11. Sınıf Sosyoloji · Toplumsal Değişme ve Gelişme
Toplumsal Gelişme ve Öğeleri
- toplumsal gelişme
- ekonomik büyüme
- gelir dağılımı
- orta tabaka
- insan hakları
- demokrasi
Toplumsal gelişme nedir ve ögeleri nelerdir?
Toplumsal gelişme, sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik alanlardaki olumlu değişmeler ya da ilerlemelerdir. Gelişmiş bir toplumda üretim ve verimlilik artar, gelir daha dengeli dağılır, eğitim ve sağlık hizmetlerinin niteliği yükselir. Ekonomik büyüme toplumsal gelişmenin temel ögelerindendir; tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş ekonomik gelişme, gelirin artış hızının yükselmesi ekonomik büyümedir. Millî gelir sürekli artar ve adaletli dağılırsa yaşam düzeyi yükselir. Orta tabakanın genişlemesi de gelişmenin önemli göstergelerindendir, çünkü geniş orta tabaka toplumsal dengeyi güçlendirir. Akılcı düşünmek, ön yargısız olmak, farklı düşünenleri hoşgörüyle karşılamak ve insan haklarına saygı gelişmenin olmazsa olmaz koşullarıdır. Kişi başına geliri yüksek olduğu hâlde çocuk ölümlerinin fazla olduğu ya da kadınların temel haklarından yararlanamadığı bir toplum gelişmiş sayılmaz. Ekonomik büyüme toplumsal gelişmenin temelidir, ancak tek başına yetmez; sosyal ve kültürel gelişmeyle tamamlanmalıdır.
Toplumsal Gelişme ve Öğeleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, toplumsal yaşamın bütün alanlarındaki olumlu değişmeleri anlatan toplumsal gelişmeyi ve onu oluşturan ögeleri anlatıyor.
- Toplumsal gelişme: Sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik alanlardaki olumlu değişmeler ya da ilerlemelerdir. Gelişmiş bir toplumda üretim ve verimlilik artar, gelir daha dengeli dağılır, eğitim ve sağlık hizmetlerinin niteliği yükselir.
- Ekonomik büyüme: Toplumsal gelişmenin temel ögelerindendir. Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş ekonomik gelişmedir; gelirin artış hızının yükselmesi ekonomik büyümedir.
- Gelirin dağılımı: Millî gelir sürekli artar ve adaletli dağılırsa yaşam düzeyi yükselir; iletişim, okuryazarlık ve ortak bilinç gelişir.
- Ekonomi yetmez: Kişi başına geliri yüksek olup çocuk ölümlerinin fazla olduğu, uzman insan gücünün yetiştirilmediği ya da kadınların temel haklarından yararlanamadığı bir toplum gelişmiş sayılmaz.
- Orta tabakanın genişlemesi: Gelişmenin önemli göstergelerindendir; geniş orta tabaka toplumsal dengeyi güçlendirir.
- İnsan hakları ve demokrasi: Akılcı düşünmek, ön yargısız olmak, insana yalnız insan olduğu için değer vermek, farklı düşünenleri hoşgörüyle karşılamak ve ötekileştirmemek gelişmenin olmazsa olmaz koşullarıdır.
- Türkiye’de: Atatürk’ün millî egemenlik, millî ekonomi, millî eğitim, hukukun üstünlüğü, bilim ve akılcılığa dayanan inkılapları Türk toplumunun gelişmesinde öncelikli rol oynamıştır.
Unutma: Ekonomik büyüme toplumsal gelişmenin temelidir ama tek başına yetmez; sosyal ve kültürel gelişmeyle tamamlanmalıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Toplumsal gelişmenin üç ögesini yaz: ekonomik büyüme, orta tabakanın genişlemesi, insan hakları ve demokrasi.
- Ekonomik büyüme ile toplumsal gelişme arasındaki farkı bir örnekle göster.
- Bir ülkenin gelişmiş sayılması için ekonomi dışındaki üç ölçütü listele.
Günlük hayattan: Bir şehirde yeni fabrikalar açılıp gelir artarken okullar kalabalık, hastaneler yetersiz kalıyorsa o şehir ekonomik olarak büyüyor ama toplumsal olarak yeterince gelişmiyor demektir.
Sık yapılan hata: Kişi başına düşen gelir yüksek diye bir ülkeyi gelişmiş saymak. Gelirin nasıl dağıldığına, eğitim, sağlık ve insan haklarına da bakmak gerekir.
İpucu: Gelişmeyi bir masanın ayaklarına benzet: ekonomi, eğitim, sağlık ve haklar. Bir ayak kısa kalırsa masa dengede durmaz.
Derinleş
Kitaptaki soruyu düşün: Dünyanın bazı yerlerinde insan hakları ihlallerinin, yoksulluğun ve etnik savaşların sürmesi toplumsal gelişme açısından nasıl değerlendirilebilir? Bir ülkenin gerçekten gelişmiş olup olmadığını anlamak için kullanacağın beş ölçütlük bir liste hazırla. Düşün: Ekonomik büyüme ile çevreyi koruma arasında nasıl bir denge kurulmalıdır?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir ülkede aynı dönemde sosyal, siyasal, kültürel ve ekonomik alanların hepsinde olumlu değişmeler yaşanmıştır. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
- A) Toplumsal çözülme
- B) Kültürel gecikme
- C) Yatay hareketlilik
- D) Toplumsal gelişme
- E) Kültürel yozlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Toplumsal gelişme
Toplumsal yaşamın tüm alanlarındaki olumlu değişmeler ya da ilerlemeler toplumsal gelişmedir.
Kolay
2Bir ülkede bir yılda üretilen mal ve hizmetlerin parasal değeri 100 birim, nüfus ise 4 birimdir. Bu ülkede kişi başına düşen millî gelir nasıl bulunur?
- A) Millî gelir nüfusa bölünerek
- B) Nüfus millî gelire bölünerek
- C) Millî gelir nüfusla çarpılarak
- D) Millî gelirden nüfus çıkarılarak
- E) Nüfus millî gelire eklenerek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî gelir nüfusa bölünerek
Kitaba göre millî gelirin ülke nüfusuna bölümü kişi başına düşen millî geliri verir; bu örnekte 100 ÷ 4 = 25 birimdir.
Kolay
3Bir ülke, tarıma dayalı ekonomisini bırakıp fabrikalar kurarak sanayi toplumuna dönüşmüştür. Kitaba göre bu geçiş aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Toplumsal çözülme
- B) Yatay hareketlilik
- C) Ekonomik gelişme
- D) Kültürel gecikme
- E) Kapalı tabakalaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekonomik gelişme
Kitapta tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş ekonomik gelişmeye örnek verilir; elde edilen gelirin artış hızının yükselmesi ise ekonomik büyümedir.
Kolay
4Bir ülkede elde edilen gelirin artış hızı önceki yıllara göre yükselmiştir. Kitaba göre bu durum aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
- A) Kültürel değişme
- B) Orta tabaka daralması
- C) Toplumsal çözülme
- D) Coğrafi hareketlilik
- E) Ekonomik büyüme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ekonomik büyüme
Mevcut ekonomide elde edilen gelirin artış hızının yükselmesi ekonomik büyümedir; kitap bunu toplumsal gelişmenin en önemli ögelerinden biri sayar.
Kolay
5Gelir düzeyi ne çok yüksek ne çok düşük olan, her meslekten insanı içine alan bir tabakanın büyümesi, kitapta toplumsal gelişmenin ögelerinden biri olarak gösterilir. Bu öge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üst tabakanın genişlemesi
- B) Alt tabakanın genişlemesi
- C) Kast sisteminin yerleşmesi
- D) Zümre sisteminin güçlenmesi
- E) Orta tabakanın genişlemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Orta tabakanın genişlemesi
Her meslekten insanı içine alan, gelir düzeyi orta olan tabakanın büyümesi orta tabakanın genişlemesidir ve toplumsal gelişmenin ögelerindendir.
Kolay
6Bir ülkenin anayasasında yaşama hakkı, düşünce ve inanç özgürlüğü, eğitim ve sağlık hakkı, seçme ve seçilme hakkı güvence altına alınmıştır. Bu düzenlemeler toplumsal gelişmenin hangi ögesiyle ilgilidir?
- A) Orta tabakanın daralması
- B) Ekonomik büyümenin yavaşlaması
- C) İnsan hakları ve hukukun üstünlüğü
- D) Kapalı tabakalaşmanın korunması
- E) Kültürel yozlaşmanın artması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsan hakları ve hukukun üstünlüğü
Temel hak ve özgürlüklerin anayasayla güvence altına alınması insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü ögesine girer.
Kolay
7Bir ülkede millî gelir sürekli artmakta ve bu gelir toplumun kesimleri arasında adaletli biçimde dağıtılmaktadır. Kitaba göre bu durumun ilk sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Alt tabakanın giderek genişlemesi
- B) İnsanların yaşam düzeyinin yükselmesi
- C) Okuryazarlık oranının azalması
- D) Yeni yatırımların tamamen durması
- E) Toplumsal çatışmaların hızla artması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanların yaşam düzeyinin yükselmesi
Kitaba göre millî gelir artışı sürekli olur ve adaletli dağıtılırsa insanların yaşam düzeyi yükselir; iletişim, okuryazarlık ve ortak bilinç gelişir.
Kolay
8Bir ülkede tarımda ve sanayide makineleşme artmış, üretim ve verimlilik yükselmiş, eğitim ve sağlık kuruluşlarının sayısı ve niteliği artmıştır. Bu tablo aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A) Toplumsal çözülmenin
- B) Kültürel gecikmenin
- C) Kapalı tabakalaşmanın
- D) Toplumsal gelişmenin
- E) Kültür emperyalizminin
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Toplumsal gelişmenin
Kitaba göre toplumsal gelişmenin olduğu ülkede makineleşme, üretim ve verimlilik artar; eğitim ve sağlık hizmetlerinin sayısı ve niteliği yükselir.
Orta
9Bir ülkede kişi başına düşen millî gelir yüksektir; ancak çocuk ölümleri oranı fazladır ve ekonominin ihtiyaç duyduğu uzman insan gücü yetiştirilememektedir. Kitaba göre bu ülke için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Toplumsal gelişmeden söz edilemez.
- B) Gelişmesini tamamlamış bir ülkedir.
- C) Yalnız sosyal yönden gelişmiştir.
- D) Ekonomik büyümesi hiç yoktur.
- E) Orta tabakası en geniş tabakadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal gelişmeden söz edilemez.
Kitaba göre ekonomik gelişme sosyal gelişmeyle tamamlanmıyorsa, örneğin çocuk ölümleri yüksek ve uzman insan gücü yetişmiyorsa, toplumsal gelişmeden söz edilemez.
Orta
10Bir ülkede orta tabaka hızla genişlemiştir. Kitaba göre bu durumun aşağıdaki sonuçlarından hangisini doğurması beklenir?
- A) Dikey hareketliliğin durması
- B) Gelir dağılımının bozulması
- C) Uzlaşma olanaklarının azalması
- D) Sınıfsal gerilimlerin azalması
- E) Toplumsal birliğin zayıflaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sınıfsal gerilimlerin azalması
Kitaba göre orta tabaka genişledikçe sınıfsal çatışma ve gerilimler azalır, uzlaşma olanakları artar, gelir dağılımı adilleşir ve dikey hareketlilik artar.
Orta
11Bir ülkenin zenginleri ve yöneticileri, kazandıkları serveti ülke içinde yatırıma dönüştürmek yerine yalnız kendi lüks yaşamlarına harcamaktadır. Kitaba göre bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Orta tabakanın genişlemesini hızlandırır.
- B) Ekonomik büyümeyi süreklileştirir.
- C) İnsan haklarının güvencesidir.
- D) Gelir dağılımını adaletli kılar.
- E) Toplumsal gelişmenin önünde bir engeldir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Toplumsal gelişmenin önünde bir engeldir.
Kitaba göre zenginler ve yöneticiler ülkelerine yatırım yapmak yerine lüks yaşamlarını sürdürüyorsa toplumsal gelişmeden söz edilemez; yatırım, büyümenin sürekliliği için gereklidir.
Orta
12Bir kentte farklı görüşlerden insanlar birbirini ötekileştirmeden, hoşgörüyle dinlemekte; kimse yalnız kendisi gibi düşünmediği için dışlanmamaktadır. Bu tutum toplumsal gelişme açısından nasıl değerlendirilir?
- A) Gelişmenin olmazsa olmaz koşullarındandır.
- B) Gelişmeyi yavaşlatan önemli bir etkendir.
- C) Yalnız ekonomik büyümeyle ilgili bir konudur.
- D) Gelişme için önemsiz bir ayrıntıdır.
- E) Toplumsal çözülmenin bir belirtisidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelişmenin olmazsa olmaz koşullarındandır.
Kitaba göre farklı düşünenleri hoşgörüyle karşılamak ve ötekileştirmemek toplumsal gelişmenin olmazsa olmaz koşullarındandır.
Orta
13Kitaba göre ekonomik büyüme arttıkça ülkede yeni yatırımlar da artar. Bu ilişkinin toplumsal gelişmeye etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelişmenin tamamen durması
- B) Orta tabakanın ortadan kalkması
- C) Gelişmenin süreklilik kazanması
- D) Gelir dağılımının bozulması
- E) Eğitim hizmetlerinin azalması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelişmenin süreklilik kazanması
Kitaba göre büyümeyle yatırımlar artar, böylece ekonomik büyüme ve dolayısıyla toplumsal gelişme süreklileşir.
Orta
14Bir toplumda insanlar ortak duygu ve değerleri paylaşmakta, aralarındaki iletişim ve dayanışma güçlüdür; millî ve manevi değerler etrafında bütünleşmişlerdir. Kitaba göre bu durum toplumsal gelişme açısından ne ifade eder?
- A) Gelişmenin yalnız ekonomiye bağlı olduğunu
- B) Gelişmenin ekonomi dışı dayanaklarını
- C) Toplumda çözülmenin başladığını
- D) Orta tabakanın daraldığını
- E) Kültürel gecikmenin arttığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gelişmenin ekonomi dışı dayanaklarını
Kitaba göre toplumsal gelişme yalnız ekonomik büyümeyle değil, ortak duygu ve değerlerin paylaşılması, iletişim ve dayanışmayla da sağlanır.
Orta
15Kitaba göre orta tabakada yer alan insanlar zengin-yoksul, eğitimli-az eğitimli gibi uç özellikler taşımaz. Bu özellik toplum için hangi sonucu kolaylaştırır?
- A) Sınıfsal çatışmaların derinleşmesini
- B) Sınıfsal çatışmaların giderek derinleşmesini
- C) Toplumsal birlik ve bütünlüğün sağlanmasını
- D) Gelir uçurumunun büyümesini
- E) Alt tabakanın genişlemesini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplumsal birlik ve bütünlüğün sağlanmasını
Uç özellikler taşımayan geniş bir orta tabaka, alt ve üst tabaka arasında denge kurar; böylece toplumsal birlik ve bütünlük daha kolay sağlanır.
Orta
16Kitaba göre millî gelir artışı sürekli olur ve adaletli dağılırsa iletişim, okuma oranı ve gezi gibi etkinliklerle toplum sorunları hakkında bilgilenme kolaylaşır. Bu durumun toplumda doğurması beklenen sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ortak bilinç ve inancın gelişmesi
- B) Bireylerin birbirinden uzaklaşması
- C) Toplum sorunlarına ilginin azalması
- D) Manevi değerlerin önemini yitirmesi
- E) Ekonomik büyümenin yavaşlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ortak bilinç ve inancın gelişmesi
Kitaba göre bilgilenmenin ve manevi değerler çevresinde bütünleşmenin kolaylaşması toplumda ortak bilinç, inanç ve hareketin gelişmesini sağlar.
Zor
17Üç ülke karşılaştırılıyor: K: Kişi başına gelir yüksek, kadınlar temel haklarından yararlanamıyor. L: Kişi başına gelir orta düzeyde ve dengeli dağılıyor; temel haklar anayasayla güvencede, orta tabaka geniş. M: Gelir düşük, alt tabaka çok geniş. Kitaptaki ölçütlere göre toplumsal gelişmeye en yakın ülke hangisidir?
- A) K
- B) M
- C) K ve M eşit düzeyde
- D) Üçü de eşit düzeyde
- E) L
Cevabı göster
Doğru cevap: E) L
Toplumsal gelişme ekonomik büyümenin yanında insan hakları, dengeli gelir dağılımı ve geniş orta tabakayı gerektirir; bu ögeleri birlikte taşıyan L’dir. K’de gelir yüksek olsa da temel haklar eksiktir.
Zor
18Bir öğrenci “Bir ülkenin gelişmiş olup olmadığını anlamak için yalnız kişi başına düşen millî gelire bakmak yeterlidir.” demiştir. Kitaptaki bilgilere göre bu görüşe yöneltilebilecek en güçlü eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kişi başına gelir gelişmeyle hiç ilgili değildir.
- B) Ekonomik büyüme sosyal gelişmeyle tamamlanmadıkça yetmez.
- C) Millî gelir yalnız tarım ürünlerinden hesaplanır.
- D) Gelişme yalnız orta tabakanın büyüklüğüne bağlıdır.
- E) Gelişmiş ülkelerde millî gelir her zaman düşüktür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ekonomik büyüme sosyal gelişmeyle tamamlanmadıkça yetmez.
Kitaba göre kişi başına gelir gelişmenin göstergelerinden biridir ama tek başına yetmez; ekonomik gelişme sosyal gelişmeyle tamamlanmıyorsa ülke gelişmiş sayılmaz.
Zor
19Kitaba göre orta tabakanın genişlemesi dikey hareketliliği artırır, demokratik tartışma ve uzlaşma olanaklarını çoğaltır. Bu bilgiler toplumsal gelişmenin ögeleri arasındaki ilişki için hangi sonucu destekler?
- A) Ögeler birbirinden tamamen bağımsızdır.
- B) Yalnız ekonomik büyüme gelişmeyi belirler.
- C) Orta tabaka demokrasiyi zayıflatır.
- D) Ögeler birbirini besleyerek birlikte işler.
- E) Dikey hareketlilik gelişmeyi engeller.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ögeler birbirini besleyerek birlikte işler.
Orta tabakanın genişlemesi hem ekonomik (adil gelir dağılımı) hem siyasal (demokratik uzlaşma) alanları etkiler; bu, gelişmenin ögelerinin birbirini beslediğini gösterir.
Zor
20Konu özetine göre Türk toplumunun gelişmesinde Atatürk’ün inkılapları öncelikli rol oynamıştır. Bu inkılaplar millî egemenlik, millî ekonomi, millî eğitim, hukukun üstünlüğü, bilim ve akılcılığa dayanır. Bu dayanaklar toplumsal gelişmenin ögeleriyle karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Yalnız ekonomik büyümeyi hedefler.
- B) Ekonomik, siyasal ve hukuki ögeleri birlikte kapsar.
- C) Yalnız orta tabakanın genişlemesine yöneliktir.
- D) İnsan hakları ve hukukla ilgisi yoktur.
- E) Gelişmeyi tek bir alana indirger.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ekonomik, siyasal ve hukuki ögeleri birlikte kapsar.
Millî ekonomi ekonomik büyümeyi, millî egemenlik ve hukukun üstünlüğü demokrasi ve hukuk ögesini, eğitim ve akılcılık sosyal-kültürel gelişmeyi kapsar; yani gelişmenin birden çok ögesini birlikte içerir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.