5. Sınıf Türkçe · Oyun Dünyası

Topsuz Basketbol Oyunu

hayal gücü
problem çözme
gerçek ve hayal
nokta
isim
kısa cümle
vurgu ve tonlama

Topsuz Basketbol Oyunu hikâyesinin ana fikri nedir?

Topsuz Basketbol Oyunu hikâyesinin ana fikri, her sorunun bir çözümü olduğu ve hayal gücünün elde hiçbir şey yokken bile oyunu sürdürebileceğidir. Hikâyede kasabada basketbol oynayan çocukların topu patlar ve herkes üzülür. Problemleri bir öğrenme fırsatı olarak gören Moni pes etmez ve topsuz basketbol maçı yapmayı önerir. Çocuklar topu sektirir, pas atar, sayı yapar; Mete topa bastığını canlandırınca Moni, İnci ve Taci sağlık görevlisi olup ambulansla gelir. Top, ambulans ve sedye gerçekte olmadığı hâlde varmış gibi canlandırılır; oyunun keyfi bu mış gibi yapma kuralından gelir. Metinde gerçekte yaşanabilecek olaylar hayal ürünü olaylardan ayrılır; örneğin bir gezegendeki hastanede tedavi olmak hayal ürünüdür. Tahmin etme stratejisi, metnin ilerleyen bölümlerinde olacakları ipuçlarıyla kestirmektir. Metin üzerinden nokta işaretinin cümle sonunda, kısaltmalarda, sıra sayılarında ve tarihlerde kullanımı da işlenir.

Topsuz Basketbol Oyunu: konu anlatımı ve özeti

Bu hikâye, topları patlayan çocukların hayal güçlerini kullanarak topsuz bir basketbol maçı oynamasını anlatır. Ana fikir şudur: Her sorunun bir çözümü vardır ve hayal gücü, elimizde hiçbir şey olmadığında bile oyunu sürdürebilir.

Moni, problemleri bir öğrenme fırsatı olarak görür; bu yüzden pes etmez ve yaratıcı bir fikir üretir.
Çocuklar topu, ambulansı, sedyeyi gerçekte olmadığı hâlde varmış gibi canlandırır. Oyunun keyfi bu "mış gibi yapma" kuralından gelir.
Metinde gerçekte yaşanabilecek olaylarla yalnızca hayalde olabilecekleri ayırt edersin; örneğin gezegendeki bir hastanede tedavi olmak hayal ürünüdür.
Metni okurken tahmin etme stratejisini kendin uygular, tahminlerini gerekçeleriyle yazarsın.
Nokta; cümle sonunda, kısaltmalarda (Cad., Mah.), sıra bildiren sayılarda (2. sıra) ve tarihlerde (12.11.2021) kullanılır.
Varlıklara verilen adlara isim denir. Uzun cümleleri uygun yerlerden bölüp kısa cümlelere çevirmek yazını daha anlaşılır yapar.
Diyafram nefesi ve doğru vurgu-tonlama, konuşurken sesini etkili kullanmana yardım eder.

Unutma: Sıra sayılarını rakamla yazarken rakamdan sonra nokta koymayı unutma: 1. kat, 3. sıra.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu hikâyede iki şeyi ayırt etmek önemlidir: gerçekte olabilecekler ve yalnızca hayalde olabilecekler.

Çocukların topu patlayınca üzülmesi gerçekte olabilir.
Olmayan bir topla maç yapıp olmayan bir ambulansı çağırmak bir "mış gibi" oyunudur; hayal gücüyle kurulur.
Bir cümleyi okurken "Bu, bugün mahallemde yaşanabilir mi?" diye sor. Cevap "hayır" ise o bölüm hayal ürünüdür.

Günlük hayattan: Küçük kardeşin oyuncak bir telefonla "konuşur". Telefon gerçek değildir ama oyun gerçektir ve eğlencelidir.

Sık yapılan hata: Sıra sayısını rakamla yazarken noktayı unutmak: "3 sıra" yazmak. Doğrusu: "3. sıra", "1. kat".

Derinleş

Elinizde hiç oyuncak yokken oynanabilecek bir "mış gibi" oyunu tasarla. Oyunun adını, kaç kişiyle oynandığını ve üç kuralını yaz. Kurallardan biri, oyuna yeni katılan ya da hareket etmekte zorlanan bir arkadaşın da oynayabilmesini sağlasın. Oyununu sınıfta deneyin ve hangi kuralın değişmesi gerektiğini birlikte konuşun.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.5.8Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
T.O.5.4Okuyacağı metnin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.3Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Teneffüste Selin'lerin futbol topu dikenli tele takılıp patladı. Herkes üzgün üzgün banklara oturdu. Selin ise ayağa fırladı: “Hadi topsuz maç yapalım! Topu hayal edeceğiz ama herkes sanki gerçekten oradaymış gibi oynayacak.” Bu bölüme göre top patlayınca Selin arkadaşlarına ne önerir?
- A) Topu hayal ederek maça devam etmeyi
- B) Maçı bir sonraki teneffüse ertelemeyi
- C) Kantinden yeni bir top almayı
- D) Futbol yerine saklambaç oynamayı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topu hayal ederek maça devam etmeyi
Selin, top olmadan, topu hayal ederek oynamayı önerir; metin bunu açıkça söyler. Maçı ertelemek, top patladığında akla gelen olağan bir çözümdür ama Selin'in önerisi bu değildir.
Kolay
2Duru, dedesinin tavan arasında bulduğu eski bir sandığı şöyle anlattı: “Kapağı gıcırdayarak açıldı. İçinde solmuş fotoğraflar ve tahta bir topaç vardı. Dedem, bu topaçla çocukken arkadaşlarıyla saatlerce oynadıklarını söyledi.” Bu anlatımda geçen kelimelerden hangisi bir varlığa verilen addır, yani isimdir?
- A) açıldı
- B) solmuş
- C) topaç
- D) oynadıklarını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) topaç
“Topaç” bir oyuncağın adıdır, bu yüzden isimdir. “Açıldı” ve “oynadıklarını” iş ya da oluş bildirir; “solmuş” ise fotoğrafların nasıl olduğunu anlatır. “Oynadıklarını” sonundaki eklerle isim gibi görünse de kökü bir iş bildirir.
Kolay
3Ece, oyuncak müzesi gezisi için sınıf panosuna bir duyuru yazdı. Duyuruyu okuyan öğretmeni, noktanın farklı görevlerde kullanıldığı cümleleri renkli kalemle işaretledi. Duyurudaki cümlelerin hangisinde nokta bir kısaltmadan sonra kullanılmıştır?
- A) Gezimiz 14.11.2026 günü yapılacaktır.
- B) Müze, Atatürk Cad. üzerindeki eski binadadır.
- C) Otobüs okuldan 9.15'te kalkacaktır.
- D) Geziye 3. sınıflar da katılacaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Müze, Atatürk Cad. üzerindeki eski binadadır.
“Cad.”, “caddesi” kelimesinin kısaltmasıdır ve sonuna nokta konur. Öteki cümlelerde nokta tarihte, saatte ve sıra sayısında kullanılmıştır; “3.” de kısaltmaya benzese de sıra bildiren sayıdan sonra konan noktadır.
Kolay
4“Oyun Kitabı”nda şöyle yazıyordu: “Hayalî oyunlarda ortada gerçek bir top, at ya da gemi olmayabilir. Önemli olan, oyunculardan hiçbirinin bu büyüyü bozmamasıdır. Biri çıkıp ‘Bu top gerçek değil ki!’ derse oyunun bütün tadı kaçar.” Bu bölüme göre hayalî oyunların en önemli kuralı nedir?
- A) Oyuncuların olmayan nesneleri gerçekmiş gibi kabul etmesi
- B) Oyuncuların her zaman kazanmak için çabalaması
- C) Oyunun kurallarının oyun sırasında değiştirilmesi
- D) Oyunun yalnızca gerçek malzemelerle oynanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oyuncuların olmayan nesneleri gerçekmiş gibi kabul etmesi
Metne göre hayalî oyunun tadı, herkesin olmayan topu ya da atı varmış gibi kabul etmesine bağlıdır; bu büyüyü bozan oyunun keyfini kaçırır. Gerçek malzemeyle oynamak bu kuralın tam tersidir; metin, malzeme olmasa da oyunun sürebileceğini anlatır.
Kolay
5Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta, bir kısaltmadan sonra kullanılmıştır?
- A) Yarışmayı 3. sırada bitirdi.
- B) Kardeşim 05.09.2016'da doğdu.
- C) Bahçede hep birlikte top oynadık.
- D) Okulumuz Atatürk Cad. üzerindedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okulumuz Atatürk Cad. üzerindedir.
“Cad.” “cadde” kelimesinin kısaltmasıdır ve kısaltmadan sonra nokta konmuştur. “3. sırada” ifadesinde ise nokta sıra bildiren sayıdan sonra kullanılmıştır.
Kolay
6“Taci, sahanın kenarında duran sedyeyi gösterdi.” cümlesindeki kelimeler incelendiğinde aşağıdakilerden hangisinin isim olmadığı görülür?
- A) Taci
- B) sedyeyi
- C) gösterdi
- D) sahanın
Cevabı göster
Doğru cevap: C) gösterdi
Varlıklara verilen adlar isimdir: Taci, saha ve sedye birer isimdir. “Gösterdi” ise bir iş ve oluş bildirdiği için isim değildir.
Kolay
7Selim, diyafram nefesi çalışması yapmak için dik oturdu; bir elini göğsünün, diğerini karnının üzerine koydu. Çalışmayı doğru yapıyorsa nefes alırken aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmelidir?
- A) Karnındaki el göğsündekinden daha çok hareket etmelidir.
- B) Göğsündeki el karnındakinden daha çok hareket etmelidir.
- C) İki el de hiç hareket etmeden durmalıdır.
- D) Omuzları her nefeste yukarı doğru kalkmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karnındaki el göğsündekinden daha çok hareket etmelidir.
Diyafram nefesinde amaç karın bölgesinin hareket alanını genişletmektir; bu yüzden karındaki el daha çok hareket eder. Göğüsteki elin daha çok hareket etmesi göğüs nefesi kullanıldığını gösterir.
Kolay
8Metinde Moni için “Problemler onu yıldıramazdı. Pes etmek ona göre değildi.” denir. Bu cümleler Moni'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisini yansıtır?
- A) Sorumluluk
- B) Kararlılık
- C) Bağımsızlık
- D) Çekingenlik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kararlılık
Problemler karşısında yılmamak ve pes etmemek kararlılık göstergesidir. Sorumluluk, üstlenilen bir görevi yerine getirmekle ilgilidir; cümlelerde böyle bir görevden söz edilmez.
Kolay
9Metnin başında Moni'nin oyunlardaki problemlere bakışı anlatılır. Moni'ye göre oyunda karşılaşılan bir sorun aynı zamanda neyi gösterir?
- A) Oyunun bitmesi gerektiğini
- B) Takımın şanssız olduğunu
- C) Bir öğrenme fırsatı olduğunu
- D) Birinin hata yaptığını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir öğrenme fırsatı olduğunu
Metinde Moni'ye göre oyunda bir sorun varsa bir öğrenme fırsatı da olduğu söylenir. Moni pes etmeyi sevmediği için sorunu oyunun sonu olarak görmez.
Kolay
10Öğretmen, gerçek hayatta yaşanabilecek olaylarla yalnızca hayalde olabilecek olayları ayırmalarını istedi. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yalnızca hayalde olabilecek bir olayı anlatır?
- A) Kaplumbağa kanatlarını açıp bulutların üstüne uçtu.
- B) Çocuklar sahada birbirlerine pas attı.
- C) Yaralanan oyuncunun bileği sargıyla sarıldı.
- D) Oyun sırasında top birden patladı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kaplumbağa kanatlarını açıp bulutların üstüne uçtu.
Kaplumbağaların kanadı yoktur ve uçamazlar; bu olay ancak hayalde olabilir. Pas atmak, bilek sarmak ve topun patlaması gerçek hayatta yaşanabilecek olaylardır.
Kolay
11Defne, “Topsuz Basketbol Oyunu” metnini sessiz okurken numaralı bir yerde durdu ve defterine “Moni şimdi bir çözüm bulacak; belki de hayalî bir topla oynamayı önerecek, çünkü pes etmeyi sevmiyor.” yazdı. Defne'nin bu çalışması hangi okuma stratejisine örnektir?
- A) Tahmin etme
- B) Özetleme
- C) Karşılaştırma
- D) Sınıflandırma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tahmin etme
Defne, metnin ilerleyen bölümünde ne olacağını ipuçlarına dayanarak kestirmiş ve gerekçesini yazmıştır; bu, tahmin etme stratejisidir. Özetleme ise okunan bölümün kısaca anlatılmasıdır.
Kolay
12Merve, okul turnuvasıyla ilgili duyuruya başlangıç tarihini rakamla yazacak. Tarihin doğru yazıldığı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Turnuva 12 06 2027'de başlayacak.
- B) Turnuva 12.06.2027'de başlayacak.
- C) Turnuva 12,06,2027'de başlayacak.
- D) Turnuva 12-06.2027'de başlayacak.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Turnuva 12.06.2027'de başlayacak.
Tarihler rakamla yazılırken gün, ay ve yıl arasına nokta konur. Virgül, boşluk ya da kısa çizgi bu görevde kullanılmaz.
Kolay
13“Topsuz Basketbol Oyunu” metninde kasabada basketbol oynayan çocuklar maçın en heyecanlı anında bir sorunla karşılaşır. Metne göre çocukların karşılaştığı sorun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplarının patlaması
- B) Sahaya yağmur yağması
- C) Potanın yerinden kırılması
- D) Hakemin maça gelmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplarının patlaması
Metinde çocukların maç sırasında toplarının patladığı ve herkesin buna üzüldüğü açıkça anlatılır. Yağmur ya da pota ile ilgili bir bilgi metinde yer almaz.
Kolay
14“Çocuklar sahaya çıktı ve maç başladı ama top birden patladı ve herkes çok üzüldü.” Bu uzun cümle, anlamı değiştirmeden kısa cümlelere bölünmek isteniyor. Aşağıdakilerden hangisi bu işi doğru yapmıştır?
- A) Çocuklar sahaya çıktı ve maç. Başladı ama top patladı. Herkes çok üzüldü.
- B) Çocuklar sahaya çıktı. Maç başladı. Top birden patladı. Herkes çok üzüldü.
- C) Çocuklar maç başlayınca çok üzüldü. Sonra top birden patladı.
- D) Top birden patladı. Çocuklar sahaya çıktı. Herkes maçı izledi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çocuklar sahaya çıktı. Maç başladı. Top birden patladı. Herkes çok üzüldü.
Doğru seçenekte cümle uygun yerlerden bölünmüş, olayların sırası ve anlamı korunmuştur. Üçüncü seçenekte ise olayların sırası değiştirilmiş ve yeni bir bilgi eklenmiştir.
Kolay
15Topsuz maçta Mete yerde kıvranınca Moni, İnci ve Taci sağlık görevlisi olur ve ambulansla olay yerine gelir. Metne göre oyunda duyulan siren sesini kim çıkarmıştır?
- A) İnci
- B) Moni
- C) Mete
- D) Taci
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Moni
Metinde ortada gerçek bir ambulans olmadığı, siren sesini Moni'nin çıkardığı açıkça söylenir. İnci ise Mete'nin topa bastığını söyleyip sağlık görevlilerini çağıran kişidir.
Kolay
16Sınıfta cümleler, anlamına uygun tonlamayla okunuyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi şaşkınlık ve sevinç bildiren bir tonlamayla okunmalıdır?
- A) Bir çocuk yürüyordu.
- B) Maç saat beşte başladı.
- C) Çocuklar sahaya geldi.
- D) Çantamdan top çıktı!
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çantamdan top çıktı!
Ünlem işaretiyle biten “Çantamdan top çıktı!” cümlesi heyecan ve sevinç bildirir; bu yüzden vurgulu ve coşkulu okunur. Diğer cümleler bilgi veren düz cümlelerdir.
Kolay
17Öğretmen, “boya” kelimesinin bazı cümlelerde bir varlığın adı olduğunu, bazı cümlelerde ise yapılması istenen bir işi bildirdiğini söyledi ve tahtaya dört cümle yazdı. “Boya” kelimesi bu cümlelerin hangisinde isim olarak kullanılmıştır?
- A) Lütfen bahçe kapısını yeşile boya.
- B) Kutudaki boya dün akşam kurumuş.
- C) Resmindeki gökyüzünü maviye boya.
- D) Tahta atı istediğin renge boya.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kutudaki boya dün akşam kurumuş.
Varlıklara verilen adlara isim denir. “Kutudaki boya dün akşam kurumuş.” cümlesinde “boya”, kutunun içindeki maddenin adıdır; yani isimdir. Öteki üç cümlede “boya” kelimesi birinden yapması istenen işi (boyamayı) bildirir, bir varlığın adı değildir.
Kolay
18“Deniz, bahçede kumdan kale yaparken kendini oyuna öyle kaptırdı ki annesinin üç kez seslendiğini duymadı.” Bu cümlede geçen “kendini oyuna kaptırmak” sözü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Oyunda yenildiği için morali bozulmak
- B) Oyunu yarıda bırakıp başka işe yönelmek
- C) Oyunun kurallarını bile bile çiğnemek
- D) Oyuna dalıp çevresinde olanı fark etmemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oyuna dalıp çevresinde olanı fark etmemek
Deniz'in annesinin üç kez seslendiğini duymaması, bütün dikkatini oyuna verdiğini gösterir. “Kendini kaptırmak”, bir işe dalıp çevresinde olup biteni fark etmemek anlamındadır. Cümlede yenilgiden, oyunu bırakmaktan ya da kural çiğnemekten söz edilmemektedir.
Orta
19Okulun koşu şenliğinden sonra öğrenciler, şenliği anlatan cümleler yazdı. Öğretmen, sayıların yazımını kontrol ederken yalnızca bir cümlede sıra sayısının rakamla doğru yazıldığını fark etti. Öğretmenin doğru bulduğu cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bayrak koşusunda takımımız 2 oldu.
- B) Ben 5 sırada başladım ama hızlandım.
- C) Seyirciler 4 sıradaki banklara oturdu.
- D) Yarışı 3. olarak bitiren Elif madalya aldı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yarışı 3. olarak bitiren Elif madalya aldı.
Sıra bildiren sayılar rakamla yazılırken rakamdan sonra nokta konur: 3. olarak, 2. oldu, 5. sırada. Öteki cümlelerde nokta konmadığı için sayılar sıra değil, miktar bildiriyormuş gibi okunur.
Orta
20Kaan'ın kartondan yaptığı tekne, havuza konur konmaz yan yattı. Arkadaşları güldü ama Kaan bozulmadı; tekneyi sudan çıkarıp dikkatle inceledi. “Ağırlık bir tarafta toplanmış, dengeyi kurarsam yüzer.” dedi ve hemen yeniden çalışmaya başladı. Kaan'ın bu davranışı onun hangi özelliğini gösterir?
- A) Başarısız olunca işi yarım bırakan biri olduğunu
- B) Yalnız çalışmayı seven, yardım istemeyen biri olduğunu
- C) Zorluk karşısında yılmayıp çözüm arayan biri olduğunu
- D) Arkadaşlarının sözlerine çabucak kırılan biri olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zorluk karşısında yılmayıp çözüm arayan biri olduğunu
Kaan, teknesi devrilince vazgeçmez; sorunun nedenini bulur ve hemen yeniden çalışmaya başlar. Bu, onun yılmayan ve çözüm üreten biri olduğunu gösterir. Arkadaşları güldüğü hâlde “bozulmadı” denmesi, onun kırılgan biri olduğu yorumunu da çürütür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.