6. Sınıf Türkçe · Lider Ruhlar

Türk Denizcileri-Piri Reis

biyografi
Piri Reis
Kitab-ı Bahriye
çıkarım
özetleme
benzerlik işlevli söz varlığı
olumsuzluk işlevli söz varlığı

Piri Reis kimdir ve Kitab-ı Bahriye'yi nasıl hazırlamıştır?

Piri Reis, Kitab-ı Bahriye adlı eseri ve çizdiği dünya haritasıyla tanınan ünlü Türk denizcisi ve haritacısıdır. Türk Denizcileri-Piri Reis metni, onun hayatını biyografik bir hikâye olarak anlatır. Hikâyede Mehmet adıyla anılan Piri Reis, gençliğinde amcası Kemal Reis'in yanında levent olarak denizciliği öğrenmiş, İnebahtı, Modan ve Mora seferlerine katılmıştır. Daha sonra Barbaros Hayrettin Paşa'nın kalyonunda görev almış ve bir gemiye reis olmuştur. Uğradığı yerlerde bitkileri, toprağı ve hayvanları incelemiş, gemicilerle konuşup notlar tutmuş, uzaklıkları ölçerek haritalar çizmiştir. Topladığı bilgileri Kitab-ı Bahriye (Denizciliğin Kitabı) adlı eserinde bir araya getirmiş ve bir dünya haritası hazırlamıştır. Metnin ana fikri, gözlem yapıp not almanın ve öğrendiklerini paylaşmanın kalıcı eserler bırakmanın yolu olduğudur. Metinden Piri Reis'in çalışkanlık, üretkenlik ve vefa gibi özelliklerine çıkarım yapılır.

Türk Denizcileri-Piri Reis: konu anlatımı ve özeti

Türk Denizcileri-Piri Reis, ünlü Türk denizcisi ve haritacısı Piri Reis'in hayatını anlatan biyografik bir hikâyedir. Merak, çalışkanlık ve bilgiye duyulan sevginin bir insanı nasıl büyük bir bilgin yaptığını gösterir.

Gençliğinde Kemal Reis'in yanında denizciliği öğrenir, deniz seferlerine katılarak deneyim kazanır.
Gittiği yerleri inceler, gemicilerle konuşup notlar tutar, uzaklıkları ölçerek haritalar çizer.
Topladığı bilgileri Kitab-ı Bahriye adlı eserinde bir araya getirir ve bir dünya haritası hazırlar.
Ana fikir: Gözlem yapıp not almak ve öğrendiklerini paylaşmak, kalıcı eserler bırakmanın yoludur.
Metindeki ifadelerden Piri Reis'in çalışkanlık, üretkenlik ve vefa gibi özelliklerine çıkarım yaparsın.
Olayları önemli ve önemsiz diye ayırıp olay akışına göre özetler, metni anlaşılırlık ve kronolojik sıra gibi ölçütlerle değerlendirirsin.
Olumsuzluk bildiren "hayır, asla, maalesef" ve benzerlik bildiren "gibi, sanki, âdeta" ifadelerini kullanarak konuşmalar yaparsın.

Unutma: Birinin önerisine olumsuz cevap verirken "maalesef, ne yazık ki" gibi kibar ifadeler seçmek karşındakini kırmadan iletişimi korur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 14 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu metinde kişinin karakter özelliklerini davranışlarından çıkarmak önemlidir. Bunun için:

Metindeki bir davranışı bul: "Gittiği her yerde notlar tuttu."
Bu davranışın ne gösterdiğini sor: Dikkatli ve çalışkan biri.
Özelliği kanıtıyla birlikte yaz: "Piri Reis çalışkandır, çünkü gittiği her yerde not tutmuştur."

Günlük hayattan: Bir arkadaşın her sabah sınıfa ilk gelip tahtayı siliyorsa ona sormadan bile "sorumluluk sahibi" diyebilirsin; davranışı bunu gösterir.

Sık yapılan hata: Kanıt göstermeden özellik yazmak. "Piri Reis cesurdu" demek yetmez; metinde bu özelliği gösteren bir davranışı da belirtmelisin.

Derinleş

Piri Reis haritalarını çizerken gözlem, ölçme ve başka kaynaklardan yararlanmıştır. Sen de okulunun ya da mahallenin basit bir haritasını çiz: Adımlarınla mesafeleri ölç, önemli yerleri işaretle ve bir açıklama (lejant) ekle. Haritanı bir arkadaşına ver ve onu belirli bir yere ulaştırıp ulaştırmadığını test et. İyi bir haritanın hangi özellikleri olmalı?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.6.1Konuşma sürecini yönetebilme
T.K.6.22Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.12Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.24Okuduğunu değerlendirebilme
T.Y.6.20Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Piri Reis'in haritalarını inceleyen Can, sergi notuna "Bu haritalar ____ bir fotoğraf kadar ayrıntılı." diye yazıyor. Boşluğa, haritaları fotoğrafa yakınlaştıran, benzerlik bildiren bir ifade koymak istiyor. Can'ın boşluğa yazabileceği ifade hangisidir?
- A) hayır
- B) maalesef
- C) âdeta
- D) asla
Cevabı göster
Doğru cevap: C) âdeta
"Âdeta" kelimesi "sanki, neredeyse" anlamıyla haritalar ile fotoğraf arasında benzerlik kurar. "Asla" da cümleyi güçlendiren bir kelime gibi göründüğü için çekici olabilir; ancak olumsuzluk bildirir ve cümlenin anlamını bozar.
Kolay
2Piri Reis'in hayatını anlatan metni okuyan sınıf, onun denizciliği kimden öğrendiğini gösteren bir şema çiziyor. Şemaya, Piri Reis'i genç yaşta gemisine alıp ona denizciliği öğreten amcasının adı yazılacak. "Türk Denizcileri-Piri Reis" metnine göre şemaya hangi denizcinin adı yazılmalıdır?
- A) Kemal Reis
- B) Seydi Ali Reis
- C) Oruç Reis
- D) Turgut Reis
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kemal Reis
Piri Reis denizciliği amcası Kemal Reis'in yanında, onun gemilerinde öğrenmiştir (metinde "dayısı" denir; tarih kaynaklarına göre Kemal Reis onun amcasıdır). Oruç Reis de aynı dönemin ünlü bir denizcisi ve Barbaros'un ağabeyi olduğu için çekicidir; ancak Piri Reis'in amcası ve ilk hocası değildir.
Kolay
3Piri Reis, Akdeniz'in kıyılarını, limanlarını ve adalarını haritalarla anlattığı eserine "Kitab-ı Bahriye" adını vermiştir. Eserin adındaki "bahr" kelimesi Arapçada "deniz" anlamına gelir; "bahriye" ise denizle ilgili işleri anlatır. Eserin adının anlamı hangisidir?
- A) Limanların Şiirleri
- B) Yıldızların Kitabı
- C) Gemilerin Tarihi
- D) Denizcilik Kitabı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Denizcilik Kitabı
"Kitab" kitap, "bahriye" denizcilik anlamına geldiğinden eserin adı "Denizcilik Kitabı" demektir. "Gemilerin Tarihi" çekicidir çünkü gemiler de denizcilikle ilgilidir; ancak eser bir tarih kitabı değil, kıyıları ve limanları tanıtan bir rehberdir.
Kolay
4Müze gezisinde Piri Reis haritasının aslının o gün sergilenmediğini öğrenen Deniz, günlüğüne şöyle yazacak: "____ haritanın aslını göremedik, yalnızca kopyasını inceledik." Deniz, üzüntüsünü ve olumsuz durumu bildiren bir ifade kullanmak istiyor. Deniz'in boşluğa yazabileceği ifade hangisidir?
- A) Âdeta
- B) Benzer şekilde
- C) Ne yazık ki
- D) Sanki
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ne yazık ki
"Ne yazık ki" ifadesi istenmeyen, olumsuz bir durumu üzüntüyle bildirir. "Benzer şekilde" çekici olabilir çünkü cümlede kopya ile aslı arasında bir benzerlik vardır; ancak bu ifade benzerlik bildirir, üzüntüyü anlatmaz.
Kolay
5Metne göre Mehmet, seferlere her çıktıklarında gemiden sandalla açılıp gittiği yerlerde neleri incelemiştir?
- A) Sarayları, camileri ve köprüleri
- B) Bitkileri, toprağı ve hayvanları
- C) Yıldızları, gezegenleri ve Ay'ı
- D) Kaleleri, surları ve kuleleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bitkileri, toprağı ve hayvanları
Metinde Mehmet'in o yerlerdeki bitkileri, toprağı ve hayvanları incelediği ve not ettiği anlatılır. Yıldızlar ve gezegenler metinde incelenen konular arasında yer almaz.
Kolay
6Fırtınalı bir günde limandan çıkmak isteyen tayfaya kaptan şöyle cevap veriyor: "Bu havada denize asla açılmayız." Bu cümlede olumsuzluk işlevli söz varlığı hangisidir?
- A) asla
- B) havada
- C) denize
- D) Bu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) asla
"Asla" kelimesi, bir işin hiçbir şekilde yapılmayacağını bildiren olumsuzluk işlevli bir sözdür. "Denize" kelimesi yönelme bildirir, olumsuzlukla ilgisi yoktur.
Kolay
7Mehmet Reis, tuttuğu notların olgunlaştığını düşününce Kitab-ı Bahriye'yi yazar. Metne göre bu eseri nasıl hazırlamıştır?
- A) O güne kadarki bütün araştırmalarını bir araya getirerek
- B) Başka bir yazarın kitabını Türkçeye çevirerek
- C) Yalnızca padişahın anlattıklarını yazarak
- D) Okulda öğrendiği dersleri özetleyerek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) O güne kadarki bütün araştırmalarını bir araya getirerek
Metinde "Mehmet Reis, o güne kadarki tüm araştırmalarını bir araya getirerek Kitab-ı Bahriye'yi ... kaleme aldı." denir. Eserin bir çeviri olduğuna dair bilgi yoktur.
Kolay
8Metnin başında Mehmet'in okul çıkışı hemen hemen her gün limana uğradığı anlatılır. Metne göre Mehmet limana neden uğrardı?
- A) Limandaki balıkçılardan balık satın almak için
- B) Kemal Reis'in teknesinde yapılacak bir iş varsa onu yapmak için
- C) Arkadaşlarıyla limanda top oynamak için
- D) Gemilerin resmini çizip satmak için
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kemal Reis'in teknesinde yapılacak bir iş varsa onu yapmak için
Metinde Mehmet'in, Kemal Reis'in teknesinde yapılacak bir iş varsa onu yaptığı anlatılır. Balık satın almak ya da top oynamak metinde geçmez.
Kolay
9Mehmet Reis, çalışmalarını Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim'e sunar ve çok takdir görür. Metne göre padişahın ona taktığı "Piri Reis" adı hangi anlama gelir?
- A) Denizlerin kâşifi
- B) Haritaların ustası
- C) Genç kaptan
- D) En büyük reis
Cevabı göster
Doğru cevap: D) En büyük reis
Metinde padişahın ona "en büyük reis anlamına gelen 'Piri Reis' adını" taktığı söylenir. "Haritaların ustası" metinde bu ada verilen bir anlam değildir.
Kolay
10Metinde Mehmet'in katıldığı deniz seferleri sayılır. Aşağıdakilerden hangisi metinde Mehmet'in katıldığı seferler arasında anılmaz?
- A) İnebahtı
- B) Modon
- C) Preveze
- D) Mora
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Preveze
Metinde Mehmet'in İnebahtı, Modon (metinde "Modan") ve Mora seferlerine katıldığı söylenir. Preveze adı metinde geçmez.
Kolay
11Metne göre Kemal Reis, Mehmet'e "Mehmet sana teknede iş versem çalışır mısın?" diye sorduğunda Mehmet kaç yaşlarındadır?
- A) 8-9 yaşlarında
- B) 20-21 yaşlarında
- C) 14-15 yaşlarında
- D) 30 yaşlarında
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 14-15 yaşlarında
Metinde "Okulu biten Mehmet 14-15 yaşlarına gelmişti." denir. Öteki yaşlar metinde geçmez.
Kolay
12Mehmet Reis bir limanda yaşlı bir İspanyol denizciyle sohbet ederken dünyanın haritasını hazırladığından söz eder. Metne göre yaşlı denizci ne yapmıştır?
- A) Elindeki bilgi ve belgeleri ona vererek başarı dilemiştir.
- B) Haritanın yanlış olduğunu söyleyip ona kızmıştır.
- C) Onu kendi gemisinde kaptan yapmıştır.
- D) Haritayı satın almak istemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Elindeki bilgi ve belgeleri ona vererek başarı dilemiştir.
Yaşlı denizci, haritanın denizcilerin işini kolaylaştıracağına sevinir ve elindeki bilgi ve belgeleri Mehmet Reis'e verir. Haritayı satın almak istediği metinde söylenmez.
Kolay
13Metinde Barbaros'un "bıyıkları yeni terlemiş bu gence" kendi kalyonunda görev verdiği anlatılır. "Bıyıkları yeni terlemiş" sözü Mehmet'in hangi özelliğini anlatır?
- A) Çok genç olduğunu
- B) Çok yaşlı olduğunu
- C) Çok yorgun olduğunu
- D) Çok terlediğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çok genç olduğunu
"Bıyıkları yeni terlemiş" sözü, ergenlik çağına yeni girmiş, çok genç biri için kullanılır. "Çok terlediğini" yorumu sözün gerçek anlamına dayanır, bağlama uymaz.
Kolay
14Sınıfta söz varlığı çalışması yapılıyor ve kelimeler işlevlerine göre gruplanıyor. Aşağıdaki gruplardan hangisinde yalnızca benzerlik bildiren sözler bir aradadır?
- A) hayır, asla, maalesef
- B) gibi, hayır, sanki
- C) gibi, sanki, âdeta
- D) maalesef, âdeta, asla
Cevabı göster
Doğru cevap: C) gibi, sanki, âdeta
"Gibi, sanki, âdeta" benzerlik bildirir. "Hayır, asla, maalesef" ise olumsuzluk işlevli sözlerdir; karışık gruplar her iki işlevden kelime içerir.
Kolay
15"Türk Denizcileri-Piri Reis" metni, Necdet Kuru tarafından Piri Reis'in hayatını anlatmak için yazılmıştır. Bu metnin türü bakımından en belirgin özelliği hangisidir?
- A) Yazarın kendi hayatını "ben" diyerek anlatması
- B) Gerçek bir kişinin hayatını başka birinin anlatması
- C) Hayvanların konuşturulduğu bir masal olması
- D) Dizeler hâlinde yazılmış bir şiir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gerçek bir kişinin hayatını başka birinin anlatması
Metin, Piri Reis'in hayatını Necdet Kuru'nun anlattığı biyografik bir hikâyedir. Yazarın kendi hayatını anlatması ise otobiyografinin özelliğidir.
Kolay
16Metne göre Barbaros Hayrettin Paşa, Mehmet'e kendi kalyonunda görev vermiştir. Barbaros'un bu kararı vermesindeki amaç nedir?
- A) Mehmet'i Kemal Reis'ten uzaklaştırmak
- B) Mehmet'e gemide yemek yapma görevi vermek
- C) Zekâsını ve yeteneğini gördüğü Mehmet'i daha iyi yetiştirmek
- D) Mehmet'i cezalandırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zekâsını ve yeteneğini gördüğü Mehmet'i daha iyi yetiştirmek
Metinde Barbaros'un zekâ ve yeteneğin gücünü bildiği, amacının da onu daha iyi yetiştirmek olduğu söylenir. Gemide yemek yapma görevinden söz edilmez.
Kolay
17“Türk Denizcileri-Piri Reis” metninde Mehmet, tuttuğu notları Barbaros Hayrettin Paşa'ya gösterir ve tebrik edilir. Metinde şöyle denir: “Mehmet'i yanına almanın ne kadar isabetli bir karar olduğunu şimdi daha iyi anlamıştı.” Bu cümlede “isabetli” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aceleyle verilmiş
- B) Pişmanlık uyandıran
- C) Yerinde ve doğru
- D) Başkasına danışılarak alınmış
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yerinde ve doğru
Barbaros, Mehmet'in notlarını görüp onu tebrik ettikten sonra onu yanına almakla doğru bir iş yaptığını anlar. “İsabetli”, bu bağlamda yerinde ve doğru demektir. Kararın aceleyle verildiğine, pişmanlık uyandırdığına ya da başkasına danışılarak alındığına dair bir ipucu yoktur; tebrik etmesi pişmanlıkla da çelişir.
Kolay
18“Türk Denizcileri-Piri Reis” metninde Kemal Reis, Mehmet'e teknede iş teklif eder. Metinde Mehmet'in tepkisi şöyle anlatılır: “Mehmet için dünyada bundan güzel bir teklif olamazdı. Teşekkür ederek [Kemal Reis'e] sarıldı.” Bu cümlelere göre Mehmet'in teklif karşısındaki duygusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyük bir sevinç
- B) Derin bir kaygı
- C) Hafif bir kırgınlık
- D) Şaşkın bir kararsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyük bir sevinç
Teklifi dünyadaki en güzel teklif olarak görmesi, teşekkür etmesi ve Kemal Reis'e sarılması Mehmet'in çok sevindiğini gösterir. Kaygı, kırgınlık ya da kararsızlık gösteren bir söz veya davranış metinde yoktur.
Orta
19Piri Reis'i tanıtan bir yazıda şu bilgiler yer alıyor: "Uğradığı her limanın uzaklığını ölçer, kıyıları dikkatle inceler, gördüklerini not eder ve buraların haritasını çizerdi." Bu bilgilerden Piri Reis'le ilgili hangi çıkarım yapılabilir?
- A) Aceleci biri olduğu
- B) Denizden korkan biri olduğu
- C) Yalnızlığı seven biri olduğu
- D) Çalışkan ve titiz biri olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çalışkan ve titiz biri olduğu
Her limanı ölçmek, dikkatle incelemek ve not alıp harita çizmek emek ve özen isteyen işlerdir; bu da Piri Reis'in çalışkan ve titiz olduğunu gösterir. Yalnızlık seçeneği, tek başına çalışan biri gibi göründüğü için çekici olabilir; ancak yazıda onun yalnız olduğuna dair bir ipucu yoktur.
Orta
20Kerem, arkadaşı Arda'nın hafta sonu sinemaya gitme davetine katılamayacak; çünkü o gün babaannesini ziyaret edecekler. Kerem, Arda'yı kırmadan olumsuz bir cevap vermek istiyor. Kerem'in söyleyebileceği en uygun cevap hangisidir?
- A) Senin seçtiğin filmler hiç güzel olmaz.
- B) Maalesef bu hafta sonu başka bir planım var.
- C) Hayır, seninle asla sinemaya gitmem.
- D) Sinema çok sıkıcı, gelmem tabii ki.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Maalesef bu hafta sonu başka bir planım var.
"Maalesef" ile başlayan cevap, olumsuzluğu üzüntüyle ve nazikçe bildirir; arkadaşı kırmadan durumu açıklar. "Hayır, ... asla" cevabı da olumsuz olduğu için çekicidir; ancak sert bir dille söylendiğinden karşıdakini kırar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.