12. Sınıf Tarih · İki Küresel Savaş Arasında Dünya
İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Dünyada Meydana Gelen Siyasi ve Ekonomik Gelişmeler
- 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
- Kara Perşembe
- hiper enflasyon
- faşizm
- Nazizm
- Briand-Kellogg Paktı
- Locarno Antlaşması
İki dünya savaşı arasında hangi siyasi ve ekonomik gelişmeler yaşandı?
İki dünya savaşı arasındaki dönemin başlıca siyasi ve ekonomik gelişmeleri, totaliter rejimlerin yükselişi, barışı koruma çabaları ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'dır. İtalya'da Mussolini 1922'de faşist rejimi kurdu, Almanya'da Hitler'in Nazi Partisi 1933'te iktidara geldi. Barışı korumak için Milletler Cemiyeti kuruldu, Locarno Antlaşması (1925) ve Briand-Kellogg Paktı (1928) imzalandı. 1920'lerde "Kükreyen Yirmiler" denen refahı yaşayan ABD'de büyüme krediye ve borsa spekülasyonuna dayanıyordu. 24 Ekim 1929'da, Kara Perşembe günü, New York Wall Street borsasının çökmesiyle buhran başladı; bankalar kapandı, işsizlik arttı ve dünya ticareti daraldı. Buhranın yayılmasında Amerikan kredilerinin kesilmesi ve ülkelerin korumacı önlemleri etkili oldu. Almanya'da savaş tazminatları ve buhranla hiper enflasyon yaşandı, orta sınıf yoksullaştı ve Nazizm güçlendi. 1929 Buhranı yalnızca ekonomik bir kriz değil, II. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biridir.
İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Dünyada Meydana Gelen Siyasi ve Ekonomik Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, iki dünya savaşı arasında totaliter rejimlerin yükselişini, barışı koruma çabalarını ve dünyayı sarsan 1929 Ekonomik Buhranı ile Almanya'daki hiper enflasyonu anlatır.
- İtalya'da Mussolini 1922'de faşist rejimi kurdu; Almanya'da Hitler'in Nazi Partisi 1933'te iktidara geldi ve saldırgan bir dış politika izledi.
- Barışı korumak için Milletler Cemiyeti (1919) kuruldu, Locarno Antlaşması (1925) ve savaşı ulusal politika aracı olmaktan çıkarmayı amaçlayan Briand-Kellogg Paktı (1928) imzalandı.
- 1920'lerde ABD dünyanın en büyük ekonomisi oldu; bu refah dönemine "Kükreyen Yirmiler" denir. Ancak büyüme krediye ve borsa spekülasyonuna dayanıyordu.
- 24 Ekim 1929'da (Kara Perşembe) New York Wall Street borsasının çökmesiyle buhran başladı; bankalar kapandı, şirketler iflas etti, işsizlik arttı ve dünya ticareti büyük ölçüde daraldı.
- Buhranın yayılmasında Amerikan kredilerinin kesilmesi ve ülkelerin uyguladığı korumacı önlemler etkili oldu.
- Almanya'da savaş tazminatları ve buhranla birlikte hiper enflasyon yaşandı; para değersizleşti, orta sınıf yoksullaştı. Bu ortam aşırı akımların, özellikle Nazizmin güçlenmesine yol açtı.
Unutma: 1929 Buhranı yalnızca ekonomik bir kriz değildir; Almanya, İtalya ve Japonya'da saldırgan rejimleri güçlendirdiği için II. Dünya Savaşı'nın nedenleri arasında sayılır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu dönemin olaylarını bir neden-sonuç zinciri olarak oku.
- Ekonomik yıkım: 1929'da ABD'de başlayan buhran fabrikaları kapattı, işsizliği hızla artırdı.
- Güvensizlik: İşini ve birikimini kaybeden insanlar mevcut yönetimlere güvenmez oldu.
- "Güçlü lider" arayışı: Bu ortamda her sorunu hızla çözeceğini vaat eden totaliter hareketler güç kazandı.
- Barışın zayıflaması: Saldırgan dış politikalar, barışı korumak için yapılan antlaşmaları etkisiz bıraktı.
Günlük hayattan: Almanya'da 1923'te para öyle değer kaybetti ki bir somun ekmeğin fiyatı milyarlarca marka çıktı. Fiyatların sürekli arttığı bir ortamda insanların geleceğe güveninin nasıl sarsılacağını düşün.
Sık yapılan hata: "Faşizm ve Nazizm aynı anda iktidara geldi." Doğrusu: Mussolini 1922'de, Hitler 1933'te iktidara geldi; Nazilerin yükselişinde 1929 Buhranı'nın etkisi büyüktür.
Derinleş
1929 Buhranı'nın genç Türkiye Cumhuriyeti'ne etkilerini araştır: Tarım ürünlerinin fiyatına, dış ticarete ve devletin ekonomi politikasına ne oldu? 1930'larda benimsenen devletçilik anlayışını ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nı bu bunalımla ilişkilendir. Ekonomik bir kriz döneminde devletin piyasaya daha fazla müdahale etmesi sence ne zaman yararlı, ne zaman sakıncalıdır?
Bu konuda neler var?
- 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
- Almanya’daki Hiper Enflasyonun Siyasi ve Sosyal Sonuçları
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
11933'ten sonra ABD'de devlet, Tennessee Vadisi'nde barajlar ve elektrik santralleri kurdu; işsizler yol, köprü ve okul yapımında çalıştırıldı. 1935'te çıkarılan bir yasayla yaşlılara ve işsizlere ödeme yapan bir sosyal güvenlik sistemi kuruldu. Metinde anlatılan ekonomik politikalar hangi adla bilinir?
- A) New Deal (Yeni Düzen)
- B) Marshall Planı
- C) Truman Doktrini
- D) Dawes Planı
- E) Taylorizm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) New Deal (Yeni Düzen)
Roosevelt'in buhranın etkilerini gidermek için uyguladığı bayındırlık ve sosyal güvenlik politikaları New Deal (Yeni Düzen) adıyla bilinir. Marshall Planı da ABD'nin büyük bir ekonomik programıdır; ancak II. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'nın kalkınması için uygulanmıştır.
Kolay
2Ekim 1922'de kara gömlekli on binlerce taraftar başkente doğru yürüdü; Kral III. Vittorio Emanuele, sıkıyönetim ilan etmek yerine hareketin liderini başbakanlığa atadı. Bu lider birkaç yıl içinde muhalefet partilerini kapatarak tek parti yönetimi kurdu. Metinde sözü edilen lider aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Adolf Hitler
- B) Joseph Stalin
- C) Vladimir Lenin
- D) Francisco Franco
- E) Benito Mussolini
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Benito Mussolini
1922'deki Roma Yürüyüşü'nden sonra İtalya'da başbakanlığa getirilen ve faşist rejimi kuran lider Mussolini'dir. Franco da faşizme yakın bir diktatördür; ancak İspanya'da 1939'da, iç savaş sonunda iktidara gelmiştir.
Kolay
3Bir öğrencinin 1920'lerin ABD'si üzerine notları: "Seri üretimle fiyatı düşen otomobiller milyonlarca aileye ulaştı. Evlere radyo, buzdolabı ve çamaşır makinesi girdi; mallar taksitle alınıyordu. Gece kulüplerinde caz müziği yayıldı." Notlarda anlatılan refah dönemine ne ad verilir?
- A) Kara Perşembe
- B) Yeni Düzen
- C) Kükreyen Yirmiler
- D) Yalnızlık Dönemi
- E) Büyük Bunalım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kükreyen Yirmiler
Üretimin, istihdamın ve tüketimin arttığı 1920'lerdeki ABD refah dönemine Kükreyen Yirmiler denir. Büyük Bunalım ise bu dönemin ardından, 1929'da başlayan ekonomik çöküşü anlatır.
Kolay
4Temsilî bir 24 Ekim 1929 gazete haberi: "Wall Street'teki menkul kıymetler borsasında bugün paniğe kapılan yatırımcılar milyonlarca hisseyi satışa çıkardı. Bankaların önünde uzun kuyruklar oluştu; kriz birkaç ay içinde Avrupa'ya ve Latin Amerika'ya da yayıldı." Haberde anlatılan ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nı başlatan çöküş hangi ülkede yaşanmıştır?
- A) Almanya
- B) İngiltere
- C) ABD
- D) Japonya
- E) Fransa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ABD
1929 Buhranı, New York'taki Wall Street borsasının çöküşüyle ABD'de başlamış ve dünyaya yayılmıştır. Almanya buhrandan en ağır etkilenen ülkelerden biridir; ancak kriz orada başlamamıştır.
Kolay
5Bir ekonomi dergisinde “1929 Dünya Ekonomik Buhranı, dünya ekonomisine etkisi bakımından en ağır kriz olarak kabul edilir.” yazıyor. Buhranın ilk ortaya çıktığı ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İngiltere
- B) İtalya
- C) ABD
- D) Japonya
- E) Almanya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ABD
Buhran ABD’de New York Menkul Kıymetler Borsası’ndaki çöküşle başlamış, ardından Avrupa’ya ve diğer sanayileşmiş bölgelere yayılmıştır. Almanya buhrandan ağır etkilenmiş, ama buhranın başladığı ülke değildir.
Kolay
61920’lerde ABD dünya sanayi üretiminin %42’sini gerçekleştiriyordu. Üretim ve istihdam arttı, insanlar kendilerini eskisinden daha zengin hissetti. ABD’de bu yıllar hangi adla anılır?
- A) Yalnızlık Dönemi
- B) Kara Perşembe
- C) Yeni Antlaşma (New Deal)
- D) Büyük Buhran
- E) Kükreyen Yirmiler
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kükreyen Yirmiler
Refahın arttığı ve insanların kendini daha zengin hissettiği 1920’ler ABD’de Kükreyen Yirmiler olarak anılır. Kara Perşembe ise 1929’da borsanın çöktüğü gündür.
Kolay
7İki savaş arası dönemde barışı korumak için kurulan bir örgütün fikrî yapısını ABD Başkanı Wilson ortaya atmıştı. Örgüt 1919’da Paris Barış Konferansı’nda kuruldu. Kaynaklarda “Cemiyet-i Akvam” olarak da anılan bu örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Briand-Kellogg Paktı
- B) Kükreyen Yirmiler
- C) Milletler Cemiyeti
- D) Locarno Antlaşması
- E) Birleşmiş Milletler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Milletler Cemiyeti
Wilson’ın fikrî yapısını ortaya attığı ve 1919’da kurulan örgüt Milletler Cemiyeti’dir; Osmanlıca adı Cemiyet-i Akvam’dır. Locarno ve Briand-Kellogg ise örgüt değil, sonraki yıllarda imzalanan barış antlaşmalarıdır.
Kolay
8Kaynaklarda Almanya’da iktidara gelen Nazi Partisi’nin, silahtan arındırılmış bir bölgeye askerî birlik göndermesinin başta İngiltere ve Fransa olmak üzere Avrupalı devletlerin dikkatini Almanya’ya çektiği belirtilir. Bu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fiume
- B) Ren bölgesi
- C) Port Arthur
- D) Mançurya
- E) Habeşistan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ren bölgesi
Nazi Almanyası askerî birliklerini silahtan arındırılmış Ren bölgesine göndermiştir. Mançurya ise Japonya’nın, Habeşistan da İtalya’nın yöneldiği bölgelerdir.
Kolay
9Bir öğrenci 1929 Buhranı’nın ABD’deki sonuçlarını sıralıyor. Aşağıdakilerden hangisi kaynaklarda verilen sonuçlardan biri değildir?
- A) Yalnız ABD’de dokuz bin küçük bankanın kapanması
- B) Tarım ürünlerinin fiyatlarının düşmesi
- C) Tüketim ve yatırımlarda büyük düşüşler yaşanması
- D) ABD’nin dünya sanayi üretimindeki payının ikiye katlanması
- E) Yüzlerce şirketin iflas etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) ABD’nin dünya sanayi üretimindeki payının ikiye katlanması
Buhranla bankalar kapanmış, şirketler iflas etmiş, tüketim ve fiyatlar düşmüştür; ABD’nin sanayi üretimindeki payının artması bir buhran sonucu değildir. Dünyada üretim %42 düştüğü için böyle bir artıştan söz edilemez.
Kolay
10Bir tarih kitabında şu bilgi veriliyor: “1922’de İtalya’da iktidara gelen bu lider faşist bir rejim kurdu, iktidarını sağlamlaştırdı ve ‘büyük İtalya’yı kurma hayaline başladı.” Bu lider aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Adolf Hitler
- B) Benito Mussolini
- C) Franklin D. Roosevelt
- D) Lloyd George
- E) Herbert Hoover
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Benito Mussolini
1922’de İtalya’da faşist rejimi kuran lider Mussolini’dir. Hitler ise Almanya’da 1933’te iktidara gelen Nazi Partisi’nin lideridir.
Kolay
11Kaynaklara göre 1929 Buhranı’ndan en çok etkilenen ülke ABD’dir ve ABD ekonomisi için krizin dip noktası belli bir yıl olmuştur. ABD ekonomisinin buhran öncesi seviyeye ancak ulaşabildiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1929
- B) 1933
- C) 1932
- D) 1925
- E) 1940
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 1940
ABD ekonomisi için 1933 krizin dip noktası olmuş, buhran öncesi seviyeye ancak 1940’ta ulaşılabilmiştir. 1933 ise toparlanmanın değil, en kötü durumun yaşandığı yıldır.
Kolay
121920’lerin ABD’sinde ekonominin itici gücünü özellikle iki sektördeki yatırımların artışı oluşturuyordu. Bu sektörler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Madencilik ve ormancılık
- B) Gemi yapımı ve balıkçılık
- C) Tarım ve hayvancılık
- D) Otomotiv ve elektrik sanayisi
- E) Tekstil ve deri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Otomotiv ve elektrik sanayisi
Kaynaklara göre 1920’lerde otomotiv üretimi ve elektrik sanayisindeki yatırımlar ABD ekonomisinin itici gücü olmuştur. Tarım ise buhrandan doğrudan etkilenen bir sektör olarak anılır.
Kolay
13Bir sözlükte şu tanım yer alıyor: “Fiyatların çok kısa sürede ve olağanüstü hızla yükselmesi; paranın hızla değer kaybetmesi.” Bu tanım, iki savaş arasında Almanya’da yaşanan hangi ekonomik olayı açıklar?
- A) Kükreyen Yirmiler
- B) Kolektifleştirme
- C) Seri üretim
- D) Hiper enflasyon
- E) Taylorizm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hiper enflasyon
Fiyatların olağanüstü hızla yükselip paranın değersizleşmesi hiper enflasyondur ve Almanya’da yaşanmıştır. Seri üretim ise üretimi artıran bir yöntemdir, para değeriyle ilgili değildir.
Kolay
14Mühendis Taylor’ın geliştirdiği bir yöntem sayesinde 1920’lerin ABD’sinde verimlilik, üretim ve kârlar olağanüstü arttı. Bu yöntem aşağıdaki adlardan hangisiyle anılır?
- A) Taylorizm
- B) Merkantilizm
- C) Kolhoz
- D) Korumacılık
- E) Taksit sistemi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Taylorizm
Mühendis Taylor’ın geliştirdiği ve verimliliği artıran yöntem Taylorizm olarak anılır. Korumacılık ise ülkelerin ithalatı sınırlayan dış ticaret politikasıdır.
Kolay
151929 Buhranı’nın ardından dünyada toplam üretim %42 oranında düştü; dünya ticaret hacmi ise yaklaşık üçte iki oranında azaldı. Kaynaklara göre buhranın ardından dünya ticaret hacmindeki azalma oranı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) %25
- B) %42
- C) %10
- D) %90
- E) %65
Cevabı göster
Doğru cevap: E) %65
Kaynaklara göre buhranın ardından dünya ticaret hacmi %65 azalmıştır. %42 ise aynı dönemde dünya toplam üretimindeki düşüş oranıdır.
Kolay
16Bir sınıfta öğrenciler iki savaş arasındaki barış çabalarını tarihlerine göre sıralıyor. Aşağıdakilerden hangisi doğru sıralamadır?
- A) Milletler Cemiyeti (1919) – Briand-Kellogg Paktı (1928) – Locarno Antlaşması (1925)
- B) Locarno Antlaşması (1925) – Milletler Cemiyeti (1919) – Briand-Kellogg Paktı (1928)
- C) Briand-Kellogg Paktı (1928) – Locarno Antlaşması (1925) – Milletler Cemiyeti (1919)
- D) Milletler Cemiyeti (1919) – Locarno Antlaşması (1925) – Briand-Kellogg Paktı (1928)
- E) Locarno Antlaşması (1925) – Briand-Kellogg Paktı (1928) – Milletler Cemiyeti (1919)
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Milletler Cemiyeti (1919) – Locarno Antlaşması (1925) – Briand-Kellogg Paktı (1928)
Milletler Cemiyeti 1919’da kurulmuş, Locarno Antlaşması 1925’te, Briand-Kellogg Paktı 1928’de imzalanmıştır. Diğer seçeneklerde tarihler doğru olsa da sıralama yanlıştır.
Kolay
17ABD ekonomisine ilişkin bir kronoloji: 1929 – Buhran başladı. 1932 – Seçimle Roosevelt başkan oldu. 1933 – Kriz dip noktasına indi. 1940 – Ekonomi buhran öncesi seviyeye ulaşabildi. Bu kronolojiye göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Ekonomi, Roosevelt seçilir seçilmez eski düzeyine dönmüştür.
- B) Toparlanma, Roosevelt seçildikten sonra da yıllarca sürmüştür.
- C) Krizin en ağır yılı buhranın başladığı yıl olmuştur.
- D) Buhran 1933 yılı gelmeden bütünüyle sona ermiştir.
- E) ABD ekonomisi 1930'ların başında eski düzeyini aşmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toparlanma, Roosevelt seçildikten sonra da yıllarca sürmüştür.
Roosevelt 1932'de seçilmiş, ekonomi ise buhran öncesi seviyeye ancak 1940'ta ulaşmıştır; toparlanma yıllara yayılmıştır. Dip noktası 1929 değil 1933'tür. Bu yüzden erken toparlanmayı anlatan yargılar kronolojiyle çelişir.
Kolay
18Almanya'daki hiper enflasyon yıllarını anlatan iki fotoğraf var: Birinde çocuklar deste deste banknotlarla oyuncak gibi oynuyor, ötekinde paralar yakılıyor. Bu sahneler paranın durumu hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Devlet, parasını altınla güvence altına almıştır.
- B) Halk, parasını bankalarda biriktirmeyi seçmiştir.
- C) Banknotlar dış ticarette aranan ödeme aracıdır.
- D) Para az basıldığı için değeri çok yükselmiştir.
- E) Paranın satın alma gücü büyük ölçüde yok olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Paranın satın alma gücü büyük ölçüde yok olmuştur.
Banknotların oyuncak yapılması ve yakılması, paranın değersizleştiğini gösterir; hiper enflasyonda para hızla değer kaybeder. Değer kazanmış, güvenilir ya da aranan bir para böyle kullanılmaz; sahneler biriktirme eğilimini de göstermez.
Orta
191930'larda Türkiye ile Almanya arasındaki ticarette Türk tütünü ve fındığı Almanya'ya, Alman makineleri Türkiye'ye gönderildi. Ödemeler dövizle yapılmadı; iki ülkenin bankalarında açılan hesaplarda alacak ve borçlar birbirinden düşülerek kapatıldı. Metinde anlatılan ticaret antlaşması türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kota
- B) Gümrük tarifesi
- C) Kliring
- D) Devalüasyon
- E) Kapitülasyon
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kliring
Ödemelerin döviz kullanılmadan, karşılıklı mahsup ve takas yoluyla yapıldığı antlaşma türüne kliring denir. Kota ise bir malın ithal edilebileceği miktara konan sınırdır; ödeme biçimini düzenlemez.
Orta
20Bir öğrenci, 1929 Buhranı'nın Türkiye'deki etkilerini azaltmak için atılan adımlarla ilgili şu bilgileri derliyor: I. 1930'da çıkarılan bir kanunla Merkez Bankası kuruldu. II. Yerli malı kullanımını özendirmek amacıyla Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kuruldu. III. 1934'te I. Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu bilgilerden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: E) I, II ve III
Merkez Bankası 1930'da kanunla kurulmuş, yerli malını özendirmek için Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti oluşturulmuş, 1934'te I. Beş Yıllık Sanayi Planı başlamıştır; üç bilgi de doğrudur. III. bilgiyi dışarıda bırakmak yanlıştır; plan, buhrana karşı devletçilik politikasının en önemli adımıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
