11. Sınıf Tarih · Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)
Fransız İhtilali’nin Devlet ve Toplum Hayatında Meydana Getirdiği Değişim
- ihtilal
- Fransız İhtilali
- milliyetçilik
- liberalizm
- sosyalizm
- Aydınlanma
- millî egemenlik
- insan hakları
Fransız İhtilali devlet ve toplum hayatını nasıl değiştirdi?
1789 Fransız İhtilali, mutlak monarşiye ve ayrıcalıklı sınıflara karşı yapılan, halk egemenliği, eşitlik ve özgürlük düşüncelerini bütün dünyaya yayan bir devrimdir. Fikrî zemini hazırlayan Aydınlanma düşünürlerinden Montesquieu kuvvetler ayrılığını, Rousseau toplum sözleşmesini ve halk egemenliğini savundu, Voltaire'in görüşleri de mutlak krallığı sorgulattı; on üç koloninin İngiltere'ye karşı bağımsızlığını ilan ettiği Amerikan Bağımsızlık Savaşı da örnek oldu. Soylular ve din adamlarının vergiden muaf olması, mali kriz, kıtlık ve burjuvazinin siyasi hak talebi ihtilali başlattı. Sonuçta İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlandı, monarşi yıkılıp cumhuriyet kuruldu. Milliyetçilik çok uluslu imparatorlukları sarstı, liberalizm bireysel özgürlükleri ve serbest piyasayı savundu, sosyalizm ise eşitsizliklere tepki olarak gelişti. Milliyetçilikten en çok etkilenen devlet, çok uluslu yapısı nedeniyle Osmanlı Devleti oldu; Sırp ve Yunan isyanlarıyla başlayan ayrılık hareketleri dağılma sürecini hızlandırdı.
Fransız İhtilali’nin Devlet ve Toplum Hayatında Meydana Getirdiği Değişim: konu anlatımı ve özeti
1789 Fransız İhtilali, mutlak monarşiye ve ayrıcalıklı sınıflara karşı yapılan, etkisi bütün dünyaya yayılan bir devrimdir. Halk egemenliği, eşitlik ve özgürlük gibi düşünceler bu ihtilalle yaygınlaştı.
- Fikrî zemin: Aydınlanma düşünürleri Montesquieu (kuvvetler ayrılığı), Rousseau (toplum sözleşmesi, halk egemenliği) ve Voltaire'in görüşleri mutlak krallığı sorgulattı.
- Amerikan Bağımsızlık Savaşı örneği: On üç koloninin İngiltere'ye karşı bağımsızlığını ilan etmesi ve haklar bildirgesi, Avrupa'da özgürlük düşüncesini cesaretlendirdi.
- Nedenler: Soylular ve din adamları vergiden muaftı, yük halkın sırtındaydı; mali kriz, kıtlık ve burjuvazinin siyasi haklar istemesi ihtilali başlattı.
- Sonuçlar: İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlandı, monarşi yıkılıp cumhuriyet kuruldu; eşitlik, özgürlük, adalet ve millî egemenlik kavramları yaygınlaştı.
- Akımlar: Milliyetçilik çok uluslu imparatorlukları sarstı; liberalizm bireysel özgürlükleri ve serbest piyasayı savundu; sosyalizm ise eşitsizliklere tepki olarak gelişti.
- Osmanlı'ya etkisi: Milliyetçilik akımı en çok Osmanlı'yı etkiledi; Sırp ve Yunan isyanlarıyla başlayan ayrılık hareketleri dağılma sürecini hızlandırdı.
Unutma: Milliyetçilikten en çok etkilenen devlet, çok uluslu yapısı nedeniyle Osmanlı Devleti'dir; bu sonucu Sanayi Devrimi'nin ekonomik sonuçlarıyla karıştırma.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İhtilalin yaydığı kavramları günlük örneklerle somutlaştır.
- Eşitlik: Herkes kanun önünde eşittir; soylu da köylü de aynı vergi kurallarına uyar.
- Özgürlük: Kişi düşüncesini söyleyebilir, keyfî olarak tutuklanamaz.
- Millî egemenlik: Yönetme yetkisi bir kişiden ya da ailesinden değil, halktan gelir; seçimler bunun aracıdır.
- Milliyetçilik: Ortak dil ve kültüre sahip toplulukların kendi devletini kurma isteğidir.
Sonra bunları neden-sonuç sırasına koy: Vergi adaletsizliği ve mali kriz halkı ayaklandırdı (neden), mutlak monarşi yıkıldı (olay), bu kavramlar Avrupa'ya ve dünyaya yayıldı (sonuç).
Sık yapılan hata: İhtilalle Fransa'da krallığın bir daha geri dönmemek üzere sona erdiğini sanmak. Doğrusu: 1792'de cumhuriyet ilan edildi, ama kısa süre sonra Napolyon imparator oldu ve ardından krallık yeniden kuruldu. Kavramlar yayıldı, fakat siyasi düzen uzun süre değişip durdu.
Derinleş
1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nin maddelerinden birkaçını, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'ndaki temel hak ve özgürlükler bölümüyle karşılaştır. Hangi düşünceler bugün de yaşıyor, hangileri genişletildi? Felsefe dersinde öğrendiğin toplum sözleşmesi düşüncesini de kullanarak bir hakkın yanında hangi sorumlulukların bulunduğunu bir örnek durum üzerinden tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TAR.11.2.1Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimi neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişime neden olan unsurları inceler.
- b) Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimin etkilediği unsurları inceler.
- c) Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimin etkilerinin niteliğini sorgular.
- ç) Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimin nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir yılın kronolojisi: Nisan ayında Osmanlı tahtına III. Selim çıktı. Temmuz'da Paris halkı, siyasi tutukluların tutulduğu Bastil Hapishanesi'ne yürüdü. Ağustos'ta Fransa'da Ulusal Meclis, insanların haklar bakımından eşit doğduğunu ilan eden bir bildiri kabul etti. Kronolojide anlatılan olaylar hangi yılda yaşanmıştır?
- A) 1776
- B) 1789
- C) 1799
- D) 1815
- E) 1848
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1789
Bastil'in alınması ve İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nin kabulü 1789'dadır; III. Selim de aynı yıl tahta çıkmıştır. 1776, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nin yılıdır; haklar bildirisi benzerliği nedeniyle karıştırılabilir.
Kolay
2Ağustos 1789'da Fransız Ulusal Meclisi'nin kabul ettiği bir metinden uyarlanmış iki madde: "İnsanlar haklar bakımından özgür ve eşit doğar ve öyle yaşar." "Yasa, genel iradenin ifadesidir; koruduğunda da cezalandırdığında da herkes için aynı olmalıdır." Bu maddeler hangi belgeye aittir?
- A) Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi
- B) İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi
- C) Magna Carta
- D) Westfalya Barışı
- E) İngiliz Haklar Bildirgesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi
1789'da Fransız Ulusal Meclisi'nin kabul ettiği, eşitlik ve yasa önünde eşitlik ilkelerini içeren belge İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'dir. Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi de insanların eşit yaratıldığını söyler; ancak 1776'da Amerika'da ilan edilmiştir.
Kolay
3XIX. yüzyılda yaşamış bir düşünürün görüşü: "İhtilal herkese yasa önünde eşitlik verdi; ama günde on dört saat çalışan işçi ile fabrikanın sahibi gerçekte eşit değildir. Fabrikalar ve topraklar bir avuç kişinin değil, bütün toplumun ortak malı olmalıdır." Bu görüş aşağıdaki akımlardan hangisini yansıtır?
- A) Liberalizm
- B) Sosyalizm
- C) Merkantilizm
- D) Mutlakiyetçilik
- E) Muhafazakârlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sosyalizm
Ekonomik eşitsizliğe tepki gösterip üretim araçlarının toplumun ortak malı olmasını savunan akım sosyalizmdir. Liberalizm de İhtilal'le yayılan bir akımdır; ancak bireysel mülkiyeti ve serbest piyasayı savunduğu için bu görüşle çelişir.
Kolay
4İhtilal öncesi Fransa'da toplumun zümrelere göre durumu (yaklaşık değerler): Zümre | Nüfus payı | Doğrudan vergi I. zümre | %0,5 | Ödemez II. zümre | %1,5 | Ödemez III. zümre | %98 | Öder Tablodaki I. ve II. zümreyi oluşturan kesimler sırasıyla hangileridir?
- A) Köylüler ve işçiler
- B) Din adamları ve soylular
- C) Tüccarlar ve bankerler
- D) Esnaf ve zanaatkârlar
- E) Soylular ve köylüler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Din adamları ve soylular
Eski rejim Fransa'sında I. zümre din adamları, II. zümre soylulardı; ikisi de doğrudan vergiden muaftı. Tüccar ve bankerler zengin olsalar da III. zümrenin, yani vergi ödeyen kesimin içindeydiler.
Kolay
5Bir düşünür "Devlette yasama, yürütme ve yargı güçleri ayrı ellerde bulunmalıdır; aksi hâlde özgürlük olmaz." görüşünü savunmuştur. Bu görüş hangi Aydınlanma düşünürüyle özdeşleşmiştir?
- A) Rousseau
- B) Voltaire
- C) Galilei
- D) Montesquieu
- E) Copernicus
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Montesquieu
Kuvvetler ayrılığı ilkesi Montesquieu ile özdeşleşmiştir. Rousseau ise toplum sözleşmesi ve halk egemenliği düşünceleriyle bilinir.
Kolay
6Aşağıdakilerden hangisi Fransız İhtilali'nin sonuçlarından biri değildir?
- A) Milliyetçilik akımının yayılması
- B) Fransa'da mutlak monarşinin güçlenmesi
- C) İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'nin yayımlanması
- D) Fransa'da cumhuriyetin kurulması
- E) Millî egemenlik kavramının yaygınlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fransa'da mutlak monarşinin güçlenmesi
İhtilalle monarşi yıkılmış ve cumhuriyet kurulmuştur; mutlak monarşi güçlenmemiştir. Haklar bildirisi ve millî egemenlik ihtilalin sonuçlarıdır.
Kolay
7Fransız İhtilali'nden sonra köylere dikilen özgürlük ağaçları devrimin renkleri olan kurdelelerle süslendi. Bu renkler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Siyah, sarı ve kırmızı
- B) Mavi, sarı ve beyaz
- C) Yeşil, sarı ve mavi
- D) Mavi, beyaz ve kırmızı
- E) Yeşil, beyaz ve kırmızı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mavi, beyaz ve kırmızı
Özgürlük ağaçları devrimin ve Fransız bayrağının renkleri olan mavi, beyaz ve kırmızı kurdelelerle süslenmiştir. Diğer renk grupları Fransız bayrağına ait değildir.
Kolay
8Bir metinde şu tanım geçiyor: "İnsan ile devlet arasında kurulan hukuki bağ." Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Zümre
- B) Monarşi
- C) Senyörlük
- D) Egemenlik
- E) Vatandaşlık
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Vatandaşlık
İnsan ile devlet arasındaki hukuki bağ vatandaşlıktır. Senyörlük ise köylülerin bir toprak sahibine bağımlı olduğu eski düzeni anlatır.
Kolay
9Fransız İhtilali'nden sonra eşitsizliklere, özellikle işçilerin kötü koşullarına tepki olarak gelişen akım hangisidir?
- A) Mutlakiyetçilik
- B) Feodalizm
- C) Liberalizm
- D) Milliyetçilik
- E) Sosyalizm
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sosyalizm
Eşitsizliklere tepki olarak gelişen akım sosyalizmdir. Liberalizm ise bireysel özgürlükleri ve serbest piyasayı savunur.
Kolay
10Fransız İhtilali'nden önce Fransa'da vergi yükü aşağıdaki kesimlerden hangisinin üzerindeydi?
- A) Halkın
- B) Kralın ailesinin
- C) Saray görevlilerinin
- D) Din adamlarının
- E) Soyluların
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Halkın
İhtilal öncesinde soylular ve din adamları vergiden muaftı; yük halkın sırtındaydı. Bu eşitsizlik ihtilalin nedenlerinden biridir.
Kolay
11Polonyalı bir astronom yaklaşık yirmi beş yıl boyunca gezegenlerin hareketlerini gözlemledi ve Dünya ile diğer gezegenlerin Güneş'in etrafında döndüğü sonucuna vardı. Eserini 1543'te yazdı. Sözü edilen bilim insanı kimdir?
- A) Kepler
- B) Aristoteles
- C) Copernicus
- D) Galilei
- E) Descartes
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Copernicus
Güneş merkezli teoriyi 1543'teki eseriyle ortaya koyan Copernicus'tur. Aristoteles ise Dünya merkezli (jeosentrik) görüşün mimarıdır.
Kolay
12Bir öğrenci şunu not ediyor: "On üç koloni İngiltere'ye karşı bağımsızlığını ilan etti ve bir haklar bildirgesi yayımladı. Bu gelişme Avrupa'da özgürlük düşüncesini cesaretlendirdi." Notta sözü edilen gelişme hangisidir?
- A) Coğrafi Keşifler
- B) Reform Hareketleri
- C) Amerikan Bağımsızlık Savaşı
- D) Otuz Yıl Savaşları
- E) Sanayi Devrimi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Amerikan Bağımsızlık Savaşı
On üç koloninin İngiltere'ye karşı bağımsızlığını ilan etmesi Amerikan Bağımsızlık Savaşı'dır. Bu örnek Fransız İhtilali'ni cesaretlendirmiştir.
Kolay
13Fransız İhtilali'nden sonra yaygınlaşan kavramlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A) Özgürlük
- B) Adalet
- C) Millî egemenlik
- D) Ayrıcalıklı zümreler
- E) Eşitlik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayrıcalıklı zümreler
İhtilal ayrıcalıklı zümrelere karşı yapılmış; eşitlik, özgürlük, adalet ve millî egemenlik kavramlarını yaygınlaştırmıştır. Ayrıcalıklı zümreler ihtilalin karşı çıktığı eski düzene aittir.
Kolay
14Fransız İhtilali'nin yaydığı akımlardan biri, aynı dili, tarihi ve kültürü paylaşan toplulukların kendi devletlerini kurma isteğini güçlendirdi. Bu akım hangisidir?
- A) Sosyalizm
- B) Liberalizm
- C) Hümanizm
- D) Milliyetçilik
- E) Feodalizm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Milliyetçilik
Ortak dil, tarih ve kültüre dayanarak ayrı devlet kurma isteği milliyetçiliktir. Liberalizm bireysel özgürlük ve serbest piyasayı savunur.
Kolay
15Orta Çağ'da genel kabul gören ve Dünya'yı evrenin merkezinde sabit bir cisim olarak gören görüşün adı nedir?
- A) Güneş merkezli teori
- B) Deneysel yöntem
- C) Jeosentrik teori
- D) Kuvvetler ayrılığı
- E) Toplum sözleşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Jeosentrik teori
Dünya merkezli evren görüşüne jeosentrik teori denir. Copernicus bunun karşısına Güneş merkezli teoriyi koymuştur.
Kolay
16Milliyetçilik akımının Osmanlı Devleti'ndeki ilk etkileri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Sırp ve Yunan isyanları
- B) Kırım ve Azak savaşları
- C) Celali ve Patrona Halil isyanları
- D) Macar ve Çek ayaklanmaları
- E) Lizbon ve İstanbul depremleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sırp ve Yunan isyanları
Milliyetçiliğin Osmanlı'daki ilk etkileri Sırp ve Yunan isyanlarıdır. Macar ve Çek hareketleri Avusturya İmparatorluğu'nda görülmüştür.
Kolay
17Fransız İhtilali'nden sonra Fransa'daki birçok köye özgürlük ağaçları dikildi. Rahipler tarafından kutsanan bu ağaçların altında kamu görevlileri sadakat yemini etti; halk da hep birlikte dans etti. Bu bilgi, ihtilalin köylerde nasıl karşılandığı hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Yalnız kamu görevlileri tarafından desteklendiğini
- B) Köylülerin senyörlerin yanında yer alarak karşı çıktığını
- C) Din adamlarının bütün köylerde törenleri engellediğini
- D) Toplumun farklı kesimlerinin katıldığı törenlerle sahiplenildiğini
- E) Etkisinin başkent Paris'in dışına ulaşamadığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Toplumun farklı kesimlerinin katıldığı törenlerle sahiplenildiğini
Törenlerde rahipler ağaçları kutsamış, kamu görevlileri yemin etmiş, halk da kutlamaya katılmıştır; yani ihtilal köylerde din adamları, görevliler ve halkın birlikte katıldığı törenlerle sahiplenilmiştir. Yalnız görevlilerin desteklediği söylenemez. Özgürlük ağacı, köyün artık senyöre bağlı olmadığını ilan ediyordu. Rahipler törenleri engellememiş, ağaçları kutsamıştır. Ağaçların birçok köye dikilmesi ihtilalin etkisinin Paris dışına yayıldığını gösterir.
Kolay
18Bilim devrimi sürecinde mikroskop ve teleskop kullanılmaya başlandı. Galilei, Hollandalı bir lens üreticisinin uzak nesneleri büyütebilen bir alet tasarladığını öğrenince 1609'da kendi teleskobunu yaptı; gökyüzü gözlemleriyle Jüpiter'in dört uydusunu ve Ay yüzeyinin pürüzlü olduğunu ortaya koydu. Bu bilgiler bilim devrimi sürecine ilişkin aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Bilimsel bilgiler, gözlem yapılmadan yalnız eski kitaplara dayanılarak üretilmiştir.
- B) Yeni gözlem araçları, daha önce görülemeyenlerin incelenmesini sağlamıştır.
- C) Gökyüzü gözlemleri, Aristoteles'in görüşlerinin doğruluğunu kanıtlamıştır.
- D) Bilim insanları, başkalarının buluşlarından yararlanmadan çalışmıştır.
- E) Teleskop ve mikroskop, Kilisenin isteği üzerine geliştirilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni gözlem araçları, daha önce görülemeyenlerin incelenmesini sağlamıştır.
Teleskop çıplak gözle görülemeyen Jüpiter uydularının ve Ay yüzeyindeki ayrıntıların gözlenmesini sağlamıştır; mikroskop da çok küçük nesnelerin incelenmesine imkân verir. Yani yeni araçlar yeni gözlemlerin yolunu açmıştır. Galilei bulgularına gözlemle ulaşmıştır. Ay yüzeyinin pürüzlü olması, Aristoteles'in Ay'ın mükemmel bir maddeden oluştuğu görüşünü çürütmüştür. Galilei teleskobunu bir lens üreticisinin tasarımından yararlanarak yapmıştır. Araçların Kilisenin isteğiyle geliştirildiğine dair bir bilgi yoktur.
Orta
194 Ağustos 1789 gecesi Fransız Ulusal Meclisi'nde soylular ve din adamlarının vergi muafiyetleri ile köylülerden aldıkları senyörlük hakları kaldırıldı. Birkaç hafta sonra da haklar bildirisi kabul edildi. I. Eşitlik II. Özgürlük III. Ayrıcalıklı zümreler düzeni Bu kavramlardan hangileri Fransız İhtilali ile yaygınlaşmıştır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I ve II
Ayrıcalıkların kaldırılması ve haklar bildirisi, eşitlik ile özgürlük kavramlarını yaygınlaştırmıştır. Ayrıcalıklı zümreler düzeni ise İhtilal'in yıktığı eski rejimin özelliğidir; yaygınlaşmamış, aksine zayıflamıştır.
Orta
201789 tarihli bir haklar bildirisinden uyarlanmış madde: "Bütün yetkilerin kaynağı esas olarak millettir. Hiçbir kişi ya da topluluk, açıkça milletten gelmeyen bir yetkiyi kullanamaz." Maddede savunulan ilke aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
- A) Mutlakiyet
- B) Feodalite
- C) Teokrasi
- D) Merkantilizm
- E) Millî egemenlik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Millî egemenlik
Yönetme yetkisinin kaynağını kral ya da bir zümrede değil millette gören ilke millî egemenliktir. Mutlakiyet, yetkinin tek bir hükümdarda toplandığı yönetim biçimidir ve maddenin tam karşıtıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.