12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Söylev / Nutuk

Sözlü İletişim: Söylev Sunma

söylev
hatip
üslup
dinleyici
telaffuz
göz teması
jest ve mimik

Söylev sunarken nelere dikkat edilir?

Söylev sunmak, hazırlanan metni bir topluluk önünde etkileyici biçimde seslendirmektir ve başarısı hatip, üslup ve dinleyici olmak üzere üç unsura bağlıdır. Hatip doğru telaffuzla ve duyguya uygun ses tonuyla konuşur; genel kültürü güçlüdür, insan ve toplum psikolojisini bilir, jest ve mimikleri yerinde kullanır. Üslup söylevi günlük konuşmadan ayıran temel özelliktir; konuya göre coşkulu ya da ciddi olur, sorular, kişileştirme, abartma, tekrar ve atasözleri anlatımı canlandırır. Dinleyici edilgen görünse de söylevi biçimlendirir; kelime seçimi, cümle uzunluğu ve üslup dinleyici kitlesine göre belirlenir. Sunumdan önce plan ve prova yapılır, vurgu ve tonlama yerinde kullanılır, gereksiz ayrıntıya girilmez. Hatip metne sık sık bakmaz, dinleyicilerle göz teması kurar ve onların ruh hâlini gözetir. Dinleyiciyi tanımadan seçilen üslup en güzel metni bile etkisiz kılar.

Sözlü İletişim: Söylev Sunma: konu anlatımı ve özeti

Söylev sunmak, hazırladığın metni bir topluluk önünde etkileyici biçimde seslendirmektir. Söylevin başarısı, yazılı metin kadar hatibin konuşma ustalığına da bağlıdır.

Söylevin üç unsuru vardır: hatip, üslup ve dinleyici.
Hatip: Doğru telaffuzla ve duyguya uygun ses tonuyla konuşur; genel kültürü güçlüdür, insan ve toplum psikolojisini bilir, jest ve mimikleri yerinde kullanır, dinleyiciyi inandırıp coşturabilir.
Üslup: Söylevi günlük konuşmadan ayıran temel özelliktir; konuya göre coşkulu ya da ciddi olur. Sorular, kişileştirme, abartma, tekrar ve atasözleri anlatımı canlandırır.
Dinleyici: Edilgen görünse de söylevi biçimlendirir; kelime seçimi, cümle uzunluğu ve üslup dinleyici kitlesine göre belirlenir.
Sunum ilkeleri: Önceden plan ve prova yap; vurgu ve tonlamayı yerinde kullan; açık, sade bir dille ve gereksiz ayrıntıya girmeden konuş.
Metne sık sık bakma, dinleyicilerle göz teması kur ve onların ruh hâlini gözet; konuşmanı öz değerlendirme formuyla değerlendir.

Unutma: Dinleyiciyi tanımadan seçilen üslup en güzel metni bile etkisiz kılar; konuşmaya başlamadan önce kime seslendiğini belirle.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Söylev sunmanın üç unsuru vardır: hatip, üslup ve dinleyici. Hazırlığını bu üçüne göre yap:

Hatip olarak sen: Metni ezberleme ama çok iyi bil. Ana düşünceleri kartlara yaz. Sesini salonun en arkasındaki kişi duyacak biçimde ayarla.
Üslup: Önemli cümlelerden önce kısa bir duraklama yap; tekrar edilen ifadelerde sesini yükselt.
Dinleyici: Salonu üç bölgeye ayır ve sırayla her bölgeyle göz teması kur. Dinleyicinin tepkisine göre hızını ayarla.

Jest ve mimikler söylediğini desteklemeli; anlamsız el hareketleri dikkat dağıtır.

Günlük hayattan: Sınıf temsilcisi seçiminde arkadaşlarının önünde konuşurken kollarını kavuşturmak çekingen, açık el hareketleri güvenli bir izlenim bırakır.

Sık yapılan hata: Heyecanı gizlemek için çok hızlı konuşmak. Doğrusu: Bilerek yavaşlamak ve önemli yerlerde durmak; bu hem heyecanı azaltır hem de etkiyi artırır.

Derinleş

Ünlü bir söylevin kaydını (tarihî bir konuşma ya da bir konferans) izle ve hatibin ses tonunu, duraklamalarını ve beden dilini not et. Ardından kendi söylevini sun ve bir arkadaşından aynı ölçütlerle değerlendirmesini iste. Etkili bir hatibin dinleyiciyi etkileme gücünü kullanırken taşıdığı sorumluluğu tartış.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okulun hitabet kulübüne öğrenci seçen öğretmen, adaylardan birini şu notla öne çıkarıyor: “Salondakilerin ne zaman sıkıldığını, neye heyecanlandığını yüzlerinden okuyor; kalabalığın ruh hâline göre sözünü ayarlıyor.” Öğretmenin notunda öne çıkan özellik, iyi bir hatipte bulunması gerekenlerden hangisidir?
- A) Metni baştan sona kâğıttan okuması
- B) Dinleyicinin tepkilerini önemsememesi
- C) Ses tonunu hiç değiştirmeden konuşması
- D) Konuyla ilgili yalnızca bilgi aktarması
- E) İnsan ve toplum psikolojisini iyi bilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İnsan ve toplum psikolojisini iyi bilmesi
Dinleyicinin duygularını sezip sözünü buna göre ayarlamak, insan ve toplum psikolojisini iyi bilmeyi gösterir. Yalnızca bilgi aktarma seçeneği bu özelliği karşılamaz; hatip bilgi verirken dinleyicinin ruh hâlini de gözetir.
Kolay
2Hitabet yarışmasına hazırlanan Ozan'ın söylevini dinleyen jüri üyesi şu notu yazıyor: “Konuşman doğru bilgilerle dolu ama cansız. Ara ara dinleyicilere soru yönelt, cansız varlıkları konuşturabilirsin; önemli yerleri tekrar et, bir atasözüyle sözünü güçlendir.” Jüri üyesinin önerdiği, söylevde üslubu canlı hâle getiren unsurlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Dipnot, kaynakça ve ek listeleri
- B) Teknik terimler ve formüller
- C) Tablolar ve sayısal çizelgeler
- D) Soru, kişileştirme, tekrar ve atasözü
- E) Tanım, sınıflama ve kanıt
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Soru, kişileştirme, tekrar ve atasözü
Jürinin önerileri sırasıyla soru, kişileştirme (cansız varlıkları konuşturma), tekrar ve atasözüdür; bunlar söylevin üslubunu canlandırır. Tanım ve kanıt söylevin içeriğini güçlendirir; ama üslubu canlandıran söz sanatları değildir.
Kolay
3Belediye başkanı, yeni açılacak kütüphane için mahalle sakinlerine bir konuşma yapıyor. Konuşma boyunca salondakilere sorular soruyor, onları kütüphaneye üye olmaya ve kitap bağışlamaya ikna etmeye çalışıyor. Salondakiler zaman zaman alkışla karşılık veriyor. Bu söylevde hatibin seslendiği ve ikna etmeye çalıştığı mahalle sakinlerine ne ad verilir?
- A) Dinleyici
- B) Hatip
- C) Anlatıcı
- D) Eleştirmen
- E) Muhatap kurum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinleyici
Söylevde hatibin seslendiği ve ikna etmeye çalıştığı kişilere dinleyici denir. Hatip seçeneği çekicidir; ancak hatip konuşmayı yapan belediye başkanıdır, mahalle sakinleri değil.
Kolay
4Okulun mezuniyet töreninde müdür ile bir öğrenci aynı konuda konuşuyor. Müdürün konuşması salonu coşturuyor, öğrencinin konuşması ise sıradan bir sohbet gibi kalıyor. İki konuşmanın süresi, konusu ve yapıldığı yer aynı; fark, müdürün kelime seçiminde, cümle kuruluşunda ve söyleyişinde ortaya çıkıyor. Söylevi günlük konuşmalardan ayıran ve hatiple dinleyiciyi buluşturan, bu örnekte de farkı yaratan özellik hangisidir?
- A) Süre
- B) Konu
- C) Mekân
- D) Dinleyici sayısı
- E) Üslup
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Üslup
İki konuşmada süre, konu ve mekân aynı olduğuna göre farkı yaratan, kelime seçimi ve söyleyişi kapsayan üsluptur; söylevi günlük konuşmadan ayıran da budur. Konu ayırt edici sanılabilir; oysa aynı konu sıradan bir sohbette de konuşulabilir.
Kolay
5Ders kitabına göre söylevi anlamlı kılan ve onun gerçekleşmesini sağlayan kişiye ne ad verilir?
- A) Kadı
- B) Sunucu
- C) Hatip
- D) Yazar
- E) Dinleyici
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hatip
Kitapta hatibin söylevi anlamlı kılan, onun gerçekleşmesini sağlayan kişi olduğu belirtilir. Dinleyici ise konuşulan ve ikna edilmeye çalışılan kişilerdir.
Kolay
6Ders kitabına göre söylevi günlük konuşmalardan ayıran ve hatiple dinleyicileri buluşturan en önemli özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dinleyici sayısı
- B) Konuşmanın yapıldığı yer
- C) Mikrofon kullanımı
- D) Üslup
- E) Konuşmanın süresi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Üslup
Kitapta söylevi günlük konuşmalardan ayıran en önemli özelliğin üslup olduğu belirtilir. Süre ya da yer söylevi günlük konuşmadan ayırmaz.
Kolay
7Ders kitabına göre söylevde “dinleyici” kimdir?
- A) Söylevde adı geçen tarihî kişiler
- B) Konuşmayı yöneten tören sunucusu
- C) Söylevin metnini yazıp hazırlayan kişi
- D) Söylevi kayda alan teknik görevliler
- E) Konuşulan ve ikna edilmeye çalışılan kişiler
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konuşulan ve ikna edilmeye çalışılan kişiler
Kitapta dinleyicinin konuşulan ve ikna edilmeye çalışılan kişi ya da kişiler olduğu belirtilir. Metni yazan ve sunan kişi hatiptir.
Kolay
8Ders kitabındaki sunum ilkelerine göre topluluğa hitap ederken jest ve mimikler neye göre kullanılmalıdır?
- A) Konunun özelliğine göre
- B) Hatibin o günkü keyfine göre
- C) Salonun büyüklüğüne göre
- D) Konuşmanın yapıldığı saate göre
- E) Söylevin yazıldığı kâğıda göre
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konunun özelliğine göre
Kitapta topluluğa hitap ederken jest ve mimiklerin konunun özelliğine göre kullanılması gerektiği belirtilir. Hatibin keyfi ya da saat bu konuda belirleyici değildir.
Kolay
9Hitabet yarışmasında jüri bir yarışmacı için “Bazı kelimeleri yanlış söylüyor, sesleri birbirine karıştırıyor.” notunu almıştır. Bu not, ders kitabında iyi bir hatipte bulunması gereken hangi özelliğin eksik olduğunu gösterir?
- A) Dinleyicileri heyecanlandırabilmesi
- B) Genel kültürünün yeterli olması
- C) İnsan ve toplum psikolojisini bilmesi
- D) Jest ve mimik kullanmada başarılı olması
- E) Kelime telaffuzunun çok iyi olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kelime telaffuzunun çok iyi olması
Kelimeleri yanlış söylemek ve sesleri karıştırmak telaffuzla ilgilidir; kitap iyi bir hatibin kelime telaffuzunun çok iyi olması gerektiğini söyler. Genel kültür bilgi birikimiyle ilgilidir, söyleyişle değil.
Kolay
10Bir hatip, okulun spor şampiyonluğu kutlamasında şöyle sesleniyor: “Bugün bu salonda öyle bir sevinç var ki alkışlarımız gökyüzünü bile titretiyor!” Hatip bu cümlede üslubunu canlandırmak için hangi anlatım ögesine başvurmuştur?
- A) Tanık gösterme
- B) Tanımlama
- C) Atasözü
- D) Abartma
- E) Sayısal veri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Abartma
Alkışların gökyüzünü titretmesi gerçekte olamayacak kadar büyütülmüş bir anlatımdır; bu abartmadır. Kitapta abartmaların üslubu canlı hâle getirdiği belirtilir.
Kolay
11Tarih konulu bir söylevden sonra dinleyicilerden biri hatibe konuyla ilgili temel bir soru soruyor; hatip ise yanıt veremiyor ve konuyu yeterince bilmediği anlaşılıyor. Bu durum, ders kitabına göre iyi bir hatipte bulunması gereken hangi özelliğin eksik olduğunu gösterir?
- A) Genel kültürünün ve bilgi birikiminin yeterli olması
- B) Jest ve mimik kullanmada başarılı olması
- C) Kelime telaffuzunun çok iyi olması
- D) Vurgu ve tonlamayı yerinde kullanması
- E) Duygulara uygun ses tonuyla konuşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Genel kültürünün ve bilgi birikiminin yeterli olması
Konu hakkındaki temel bir soruya yanıt verememek bilgi birikiminin yetersizliğini gösterir; kitap iyi bir hatibin genel kültürünün ve bilgi birikiminin yeterli olması gerektiğini söyler. Telaffuz ya da ses tonuyla ilgili bir sorun belirtilmemiştir.
Kolay
12Çevre temizliği üzerine konuşan hatip sözünü şöyle güçlendiriyor: “Unutmayalım, damlaya damlaya göl olur; her birimizin topladığı tek bir çöp bile fark yaratır.” Hatip, üslubunu canlandırmak için burada aşağıdakilerden hangisini kullanmıştır?
- A) Sayısal veri
- B) Abartma
- C) Atasözü
- D) Soru sorma
- E) Kişileştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atasözü
“Damlaya damlaya göl olur” bir atasözüdür; kitapta atasözlerinin söylevde üslubu canlı hâle getirdiği belirtilir. Cansız bir varlık konuşturulmadığı için kişileştirme yoktur.
Kolay
13Ders kitabındaki sunum ilkelerine göre söylevde nasıl bir dil kullanılmalıdır?
- A) Süslü, ağır ve sanatlı
- B) Açık, sade, yalın ve duru
- C) Kapalı ve imalarla dolu
- D) Bol yabancı kelimeli
- E) Terimlerle yüklü ve resmî
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Açık, sade, yalın ve duru
Kitapta söylev sunarken açık, sade, yalın ve duru bir dil kullanılması gerektiği belirtilir. Ağır ve süslü dil dinleyicinin anlamasını zorlaştırır.
Kolay
14Okul meclisinde söylevini sunan Yağmur, konuşmasını ders kitabının sonundaki bir forma göre değerlendirecek. Yağmur'un kullanması gereken form aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akran Not Formu
- B) Yazma Öz Değerlendirme Formu
- C) Okuma Anlama Formu
- D) Konuşma Öz Değerlendirme Formu
- E) Dinleme Kontrol Formu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konuşma Öz Değerlendirme Formu
Kitap, söylev sunumunun “Ek-2: Konuşma Öz Değerlendirme Formu”na göre değerlendirilmesini ister. Yazma formu söylevin yazılı metni için kullanılır.
Kolay
15“Okul bahçesine bank konulması” üzerine konuşan Cem, sözünün ortasında geçen yaz tatilinde gittiği köyü, oradaki komşularını ve yediği yemekleri uzun uzun anlatıyor. Dinleyiciler konunun ne olduğunu unutuyor. Cem hangi sunum ilkesine uymamıştır?
- A) Söylevden önce mutlaka prova yapılmalıdır.
- B) Vurgu ve tonlama yerli yerinde olmalıdır.
- C) Jest ve mimikler konuya göre kullanılmalıdır.
- D) Konuşurken metne sık sık göz atılmamalıdır.
- E) Konuşma gereksiz ayrıntılarla uzatılmamalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konuşma gereksiz ayrıntılarla uzatılmamalıdır.
Cem konuyla ilgisiz ayrıntılara girerek konuşmanın akışını kesmiştir; kitap konuşmanın gereksiz ayrıntılarla uzatılmamasını ister. Prova ya da metne bakmayla ilgili bir sorun anlatılmamıştır.
Kolay
16Cuma günü okul töreninde söylev verecek olan Mehmet, salıdan itibaren her akşam konuşmasını yüksek sesle deniyor ve süresini ölçüyor. Mehmet ders kitabındaki hangi sunum ilkesine uymaktadır?
- A) Söylev vermeden önce hazırlık ve prova yapılmalıdır.
- B) Konuşurken dinleyicilerle göz teması kurulmalıdır.
- C) Konuşma gereksiz ayrıntılarla uzatılmamalıdır.
- D) Dinleyicilerin psikolojik durumu göz önüne alınmalıdır.
- E) Jest ve mimikler konunun özelliğine göre kullanılmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Söylev vermeden önce hazırlık ve prova yapılmalıdır.
Konuşmayı önceden yüksek sesle denemek ve süresini ölçmek prova yapmaktır; kitap söylevden önce hazırlık ve prova yapılmasını ister. Göz teması ya da jestlerle ilgili bir bilgi verilmemiştir.
Kolay
17Kütüphane kampanyasında konuşan bir hatip şöyle sesleniyor: “Raflar sizi bekliyor arkadaşlar, tozlu kitaplar adınızı fısıldıyor!” Hatip bu sözlerde üslubunu canlandırmak için aşağıdakilerden hangisine başvurmuştur?
- A) Kişileştirme
- B) Atasözü
- C) Tekrar
- D) Soru sorma
- E) Tanık gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişileştirme
Raflara beklemek, kitaplara fısıldamak gibi insana özgü davranışlar yüklenmiştir; bu kişileştirmedir. Sözlerde kalıplaşmış bir atasözü, yinelenen bir söz grubu, soru ya da başkasından alıntı yoktur.
Kolay
18Deniz, söylevini çevrim içi bir toplantıda sunacak; dinleyiciler onu bilgisayar kamerasından izleyecek. Ders kitabı, konuşurken metne sık sık göz atılmamasını ve dinleyicilerle göz teması kurulmasını öneriyor. Deniz'in bu ortamda öneriye uymak için yapması en uygun davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Metni ekrana açıp baştan sona okumak
- B) Kamerayı kapatıp yalnızca sesle konuşmak
- C) Konuşurken çoğunlukla kameraya bakmak
- D) Gözlerini ekrandaki saatten ayırmamak
- E) Başını eğip notlarına bakarak konuşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konuşurken çoğunlukla kameraya bakmak
Çevrim içi ortamda dinleyici hatibi kameradan gördüğü için göz teması kameraya bakılarak kurulur. Metni okumak ya da notlara bakmak metne sık göz atmaktır; kamerayı kapatmak ve saate bakmak da dinleyiciyle bağı keser.
Orta
19Hitabet dersinde öğretmen, aynı konuyu farklı topluluklara anlatan bir hatibin konuşmasını nasıl değiştirdiğine dikkat çekiyor. Öğretmene göre hatip, kimlere konuştuğunu göz önünde bulundurarak söylevini yeniden biçimlendirir; dinleyici, söylevin dilini ve içeriğini belirleyen ögelerden biridir. Aşağıdakilerden hangisi dinleyicinin söylevi biçimlendirdiğini gösteren bir örnektir?
- A) Hatibin söylevini önceden yazıp prova etmesi
- B) Hatibin konuşmasını belirlenen sürede bitirmesi
- C) Hatibin konuşmadan önce çeşitli kaynaklardan okuma yapması
- D) Hatibin konuşmaya başlamadan önce kürsüyü ayarlaması
- E) Hatibin çiftçilere seslenirken sade ve günlük kelimeler seçmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hatibin çiftçilere seslenirken sade ve günlük kelimeler seçmesi
Çiftçilere seslenirken sade ve günlük kelimeler seçmek, söylevin dilinin dinleyiciye göre biçimlendiğini gösterir. Kaynaklardan okuma yapmak da hazırlığın parçasıdır, bu yüzden çekicidir; ancak dinleyiciyle değil, konunun araştırılmasıyla ilgilidir.
Orta
20Okulda, kaybedilen bir öğretmenin anısına bir anma töreni düzenleniyor. Törende konuşma yapacak olan öğrenci temsilcisi Aslı, konuşmasının nasıl bir havada geçmesi gerektiğini düşünüyor. Salonda öğretmenin ailesi, arkadaşları ve öğrencileri bulunacak. Aslı'nın konuşmasında takınması gereken en uygun tutum hangisidir?
- A) Şakacı bir üslup ve abartılı mimiklerle konuşmak
- B) Hızlı konuşup sözü bir an önce bitirmek
- C) Metni başını kaldırmadan tek tonla okumak
- D) Ciddi bir üslup ve ölçülü jest ve mimiklerle konuşmak
- E) Coşkulu bir sesle dinleyicileri alkışa çağırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ciddi bir üslup ve ölçülü jest ve mimiklerle konuşmak
Anma törenine ciddi bir üslup ve ölçülü jest-mimikler uygundur; söylevin havası ortama ve konuya göre belirlenir. Coşkulu seslenme bir zafer kutlamasına uyar; anma töreninin hüzünlü ve saygılı havasıyla bağdaşmaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.