12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Hikâye
Bu Böyledir
- 1980 sonrası Türk hikâyesi
- bilinç akışı
- iç monolog
- metinlerarasılık
- postmodernizm
- küçürek hikâye
- Mustafa Kutlu
Mustafa Kutlu'nun Bu Böyledir hikâyesinde ne anlatılır?
Bu Böyledir, Mustafa Kutlu'nun ailesiyle kasabaya yeni açılan lunaparka giden Süleyman Koç'un anıları üzerinden modernleşen Türkiye'de bireyin değişimini anlattığı hikâyedir. Hikâyenin teması toplumsal dönüşümün birey üzerindeki etkisidir; lunapark bu dönüşümün sembolüdür ve tüketim toplumunun her şeye sahip olma isteği dolaylı yoldan eleştirilir. Kahramanın çocukluğu, okul yılları, askerliği, tezgâhtarlığı ve evliliği bilinç akışı ve iç monolog teknikleriyle, yarım cümleler ve çağrışımlarla aktarılır. Geriye dönüş, özetleme ve metinlerarasılık da kullanılır; kahramanın bir sözü Nedim'in ünlü bir dizesine gönderme yapar. Anlatıcı ben anlatıcıdır ve kahraman bakış açısı kullanılır. Bilinç akışında zihin düzensiz akar ve anlatıcı geri çekilir, iç monologda ise kahraman kendi kendine konuşur. Mustafa Kutlu Erzincan doğumludur; Yokuşa Akan Sular ve Uzun Hikâye önemli eserlerindendir. Hikâye, bireysel konuların öne çıktığı 1980 sonrası Türk hikâyesinin bir örneğidir.
Bu Böyledir: konu anlatımı ve özeti
Mustafa Kutlu'nun bu hikâyesi, ailesiyle kasabaya yeni açılan lunaparka giden Süleyman Koç'un zihninden geçen anılar üzerinden modernleşen Türkiye'de bireyin değişimini anlatıyor. Bir gecelik olay, kahramanın bütün hayatını yansıtan bir aynaya dönüşüyor.
- Tema: toplumsal değişim ve dönüşümün birey üzerindeki etkisi; tüketim toplumunun her şeye sahip olma isteğinin dolaylı eleştirisi. Lunapark bu dönüşümün sembolüdür.
- Kahramanın çocukluğu, okul yılları, askerliği, tezgâhtarlığı ve evliliği bilinç akışı ve iç konuşma (iç monolog) teknikleriyle, yarım cümleler ve çağrışımlarla aktarılır.
- Diyalog, geriye dönüş, özetleme ve metinlerarasılık da kullanılır: Kahramanın bir sözü Nedim'in ünlü bir dizesine gönderme yapar.
- Anlatıcı "ben" anlatıcıdır; kahraman bakış açısı kullanılmıştır.
- Mustafa Kutlu (1947) Erzincan doğumludur; gelenekten ve modern-postmodern tekniklerden yararlanır. Yokuşa Akan Sular, Uzun Hikâye, Hüzün ve Tesadüf önemli eserlerindendir.
- 1980 sonrası Türk hikâyesi: Toplumsal konulardan çok bireysel konular işlendi, farklı kurgu teknikleri ve postmodern imkânlar denendi, imgesel dil ve ben-yazar anlatıcı öne çıktı.
- Küçürek hikâye (Ferit Edgü örneği) çok kısa, yoğun, imgesel ve sezdirmeye dayalı bir hikâye alt türüdür.
Unutma: Bilinç akışında zihin düzensiz akar ve anlatıcı geri çekilir; iç monologda ise kahraman kendi kendine konuşur. Sınavda bu iki tekniği birbirine yakın ama ayrı düşün.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu hikâyede olaylar bir gecede geçer ama kahramanın bütün hayatı anlatılır. Bunu mümkün kılan, zihnin çağrışımlarla çalışmasıdır.
- Adım 1: Şimdiki zamanı belirle: Kahraman ailesiyle lunaparktadır.
- Adım 2: Her geçmiş anının hangi şeyle tetiklendiğini bul (bir ses, bir oyuncak, bir söz).
- Adım 3: Anıları zaman sırasına diz: çocukluk, okul, askerlik, iş, evlilik. Böylece dağınık görünen anlatının düzenini görürsün.
Lunapark, eğlencenin ötesinde değişen hayatın ve tüketim isteğinin bir simgesidir.
Günlük hayattan: Bir şarkı duyunca yıllar önceki bir yaz tatilini hatırlaman, hikâyedeki çağrışım tekniğinin aynısıdır.
Sık yapılan hata: Yarım kalan cümleleri yazarın dikkatsizliği sanmak. Doğrusu: Bu cümleler bilinç akışının bilinçli bir parçasıdır; zihnin düzensiz akışını taklit eder.
Derinleş
Bir eşyanın (eski bir fotoğraf makinesi, bir çocukluk oyuncağı) sana hatırlattıklarını çağrışım zinciri biçiminde yaz; şimdiki an ile geçmiş arasında en az üç geçiş yap. Ardından ailenden birine yaşadığı yerin son otuz yılda nasıl değiştiğini sor. Bu değişimin insanların isteklerini ve alışkanlıklarını nasıl dönüştürdüğünü hikâyedeki lunapark simgesiyle karşılaştırarak tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öykü yarışmasının şartnamesinde şöyle yazıyor: “Eserler en çok yarım sayfa olmalı; olaylar ayrıntıyla anlatılmamalı, birkaç cümlelik yoğun ve imgeli bir anlatımla okura sezdirilmelidir.” Yarışmada istenen hikâye alt türü hangisidir?
- A) Küçürek hikâye
- B) Halk hikâyesi
- C) Uzun hikâye
- D) Mesnevi
- E) Novella
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Küçürek hikâye
Çok kısa, yoğun, imgesel ve sezdirmeye dayanan hikâye türü küçürek hikâyedir. Novella çekici bir çeldiricidir; ancak novella hikâyeden uzun, romandan kısa bir anlatı türüdür, yarım sayfalık bir metin olamaz.
Kolay
2Bir antoloji hazırlayan Oya, 1980 sonrası Türk hikâyesine ayrılan bölüme şu notu düşüyor: “Bu dönemin yazarları kalabalıklardan çok tek tek insanlara bakar; yalnızlık, kimlik arayışı ve iç sıkıntılar ön plandadır.” Oya'nın notu 1980 sonrası Türk hikâyesinin hangi özelliğini göstermektedir?
- A) Yalnızca köy sorunlarının ele alınması
- B) Bütün yazarların ortak bir anlayışta birleşmesi
- C) Geleneksel anlatım dışında teknik denenmemesi
- D) Yalnızca tarihî olayların konu edinilmesi
- E) Toplumsal konulardan çok bireysel konuların işlenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Toplumsal konulardan çok bireysel konuların işlenmesi
Kalabalıklardan çok bireye bakmak, yalnızlık ve kimlik arayışını işlemek 1980 sonrası hikâyenin bireysel konulara yönelişini gösterir. Köy sorunları daha çok 1950–1960'ların toplumcu gerçekçi hikâyesinde öne çıkar, bu döneme özgü değildir.
Kolay
3“Saat on bir... ya da on iki, ne fark eder... annem pencerede, mavi önlüğü, okulun kapısı kapanıyor, koşmam lazım... yağmur, yine yağmur, şemsiyeyi nereye koydum...” Bu parçada kahramanın zihninden geçenleri düzensiz, yarım cümlelerle aktaran anlatım tekniği hangisidir?
- A) Özetleme
- B) Geriye dönüş
- C) Bilinç akışı
- D) Diyalog
- E) İç monolog
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilinç akışı
Zihinden geçenlerin mantık sırası gözetilmeden, yarım cümleler ve çağrışımlarla olduğu gibi aktarılması bilinç akışıdır. İç monolog en çekici çeldiricidir; ama iç monologda kahraman kendi kendine düzenli cümlelerle konuşur, burada ise düşünceler kopuk ve dağınıktır.
Kolay
4Edebiyat dersinde öğretmen, geleneksel anlatıyı modern tekniklerle birleştiren, “Uzun Hikâye” ve “Yoksulluk İçimizde” gibi eserleriyle tanınan yazarın Bu Böyledir adlı hikâyesini okuyacaklarını söylüyor. Bu Böyledir hikâyesinin yazarı kimdir?
- A) Ferit Edgü
- B) Bekir Yıldız
- C) Oğuz Atay
- D) Sait Faik Abasıyanık
- E) Mustafa Kutlu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mustafa Kutlu
Uzun Hikâye ve Yoksulluk İçimizde'nin yazarı Mustafa Kutlu, Bu Böyledir hikâyesinin de yazarıdır. Oğuz Atay da modern tekniklerle yazdığı için çekicidir, ancak o geleneksel anlatıya değil, postmodern denemelere yönelmiştir.
Kolay
5Süleyman, gençliğinde dayısı Rafet’in mağazasında çalıştığını hatırlar. Bir gün dayısı onu çağırıp “İstersen seni bizim muhasebecinin yanına vereyim.” der. Dayısının bu teklifinden önce Süleyman mağazada hangi işi yapmaktadır?
- A) Muhasebecilik
- B) Bekçilik
- C) Yorgancılık
- D) Tezgâhtarlık
- E) Şoförlük
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tezgâhtarlık
Rafet dayı, “Tezgâhtarlıktan iyidir.” diyerek Süleyman’ı muhasebecinin yanına vermeyi önerir; demek ki Süleyman o sırada tezgâhtardır.
Kolay
6Okuma kulübünde Bu Böyledir hikâyesinin yazarı Mustafa Kutlu tanıtılıyor. Aşağıdaki eserlerden hangisi Mustafa Kutlu’ya aittir?
- A) Babalar ve Oğullar
- B) Bir Gece Yıldızlarla
- C) Hüzün ve Tesadüf
- D) Küçük Dünya
- E) Sancı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hüzün ve Tesadüf
Özete göre Yokuşa Akan Sular, Uzun Hikâye ve Hüzün ve Tesadüf Mustafa Kutlu’nun önemli eserlerindendir. Küçük Dünya, Sancı ve Bir Gece Yıldızlarla ise Emine Işınsu’ya aittir.
Kolay
7Bilgi kutusunda 1980 sonrası Türk hikâyesinde yazarların sanat anlayışıyla ilgili bir tespit yer alıyor. Bilgi kutusuna göre bu dönemde yazarlar nasıl hareket etmiştir?
- A) Ortak bir sanat anlayışıyla değil, bireysel olarak
- B) Yalnızca Batılı yazarları taklit ederek
- C) Bir bildiri yayımlayarak ortak biçimde
- D) Yalnızca halk hikâyesi geleneğine bağlı kalarak
- E) Tek bir edebî topluluk çatısı altında
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ortak bir sanat anlayışıyla değil, bireysel olarak
Bilgi kutusu, bu dönem hikâyesinde yazarların ortak bir sanat anlayışıyla değil bireysel olarak hareket ettiğini belirtir. Gelenek sürse de yalnızca ona bağlı kalınmamış, yeni arayışlara da gidilmiştir.
Kolay
8Bilgi kutusunda 1980 sonrası Türk hikâyesinde dil, anlatım, konu ve kurgu bakımından özgün eserler veren yeni yazarlar sıralanıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu yazarlar arasında anılmıştır?
- A) Memduh Şevket Esendal
- B) Ömer Seyfettin
- C) Refik Halit Karay
- D) Murathan Mungan
- E) Sait Faik Abasıyanık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Murathan Mungan
Bilgi kutusunda Murathan Mungan, Cemil Kavukçu, Ayfer Tunç, Nazan Bekiroğlu gibi adlar 1980 sonrasının yeni yazarları olarak sayılır. Diğer seçeneklerdeki yazarlar daha önceki dönemlere aittir.
Kolay
9Süleyman, okul yıllarını hatırlarken “Tek dersten kaldım efendim … Bu … yüzünden hayatım kaydı.” diye düşünür. Süleyman’ın kaldığı ders aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Matematik
- B) Felsefe
- C) İngilizce
- D) Muhasebe
- E) Tarih
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Felsefe
Süleyman, “Tek dersten kaldım efendim, felsefeden. Bu felsefe yüzünden hayatım kaydı.” der. Muhasebe ise onun daha sonra çalıştığı alandır.
Kolay
10Lunaparkta Süleyman’ın karısı Zinnure şöyle söylenir: “Neye geldik sanki...” Zinnure’nin konuşmanın devamına göre lunaparka gelmek yerine ne yapmayı istediği anlaşılır?
- A) Komşulara misafirliğe gitmeyi
- B) Evde televizyon seyretmeyi
- C) Parkta dondurma yemeyi
- D) Bahçe sinemasına gitmeyi
- E) Çarpışan otolara binmeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Evde televizyon seyretmeyi
Zinnure, “Keşke evde televizyon seyretseydik.” der. Çarpışan otolara binmek ise kızlarının isteğidir.
Kolay
11Hikâyenin başındaki açıklamaya göre kasabaya bir park ve onun içine bir lunapark açılmıştır. Süleyman Koç bu lunaparka kimlerle birlikte gider?
- A) Karısı ve kızıyla
- B) Askerlik arkadaşlarıyla
- C) Annesi ve kardeşleriyle
- D) Okul arkadaşlarıyla
- E) Dayısı Rafet ile
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karısı ve kızıyla
Hikâyenin başındaki ayraç içi açıklamada Süleyman Koç, karısı ve kızının lunaparka gittiği belirtilir. Dayısı ve arkadaşları ise yalnızca onun anılarında yer alır.
Kolay
12Hikâye şu cümlelerle biter: “Bu böyledir. Çünkü geldik. Yani Atatürk Parkı’ndaki sıralara oturduk. Yani semaverler kaynadı. Yani muhasebe öğrendim ve …” Hikâyeye göre Süleyman’ın sonunda edindiği meslek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sulama mühendisliği
- B) Banka memurluğu
- C) Yorgancı ustalığı
- D) Futbolculuk
- E) Öğretmenlik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Banka memurluğu
Hikâyenin son cümlesinde Süleyman, “muhasebe öğrendim ve banka memuru oldum” der. Yorgancı ustalığı ve sulama projesinde görev almak ise onun gerçekleşmemiş hayalleridir.
Kolay
13Hikâyede şu soru sorulur: “Ama bir yorgancı çırağının asfaltlara belenmiş sokaklarda, blok apartman önlerinde, minareleri görünmez olmuş şehirlerde esamesi mi okunur?” Bu soruda “esamesi okunmamak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okuma yazma bilmemesi
- B) Yüksek sesle konuşmaması
- C) Kimseye borcunun olmaması
- D) Çok kalabalık bir yerde yaşaması
- E) Adının anılmaması, hiç değer görmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Adının anılmaması, hiç değer görmemesi
Sözlükçeye göre “esame” adlar demektir; “esamesi okunmamak” adının anılmaması, hiç önemsenmemesi anlamına gelir. Süleyman, değişen şehirde geleneksel zanaatin değerini yitirdiğini düşünmektedir.
Kolay
14Hikâyede Süleyman Koç, lunaparktaki atış yerinde şöyle düşünür: “Atalım, vuralım, devirelim, kâm alalım dünyadan.” Bu cümlede geçen “kâm almak” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öç almak, intikamını almak
- B) Ders almak, akıllanmak
- C) Yorulmak, güçten düşmek
- D) Eğlenmek, güzel vakit geçirmek
- E) Ödünç almak, borçlanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eğlenmek, güzel vakit geçirmek
Metnin sözlükçesine göre “kâm almak” güzel vakit geçirmek, istediği gibi eğlenmek demektir. Süleyman, lunaparkta eğlenme isteğini bu sözle dile getirir.
Kolay
15Süleyman kendi kendine şöyle der: “Ah Süleyman ah. Sen o duvarın üzerinden hiç inmeyecektin, minareden yıldızları seyredecektin. Ehl-i tarik bir yorgancı ustası ne güzel.” Bu cümlede geçen “ehl-i tarik” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zengin bir tüccar
- B) Yüksek öğrenim görmüş kimse
- C) Usta bir zanaatkâr
- D) Yolculuk eden kimse
- E) Tarikata girmiş kimse, derviş
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tarikata girmiş kimse, derviş
Sözlükçeye göre “ehl-i tarik” tarikata girmiş kimse, derviştir. Süleyman, gönül hayatı zengin, sade bir zanaatkâr olabileceği bir hayatı özlemektedir.
Kolay
16Bu Böyledir hikâyesinde olaylar Süleyman Koç’un gözünden, “ben” diyen bir anlatıcıyla aktarılır. Hikâyede kullanılan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözlemci bakış açısı
- B) Kahraman bakış açısı
- C) Çoğul bakış açısı
- D) İlahi (hâkim) bakış açısı
- E) Mektup bakış açısı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kahraman bakış açısı
Olayları yaşayan ana kahramanın “ben” diyerek anlatması kahraman bakış açısıdır. İlahi bakış açısında anlatıcı her şeyi bilir ama olayların içinde yer almaz.
Kolay
17“Bu Böyledir” hikâyesinde Süleyman'ın, dayısının mağazasında çalıştığı günlere ilişkin anısı şu cümlelerle verilir: “Mağazanın tahta zemini. Sulanıp süpürülen önü. Tahta alçak iskemleler. Dut ağacı.” Bu cümlelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Birbirine bağlaçlarla bağlanmış uzun ve sıralı cümlelerdir.
- B) Kahramanın karşısındaki kişiye yönelttiği soru cümleleridir.
- C) Olayları oluş sırasına göre özetleyen eylem cümleleridir.
- D) Kahramanın kendisine verdiği öğütleri bildiren cümlelerdir.
- E) Yüklemi söylenmemiş, yalnızca bir görüntüyü veren cümlelerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüklemi söylenmemiş, yalnızca bir görüntüyü veren cümlelerdir.
Dört cümlede de yüklem yoktur; “görünüyor, duruyor” gibi sözcükler söylenmemiş, yalnızca kahramanın zihninde beliren görüntüler art arda verilmiştir. Bu kesik, eksiltili cümleler anının zihinde parça parça canlanışını yansıtır. Cümleler kısadır ve bağlaçla bağlanmamıştır (A); soru (B), eylem (C) ya da öğüt (D) bildirmez.
Kolay
18Bir edebiyat dergisi, yeni çıkan beş hikâye kitabını birer cümleyle tanıtıyor. Bilgi kutusunda 1980 sonrası Türk hikâyesi için sayılan özellikler dikkate alındığında aşağıdaki tanıtımlardan hangisi bu dönemin hikâye anlayışıyla en çok örtüşür?
- A) Yazar, bir köyün toprak kavgasını baştan sona, olayların oluş sırasıyla ve her şeyi bilen bir anlatıcıyla anlatıyor.
- B) Yazar, fabrika işçilerinin hak arayışını toplumsal nedenleriyle birlikte, belgesel bir gerçekçilikle işliyor.
- C) Yazar, yalnız bir adamın iç dünyasını “ben” diyen anlatıcıyla, imgeli bir dille ve alışılmadık bir kurguyla veriyor.
- D) Yazar, aynı sanat bildirisini imzalayan arkadaşlarıyla birlikte belirlediği ortak ilkelere bağlı kalarak yazıyor.
- E) Yazar, okura öğüt vermek amacıyla ibret verici bir olayı anlatıp hikâyesini bir atasözüyle bitiriyor.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yazar, yalnız bir adamın iç dünyasını “ben” diyen anlatıcıyla, imgeli bir dille ve alışılmadık bir kurguyla veriyor.
Bilgi kutusuna göre 1980 sonrası hikâyede toplumsal konulardan çok bireysel konular işlenir, farklı kurgu teknikleri denenir, imgesel bir dil kullanılır ve “ben-yazar” anlatıcı öne çıkar; C bu özelliklerin dördünü de taşır. A ve B toplumsal konuları öne çıkarır. D, yazarların ortak bir sanat anlayışıyla değil bireysel hareket ettiği bilgisiyle çelişir. E'deki öğüt verme amacı bu dönem için sayılan özellikler arasında yoktur.
Orta
19Bir öğrenci, Bu Böyledir hikâyesi hakkında şöyle yazıyor: “Olay tek bir gece geçiyor; ama kahramanın çocukluğunu, askerliğini, evliliğini de öğreniyoruz. Kahramanın zihni bir anıdan ötekine atlıyor, anlatı da geçmişe dönüp yeniden o geceye geliyor.” Bu gözleme göre uzun bir hayatın bir gecelik olay zamanına sığdırılmasını sağlayan teknikler hangileridir?
- A) Tanık gösterme ve sayısal veri
- B) Bilinç akışı ve geriye dönüş
- C) Sahne yönergesi ve dekor
- D) Mektup ve günlük
- E) Diyalog ve özetleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilinç akışı ve geriye dönüş
Zihnin anıdan anıya atlaması bilinç akışı, anlatının geçmişe dönüp yeniden o geceye gelmesi geriye dönüştür. Diyalog ve özetleme de anlatım teknikleridir; ancak öğrencinin sözünü ettiği zihinsel atlamaları ve geçmişe dönüşleri bunlar sağlamaz.
Orta
20Bu Böyledir hikâyesini okuyan Arda, sınıfta şunu söylüyor: “Kahraman lunaparkta hedef tahtasındaki tavşanı vurmak için durmadan yeniden atış yapıyor; vurdukça yetmiyor, hep bir sonrakini istiyor. Bu bana bugünün insanını hatırlattı.” Arda'nın yorumuna göre hikâyede dolaylı olarak eleştirilen durum hangisidir?
- A) Bürokrasideki aksaklıklar ve kırtasiyecilik
- B) Kırsal kesimdeki eğitim eksikliği
- C) Tüketim toplumunun her şeye sahip olma isteği
- D) Doğanın insanlar tarafından tahrip edilmesi
- E) Spor yarışmalarındaki aşırı rekabet
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tüketim toplumunun her şeye sahip olma isteği
Vurdukça yetinmeyip hep bir sonrakini isteme, sahip oldukça daha fazlasını isteyen tüketim insanının simgesidir. Doğanın tahribi çekicidir, çünkü tavşan vurulmaktadır; ancak burada tavşan gerçek bir hayvan değil, lunaparktaki hedeftir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.