6. Sınıf Türkçe · Lider Ruhlar
Masal Babası: Eflatun Cem Güney (Okumak Gibisi Yok!)
- biyografi
- masal
- kültürel miras
- derleme
- halk edebiyatı
- Eflatun Cem Güney
Masal Babası: Eflatun Cem Güney metninde ne anlatılır?
Masal Babası: Eflatun Cem Güney, masalları derleyip yeniden yazan Eflatun Cem Güney’in hayatını anlatan bir biyografi yazısıdır. 1896’da Malatya Hekimhan’da doğan Güney, altı yaşında babasını, yedi yaşında annesini kaybeder ve amcasının yanında Sivas’ta büyür. Sivas Sultanisi’nden sonra Türkçe öğretmeni olur; ilk görev yeri Konya Öksüzler Yurdu’dur. Anadolu’nun birçok şehrinde öğretmenlik yapar, gittiği yerlerde dergiler çıkarır ve Gezici Köy Kütüphaneleri kurarak okuma alışkanlığını yaygınlaştırır. Halkın anlattığı masalları toplayıp sıcak ve akıcı üslubuyla yeniden yazar, İstanbul Radyosu’nda çocuklara masal anlatır. “Açıl Sofram Açıl” adlı eseriyle Andersen Ödülü’nü kazanır ve 1981’de hayata gözlerini yumar. Metnin ana fikri, masalların bir milletin kültürünü kuşaktan kuşağa taşıyan değerli bir hazine olduğudur. Metin otobiyografi değil biyografidir, çünkü yazarın hayatını başka biri anlatır.
Masal Babası: Eflatun Cem Güney (Okumak Gibisi Yok!): konu anlatımı ve özeti
Masal Babası: Eflatun Cem Güney, masallarımızı derleyip yeniden yazan yazarın hayatını anlatan bir biyografi yazısıdır. Kültürel mirasımızı yaşatmak için ömür boyu çalışan bir öğretmeni tanıtır.
- Eflatun Cem Güney küçük yaşta anne ve babasını kaybeder, amcasının yanında büyür ve Türkçe öğretmeni olur.
- Anadolu'nun pek çok şehrinde öğretmenlik yapar, dergiler çıkarır ve gezici köy kütüphaneleri kurarak okuma alışkanlığını yaygınlaştırır.
- Halkın anlattığı masalları toplayıp kendi sıcak ve akıcı üslubuyla yeniden yazar; radyoda çocuklara masal anlatır.
- Eserleriyle uluslararası ödüller kazanır ve Masal Babası olarak anılır.
- Ana fikir: Masallar, bir milletin kültürünü kuşaktan kuşağa taşıyan değerli bir hazinedir.
- Metindeki olayları zaman sırasına göre izlemek, biyografinin yapısını kavramana yardım eder.
Unutma: Biyografide bir kişinin hayatını başka biri anlatır; kişi kendi hayatını kendisi anlatıyorsa buna otobiyografi denir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu metin bir biyografidir. Biyografiyi anlamak için hayat olaylarını sıraya koymak işe yarar:
- Çocukluk: Nerede doğdu, nasıl büyüdü?
- Eğitim ve meslek: Ne okudu, hangi işi yaptı?
- Çalışmalar: Hangi önemli işleri başardı?
- Bıraktığı iz: Bugün neden hatırlanıyor?
Bu dört başlığın altına metindeki bilgileri yerleştirirsen kişinin hayatını kolayca özetleyebilirsin.
Günlük hayattan: Bir aile büyüğünün hayatını anlatırken de aynı sırayı izlersin: Nerede doğdu, ne iş yaptı, ailesi için neler yaptı.
Sık yapılan hata: Biyografi ile otobiyografiyi karıştırmak. Bu metinde yazarın hayatını başka biri anlatır; bu yüzden biyografidir. Kişi kendi hayatını anlatsaydı otobiyografi olurdu.
Derinleş
Ailende ya da çevrende bir büyüğünden çocukken dinlediği bir masalı ya da hikâyeyi derle. Masalı önce duyduğun gibi not et, sonra kendi üslubunla yeniden yaz. İki metni karşılaştır: Neleri değiştirdin, neleri korudun? Masalları derleyip yazıya geçirmek, sözlü kültürün korunmasına nasıl katkı sağlar?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.O.6.1Okumada materyal seçimini yönetebilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.24Okuduğunu değerlendirebilme
T.O.6.26Metindeki probleme çözüm üretebilme
T.Y.6.20Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Eflatun Cem Güney'in hayatını okuyan Zehra, onun edebiyat bölümünü bitirdikten sonra yaptığı mesleğin masal derleme çalışmalarında da işine yaradığını düşünüyor. Bu meslekte çocuklarla her gün iç içe olmuştur. Yazıya göre Eflatun Cem Güney hangi mesleği yapmıştır?
- A) Çocuk doktorluğu
- B) Türkçe öğretmenliği
- C) Mimarlık
- D) Denizcilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkçe öğretmenliği
Eflatun Cem Güney edebiyat bölümünden mezun olduktan sonra Türkçe öğretmenliği yapmıştır. Çocuk doktorluğu çekicidir çünkü o meslekte de çocuklarla iç içe olunur; ancak bu meslek edebiyat eğitimiyle ilgili değildir.
Kolay
2Eflatun Cem Güney'in yaşadığı yıllarda pek çok köyde kitap bulmak çok zordu. Okumayı seven köy çocuklarının da kitaplara ulaşabilmesi için o, önemli bir girişimde bulunmuştur. Yazıya göre Eflatun Cem Güney bu sorunu çözmek için neler kurmuştur?
- A) Köy spor kulüpleri
- B) Gezici köy kütüphaneleri
- C) Çocuk resim atölyeleri
- D) Gezici bilim müzeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gezici köy kütüphaneleri
Eflatun Cem Güney, kitapları köy köy dolaştıran gezici kütüphaneler kurarak okuma alışkanlığını yaygınlaştırmaya çalışmıştır. Gezici bilim müzeleri de köylere götürülen bir hizmet olduğu için çekicidir; ancak sorun kitaba ulaşmaktır ve çözümü kütüphanedir.
Kolay
3Okul kütüphanesinde "Ünlü Adlar ve Lakapları" panosu hazırlanıyor. Anadolu'yu dolaşıp masalları derleyen, onları çocuklar için yeniden yazan ve radyoda anlatan Eflatun Cem Güney'in kartına da lakabı yazılacak. Karta hangi lakap yazılmalıdır?
- A) Usta Denizci
- B) Bilge Hoca
- C) Halk Ozanı
- D) Masal Babası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Masal Babası
Eflatun Cem Güney, masalları derleyip yeniden yazarak çocuklara sevdirdiği için "Masal Babası" diye anılır. "Halk Ozanı" çekicidir çünkü o da halk edebiyatıyla uğraşmıştır; ancak ozanlar şiir ve türkü söyleyen kişilerdir, Güney ise masalcıdır.
Kolay
4Bir çocuk dergisinde Eflatun Cem Güney'in hayatı, onu yakından tanıyan bir yazar tarafından anlatılıyor. Yazıda "Küçük yaşta öksüz kaldı, öğretmen oldu, masalları derledi." gibi cümlelerle onun hayatı baştan sona aktarılıyor. Bu yazı hangi türe örnektir?
- A) Biyografi
- B) Masal
- C) Otobiyografi
- D) Günlük
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Biyografi
Bir kişinin hayatının başka biri tarafından anlatıldığı yazılara biyografi denir. Otobiyografi çekicidir çünkü o da bir hayat hikâyesidir; ancak otobiyografide kişi kendi hayatını "ben" diyerek kendisi anlatır.
Kolay
5Metinde Eflatun Cem Güney'in "altı yaşında babasını, yedi yaşında ise annesini kaybederek erken yaşta yetim ve öksüz" kaldığı anlatılır. Bu cümleye göre "yetim ve öksüz kalmak" ne anlama gelir?
- A) Hem babasını hem annesini kaybetmek
- B) Okulunu yarıda bırakmak
- C) Başka bir şehre taşınmak
- D) Kardeşlerinden ayrı düşmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hem babasını hem annesini kaybetmek
Cümlede önce babasını, sonra annesini kaybettiği söylenir; "yetim ve öksüz" bu iki kaybı birlikte anlatır. Başka bir şehre taşınması ise bu kayıplardan sonra gerçekleşir.
Kolay
6Metne göre Eflatun Cem Güney, anne ve babasını kaybettikten sonra kimin yanında, hangi şehirde büyümüştür?
- A) Dedesinin yanında, Konya'da
- B) Amcasının yanında, Sivas'ta
- C) Teyzesinin yanında, Kütahya'da
- D) Dayısının yanında, İstanbul'da
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Amcasının yanında, Sivas'ta
Metinde "Sonrasında amcasının yanına Sivas'a yerleşti ve eğitimine orada başladı." denir. Konya ilk görev yeri, Kütahya ise uzun yıllar öğretmenlik yaptığı şehirdir.
Kolay
7"Masal Babası: Eflatun Cem Güney" yazısını okuyan Zeynep, bir bilgi kartı hazırlıyor. Karttaki "Doğum yılı ve yeri" bölümüne ne yazmalıdır?
- A) 1896, Sivas
- B) 1896, Malatya Hekimhan
- C) 1981, İstanbul
- D) 1981, Malatya Hekimhan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1896, Malatya Hekimhan
Metinde "1896 doğumlu Eflatun Cem Güney, Malatya Hekimhan'da doğdu." denir. 1981, onun hayata gözlerini yumduğu yıldır.
Kolay
8Metne göre Eflatun Cem Güney, bir eseriyle dünya çapında ün kazanarak Andersen Ödülü'nü almıştır. Bu eser hangisidir?
- A) Matem Sesleri
- B) İrşat
- C) Açıl Sofram Açıl
- D) Öğüt
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Açıl Sofram Açıl
Metinde "'Açıl Sofram Açıl' adlı eseriyle dünya çapında ün kazandı ve ... Andersen Ödülü'nü aldı." denir. "Matem Sesleri" onun şiir kitabıdır.
Kolay
9"Masal Babası: Eflatun Cem Güney" yazısını okuyan öğrenciler metnin ana fikrini yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi metnin ana fikrine en uygundur?
- A) Masallar, bir milletin kültürünü kuşaktan kuşağa taşıyan değerli bir hazinedir.
- B) Radyo, masal anlatmak için kullanılabilecek tek araçtır.
- C) Öğretmenlik, bir insanın yapabileceği en kolay meslektir.
- D) Şiir kitapları masal kitaplarından daha değerlidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Masallar, bir milletin kültürünü kuşaktan kuşağa taşıyan değerli bir hazinedir.
Metin, masalları derleyip yaşatan bir yazarın hayatı üzerinden masalların kültürel mirası taşıdığını vurgular. Radyo, masalları ulaştırmada kullanılan araçlardan yalnızca biridir.
Kolay
10Metinde "1981 yılında hayata gözlerini yumdu." denir. Bu cümledeki "hayata gözlerini yummak" deyimi hangi anlamdadır?
- A) Uyumak
- B) Emekli olmak
- C) Ölmek
- D) Görme yetisini kaybetmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ölmek
"Hayata gözlerini yummak" ölmek anlamındadır; cümlenin ardından "Vefatından sonra" denmesi de bunu doğrular. "Uyumak" sözün gerçek anlamına dayanan bir yorumdur.
Kolay
11Metinde Eflatun Cem Güney'in derlediği masallarla "kültürel mirasımızın gelecek nesillere aktarılmasını" sağladığı söylenir. "Kültürel miras" sözü hangi anlamdadır?
- A) Bir kişiden ölümünden sonra yakınlarına kalan ev ve arsa
- B) Bir müzeyi gezmek isteyenlerin aldığı giriş biletleri
- C) Geçmişten gelen ve gelecek kuşaklara aktarılan değerler
- D) Son yıllarda icat edilmiş yeni teknolojik araç ve gereçler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçmişten gelen ve gelecek kuşaklara aktarılan değerler
Kültürel miras, masallar, gelenekler ve dil gibi geçmişten gelip gelecek kuşaklara aktarılan değerlerdir. Ev ve arsa maddi bir mirastır, bağlama uymaz.
Kolay
12Metne göre Eflatun Cem Güney'in vefatından sonra değerli ve geniş kütüphanesine ne olmuştur?
- A) Topkapı Sarayı'na bağışlanmıştır.
- B) Bir yayınevine satılmıştır.
- C) Ailesi tarafından saklanmıştır.
- D) Köy okullarına dağıtılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topkapı Sarayı'na bağışlanmıştır.
Metnin sonunda "Vefatından sonra çok değerli ve geniş kütüphanesi Topkapı Sarayı'na bağışlandı." denir. Kütüphanenin satıldığına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
13Metne göre Eflatun Cem Güney, Kütahya'da uzun yıllar görev yaptıktan sonra İstanbul'a gelmiş ve hangi alandaki çalışmalara yoğunlaşmıştır?
- A) Folklor ve halk edebiyatı
- B) Matematik ve geometri
- C) Resim ve heykel
- D) Spor ve sağlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Folklor ve halk edebiyatı
Metinde İstanbul'da "folklor ve halk edebiyatı çalışmalarına yoğunlaştı" denir. Öteki alanlar metinde geçmez.
Kolay
14Eflatun Cem Güney, edebiyat bölümünden mezun olduktan sonra Türkçe öğretmenliğine atanır. Metne göre ilk görev yeri neresidir?
- A) Topkapı Sarayı Müzesi
- B) Konya Öksüzler Yurdu
- C) İstanbul Radyosu
- D) Sivas Sultanisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konya Öksüzler Yurdu
Metinde "İlk görev yeri, Konya Öksüzler Yurdu oldu." denir. Sivas Sultanisi onun öğrenci olarak okuduğu okuldur.
Kolay
15Metinde Eflatun Cem Güney'in "Matem Sesleri" adlı bir eserinden söz edilir. Metne göre bu eserle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Çocuklar için yazılmış bir masal kitabıdır.
- B) Radyoda okunan bir haber bültenidir.
- C) Andersen Ödülü alan bir romandır.
- D) Dönemin duygularını yansıtan bir şiir kitabıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dönemin duygularını yansıtan bir şiir kitabıdır.
Metinde "'Matem Sesleri' adlı şiir kitabıyla o dönemin duygularını yansıttı." denir. Andersen Ödülü'nü alan eser "Açıl Sofram Açıl"dır.
Kolay
16Metne göre Eflatun Cem Güney, Millî Mücadele Dönemi'nde Öğüt gazetesinde çalışırken hangi dergiyi çıkarmıştır?
- A) Açıl Sofram Açıl
- B) Matem Sesleri
- C) Dede Korkut
- D) İrşat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İrşat
Metinde Millî Mücadele Dönemi'nde Öğüt gazetesinde çalışırken "İrşat" adlı bir dergi çıkardığı söylenir. "Matem Sesleri" bir dergi değil, şiir kitabıdır.
Kolay
17“Masal Babası: Eflatun Cem Güney” yazısında şu cümle yer alır: “Eflatun Cem Güney, sadece bir öğretmen değil, aynı zamanda ülkemizin zengin kültürünü gelecek nesillere aktaran önemli bir isimdi.” Bu cümlede “sadece … değil, aynı zamanda” ifadesi hangi amaçla kullanılmıştır?
- A) Öğretmenliğin önemsiz bir iş olduğunu vurgulamak
- B) Öğretmenlik ile kültür aktarımı arasında karşıtlık kurmak
- C) Öğretmenliği bırakıp kültür çalışmalarına geçtiğini bildirmek
- D) Kişinin öğretmenliğine ikinci bir yönünü de eklemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kişinin öğretmenliğine ikinci bir yönünü de eklemek
“Sadece … değil, aynı zamanda” ifadesi, bir özelliğin yanına başka bir özellik ekleyerek anlamı genişletir. Cümlede Güney'in öğretmenliğine kültürü aktaran biri olması da eklenmiştir. İfade öğretmenliği küçümsemez, iki rol arasında karşıtlık kurmaz; yazı da onun Anadolu'nun birçok şehrinde öğretmenlik yaptığını anlattığı için öğretmenliği bıraktığı yorumu yanlıştır.
Kolay
18Kütüphanede çocuk kitaplarına bakan Selin'e görevli şöyle diyor: “Bu masal kitabı yalnız küçük çocuklara değil, büyüklere de hitap ediyor; ailece okuyabilirsiniz.” Bu cümlede “hitap etmek” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okurların yaşını sormak
- B) Okurlara seslenip ilgisini çekmek
- C) Okurlara yüksek sesle okumak
- D) Okurların sorularını yanıtlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okurlara seslenip ilgisini çekmek
Görevli, kitabın büyüklerin de ilgisini çekeceğini, onlara da seslendiğini anlatıyor; bu yüzden ailece okunabileceğini söylüyor. “Hitap etmek” burada bir kitlenin ilgisine seslenmek anlamındadır. Yaş sormak, yüksek sesle okumak ya da soru yanıtlamak cümledeki anlamla örtüşmez.
Orta
19Eflatun Cem Güney'in hayatını anlatan yazıda, onun unutulmaya yüz tutmuş masalları köy köy dolaşarak topladığı, sonra bunları yeniden yazıp kitaplarla ve radyoyla çocuklara ulaştırdığı anlatılır. Yazıda masallarla ilgili vurgulanan düşünce hangisidir?
- A) Masallar ancak radyoda anlatıldığında değer kazanır.
- B) Masallar yalnızca küçük çocukları eğlendirmek için anlatılır.
- C) Masalları yaşatmak, kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarmaktır.
- D) Eski masallar günümüzde artık tamamen unutulmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Masalları yaşatmak, kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarmaktır.
Unutulmak üzere olan masalları toplayıp yeni kuşaklara ulaştırmak, kültürel mirası korumak ve aktarmak demektir. Eğlendirme seçeneği, masallar çocuklar için anlatıldığından çekicidir; ancak yazı masalların bir kültür hazinesi olarak korunmasını vurgular.
Orta
20Eflatun Cem Güney, İstanbul Radyosunda çocuklara masal anlatan bir program hazırlamıştır. Programda Anadolu'nun dört bir yanından derlediği masalları, kendi sıcak sesiyle anlatırdı. Bu programın çocuklar üzerindeki etkisi hangisi olmuştur?
- A) Radyonun yalnızca büyüklerce dinlenmesi
- B) Masalların hemen yabancı dillere çevrilmesi
- C) Çocukların kendi kültürlerine daha yakın hissetmeleri
- D) Çocukların kitap okumayı tamamen bırakmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çocukların kendi kültürlerine daha yakın hissetmeleri
Anadolu masallarını radyodan dinleyen çocuklar, kendi kültürlerinin ürünlerini tanımış ve onlara daha yakın hissetmiştir. Kitap okumayı bırakma seçeneği, radyo dinlemenin okumanın yerini alabileceği düşüncesiyle çekici olabilir; ancak Güney'in bütün çalışmaları okumayı sevdirmeye yöneliktir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.