmeleri de kapsar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Modernleşme gelişmeden daha geniş kapsamlıdır.
Kitaba göre gelişme yalnız ekonomik yapıdaki değişmeleri anlatırken modernleşme ekonominin yanında sosyal, kültürel, siyasi ve hukuki değişmeleri de kapsar; bu yüzden daha geniştir.
Orta
10Bir ülkede yapılan araştırmada şu değişiklikler saptanmıştır: - Seçimlere katılım oranı yükselmiş, - Ailedeki ortalama kişi sayısı azalmış, - Televizyon ve internet kullanımı yaygınlaşmıştır. Bu değişiklikler modernleşme için aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Yalnız ekonomik alanda kaldığını
- B) Zorlama yoluyla gerçekleştiğini
- C) Hiçbir kurumu etkilemediğini
- D) Sosyokültürel boyutta yaşandığını
- E) Yalnız kırsal kesimde görüldüğünü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sosyokültürel boyutta yaşandığını
Siyasal katılım, ailenin büyüklüğündeki değişme ve kitle iletişim araçlarının etkisi modernleşmenin sosyokültürel ölçütleridir.
Orta
11İki ülke karşılaştırılıyor: K ülkesinde kişi başına millî gelir yükselmiş ve üretimde ileri teknoloji kullanılmaya başlanmıştır. L ülkesinde ise okuryazarlık ve siyasal katılım artmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) K ekonomik, L sosyokültürel ölçütlerde modernleşmektedir.
- B) K sosyokültürel, L ekonomik ölçütlerde modernleşmektedir.
- C) İki ülke de yalnız ekonomik ölçütlerde modernleşmektedir.
- D) İki ülkede de modernleşmeden söz edilemez.
- E) Yalnız L ülkesinde modernleşmeden söz edilebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) K ekonomik, L sosyokültürel ölçütlerde modernleşmektedir.
Millî gelir artışı ve ileri teknoloji ekonomik; okuryazarlık ve siyasal katılım sosyokültürel ölçütlerdir. Modernleşme çok yönlü olduğundan iki ülkede de farklı boyutlarda görülür.
Orta
12Kitaba göre “modern” fikri, sanat, edebiyat ve toplumsal yaşayış gibi alanlarda alışkanlıkların zamanını doldurduğu ve yerlerine yeni bir kültür kurulması gerektiği düşüncesine dayanır. Bu düşünceye en uygun tutum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelenekleri hiçbir biçimde değiştirmeden korumak
- B) Yeni olan her şeyi kuşkuyla karşılayıp reddetmek
- C) Geçmiş yüzyılların kültürüne geri dönmek
- D) Eski alışkanlıkların yerine yenilerini kurmak
- E) Değişmeyi doğal afetlere bırakmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eski alışkanlıkların yerine yenilerini kurmak
Modern fikri, zamanını doldurmuş alışkanlıkların yerine yeni bir kültürün kurulmasını savunur; gelenekleri değiştirmeden korumak ya da geçmişe dönmek bu düşünceyle uyuşmaz.
Orta
13Bir öğrenci ödevinde “Modernleşme yalnız fabrikaların artmasıdır.” diye yazmıştır. Kitaptaki bilgilere göre bu ifadedeki yanılgı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fabrikaların ekonomik bir unsur olduğunu bilmemesi
- B) Modernleşmenin Avrupa’da başladığını unutması
- C) Sanayinin modernleşmeyi engellediğini düşünmesi
- D) Modernleşmenin yalnız aileyle ilgili olduğunu sanması
- E) Modernleşmenin çok yönlü olduğunu gözden kaçırması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Modernleşmenin çok yönlü olduğunu gözden kaçırması
Modernleşme ekonomik değişmenin yanında aile, siyaset, hukuk ve kültür alanlarındaki değişmeleri de kapsayan çok yönlü bir süreçtir.
Orta
14Bir ülkede aynı dönemde iki gelişme yaşanmıştır: Halk, komşu ülkeden gördüğü bir düğün geleneğini kendiliğinden benimsemiş; başka bir bölgede ise işgalci bir güç, yerli halka kendi dilini zorla öğretmiştir. Bu iki gelişme sırasıyla hangi değişme biçimlerine örnektir?
- A) Serbest değişme – zorlama ile değişme
- B) Zorlama ile değişme – serbest değişme
- C) Serbest değişme – serbest değişme
- D) Zorlama ile değişme – zorlama ile değişme
- E) Planlı ilerleme – yatay hareketlilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Serbest değişme – zorlama ile değişme
Baskı olmadan benimseme serbest sosyokültürel değişme, bir toplumun öteki üzerinde baskı kurarak kendi kültürünü kabul ettirmesi zorlama ile değişmedir.
Orta
15Ders kitabı modernleşmenin ölçütlerinin çok çeşitli olduğunu, bunun da modernleşmenin belirli bir niteliğinden kaynaklandığını belirtir. Bu nitelik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız ekonomiyle sınırlı olması
- B) Kısa sürede tamamlanması
- C) Çok yönlü bir süreç olması
- D) Yalnız Avrupa’da görülmesi
- E) Hiçbir çatışma yaratmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çok yönlü bir süreç olması
Kitaba göre modernleşme çok yönlü bir süreç olduğu için ölçütleri de çok çeşitlidir; ekonomik ve sosyokültürel ölçütler birlikte değerlendirilir.
Orta
16Bir sosyolog bir kasabayı on yıl arayla iki kez incelemiştir. İkinci incelemede geniş ailelerin azaldığını, ailenin eskiden üstlendiği eğitim ve üretim işlerinin bir kısmını okul ve iş yerlerinin üstlendiğini görmüştür. Bu bulgu modernleşmenin hangi ölçütüyle ilgilidir?
- A) Kişi başına millî gelirdeki artış
- B) Ailenin büyüklük ve işlevlerindeki değişme
- C) Üretimde ileri teknoloji kullanımı
- D) Piyasa için üretime geçiş
- E) Yabancı yatırımların artması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ailenin büyüklük ve işlevlerindeki değişme
Ailenin büyüklüğünde ve işlevlerinde değişme, kitapta modernleşmenin sosyokültürel ölçütleri arasında sayılır.
Zor
17Ders kitabına göre gelişme toplumun alt yapısındaki, modernleşme ise üst yapısındaki değişmeleri ifade eder. Bir ülkede ekonomi hızla büyümüş, ancak hukuk sistemi, siyasal katılım ve aile yapısı neredeyse hiç değişmemiştir. Kitaptaki ayrıma göre bu ülke için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Modernleşmesini tamamlamış ama gelişme yaşamamıştır.
- B) Hem gelişme hem modernleşme bakımından durgundur.
- C) Ekonomik gelişme yaşamış ama modernleşmesi sınırlı kalmıştır.
- D) Zorlama ile modernleşmenin tipik örneğidir.
- E) Sosyokültürel ölçütlerde hızla modernleşmektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekonomik gelişme yaşamış ama modernleşmesi sınırlı kalmıştır.
Kitaptaki ayrıma göre ekonomik büyüme gelişmedir; hukuk, siyaset ve aile gibi üst yapı alanlarında değişme olmadığından modernleşme sınırlı kalmıştır.
Zor
18Bir tartışmada Deniz “Modernleşme, Batı’daki yeniliklerin benimsenmesine dayanır.” derken Ozan “Bu benimseme her zaman baskı yoluyla olur.” demektedir. Kitaptaki bilgilere göre bu görüşler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Deniz’in görüşü kitapla uyumlu, Ozan’ınki uyumsuzdur.
- B) Ozan’ın görüşü kitapla uyumlu, Deniz’inki uyumsuzdur.
- C) İki görüş de kitapla uyumludur.
- D) İki görüş de kitapla uyumsuzdur.
- E) İki görüş de yalnız ekonomik değişmeyi anlatır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Deniz’in görüşü kitapla uyumlu, Ozan’ınki uyumsuzdur.
Kitaba göre modernleşme gelişmiş ülkelerdeki yeniliklerin taklit ya da benimsenmesine dayanır; ancak sosyokültürel değişme serbest ya da zorlamayla gerçekleşebilir, her zaman baskıyla olmaz.
Zor
19Aşağıdaki gözlemler bir ülkeye aittir: I. Köylüler ürünlerini pazar için üretmeye başlamıştır. II. Kentte yaşayan nüfusun oranı artmıştır. III. Üretimde ileri teknolojiler kullanılmaktadır. IV. Seçimlere katılım yükselmiştir. Bu gözlemlerden hangileri modernleşmenin sosyokültürel ölçütlerine örnektir?
- A) I ve III
- B) I ve II
- C) III ve IV
- D) I, III ve IV
- E) II ve IV
Cevabı göster
Doğru cevap: E) II ve IV
Kentleşme ve siyasal katılım sosyokültürel ölçütlerdir. Piyasa için üretim ve ileri teknoloji kullanımı ise ekonomik ölçütlerdir.
Zor
20Kitaba göre modern fikri, alışkanlıkların zamanını doldurduğu düşüncesine dayanır ve 16. yüzyıl Avrupa’sında dogmatik anlayışın yerine aklın geçmesiyle ortaya çıkmaya başlar. Bu bilgilerden modernleşmenin dayandığı temel düşünce için aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
- A) Geleneği her koşulda yeniliğin önüne koyar.
- B) Akla dayalı yeniliği geleneğin önüne koyar.
- C) Dogmatik düşünceyi güçlendirmeyi amaçlar.
- D) Toplumsal değişmeyi gereksiz sayar.
- E) Yalnız teknik araçların değişmesini ister.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Akla dayalı yeniliği geleneğin önüne koyar.
Modern düşünce, dogmatik ve geleneksel anlayış yerine aklı koyar ve zamanını doldurmuş alışkanlıkların yerine yeniliği savunur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.