5. Sınıf Türkçe · Oyun Dünyası
Bir Güzel Hediye
- hediye
- kukla
- gölge oyunu
- betimleme paragrafı
- yazma süreci
- tahmin bildiren ifadeler
- çok anlamlılık
Bir Güzel Hediye hikâyesinde ne anlatılır?
Bir Güzel Hediye hikâyesi, kuzeni Buse'ye farklı bir doğum günü hediyesi arayan Orkun'un mahalledeki oyuncakçı dükkânında yaşadıklarını anlatır. Orkun, kuzeninde olmayan ve onu şaşırtacak bir hediye istediği için seçim yapmakta zorlanır. Dükkânın sahibi yaşlı Galip Amca, ona Küçük Bey diye seslenerek sıcak ve saygılı davranır; bu tutum çocuğun çekingenliğini giderir. Galip Amca el kuklalarını, iplerle oynatılan tahta ördeği ve pet şişe, çorap, düğme gibi atık malzemelerden kukla yapılabileceğini anlatır. Orkun sonunda geleneksel gölge oyunumuzun kahramanları Karagöz ile Hacivat'ı seçer ve karton kutudan bir sahne yapmayı düşünür. Hikâye, iyi bir hediyenin pahalı olmasından çok özenle ve karşıdakini düşünerek seçilmesi gerektiğini hissettirir. Metin üzerinden betimleme paragrafı, planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme ve paylaşma adımlarından oluşan yazma süreci ile belki, galiba, sanki gibi tahmin bildiren ifadeler de işlenir.
Bir Güzel Hediye: konu anlatımı ve özeti
Bu hikâye, kuzenine farklı bir doğum günü hediyesi arayan bir çocuğun oyuncakçı dükkânında yaşadıklarını anlatır. Metin, iyi bir hediyenin pahalı olmasından çok özenle ve karşıdakini düşünerek seçilmesi gerektiğini hissettirir.
- Çocuk, kuzeninde olmayan ve onu şaşırtacak bir hediye arar; bu yüzden hediye seçmek ona çok zor gelir.
- Dükkândaki yaşlı oyuncakçının sıcak ve saygılı davranışı, çocuğun çekingenliğini giderir.
- Hikâyede el kuklaları, ipli kuklalar ve gölge oyunu tanıtılır; atık malzemelerden de kukla yapılabileceği öğrenilir. Geleneksel gölge oyunumuz Karagöz ile Hacivat da hikâyede yer alır.
- Bir kelimenin birden çok anlamı olabilir; metindeki anlamını cümlenin gelişinden bulursun.
- Betimleme paragrafı bir kişiyi, yeri ya da varlığı okurun gözünde canlandırır. Kişiyi betimlerken dış görünüşünü ve kişilik özelliklerini anlatırsın.
- Yazma sürecinin dört adımı vardır: planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme ve paylaşma.
- "Belki, galiba, sanki, muhtemelen, acaba" gibi ifadeler tahmin bildirir.
Unutma: Betimleme yaparken duyularını kullan; gördüğün, duyduğun ve dokunduğun ayrıntılar anlatımını canlandırır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu metinde öne çıkan beceri, bir kişiyi betimlemektir.
- Dış görünüş: Saçı, giysisi, yüzü, sesi nasıl?
- Kişilik: Nasıl davranıyor? Sıcak mı, sabırlı mı, saygılı mı?
- Duyular: Kişiyle ilgili ne görüyor, ne duyuyor, neyin kokusunu alıyorsun? Bu ayrıntılar okurun gözünde canlandırır.
Günlük hayattan: "Bakkal amca iyi biri." demek yerine "Bakkal amca beni her gördüğünde gülümser, adımı hiç unutmaz." demek okura çok daha fazla şey anlatır.
Sık yapılan hata: Çok anlamlı bir kelimenin her zaman ilk anlamıyla kullanıldığını sanmak. Doğrusu: Kelimenin metindeki anlamını cümlenin gelişinden bulursun; "çantanın gözü" bir bölmedir, göz organı değil.
Derinleş
İyi bir hediyeyi pahalı olmasa da değerli yapan nedir? Bir yakının için, para harcamadan ya da atık malzemelerle hazırlayabileceğin bir hediye tasarla. Hediyenin o kişiye neden uygun olduğunu, onun ilgi alanlarından yola çıkarak üç gerekçeyle açıkla. Bir arkadaşının tasarımıyla seninkini karşılaştır.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.5.13Öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.1Yazma sürecini yönetebilme
T.Y.5.3Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
T.Y.5.6Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde tahminlerinden yararlanabilme
T.Y.5.13Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Yağmur'un kuzeni Efe cumartesi günü dokuz yaşına girecekti ve bütün aileyi doğum günü partisine çağırmıştı. Yağmur, harçlıklarını biriktirdiği kumbarasını açtı ve “Efe'yi çok şaşırtacak bir şey bulmalıyım.” dedi. Bu bölüme göre Yağmur kime ve hangi sebeple hediye almak istemektedir?
- A) Annesine, Anneler Günü için
- B) Öğretmenine, karne günü için
- C) Arkadaşına, okulun ilk günü için
- D) Kuzenine, doğum günü için
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kuzenine, doğum günü için
Metinde Efe'nin Yağmur'un kuzeni olduğu ve dokuz yaşına gireceği için parti vereceği söylenir; Yağmur da ona hediye almak ister. Arkadaşa hediye seçeneği yakın görünebilir ama Efe metinde açıkça kuzen olarak tanıtılır.
Kolay
2Oyuncakçının raflarında ipli tahta ördekler, bebekler, renkli toplar vardı. Yağmur'un gözü en üst raftaki, deriden kesilip boyanmış Karagöz ile Hacivat figürlerine takıldı. “Efe'de bunlardan yok, hem de çok değişik!” diyerek onları kasaya götürdü. Bu bölüme göre Yağmur sonunda hangi hediyeyi seçmiştir?
- A) İpli tahta ördeği
- B) Renkli bir topu
- C) Bir oyuncak bebeği
- D) Gölge oyunu figürlerini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gölge oyunu figürlerini
Karagöz ile Hacivat, geleneksel gölge oyununun kişileridir; Yağmur bu figürleri kasaya götürdüğüne göre gölge oyunu figürlerini seçmiştir. İpli tahta ördek de rafta geçen bir oyuncaktır ama Yağmur'un seçtiği hediye değildir.
Kolay
3Doğum günü sabahı Yağmur, pencereden kararan gökyüzüne bakarak annesiyle konuştu. Pastanın, balonların ve bahçedeki masanın durumunu sorarken farklı duygu ve düşünceler bildiren cümleler kurdu. Yağmur'un sözlerinden hangisi tahmin bildirir?
- A) İyi ki partiyi bahçeye kurmadık.
- B) Galiba öğleden sonra yağmur yağacak.
- C) Maalesef pastayı henüz almadık.
- D) Ayrıca balonları da şişirmemiz gerek.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Galiba öğleden sonra yağmur yağacak.
“Galiba”, bir durumun nasıl olacağını kesin bilmeden kestirmeye yarar; bu cümle tahmin bildirir. “İyi ki” memnuniyet, “maalesef” üzüntü, “ayrıca” ise ekleme bildirir. Kararan gökyüzü yağmuru düşündürse de yalnızca “galiba” geçen cümle bunu tahmin olarak dile getirir.
Kolay
4Yağmur, doğum günü kartına yazacağı kısa yazı için önce kuzeniyle ilgili anılarını bir listeye döktü. Sonra bu listeden yararlanarak yazısının ilk hâlini yazdı. Ardından yazıyı okuyup yazım yanlışlarını düzeltti ve kartı kuzenine verdi. Yağmur'un izlediği adımlar sırasıyla yazma sürecinin hangi aşamalarına karşılık gelir?
- A) Planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme, paylaşma
- B) Taslak oluşturma, planlama, paylaşma, gözden geçirme
- C) Planlama, gözden geçirme, taslak oluşturma, paylaşma
- D) Gözden geçirme, taslak oluşturma, planlama, paylaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme, paylaşma
Liste hazırlamak planlama, ilk hâli yazmak taslak oluşturma, yanlışları düzeltmek gözden geçirme, kartı vermek ise paylaşmadır. Gözden geçirmeyi taslaktan önce koyan sıralama yanlıştır; çünkü düzeltilecek bir metin ancak taslaktan sonra ortaya çıkar.
Kolay
5Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tahmin bildiren bir ifade kullanılmıştır?
- A) Kuzenim bu hediyeye çok sevindi.
- B) Hediyeyi dün akşam birlikte paketledik.
- C) Partiye bütün davetliler zamanında geldi.
- D) Kuzenim galiba bu hediyeye çok sevinecek.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kuzenim galiba bu hediyeye çok sevinecek.
“Galiba” kelimesi kesin olmayan, tahmine dayalı bir yargı bildirir. Diğer cümlelerde ise gerçekleşmiş olaylar kesin bir dille anlatılmıştır.
Kolay
6Aşağıdaki cümlelerin hangisinde betimleme yapılırken işitme duyusundan yararlanılmıştır?
- A) Vitrindeki bebeklerin elbiseleri rengârenkti.
- B) Dükkânın eski kapısı açılırken gıcırtılı bir ses çıkardı.
- C) Rafların üstü ince bir toz tabakasıyla kaplıydı.
- D) Tahta oyuncakların yüzeyi pürüzsüz ve serindi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dükkânın eski kapısı açılırken gıcırtılı bir ses çıkardı.
“Gıcırtılı bir ses” kulakla algılanan bir ayrıntıdır; bu cümlede işitme duyusu kullanılmıştır. Pürüzsüz ve serin yüzey anlatımı ise dokunma duyusuna dayanır.
Kolay
7Hikâyenin başında anlatıcı, okula giderken oyuncakçı dükkânının vitrinini seyrettiğini ama içeri girmediğini söyler. Metne göre anlatıcının dükkâna girmemesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dükkânın uzak olması
- B) Çekinmesi
- C) Ailesinin izin vermemesi
- D) Dükkânın hep kapalı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çekinmesi
Anlatıcı içeri girip oyuncaklara dokunmak istediğini ama çekindiğini söyler. Dükkânın okul yolunda olduğu belirtildiği için uzaklık bir neden değildir.
Kolay
8Hikâyenin sonunda anlatıcı uzun süre düşündükten sonra kararını verir. Anlatıcının kuzeni için seçtiği hediye aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karagöz ve Hacivat kuklaları
- B) İplerle yürüyen tahta ördek
- C) Bir makyaj seti
- D) Renkli bir saç tokası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karagöz ve Hacivat kuklaları
Oyuncakçı hangi kuklayı seçtiğini sorunca anlatıcı “Karagöz ve Hacivat'ı.” der. Tahta ördek, oyuncakçının ipli kuklalara örnek olarak gösterdiği oyuncaktır.
Kolay
9Hikâyede anlatıcı, harçlıklarından biriktirdiği parayla bir hediye almak ister. Hikâyeye göre anlatıcı hediyeyi kime almak istemektedir?
- A) Kız kardeşine
- B) Sınıf arkadaşına
- C) Oyuncakçı amcaya
- D) Kuzeni Buse'ye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kuzeni Buse'ye
Metinde kuzeni Buse'nin doğum günü nedeniyle parti vereceği ve anlatıcının ona hediye almak istediği açıkça yazılıdır.
Kolay
10Öğretmen, yazma sürecinin dört adımdan oluştuğunu anlattı. Aşağıdakilerden hangisi bu dört adımdan biri değildir?
- A) Planlama
- B) Ezberleme
- C) Taslak oluşturma
- D) Gözden geçirme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ezberleme
Yazma süreci planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme ve paylaşma adımlarından oluşur. Ezberleme bu sürecin bir adımı değildir.
Kolay
11Oyuncakçı, çiviye asılı tahta ördeği göstererek bazı kuklaların nasıl oynatıldığını anlatır. Metne göre bu tahta ördek nasıl oynatılmaktadır?
- A) İplerle yönetilerek
- B) Ele geçirilerek
- C) Perde arkasında ışıkla
- D) Kurmalı bir yayla
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İplerle yönetilerek
Metinde oyuncakçının ördeği “ipleri yöneterek yürüttüğü” anlatılır. Ele geçirilerek oynatılanlar ise el kuklalarıdır.
Kolay
12Ahmet, yazısında mahallesindeki eski fırını betimleyen bir paragraf yazacak. Betimleme paragrafının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir konuyu nedenleriyle tartışmak
- B) Okuru bir düşünceye inandırmak
- C) Bilgileri madde madde sıralamak
- D) Bir varlığı okurun gözünde canlandırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir varlığı okurun gözünde canlandırmak
Betimleme, bir kişiyi, yeri ya da varlığı ayrıntılarıyla anlatarak okurun gözünde canlandırmaktır. Tartışma ve ikna etme başka anlatım yollarının amacıdır.
Kolay
13“Bir Güzel Hediye” hikâyesinin sonunda çocuk dükkândan çıkarken oyuncakçı ona adını sorar ve kendi adını da söyler. Hikâyedeki oyuncakçının adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orkun
- B) Hacivat
- C) Salih
- D) Galip
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Galip
Hikâyenin sonunda oyuncakçı “Benim adım da Galip.” der. Orkun ise hikâyeyi anlatan çocuğun adıdır.
Kolay
14“Baş” kelimesi birden çok anlama sahiptir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kelime “bir yerin başlangıcı” anlamında kullanılmıştır?
- A) Hediyeyi seçince başımı salladım.
- B) Soğuk rüzgârda başım üşüdü.
- C) Başını kaldırıp vitrine baktı.
- D) Oyuncakçı dükkânı sokağın başındaydı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oyuncakçı dükkânı sokağın başındaydı.
“Sokağın başı” sokağın başladığı yer demektir. Diğer cümlelerde “baş” vücudun bir bölümü anlamında kullanılmıştır.
Kolay
15Anlatıcı, kuzeni Buse ile aynı yaşta olduklarını söyler. Metne göre ikisi kaçıncı sınıfa gitmektedir?
- A) Üçüncü sınıfa
- B) Dördüncü sınıfa
- C) Beşinci sınıfa
- D) Altıncı sınıfa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dördüncü sınıfa
Metinde “İkimiz de dördüncü sınıfa gidiyorduk.” cümlesi açıkça yer alır.
Kolay
16Oyuncakçı, evde atılacak malzemelerden de kukla yapılabileceğini anlatır. Metne göre bu kuklalara göz yapmak için aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?
- A) Gazoz kapağı ya da düğme
- B) Pet şişe ya da kâğıt rulosu
- C) Renkli iplik ya da kumaş
- D) Tahta kaşık ya da çorap
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gazoz kapağı ya da düğme
Metinde gözlerin gazoz kapaklarından veya düğmelerden yapılabileceği söylenir. Renkli iplik ve artık kumaş ise saç yapmak için önerilir.
Kolay
17Orkun, kuzeninin doğum günü için para biriktirmişti. Okula giderken her gün önünden geçtiği oyuncakçı dükkânının vitrinini seyrediyordu. Hediye almaya çıkarken şöyle düşündü: “Henüz ne alacağımı bilmiyorum ama nereden alacağımı biliyorum.” Orkun'un bu sözüne göre aşağıdakilerden hangisi konusunda kararını verdiği söylenebilir?
- A) Hediyeyi hangi dükkândan alacağı
- B) Hediye olarak neyi seçeceği
- C) Hediyeye ne kadar para ödeyeceği
- D) Hediyeyi kuzenine ne zaman vereceği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hediyeyi hangi dükkândan alacağı
Orkun “nereden alacağımı biliyorum” dediğine göre hediyeyi alacağı yere, yani her gün vitrinini seyrettiği oyuncakçı dükkânına karar vermiştir. “Ne alacağımı bilmiyorum” sözü, hediyenin ne olacağını henüz seçmediğini gösterir. Sözünde ödeyeceği paradan ya da hediyeyi vereceği zamandan söz etmemiştir.
Kolay
18Emre, mahallesindeki eski fırını betimleyen bir yazı yazacak. Yazma süreci boyunca yaptığı dört iş aşağıda verilmiştir. Emre bu işlerden hangisini planlama aşamasında yapar?
- A) Yazısının son hâlini sınıf panosuna asmak
- B) Paragrafın ilk hâlini defterine yazmak
- C) Taslaktaki yazım hatalarını düzeltmek
- D) Fırınla ilgili bilgi toplayıp sıraya koymak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fırınla ilgili bilgi toplayıp sıraya koymak
Planlama, yazma öncesi hazırlıktır: konu seçilir, konuyla ilgili bilgi toplanır ve bilgilere hangi sırayla yer verileceği belirlenir. Paragrafın ilk hâlini yazmak taslak oluşturma, yazım hatalarını düzeltmek gözden geçirme, yazıyı panoya asmak ise paylaşma aşamasının işidir.
Orta
19Yağmur, yazısında oyuncakçıyı şöyle betimledi: “Yetmişli yaşlarında, zayıf ve orta boylu bir adamdı. Kalın camlı gözlüklerinin ardında iri, kahverengi gözleri vardı. Dükkânına gelen çocuğu şeker ikram etmeden göndermez, parası yetmeyene oyuncağı yarı fiyatına verirdi.” Bu betimlemeye göre aşağıdakilerden hangisi oyuncakçının dış görünüşünü değil, kişiliğini anlatır?
- A) Yaşlı ve zayıf biri olması
- B) İri, kahverengi gözlerinin olması
- C) Cömert ve iyi kalpli biri olması
- D) Kalın camlı gözlük takması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cömert ve iyi kalpli biri olması
Çocuklara şeker ikram etmesi ve oyuncağı yarı fiyatına vermesi, oyuncakçının cömert ve iyi kalpli olduğunu gösterir; bu bir kişilik özelliğidir. Gözlük takmak da kişiye ait bir ayrıntıdır ama görünüşle ilgilidir, karakteri anlatmaz.
Orta
20Yağmur dükkânın kapısında çekinerek durdu. Tezgâhın arkasındaki yaşlı oyuncakçı gözlüğünü indirip gülümsedi: “Buyurun küçük hanım, hoş geldiniz.” İlk kez biri ona “hanım” diye seslenmişti. Yağmur'un yanakları pembeleşti ve içeri adım attı. Oyuncakçının karşılama biçimi Yağmur'u nasıl etkilemiştir?
- A) Korkmuş ve dükkândan hemen çıkıp gitmiştir.
- B) Hoşuna gitmiş, çekingenliğini üzerinden atmıştır.
- C) Oyuncakçının kendisiyle alay ettiğini düşünmüştür.
- D) Hiçbir şey hissetmeden sessizce beklemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hoşuna gitmiş, çekingenliğini üzerinden atmıştır.
Kapıda çekinerek duran Yağmur, sıcak karşılamadan sonra içeri adım atar; pembeleşen yanakları da bu sözün hoşuna gittiğini gösterir. Yanakların pembeleşmesi utanma gibi de okunabilir ama Yağmur'un içeri girmesi rahatladığını ortaya koyar.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.