12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Söylev / Nutuk
Gençliğe Hitabe
- söylev
- nutuk
- hitabet
- hatip
- Atatürk
- söyleşmeye bağlı anlatım
- alıcıyı harekete geçirme işlevi
Gençliğe Hitabe'de Atatürk gençliğe hangi görevi verir?
Gençliğe Hitabe, Atatürk'ün Nutuk adlı eserinin sonunda yer alan ve Türk gençliğine bağımsızlığı ve Cumhuriyeti her zaman koruyup savunma görevini veren söylevdir. Söylevde içeride ve dışarıda bu varlığa kötülük isteyenler çıkabileceği belirtilir; koşullar ne kadar ağır olursa olsun gençlik bu görevden vazgeçmemelidir, çünkü gereken güç gençliğin kendisindedir. Söyleşmeye bağlı, coşkulu bir anlatım kullanılır; dil alıcıyı harekete geçirme ve heyecana bağlı işlevdedir, "Ey Türk gençliği!" gibi hitaplar ve tekrarlar etkiyi artırır. Nutuk, Atatürk'ün 1927'de parti kurultayında altı gün boyunca okuduğu büyük söylevdir ve 19 Mayıs 1919'dan 1927'ye kadarki olayları belgelere dayanarak neden-sonuç ilişkisiyle anlatır. Söylev, bir topluluğa düşünce aşılamak, onu coşturmak ve harekete geçirmek için yapılan etkili konuşmadır; bu sanata hitabet, konuşmacıya hatip denir.
Gençliğe Hitabe: konu anlatımı ve özeti
Gençliğe Hitabe, Mustafa Kemal Atatürk'ün "Nutuk" adlı eserinin sonunda yer alan ve Türk gençliğine seslenen ünlü bir söylevdir. Cumhuriyeti koruma görevini gençliğe emanet ettiği için hem edebî hem tarihî açıdan çok önemlidir.
- Konu ve ana düşünce: Türk gençliğinin ilk görevi bağımsızlığı ve Cumhuriyeti her zaman korumak ve savunmaktır.
- Yardımcı düşünceler: İçeride ve dışarıda bu varlığa kötülük isteyenler çıkabilir; koşullar ne kadar ağır olursa olsun gençlik bu görevden vazgeçmemelidir, gereken güç gençliğin kendisindedir.
- Anlatım: Söyleşmeye bağlı, coşkulu bir anlatım vardır; dil alıcıyı harekete geçirme ve heyecana bağlı işlevde kullanılmıştır. Hitaplar ve tekrarlar etkiyi artırır.
- Nutuk: Atatürk'ün 1927'de parti kurultayında altı gün boyunca okuduğu büyük söylevdir; 19 Mayıs 1919'dan 1927'ye kadarki olayları belgelere dayanarak neden-sonuç ilişkisiyle anlatır.
- Söylev: Bir topluluğa düşünce aşılamak, onu coşturmak ve harekete geçirmek için yapılan etkili konuşmadır; bu sanata hitabet, konuşmacıya hatip denir.
- Gelişimi: Batı'da Demosthenes ve Cicero; Türk edebiyatında ilk hatip Bilge Kağan sayılır. II. Meşrutiyet'ten sonra Ömer Naci ve Hamdullah Suphi, Millî Mücadele'de Mehmet Âkif ve Halide Edip, Cumhuriyet Dönemi'nde Atatürk öne çıkar.
Unutma: Ömer Naci Cumhuriyet değil, II. Meşrutiyet ve Millî Edebiyat dönemi hatibidir; dönem eşleştirme sorularında bu ayrıma dikkat et.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu söylevin gücünü anlamak için yapısını adım adım çıkar:
- Hitap: Söylev doğrudan gençliğe seslenir; hitap, dinleyiciyi konuşmanın içine çeker.
- Görev: İlk görev açıkça söylenir: bağımsızlığı ve Cumhuriyeti korumak.
- Zor koşullar: Söylev, bu görevin en ağır koşullarda bile sürdüğünü vurgular.
- Güven: Son bölümde gereken gücün gençliğin kendisinde olduğu söylenir.
Söylevde tekrarlar, hitaplar ve coşkulu bir dil kullanılır; dil, alıcıyı harekete geçirme işlevindedir.
Günlük hayattan: Bir takım kaptanının zor bir maçtan önce "Bu işi biz başaracağız" diye arkadaşlarına güven vermesi, söylevin dinleyiciyle kurduğu bağa küçük bir örnektir.
Sık yapılan hata: Söylevi yalnızca tarihî bir belge olarak okumak. Doğrusu: Metin, hitap, tekrar ve coşkulu üslubuyla söylev türünün de güçlü bir edebî örneğidir.
Derinleş
Söylevin yazıldığı tarihî koşulları tarih dersindeki bilgilerinle araştır ve metindeki "zor koşullar" ifadelerini bu bilgilerle ilişkilendir. Ardından söylevdeki hitap ve tekrar tekniklerini inceleyip bu tekniklerin dinleyici üzerindeki etkisini tartış. Bir söylevin dinleyiciyi harekete geçirirken bilgiye ve gerçeğe bağlı kalmasının önemini değerlendir.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Tarih öğretmeni sınıfa şu bilgiyi veriyor: “Atatürk bu eseri 1927'de Cumhuriyet Halk Fırkası kurultayında altı gün boyunca okudu. 1919'dan 1927'ye uzanan olayları anlattığı uzun konuşmasının en sonunda gençlere seslenerek Cumhuriyet'i onlara emanet etti.” Gençliğe Hitabe'nin yer aldığı bu eser hangisidir?
- A) Nutuk
- B) Medeni Bilgiler
- C) Geometri
- D) Zabit ve Kumandan ile Hasbihâl
- E) Tâbiye ve Tatbikat Seyahati
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nutuk
Gençliğe Hitabe, Atatürk'ün 1927'de okuduğu Nutuk'un son bölümüdür. Medeni Bilgiler ve Geometri de Atatürk'e ait eserlerdir, bu yüzden çekicidir; ancak biri yurttaşlık bilgisi, öteki ders kitabıdır ve bir konuşma değildir.
Kolay
2Bir müzede Nutuk'un ilk baskısının yanında şu tanıtım kartı duruyor: “Atatürk bu konuşmayı Cumhuriyet'in ilanından dört yıl sonra, 15-20 Ekim tarihleri arasında Ankara'da okudu.” Karttaki bilgiye göre Nutuk hangi yıl okunmuştur?
- A) 1919
- B) 1923
- C) 1927
- D) 1938
- E) 1925
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1927
Cumhuriyet 1923'te ilan edildiğine göre dört yıl sonrası 1927'dir; Nutuk 15-20 Ekim 1927'de okunmuştur. 1923 seçeneği, karttaki “Cumhuriyet'in ilanı” ifadesini yılın kendisi sanan okur için çekicidir.
Kolay
3Kulüp toplantısında Neslihan söz alıyor: “Arkadaşlar, sizlere bir şey sormak istiyorum: Bu kütüphane kimin? Hepimizin! Öyleyse ona sahip çıkmak da hepimizin görevi değil mi?” Konuşma, dinleyicilere doğrudan seslenip onlarla karşılıklı konuşuyormuş gibi ilerliyor. Neslihan'ın konuşmasındaki gibi söylev türündeki metinlerde ağır basan anlatım biçimi hangisidir?
- A) Öyküleyici anlatım
- B) Betimleyici anlatım
- C) Açıklayıcı anlatım
- D) Söyleşmeye bağlı anlatım
- E) Bilinç akışı tekniği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Söyleşmeye bağlı anlatım
Söylevde hatip dinleyiciye seslenir, sorular sorar ve onlarla konuşuyormuş gibi sözünü sürdürür; bu söyleşmeye bağlı anlatımdır. Söylev bilgi de verebildiği için açıklayıcı anlatım çekicidir; ancak söylevin asıl amacı bilgilendirmek değil, etkileyip harekete geçirmektir.
Kolay
4Okulun 29 Ekim töreninde kürsüye çıkan öğretmen, salondakilere Cumhuriyet'in anlamını coşkulu bir dille anlatıyor, sözlerini örnek ve atasözleriyle güçlendiriyor ve konuşmasını dinleyicileri göreve çağıran bir cümleyle bitiriyor. Bir fikri dil ustalığıyla topluluğa benimsetme sanatına hitabet denir. Bu konuşmayı yapan öğretmene hangi ad verilir?
- A) Hatip
- B) Anlatıcı
- C) Şair
- D) Muhabir
- E) Sunucu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hatip
Bir topluluğa bir fikri dil ustalığıyla benimsetmek için konuşan kişiye hatip denir. Sunucu da topluluk önünde konuşur; ancak görevi programı yönetmektir, bir fikri savunup dinleyiciyi ikna etmek değildir.
Kolay
5Gençliğe Hitabe'de iktidar sahiplerinin “şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasi emelleriyle” birleştirebileceği söylenir. Bu cümlede geçen “müstevli” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halkın temsilcisi
- B) Ordunun komutanı
- C) Yurdunu savunan
- D) Devlet hazinesi
- E) Bir yeri istila eden
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bir yeri istila eden
Sözlükçede müstevli “bir yeri istila eden” olarak açıklanır; yani işgalci anlamındadır. “Yurdunu savunan” anlamı bunun tam karşıtıdır.
Kolay
6“İstiklâl ve Cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler.” cümlesindeki “mümessil” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yönetici
- B) Düşman
- C) Benzer
- D) Temsilci
- E) Tanık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Temsilci
Sözlükçede mümessil “temsilci” anlamındadır. “Benzer” anlamı aynı cümlede geçen “emsal” kelimesiyle karıştırılabilir ama emsal “benzerler” demektir.
Kolay
7Gençliğe Hitabe'de “İstikbalde dahi, seni bu hazineden mahrum etmek isteyecek dâhilî ve haricî bedhahların olacaktır.” cümlesi yer alır. Bu cümlede geçen “bedhah” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yardım eden, dost
- B) Yol gösteren, rehber
- C) Kötülük isteyen, kötü yürekli
- D) Yorgun, bitkin
- E) Bilgili, akıllı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kötülük isteyen, kötü yürekli
Metnin sözlükçesinde bedhah “kötülük isteyen, kötü yürekli” olarak açıklanır. “Yorgun, bitkin” anlamı metinde geçen “bitap” kelimesine aittir.
Kolay
8Ders kitabında söylev türünün dil ve anlatım özellikleri anlatılmıştır. Buna göre söylevlerde aşağıdakilerden hangisi tercih edilir?
- A) Ağır süslü, sanatlı ve anlaşılması güç bir dil
- B) Bilimsel terimler ve sayısal tablolar
- C) Kısa cümleler ve daha çok haber kipi ya da mastar hâlindeki fiiller
- D) Uzun, iç içe geçmiş cümleler ve bol klişe söz
- E) Yalnızca soru cümleleri ve dolaylı anlatım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısa cümleler ve daha çok haber kipi ya da mastar hâlindeki fiiller
Kitapta söylevlerde genellikle kısa cümlelerin tercih edildiği, daha çok haber kipi ya da mastar hâlindeki fiillerin kullanıldığı ve klişe sözlerden kaçınıldığı belirtilir. Uzun cümle ve klişe söz bu özelliklere aykırıdır.
Kolay
9Gençliğe Hitabe'nin ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türk gençliğinin ilk görevi bağımsızlığı ve Cumhuriyeti her zaman korumaktır.
- B) Gençlik, koşullar elverişli olduğunda göreve atılmalıdır.
- C) Bağımsızlık, ordunun gücüne bağlı olarak korunabilir.
- D) Gençler yalnızca barış zamanında ülkesine hizmet etmelidir.
- E) Devleti korumak yalnızca iktidardakilerin görevidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türk gençliğinin ilk görevi bağımsızlığı ve Cumhuriyeti her zaman korumaktır.
Hitabe, gençliğin birinci vazifesinin Türk istiklâlini ve Cumhuriyetini ilelebet korumak ve savunmak olduğunu vurgular. Metin koşullar ne olursa olsun görevin değişmediğini söylediği için “koşullar elverişli olduğunda” seçeneği yanlıştır.
Kolay
10“Bu imkân ve şerait, çok namüsait bir mahiyette tezahür edebilir.” cümlesindeki “namüsait” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kolay, zahmetsiz
- B) Uygun olmayan, elverişsiz
- C) Geçici, kısa süreli
- D) Uzak, ulaşılmaz
- E) Çok güçlü, yenilmez
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uygun olmayan, elverişsiz
Sözlükçede namüsait “uygun olmayan, elverişsiz” anlamındadır; cümle koşulların çok elverişsiz olabileceğini anlatır. “Kolay, zahmetsiz” bu anlamın tam karşıtıdır.
Kolay
11Ders kitabına göre Türk edebiyatında söylev sanatının gelişimi II. Meşrutiyet'in ilanından sonra iki isimle görülür. Bu isimler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Demosten – Çiçero
- B) Bilge Kağan – Kül Tigin
- C) Mehmet Âkif Ersoy – Halide Edip Adıvar
- D) Ahmet Yesevi – Mevlana
- E) Ömer Naci – Hamdullah Suphi Tanrıöver
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ömer Naci – Hamdullah Suphi Tanrıöver
Kitapta söylevin II. Meşrutiyet'ten sonra Ömer Naci ve Hamdullah Suphi Tanrıöver ile geliştiği belirtilir. Mehmet Âkif ve Halide Edip Millî Mücadele Dönemi'nde öne çıkar.
Kolay
12Ders kitabına göre söylev türünün Batı'daki ilk örneklerini veren isimlerden biri Latin edebiyatında öne çıkar. Bu isim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Homeros
- B) Mirabeau
- C) Demosten
- D) Çiçero
- E) Bossuet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çiçero
Kitapta söylevin ilk örneklerini eski Yunan edebiyatında Demosten, Latin edebiyatında ise Çiçero'nun verdiği belirtilir. Demosten Yunan edebiyatına aittir.
Kolay
13Gençliğe Hitabe'de “Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin en kıymetli hazinendir.” denir. Metne göre gençliğin en kıymetli hazinesi olarak gösterilen temel aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ülkenin kaleleri ve tersaneleri
- B) Türk istiklâli ve Türk Cumhuriyeti
- C) Milletin zenginliği ve parası
- D) Ordunun sayısı ve silahları
- E) Gençliğin bilgisi ve eğitimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk istiklâli ve Türk Cumhuriyeti
Hitabe, birinci vazifenin Türk istiklâlini ve Cumhuriyeti korumak olduğunu söyleyerek başlar ve bunun varlığın tek temeli olduğunu belirtir. Kaleler ve tersaneler metinde düşmanın ele geçirebileceği yerler olarak anılır.
Kolay
14Ders kitabına göre bir fikri, bir davayı karşısındaki insanlara dil ustalığı ile açıklama sanatına ne ad verilir?
- A) Nutuk
- B) Hatip
- C) Hitabet
- D) Münazara
- E) Hutbe
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hitabet
Kitapta bir fikri dil ustalığıyla açıklamaya hitabet sanatı, toplum önünde bu konuşmayı yapana hatip dendiği belirtilir. “Hatip” sanatın kendisi değil, onu uygulayan kişidir.
Kolay
15Ders kitabında iyi bir hatipte bulunması gereken özellikler sıralanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu özelliklerden biri değildir?
- A) Dinleyicilerin ilgilerini ve tepkilerini göz önünde tutar.
- B) Konuşma sırasında açık ve inandırıcı olur.
- C) Ses tonunu, jest ve hareketlerini ustaca kullanır.
- D) Söz söylediği konuda zengin bir bilgi birikimine sahiptir.
- E) Konuşmasını yalnızca uzmanların anlayabileceği ağır terimlerle süsler.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konuşmasını yalnızca uzmanların anlayabileceği ağır terimlerle süsler.
Kitaba göre iyi bir hatip konuşmasını herkesin anlayabileceği yalın ve açık bir dille yapar. Ağır terimlerle süslü konuşmak bu özelliğe aykırıdır.
Kolay
16Edebiyat öğretmeni, Türk edebiyatında söylevin ilk örneği kabul edilen seslenişi anlatıyor: Bir hükümdar yazıtlarda Türk milletine seslenmiştir. Ders kitabına göre Türk edebiyatının ilk hatibi kabul edilen kişi kimdir?
- A) Mehmet Âkif Ersoy
- B) Bilge Kağan
- C) Mustafa Kemal Atatürk
- D) Ömer Naci
- E) Fatih Sultan Mehmet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilge Kağan
Kitapta Bilge Kağan'ın Göktürk (Orhun) Yazıtları'nda Türk milletine seslenişi ilk söylev, Bilge Kağan da ilk hatip olarak kabul edilir. Atatürk Cumhuriyet Dönemi'nin öne çıkan hatibidir.
Kolay
17Gençliğe Hitabe'de iktidara sahip olanların “gaflet ve dalalet ve hatta hıyanet içinde” bulunabileceği söylenir. Metnin sözlükçesine göre bu ifadedeki “dalalet” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Doğru yoldan ayrılmak
- B) Dikkatsizlik ve aymazlık
- C) Güvene aykırı davranmak
- D) Yoksulluk içinde kalmak
- E) Zorla ele geçirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğru yoldan ayrılmak
Sözlükçede “dalalet: Doğru yoldan ayrılmak” diye açıklanır. Dikkatsizlik ve aymazlık aynı dizideki “gaflet”in, güvene aykırı davranmak ise “hıyanet”in anlamıdır; üç kelime birbirine karıştırılmamalıdır.
Kolay
18Gençliğe Hitabe'de “Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bitap düşmüş olabilir.” cümlesi yer alır. Bu cümlenin bugünkü Türkçeyle söylenişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Millet, büyük bir savaşta yenilip dört bir yana dağılmış olabilir.
- B) Millet, bolluk içinde gevşeyip görevini unutmuş olabilir.
- C) Millet, yoksulluk ve sıkıntı içinde yıkılıp bitkin düşmüş olabilir.
- D) Millet, yöneticilerin baskısıyla sessizliğe gömülmüş olabilir.
- E) Millet, yoksulluktan kurtulup yeniden güçlenmiş olabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Millet, yoksulluk ve sıkıntı içinde yıkılıp bitkin düşmüş olabilir.
Metnin sözlükçesine ve anlama çalışmasına göre “fakr u zaruret” fakirlik, sıkıntı ve yoksulluk; “bitap” bitkin, yorgun demektir; “harap” yıkılmış anlamındadır. Öteki şıklar savaşta dağılma, bolluk, baskı ya da kurtuluş gibi cümlede bulunmayan anlamlar taşır.
Orta
19Bir müze, Millî Mücadele yıllarında halkı mitinglerde ve camilerde yaptıkları konuşmalarla direnişe çağıran iki kişiyi tanıtan bir köşe hazırlıyor. Köşede birinin 1920'de Kastamonu'da Nasrullah Camisi'nde yaptığı vaaz, ötekinin 1919'da İstanbul'da Sultanahmet Mitingi'nde yaptığı konuşma yer alıyor. Bu köşede tanıtılan iki isim hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Ömer Naci – Bilge Kağan
- B) Demosthenes – Marcus Tullius Cicero
- C) Hoca Ahmet Yesevi – Mevlânâ Celâleddin
- D) Namık Kemal – Ziya Paşa
- E) Mehmet Âkif Ersoy – Halide Edip Adıvar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mehmet Âkif Ersoy – Halide Edip Adıvar
Mehmet Âkif, Kastamonu Nasrullah Camisi'ndeki vaazıyla; Halide Edip ise Sultanahmet Mitingi'ndeki konuşmasıyla Millî Mücadele'nin hatipleri arasındadır. Namık Kemal ve Ziya Paşa da vatan konulu eserler vermiştir; ancak Millî Mücadele'den önce, Tanzimat döneminde yaşamışlardır.
Orta
20Gençliğe Hitabe şöyle başlar: “Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.” Metin boyunca gençlere görev yüklenir ve bu görev coşkulu, duygusal bir dille dile getirilir. Gençliğe Hitabe'de dil ağırlıklı olarak hangi işlevlerde kullanılmıştır?
- A) Göndergesel (bilgilendirme) ve dil ötesi
- B) Şiirsel (sanatsal) ve kanalı kontrol
- C) Dil ötesi ve kanalı kontrol etme
- D) Alıcıyı harekete geçirme ve heyecana bağlı
- E) Göndergesel ve kanalı kontrol etme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Alıcıyı harekete geçirme ve heyecana bağlı
Gençlere görev yüklenmesi alıcıyı harekete geçirme, coşkulu ve duygusal söyleyiş ise heyecana bağlı işlevdir. Metin tarihî bir konuya değindiği için göndergesel işlev çekici olabilir; ancak amaç bilgi vermek değil, gençliği göreve çağırmaktır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.