12. Sınıf Tarih · İki Küresel Savaş Arasında Dünya
İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Dünyada Meydana Gelen Sosyokültürel Olaylar ve Bilimsel Gelişmeler
- kübizm
- Guernica
- Gazap Üzümleri
- görelilik kuramı
- penisilin
- propaganda
- radyo
İki dünya savaşı arasında sanat ve bilimde neler değişti?
İki dünya savaşı arasındaki dönemde I. Dünya Savaşı'nın yıkımı, sanat, edebiyat ve bilimde savaş karşıtı ve yenilikçi eserlerin ortaya çıkmasına yol açtı. Düşünce dünyasında totaliter anlayışlar güçlenirken savaş karşıtı ve liberal görüşler de ağırlık kazandı. Kübizmin kurucularından Pablo Picasso, Guernica tablosunda İspanya İç Savaşı'nda 1937'de bombalanan kasabanın acısını yansıttı. John Steinbeck, Gazap Üzümleri romanında 1929 Buhranı'nın küçük çiftçilere ve göçmen işçilere etkisini işledi. Albert Einstein'ın görelilik kuramı Newton fiziğine yeni bir bakış getirdi. Alexander Fleming'in penisilini bulması antibiyotik çağını başlattı; mimaride Bauhaus ve Art Deco akımları öne çıktı. Sinema ve radyo kitlelere ulaşmanın en etkili yolu oldu ve Nazi Almanyası başta olmak üzere totaliter rejimler bunları propaganda aracı olarak kullandı.
İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Dünyada Meydana Gelen Sosyokültürel Olaylar ve Bilimsel Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, I. Dünya Savaşı'nın yıkımından sonra sanat, edebiyat ve bilimde yaşanan değişimleri; bilimsel buluşların askerî alana, mimariye ve sağlığa yansımasını, sinema ile radyonun propaganda aracına dönüşmesini anlatır.
- Savaş sonrası düşünce dünyasında bir yanda totaliter anlayışlar güçlenirken öbür yanda savaş karşıtı ve liberal görüşler ağırlık kazandı.
- Pablo Picasso, nesneleri geometrik biçimlerle gösteren kübizmin kurucularındandır; Guernica tablosu, İspanya İç Savaşı'nda 1937'de bombalanan kasabanın acısını ve savaşa duyulan öfkeyi yansıtır.
- John Steinbeck, Gazap Üzümleri romanında 1929 Buhranı'nın küçük çiftçilere ve göçmen işçilere etkisini işledi; 1962'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
- Albert Einstein, görelilik (izafiyet) kuramıyla Newton fiziğine yeni bir bakış getirdi ve modern fiziğin yönünü değiştirdi.
- Sağlıkta Alexander Fleming'in penisilini bulması antibiyotik çağını başlattı; mimaride Bauhaus ve Art Deco gibi akımlar yeni malzeme ve tekniklerle öne çıktı.
- Sinema ve radyo kitlelere ulaşmanın en etkili yolu oldu; Nazi Almanyası başta olmak üzere totaliter rejimler bunları yoğun biçimde propaganda aracı olarak kullandı.
Unutma: Eser-kişi eşleştirmesinde Guernica = Picasso (kübizm), Gazap Üzümleri = Steinbeck, görelilik kuramı = Einstein, penisilin = Fleming'dir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir dönemi eserleri üzerinden okumak için her eserde üç soruyu sor: Ne zaman yapıldı, hangi olaya tepki verdi, ne anlatmak istedi?
- Guernica (Picasso): 1937'de İspanya İç Savaşı'nda bombalanan bir kasabanın acısı; savaş karşıtlığı.
- Gazap Üzümleri (Steinbeck): 1929 Buhranı'nın küçük çiftçileri yerinden etmesi; ekonomik yıkımın insani yüzü.
- Penisilin (Fleming): Enfeksiyonlarla savaşta yeni bir dönem; bilimin sağlığa yansıması.
- Radyo ve sinema: Kitlelere ulaşmanın en hızlı yolu; totaliter rejimlerin elinde propaganda aracı.
Günlük hayattan: Bugün sosyal medya da aynı ikiliği taşır: Bilgiye hızlı ulaşmayı sağlar ama yanlış ya da yönlendirici içeriği de aynı hızla yayar.
Sık yapılan hata: "Bilimsel gelişmeler bu dönemde yalnızca barışçıl amaçlarla kullanıldı." Doğrusu: Pek çok buluş askerî alana da aktarıldı ve yaklaşan savaşın teknolojisini hazırladı.
Derinleş
İki savaş arası döneme ait bir propaganda afişini ya da film sahnesini müze ve arşiv sitelerinden bul. Kullanılan renkleri, sloganları, kahraman ve düşman imgelerini incele: İzleyicide hangi duyguyu uyandırmaya çalışıyor? Aynı teknikleri bugün bir reklamda ya da sosyal medya paylaşımında da görüyor musun? Yönlendirici bir içeriği fark etmek için kendine soracağın üç soruluk bir kontrol listesi hazırla.
Bu konuda neler var?
- Dönemi Yansıtan Üç İsim ve Eserleri
- Bilimsel ve Teknolojik Gelişmelerin Askerî Alana, Mimariye ve Sağlık Alanına Etkisi
- Propaganda Aracı Olarak Sinema ve Radyo
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
11919'da Weimar'da kurulan bir sanat ve tasarım okulunda öğrenciler mimarlık, mobilya ve grafik tasarımı birlikte öğrendi. Okulun binaları süssüz, cam cepheli, çelik ve betonarme yapılardı; "biçim işlevi izler" anlayışı benimsenmişti. Okul 1933'te Naziler tarafından kapatıldı. Metinde anlatılan okul ve akım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Art Deco
- B) Kübizm
- C) Bauhaus
- D) Barok
- E) Art Nouveau
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bauhaus
Mimar Walter Gropius'un 1919'da kurduğu, işlevsel ve süssüz tasarımı öne çıkaran okul Bauhaus'tur. Art Deco da aynı dönemin bir tasarım akımıdır; ancak süslemeye ve gösterişli geometrik bezemelere yer verir.
Kolay
21928'de Londra'da bir hastane laboratuvarında çalışan bir bilim insanı, tatilden dönünce bakteri kültürü bulunan bir cam kabı küf bağladığını gördü. Küfün çevresindeki bakterilerin öldüğünü fark etti; bu gözlem, sonraki yıllarda milyonlarca insanı enfeksiyonlardan kurtaracak bir ilacın başlangıcı oldu. Metinde anlatılan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Albert Einstein
- B) Frederick Banting
- C) Alexander Fleming
- D) Walter Gropius
- E) Louis Pasteur
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alexander Fleming
Küfün bakterileri öldürdüğünü fark ederek penisilini bulan bilim insanı Alexander Fleming'dir. Louis Pasteur de mikroplarla ilgili çalışmalarıyla tanınır; ancak XIX. yüzyılda yaşamış, aşı ve pastörizasyon çalışmalarıyla öne çıkmıştır.
Kolay
3Bir müze rehberinden: "1907'de yapılan bu tabloda kadın figürlerinin yüzleri ve bedenleri sivri üçgenlere, kesişen düzlemlere ayrılmış. Ressam ve arkadaşı Georges Braque, nesneleri aynı anda birçok açıdan görünüyormuş gibi geometrik parçalarla çizmeyi denedi." Rehberde anlatılan sanat akımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Empresyonizm
- B) Romantizm
- C) Klasisizm
- D) Kübizm
- E) Ekspresyonizm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kübizm
Nesneleri geometrik biçimlere bölerek birçok açıdan birden gösteren akım, Picasso ve Braque'ın öncülüğünü yaptığı kübizmdir. Empresyonizm ise ışığın anlık etkisini yakalamaya çalışır; biçimleri geometrik parçalara ayırmaz.
Kolay
41919'daki bir güneş tutulması sırasında yapılan gözlemler, Güneş'in yakınından geçen yıldız ışığının büküldüğünü gösterdi. Bu sonuç, uzay ve zamanın birbirinden bağımsız olmadığını ileri süren bir kuramı doğruladı ve kuramın sahibi kısa sürede dünyanın en tanınmış bilim insanı oldu. Metinde sözü edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Albert Einstein
- B) Alexander Fleming
- C) Charles Best
- D) Max Planck
- E) Frederick Taylor
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Albert Einstein
Işığın kütle çekimiyle büküleceğini öngören ve 1919 gözlemleriyle doğrulanan görelilik kuramı Albert Einstein'ındır. Max Planck da modern fiziğin kurucularındandır; ancak kuantum kuramıyla tanınır.
Kolay
5Bir edebiyat dergisinde şu bilgi var: “Kaliforniya’da doğan yazar, işçi olarak çalıştığı dönemde edindiği tecrübeleri romanlarına aktardı ve 1962’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı.” Bu yazarın en önemli romanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gazap Üzümleri
- B) Guernica
- C) Hareketli Cisimlerin Elektro Dinamiği
- D) İradenin Zaferi
- E) Büyük Diktatör
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gazap Üzümleri
Kaliforniyalı yazar John Steinbeck’in en önemli romanı Gazap Üzümleri’dir. Guernica ise Picasso’nun tablosudur, roman değildir.
Kolay
6XX. yüzyılda mimarlar, Sanayi Devrimi’nin açtığı imkânları kullanarak yeni tasarımlar denedi. Bu denemeler sonucunda ortaya çıkan bir sanat akımı mimaride öne çıktı. Kaynaklarda bu akımlara örnek olarak verilenler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Faşizm ve Nazizm
- B) Art Deco ve Bauhaus
- C) Kolhoz ve Heartland
- D) Ceditçilik ve Alaş Orda
- E) Kübizm ve Taylorizm
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Art Deco ve Bauhaus
Mimaride yeni malzeme ve tekniklerle öne çıkan akımlar Art Deco ve Bauhaus’tur. Kübizm resimdeki bir akım, Taylorizm ise üretimde verimlilik yöntemidir.
Kolay
7Bir müze rehberi şöyle anlatıyor: “İspanya’nın Malaga şehrinde doğan bu sanatçının ilk hocası, ressam olan babasıdır. Yüz bin baskı resim, otuz dört bin kitap resmi ve üç yüz heykelle en üretken sanatçı olarak rekorlar kitabına girmiştir.” Rehberin tanıttığı sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pablo Picasso
- B) Albert Einstein
- C) Alexander Fleming
- D) Charlie Chaplin
- E) John Steinbeck
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pablo Picasso
Malaga doğumlu, kübizmin kurucularından ve en üretken sanatçı olarak bilinen kişi Pablo Picasso’dur. Steinbeck ise Kaliforniyalı bir romancıdır.
Kolay
8Kaynaklara göre iki savaş arasında silah sistemleri, elektrikli haberleşmedeki gelişmelerden etkilenmeye başladı. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmelere örnek olarak verilen teknolojilerden biridir?
- A) Radar
- B) Buhar makinesi
- C) Yel değirmeni
- D) Pusula
- E) Matbaa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Radar
Silah sistemleri radarlar ve geliştirilmiş telsiz donanımlarından etkilenmeye başlamıştır. Matbaa ve pusula çok daha önceki yüzyıllara ait buluşlardır.
Kolay
9Einstein görelilik kuramından ilk kez 1905’te Annalen Der Physik dergisinde yayımlanan bir makalesinde söz etti. Makalede “İki nokta arasında yol alan ışığın hızı nasıl belirlenecek?” sorusuna cevap aradı. Bu kurama göre kütle çekimi nasıl tanımlanır?
- A) Yalnızca küçük kütlelerde görülen bir etki
- B) Yalnızca Dünya’ya özgü bir kuvvet
- C) Kütlenin etkisiyle oluşan eğrilmiş bir alan
- D) Işığın hiç etkilenmediği bir kuvvet
- E) Cisimlerin rengine bağlı bir özellik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kütlenin etkisiyle oluşan eğrilmiş bir alan
Görelilik kuramına göre kütle çekimi bir kuvvet değil, kütlenin etkisiyle oluşan eğrilmiş bir alandır. Kurama göre büyük kütlelerin yanından geçen ışık saptığı için ışığın etkilenmediği söylenemez.
Kolay
10Bir sanat kitabında şu tanım yer alıyor: “Nesneleri geometrik biçimlerde gösteren; üç boyutlu bir cismi iki boyutlu yüzeye aktarmaya çalışan sanat akımı.” Bu tanım aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?
- A) Bauhaus
- B) Taylorizm
- C) Faşizm
- D) Kübizm
- E) Art Deco
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kübizm
Nesneleri geometrik formlara bölen ve üç boyutlu cismi iki boyutlu yüzeye aktarmaya çalışan akım kübizmdir. Art Deco ise mimari ve tasarımda öne çıkan bir akımdır.
Kolay
11Bir öğrenci Steinbeck’in eserlerini sıralıyor. Yazarın ilk beğenilen yapıtı, Amerika’daki Meksikalıları anlattığı bir romandır. Bu roman aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yukarı Mahalle
- B) Kükreyen Yirmiler
- C) İradenin Zaferi
- D) Guernica
- E) Gazap Üzümleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yukarı Mahalle
Steinbeck’in beğenilen ilk yapıtı, Amerika’daki Meksikalıları anlattığı Yukarı Mahalle’dir. Gazap Üzümleri ise yazarın en önemli romanıdır, ilk beğenilen eseri değildir.
Kolay
12Guernica tablosu 1937’de bir kasabanın bombalanmasını anlatır. Kaynaklara göre bu bombardımanı gerçekleştiren güç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sovyet kara ordusu
- B) Alman Hava Kuvvetleri
- C) İngiliz Hava Kuvvetleri
- D) Japon ordusu
- E) İtalyan donanması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Alman Hava Kuvvetleri
Guernica, 1937’de Alman Hava Kuvvetlerinin İspanya’daki Guernica kasabasını bombalamasını anlatır. İngiliz ya da Sovyet kuvvetlerinin bu olayla ilgisi yoktur.
Kolay
13Bir fizik öğretmeni şöyle diyor: “Almanya asıllı ABD’li bu bilim insanı, Newton fiziğine alternatif olarak geliştirdiği bir kuramla bilim ve felsefenin farklı yorumlanmasını sağladı.” Öğretmenin sözünü ettiği bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pablo Picasso
- B) Halford Mackinder
- C) Albert Einstein
- D) Alexander Fleming
- E) Alfred Mahan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Albert Einstein
Newton fiziğine alternatif olarak Görelilik (İzafiyet) Kuramı’nı geliştiren Almanya asıllı ABD’li bilim insanı Einstein’dır. Fleming ise sağlık alanında penisilini bulan bilim insanıdır.
Kolay
14Bir sağlık tarihi kitabında şöyle yazıyor: “Bu buluş antibiyotik çağını başlattı ve tıp tarihinde yeni bir dönem açtı.” Kitapta sözü edilen buluş ve bilim insanı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) Radar – Pablo Picasso
- B) Görelilik kuramı – Alexander Fleming
- C) Penisilin – Alexander Fleming
- D) Penisilin – Albert Einstein
- E) Antibiyotik – John Steinbeck
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Penisilin – Alexander Fleming
Antibiyotik çağını başlatan penisilini Alexander Fleming bulmuştur. Einstein ise fizik alanında görelilik kuramıyla tanınır.
Kolay
15Bir sınıf panosunda “İki savaş arasında kitlelere ulaşmanın en etkili iki aracı” başlığı altında iki kitle iletişim aracı yazılacaktır. Kaynaklara göre bu iki araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kitap ve dergi
- B) Televizyon ve internet
- C) Afiş ve broşür
- D) Sinema ve radyo
- E) Mektup ve telgraf
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sinema ve radyo
İki savaş arası dönemde sinema ve radyo kitlelere ulaşmanın en etkili yolu olmuştur. Televizyon ve internet ise bu dönemde henüz yaygın değildi.
Kolay
16I. Dünya Savaşı’ndan sonra Batı dünyasında düşünce alanında bir değişim yaşandı. Bu değişim kültür, bilim ve sanatta yeniliklerin kaynağı oldu. Kaynaklara göre bu dönemde totaliter anlayışların yanında ağırlık kazanan düşünceler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnızca askerî düşünceler
- B) Savaş karşıtlığı ve liberal düşünceler
- C) Mutlak monarşi ve feodalizm
- D) Sömürgecilik ve köleliğin savunulması
- E) Dinî skolastik anlayış
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Savaş karşıtlığı ve liberal düşünceler
Savaşın yıkımından sonra totaliter anlayışlar güçlenirken savaş karşıtlığı ve liberal düşünceler de ağırlık kazanmıştır. Feodalizm ve mutlak monarşi ise bu dönemde öne çıkan yeni yaklaşımlar değildir.
Kolay
17Gazap Üzümleri'nden bir bölüm: "Ve ücretler düştükçe düştü, fiyatlar hep aynı yükseklikte kaldı." Bu durumun işçi ailelerinin geçimine doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aldıkları ücretle daha çok mal alabilmişlerdir.
- B) Fiyatlar düştüğü için geçimleri kolaylaşmıştır.
- C) Ücret artışları yükselen fiyatları karşılamıştır.
- D) Aynı işle alabildikleri mal miktarı azalmıştır.
- E) Geçimleri ücret ve fiyatlardan etkilenmemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aynı işle alabildikleri mal miktarı azalmıştır.
Ücret düşer, fiyat değişmezse aynı işle alınabilecek mal miktarı azalır. Metinde fiyatlar düşmemiş, ücretler artmamıştır; bu yüzden geçimin kolaylaştığını ya da etkilenmediğini söyleyen yargılar yanlıştır.
Kolay
18İki savaş arasında bombardıman uçakları dört motorlu, ağır bomba yükü taşıyan, son derece pahalı tiplere dönüştü; avcı uçakları da zırhlı ve ağır silahlı hâle geldi. Bu gelişme hava gücü yarışı hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Hava gücü kurmak ekonomik açıdan kolaylaşmıştır.
- B) Devletin ekonomik ve sanayi gücü daha belirleyici olmuştur.
- C) Küçük bütçeli devletler hava yarışında öne geçmiştir.
- D) Uçak yapımı sanayiden bağımsız bir uğraşa dönüşmüştür.
- E) Zırhlı uçaklar kara ve deniz silahlarını gereksiz kılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devletin ekonomik ve sanayi gücü daha belirleyici olmuştur.
Pahalı ve karmaşık uçaklar ancak güçlü ekonomi ve sanayiyle üretilebilir; bu yüzden hava gücü yarışında bu etkenler belirleyici olur. Maliyet arttığı için yarışın kolaylaştığı ya da küçük bütçelilerin öne geçtiği söylenemez. Aynı dönemde savaş gemileri ve tanklar da geliştirildiğinden kara ve deniz silahları gereksiz kalmamıştır.
Orta
19Bir romanda şu olaylar anlatılmaktadır: "Toz fırtınaları tarlalarını kurutan, bankaya olan borcunu ödeyemeyen aileler eşyalarını eski bir kamyona yükleyip batıya doğru yola çıkar. Gittikleri yerde bir işe onlarca kişi talip olur, ücretler her gün biraz daha düşer." Bu romanın dönemin hangi olayının sosyal etkilerini yansıttığı söylenebilir?
- A) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
- B) Meiji Restorasyonu
- C) 1789 Fransız İhtilali
- D) Coğrafi Keşifler
- E) Sanayi Devrimi'nin başlangıcı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
Topraklarını kaybeden ailelerin göçü, işsizlik ve düşen ücretler 1929 Buhranı'nın ABD'deki sosyal etkileridir; John Steinbeck'in Gazap Üzümleri bu dönemi anlatır. Sanayi Devrimi de kırdan kente göçe yol açmıştır; ancak kamyonla göç ve toplu işsizlik XX. yüzyılın buhran dönemine aittir.
Orta
201921-1922'de Toronto'da çalışan iki Kanadalı bilim insanı, pankreastan elde ettikleri bir özütü önce deney hayvanlarında, ardından ağır hasta bir çocukta denedi. Kanındaki şeker düzeyi hızla düşen çocuk iyileşti; o güne kadar ölümcül sayılan bir hastalık artık kontrol altına alınabiliyordu. Frederick Banting ve Charles Best'in elde ettiği madde ve tedavisinde çığır açtığı hastalık aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) İnsülin – şeker hastalığı
- B) Penisilin – zatürre
- C) Verem aşısı – tüberküloz
- D) Kinin – sıtma
- E) Adrenalin – kalp yetmezliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsülin – şeker hastalığı
Pankreastan elde edilen ve kan şekerini düşüren madde insülindir; şeker hastalığının tedavisinde çığır açmıştır. Penisilin de aynı dönemin büyük buluşlarındandır; ancak bakteriyel enfeksiyonlarda kullanılır ve Fleming tarafından bulunmuştur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.