5. Sınıf Türkçe · Oyun Dünyası

Çocukluk (Okuma Keyfi)

şiir
çocukluk
özlem
ikileme
ahenk
dize
noktalama işaretleri

Cahit Sıtkı Tarancı'nın Çocukluk şiirinde ne anlatılır?

Cahit Sıtkı Tarancı'nın Çocukluk şiiri, büyüdükten sonra geri gelmeyen çocukluk günlerini özlemle anan ve onları hayal yoluyla yeniden yaşamak isteyen kısa bir şiirdir. Şiirde şair Affan Dede'ye para sayar ve ondan çocukluğunu satın alır; çocukluk, geri kazanılabilecek bir şeymiş gibi anlatılır. Bu hayal, şairin o günlere duyduğu özlemi güçlendirir. Yeniden çocuk olan şair yaşını, adını ve olup biteni unutmak, yalnızca oyunun keyfine dalmak ister. Bahar havası, bahçe, havuzdaki su, bulutlardan yüce uçurtma, dönen çember ve horoz şekeri gibi ayrıntılar çocukluğun mutlu ve tasasız dünyasını canlandırır. Şırıl şırıl ve pırıl pırıl gibi ikilemeler dizelere ses ve ahenk katar, dize sonlarındaki ses benzerlikleri şiiri akılda kalıcı yapar. Şiirin ana duygusu özlem ve neşedir. Şiir noktalama işaretlerine dikkat edilerek okunur; virgülde kısa, noktada daha uzun durulur, ünlemde ses duyguya göre ayarlanır.

Çocukluk (Okuma Keyfi): konu anlatımı ve özeti

Bu metin, çocukluk günlerini özlemle anan kısa bir şiirdir. Şair, büyüdükten sonra geri gelmeyen çocukluğun neşesini, oyunlarını ve tatlarını hayal yoluyla yeniden yaşamak ister.

Şiirde çocukluk, satın alınıp geri kazanılabilecek bir şeymiş gibi anlatılır. Bu hayal, şairin o günlere duyduğu özlemi güçlendirir.
Şair yeniden çocuk olunca kimliğini ve dünyanın dertlerini unutmak, yalnızca oyunun keyfine dalmak ister.
Bahar havası, bahçe, uçurtma, çember ve şeker gibi ayrıntılar çocukluğun mutlu ve tasasız dünyasını gözümüzde canlandırır.
Şiirdeki ikilemeler ve yansıma sesler dizelere ses ve ahenk katar.
Dizelerin sonundaki ses benzerlikleri şiiri kulağa hoş gelen, akılda kalıcı bir hâle getirir.
Şiirin ana duygusu özlem ve neşedir: Geçmişi sevgiyle hatırlamak bize mutluluk verir.
Şiiri noktalama işaretlerine dikkat ederek okumak, duyguyu doğru tonla aktarmanı sağlar.

Unutma: Şiir okurken virgülde kısa, noktada daha uzun dur; ünlemde ve soruda sesini duyguya göre ayarla.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir şiirin duygusunu yakalamak için şu adımları izleyebilirsin.

Şiiri bir kez sesli oku; virgülde kısa, noktada uzun dur.
Şiirde geçen nesneleri listele: uçurtma, çember, şeker, bahçe… Bu nesneler hangi döneme ait?
Kendine sor: "Şair bu nesneleri anarken ne hissediyor?" Bu şiirde cevap özlem ve neşedir.

Günlük hayattan: Eski bir fotoğrafına bakınca o günü hem sevinçle hem biraz özlemle hatırlarsın; şair de çocukluğuna böyle bakar.

Sık yapılan hata: Şairin çocukluğu gerçekten satın alabileceğini düşünmek. Doğrusu: Bu bir hayaldir; şair özlemini güçlendirmek için böyle anlatır.

Derinleş

Bir büyüğünle konuşarak onun çocukluğundaki oyunları, tatları ve eşyaları öğren; kendi çocukluğunla karşılaştıran iki sütunlu bir tablo hazırla. Tablodan yola çıkarak dört dizelik kısa bir şiir yaz. Zaman değişse de değişmeyen çocukluk duygusu sence nedir?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.5.2Sesli ve sessiz okurken akıcı okuma unsurlarını yönetebilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.12Metni yorumlayabilme
T.O.5.17Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1“Çocukluk” şiirinde şair, çocukluğuna nasıl kavuştuğunu bir alışveriş gibi anlatır: “Affan Dede'ye para saydım, Sattı bana çocukluğumu.” Sınıfta bu dizeler okunduktan sonra öğrenciler, şairin ne yaptığını kendi cümleleriyle anlattı. Dizelere göre şair, çocukluğuna kavuşmak için ne yapmıştır?
- A) Affan Dede'ye eski oyuncaklarını hediye etmiştir.
- B) Bir karşılık ödeyerek onu Affan Dede'den almıştır.
- C) Çocukluk fotoğraflarını Affan Dede'ye satmıştır.
- D) Affan Dede'den çocukluk anılarını dinlemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir karşılık ödeyerek onu Affan Dede'den almıştır.
Şair Affan Dede'ye para saydığını, onun da kendisine çocukluğunu sattığını söyler; yani bir bedel ödeyip çocukluğunu ondan almıştır. Fotoğrafları sattığı seçeneği “satmak” kelimesi yüzünden çekici görünür ama dizelerde satan Affan Dede'dir, şair değil.
Kolay
2Bir şiirden alınan dizeler: “Kırk yaşında bir adamım şimdi, Cebimde ne bilye var ne topaç. Bir duysam mahalleden o sesi: ‘Hadi gel, top oynuyoruz, kapıyı aç!’” Bu dizelerde ağır basan duygu hangisidir?
- A) Geride kalan çocukluk günlerine özlem
- B) Yetişkinlere karşı duyulan öfke
- C) Yalnız kalmaktan duyulan korku
- D) Arkadaşlarına karşı duyulan kıskançlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geride kalan çocukluk günlerine özlem
Şair artık yetişkindir; bilye ve topaçtan, mahalleden gelen oyun çağrısından söz ederek çocukluğunu yeniden yaşamayı diler. Bu, çocukluğa duyulan özlemdir. Cebinin boş olması yalnızlık ve korku gibi okunabilir ama dizelerdeki dilek, geçmişe duyulan hasreti gösterir.
Kolay
3Bir öğrencinin yazdığı şiirin ilk dörtlüğü şöyle: “Uçurtmam bulutlara değdi, Gökyüzü masmavi, pırıl pırıl; Çemberim yokuştan indi, Annem seslendi: Akşam oldu!” Bu dizelerde geçen söz gruplarından hangisi ikilemedir?
- A) masmavi
- B) yokuştan indi
- C) pırıl pırıl
- D) akşam oldu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) pırıl pırıl
İkileme, aynı ya da ilgili kelimelerin yan yana kullanılmasıyla oluşur; “pırıl pırıl” aynı kelimenin tekrarıdır. “Masmavi” de anlamı güçlendirir ama tek bir kelimedir ve pekiştirmeyle oluşmuştur, ikileme değildir.
Kolay
4Sınıf panosundaki şiir köşesine şu iki dize asıldı: “Affan Dede'ye para saydım, Sattı bana çocukluğumu.” Panoyu hazırlayan Elif, dizelerin altına şairin adını yazmayı unutmuş. Öğretmen, şairin “Otuz Beş Yaş” şiiriyle de tanındığını hatırlattı. Elif dizelerin altına hangi şairin adını yazmalıdır?
- A) Mehmet Âkif Ersoy
- B) Cahit Sıtkı Tarancı
- C) Necip Fazıl Kısakürek
- D) Orhan Veli Kanık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cahit Sıtkı Tarancı
“Çocukluk” ve “Otuz Beş Yaş” şiirleri Cahit Sıtkı Tarancı'ya aittir; öğretmenin ipucu bu şairi gösterir. Orhan Veli de sade dille, gündelik hayatı anlatan şiirler yazmıştır ama bu iki şiirin şairi değildir.
Kolay
5Öğretmen, şiiri noktalama işaretlerine dikkat ederek okumalarını istedi. Şiir okurken virgüle gelindiğinde nasıl davranılmalıdır?
- A) Hiç durmadan okunmalıdır.
- B) Noktadan daha uzun durulmalıdır.
- C) Kısa bir süre durulmalıdır.
- D) Ses birden yükseltilmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısa bir süre durulmalıdır.
Okurken virgülde kısa, noktada daha uzun durulur. Virgülde noktadan uzun durmak okumanın akışını bozar.
Kolay
6“Çocukluk” şiirinde çocukluğun mutlu dünyası bazı oyuncak ve tatlarla canlandırılır. Aşağıdakilerden hangisi şiirde anılan ögelerden biri değildir?
- A) Uçurtma
- B) Salıncak
- C) Çember
- D) Horoz şekeri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Salıncak
Şiirde uçurtma, zıpzıp, çember ve horoz şekeri anılır. Salıncak ise şiirde geçmez.
Kolay
7“Çocukluk” şiirinde şair, büyüdükten sonra geri gelmeyen çocukluk günlerinin neşesini, oyunlarını ve tatlarını hayalinde yeniden yaşamak ister. Şiire hâkim olan temel duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öfke
- B) Korku
- C) Özlem
- D) Kıskançlık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Özlem
Şair geride kalan çocukluk günlerini sevgiyle anar ve onları yeniden yaşamak ister; bu, özlem duygusudur. Şiirde öfke ya da korku bildiren bir ifade yoktur.
Kolay
8“Çocukluk” şiiri altışar dizeden oluşan iki bölümden meydana gelir. Buna göre şiirin toplam dize sayısı kaçtır?
- A) 6
- B) 8
- C) 10
- D) 12
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 12
Şiirdeki her satır bir dizedir; altışar dizelik iki bölüm 6+6=12 dize eder.
Kolay
9Aynı kelimenin ya da anlamca ilgili iki kelimenin yan yana kullanılmasıyla ikileme oluşur. Aşağıdakilerden hangisi bir ikilemedir?
- A) pırıl pırıl
- B) bahar havası
- C) horoz şekeri
- D) bulutlardan yüce
Cevabı göster
Doğru cevap: A) pırıl pırıl
“Pırıl pırıl” aynı kelimenin tekrarıyla oluşmuş bir ikilemedir. “Bahar havası” ve “horoz şekeri” ise iki farklı kelimeden oluşan ad gruplarıdır.
Kolay
10Şiirin son dizesi “Hiç bitmese horoz şekerim!” biçimindedir. Bu dize, sonundaki noktalama işareti dikkate alındığında nasıl okunmalıdır?
- A) Öfke ve kızgınlık bildiren bir tonla
- B) Coşku ve istek bildiren bir tonla
- C) Korku ve endişe bildiren bir tonla
- D) Soru soran bir merak tonuyla
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Coşku ve istek bildiren bir tonla
Dizenin sonundaki ünlem işareti coşku ve güçlü bir istek bildirir; şair horoz şekerinin hiç bitmemesini diler. Soru işareti olmadığı için soru tonuyla okunmaz.
Kolay
11Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşan kelimelere yansıma denir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma bir söz kullanılmıştır?
- A) Bahçe bu bahar yemyeşil oldu.
- B) Çocuklar koşa koşa eve geldi.
- C) Kuşlar dalda cik cik ötüyordu.
- D) Gökyüzü bugün masmaviydi.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kuşlar dalda cik cik ötüyordu.
“Cik cik” kuşların çıkardığı sesi taklit eden bir yansımadır. “Koşa koşa” bir ikilemedir ama ses taklidi değildir.
Kolay
12“Ne güzel dönüyor çemberim; / Hiç bitmese horoz şekerim!” Bu dizelerin sonlarında ses benzerliği oluşturan kelimeler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) çemberim – şekerim
- B) güzel – hiç
- C) dönüyor – bitmese
- D) ne – horoz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) çemberim – şekerim
İki dize de “-erim” sesleriyle biter: çemberim – şekerim. Bu ses benzerliği dizelere ahenk katar; diğer kelimeler dize sonunda değildir.
Kolay
13“Uçurtmam bulutlardan yüce,” dizesinde geçen “yüce” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Alçak
- B) Yüksek
- C) Renkli
- D) Yavaş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yüksek
Dizede uçurtmanın bulutlardan bile yukarıda olduğu anlatılır; “yüce” burada “yüksek” anlamındadır. “Alçak” ise zıt anlamlısıdır.
Kolay
14Şiirin ikinci bölümü “Bu bahar havası, bu bahçe;” dizesiyle başlar. Bu dizeye göre şiirde canlandırılan mevsim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İlkbahar
- B) Kış
- C) Sonbahar
- D) Yaz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İlkbahar
Dizede “bahar havası” sözü geçer; bahar, ilkbahar mevsimidir. Kış ya da sonbahara ait bir ipucu şiirde yer almaz.
Kolay
15Şair, çocukluğuna kavuşunca “Hiçbir şey sorulmasın benden; / Haberim yok olan bitenden.” der. Bu dizelerdeki “olan bitenden haberi olmamak” sözü aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Haber programlarını izlememeyi
- B) Gazete okumayı sevmemeyi
- C) Olanları bilerek gizlemeyi
- D) Çevresinde olup bitenleri bilmemeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çevresinde olup bitenleri bilmemeyi
Bu söz, kişinin çevresinde yaşananlardan habersiz olmasını anlatır; şair çocuk gibi dünyanın dertlerinden uzak kalmak ister. Dizelerde haber programı ya da gazeteden söz edilmez.
Kolay
16Okul dergisinde, duygu ve düşüncelerin dizeler hâlinde ve ahenkli bir dille anlatıldığı metinlere bir sayfa ayrılacak. Bu sayfada yer alacak metin türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiir
- B) Hikâye
- C) Mektup
- D) Bilgilendirici metin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiir
Duyguların dizelerle ve ahenkli bir dille anlatıldığı tür şiirdir. Hikâye ve mektup düz yazıyla, dizelere bölünmeden yazılır.
Kolay
17Ada, sınıfta bir şiiri noktalama işaretlerine dikkat ederek okuyacak. Şiirin ilk iki dizesi şöyledir: “Sabah oldu, kuşlar uyandı. Bahçede oyun başladı.” Ada birinci dizeyi okurken duraklamalarını nasıl yapmalıdır?
- A) “oldu” kelimesinden sonra kısa, “uyandı” kelimesinden sonra daha uzun durmalıdır.
- B) “oldu” kelimesinden sonra uzun, “uyandı” kelimesinden sonra daha kısa durmalıdır.
- C) “kuşlar” kelimesinden sonra kısa, “oldu” kelimesinden sonra daha uzun durmalıdır.
- D) “uyandı” kelimesinden sonra kısa, “kuşlar” kelimesinden sonra daha uzun durmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) “oldu” kelimesinden sonra kısa, “uyandı” kelimesinden sonra daha uzun durmalıdır.
Şiir okurken virgülde kısa, noktada daha uzun durulur. Birinci dizede virgül “oldu” kelimesinden, nokta ise “uyandı” kelimesinden sonra gelir. Bu yüzden Ada “oldu”dan sonra kısa, “uyandı”dan sonra daha uzun durmalıdır. “Kuşlar” kelimesinden sonra noktalama işareti olmadığı için orada durulmaz.
Kolay
18Bir öğrencinin yazdığı şiir şöyledir: “Dedemin bahçesinde bir ceviz ağacı, Gölgesinde geçerdi bütün yazlarım. Şimdi çok uzaktayım o bahçeden; Ah, bir kez daha görsem o ağacı!” Bu şiirin içeriğini en iyi yansıtan başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bahçede Bir Kış Sabahı
- B) Ceviz Ağacına Özlem
- C) Dedemin Yeni Bahçesi
- D) Ağaç Dikme Şenliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ceviz Ağacına Özlem
Şiirde konuşan kişi, yazlarını gölgesinde geçirdiği ceviz ağacından artık uzaktadır ve onu yeniden görmek ister; şiire özlem duygusu hâkimdir. Bu içeriği “Ceviz Ağacına Özlem” başlığı yansıtır. Şiirde kıştan, yeni bir bahçeden ya da ağaç dikmekten söz edilmemektedir.
Orta
19Lunaparktan dönen Mina, günlüğüne o günü anlattı. Dönme dolaptan bütün şehri izlediğini, ilk kez pamuk şekeri yediğini yazdı ve sayfayı şu cümleyle bitirdi: “Bu güzel gün hiç bitmesin!” Mina'nın cümlesinin sonundaki ünlem işareti neyi gösterir?
- A) Cümlede birine soru sorulduğunu
- B) Bir dileğin coşkulu bir duyguyla dile getirildiğini
- C) Cümlenin yarım kaldığını ve sözün süreceğini
- D) Bir kelimenin kısaltılarak yazıldığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir dileğin coşkulu bir duyguyla dile getirildiğini
Ünlem işareti sevinç, şaşkınlık, dilek gibi güçlü duygu bildiren cümlelerin sonuna konur; Mina, güzel günün bitmemesini coşkuyla dilemektedir. Sözün süreceğini göstermek için üç nokta kullanılır, ünlem bu görevi üstlenmez.
Orta
20Bir öğrencinin “Bahçe” adlı şiiri: “Uçurtmam yükselir bulutlara, Çemberim döner taşlı yolda, Cebimde bir horoz şekeri, Ne ödev var ne de zil sesi.” Bu dizelerde çocukluğun tasasız dünyasını canlandıran ayrıntılar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) uçurtma, çember, şeker
- B) okul, ödev, zil
- C) kar, kızak, soba
- D) deniz, kumsal, gemi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) uçurtma, çember, şeker
Yükselen uçurtma, dönen çember ve cepteki horoz şekeri çocukluğun neşeli dünyasını canlandırır. Ödev ve zil de şiirde geçer ama “ne ödev var ne de zil sesi” denerek bunların olmadığı vurgulanır; yani tasasızlığı değil, tasaların yokluğunu anlatır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.