6. Sınıf Türkçe · Lider Ruhlar

Tarihimizin Gizli Kahramanları – Jale İnan (Dinleme/İzleme)

arkeoloji
tahmin etme
sıralı metin yapısı
anahtar kelime
bakış açısı
lider ruh
Jale İnan

Jale İnan kimdir ve arkeolojiye neler kazandırmıştır?

Jale İnan, Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğudur ve Tarihimizin Gizli Kahramanları adlı bilgilendirici izleme içeriği onun hayatını anlatır. Jale İnan çocukluğundan beri arkeolojiye merak duymuş ve karşısına çıkan engellere rağmen bu alanda eğitim almıştır. Kazılarda çalışmış, üniversitede arkeoloji alanına emek vermiş ve müzelerin kurulmasına öncülük etmiştir. Yorgun Herkül heykelinin hikâyesi içerikte önemli bir yer tutar. Çalışmaları yeni kuşaklara ilham olmuş, lider ruhlu insanların bıraktığı miras gelecek nesillere aktarılmıştır. İçerik, bir hayalin peşinden kararlılıkla gitmenin engelleri aşmayı mümkün kıldığını gösterir. İzlemeden önce başlık ve görsellerden içeriğin konusu tahmin edilir, izledikten sonra tahminler kontrol edilir. Olaylar zaman çizelgesine yerleştirilir; önce, ardından, daha sonra ve en sonunda gibi ifadeler olayların sırasını gösterir ve özet yapılırken bu sıra korunur.

Tarihimizin Gizli Kahramanları – Jale İnan (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Tarihimizin Gizli Kahramanları – Jale İnan, Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğunun hayatını anlatan bilgilendirici bir izleme içeriğidir. Bir hayalin peşinden kararlılıkla gitmenin engelleri aşmayı nasıl mümkün kıldığını gösterir.

Jale İnan çocukluğundan beri arkeolojiye merak duyar ve karşısına çıkan engellere rağmen bu alanda eğitim alır.
Kazılarda çalışır, üniversitede arkeoloji alanına emek verir ve müzelerin kurulmasına öncülük eder; Yorgun Herkül heykelinin hikâyesi de içerikte önemli bir yer tutar.
Çalışmaları yeni kuşaklara ilham olur; lider ruhlu insanların bıraktığı miras gelecek nesillere aktarılır.
Başlık ve görsellerden içeriğin konusunu tahmin eder, izledikten sonra tahminlerini kontrol edersin.
Olayları zaman çizelgesine yerleştirir, öncelik-sonralık bildiren kelimeleri ve anahtar kelimeleri belirlersin.
İçeriği müzik kullanımı gibi ölçütlerle değerlendirir, bir bölümü farklı bir bakış açısından yeniden anlatırsın.
Haber metinlerini akıcılık, tarafsızlık ve önem gibi ölçütlere göre incelersin.

Unutma: Sıralı anlatımda "önce, ardından, daha sonra, en sonunda" gibi ifadeler olayların sırasını gösterir; özet yaparken bu sırayı koru.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu içerikte olaylar zaman sırasıyla anlatılır. Sıralı bir anlatımı takip etmek için:

Dinlerken ya da izlerken tarih, yaş ve "önce, sonra, ardından, en sonunda" gibi ifadeleri not al.
Her olayı ayrı bir kartta yaz.
Kartları bir zaman çizelgesi üzerinde soldan sağa sırala.
Çizelgeye bakarak kişinin hayatını kendi cümlelerinle anlat.

Günlük hayattan: Bir yemek tarifini anlatırken "önce soğanı doğra, ardından kavur, sonra domatesi ekle" dersin; sıra bozulursa yemek de bozulur.

Sık yapılan hata: Olayları hatırlanma sırasına göre anlatmak. Özet yaparken olayları gerçekleştikleri sıraya koymalısın; en ilginç olay sona olsa bile sırası değişmez.

Derinleş

Yaşadığın ilde bir müzeyi, ören yerini ya da tarihî bir eseri araştır: Ne zaman, kim tarafından bulundu ya da korunmaya alındı? Bu eserin hikâyesini bir zaman çizelgesiyle göster. Bir kültür varlığı yurt dışına götürülürse ya da zarar görürse ne kaybolur? Kültür varlıklarını korumada bir öğrencinin yapabileceklerini öner.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.6.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.6.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.6.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.6.7Dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.D.6.14Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.6.16Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.6.21Dinlediğini/izlediğini özetleyebilme
T.D.6.22Dinlediğini/izlediğini değerlendirebilme
T.D.6.23Dinlediğini/izlediğini eleştirebilme
T.K.6.3Konuşmasında amaç ve içeriğe yönelik seçimlerini yönetebilme
T.K.6.8Hazırlıksız konuşma yapabilme
T.K.6.24Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Ders başında öğretmen, izlenecek videonun yalnızca adını ve kapak görselini gösteriyor: "Tarihimizin Gizli Kahramanları" yazısının altında, elinde fırçayla bir kazı alanında çalışan bir kadın var. Öğrenciler videonun neyi anlatacağını söylemeye çalışıyor. Öğrencilerin yaptığı etkinlik hangisidir?
- A) Tahmin etme
- B) Özetleme
- C) Empati kurma
- D) Not alma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tahmin etme
Öğrenciler başlık ve görselden yola çıkarak henüz izlemedikleri içeriğin konusunu kestirmeye çalışmıştır; bu tahmin etmedir. Özetleme çekici olabilir çünkü öğrenciler içeriği kısaca dile getirir; ancak özetleme izlenen ya da okunan bir içerikten sonra yapılır.
Kolay
2Jale İnan'ı anlatan videoyu izleyen Melis, onun hayatını sınıfa anlatırken olayları zaman sırasına göre bağlamak istiyor: "Önce arkeoloji eğitimi aldı, ____ yıllarca kazılarda çalışıp müzelerin kurulmasına öncülük etti." Melis'in boşluğa yazması gereken ifade hangisidir?
- A) çünkü
- B) fakat
- C) daha sonra
- D) gibi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) daha sonra
"Önce" ile başlayan anlatım, sonraki olayı bildiren "daha sonra" ifadesiyle sürdürülür; bu öncelik-sonralık ilişkisidir. "Fakat" de iki cümleyi bağladığı için çekicidir; ancak eğitim almak ile kazılarda çalışmak arasında bir karşıtlık yoktur.
Kolay
3Bir belgeselde, 1914'te doğan ve Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu olarak tanınan bir bilim insanı anlatılıyor. Bu bilim insanı Side ve Perge kazılarındaki çalışmalarıyla, Antalya'daki eserlerin gün yüzüne çıkarılmasına büyük katkı sağlamıştır. Belgeselde anlatılan bilim insanı kimdir?
- A) Jale İnan
- B) Afife Jale
- C) Sabiha Gökçen
- D) Suna Kan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Jale İnan
Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu olarak bilinen ve Side ile Perge kazılarında çalışan bilim insanı Jale İnan'dır. Afife Jale, adındaki benzerlik nedeniyle çekicidir; ancak o, Türkiye'nin ilk Müslüman kadın tiyatro oyuncusu olarak tanınır.
Kolay
4Antik bir kentte yaz boyunca çalışan bir ekip, toprağı fırçalarla dikkatle temizleyerek eski bir evin duvarlarını, kırık çanak çömlekleri ve sikkeleri ortaya çıkarıyor. Ekip, bulduğu her parçayı yerini belirterek kaydediyor ve inceliyor. Bu ekibin yaptığı çalışma hangi bilim dalının konusudur?
- A) Astronomi
- B) Jeoloji
- C) Biyomimetik
- D) Arkeoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Arkeoloji
Eski uygarlıkların kalıntılarını kazılarla ortaya çıkarıp inceleyen bilim dalı arkeolojidir. Jeoloji çekicidir çünkü o da toprağı ve yer altını inceler; ancak jeoloji insanların bıraktığı eserlerle değil, kayaçlar ve yer kabuğuyla ilgilenir.
Kolay
5"Tarihimizin Gizli Kahramanları – Jale İnan" içeriğini izleyen sınıf, Jale İnan'ı tek cümleyle tanıtacak. Aşağıdakilerden hangisi içerikteki bilgilere uygundur?
- A) Türkiye'nin ilk kadın pilotudur.
- B) Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğudur.
- C) Türkiye'nin ilk kadın astronotudur.
- D) Türkiye'nin ilk kadın ressamıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğudur.
İçerik, Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu olan Jale İnan'ın hayatını anlatır. Pilotluk ya da astronotluk içerikte söz edilen meslekler değildir.
Kolay
6Öğrenciler izleyecekleri içeriğin başlığına ve görsellerine bakarak konusunu tahmin ediyor. Tahminlerinin doğru olup olmadığını ne zaman kontrol etmeleri gerekir?
- A) İçeriği izledikten sonra
- B) Başlığı okumadan önce
- C) Tahmin yapmadan önce
- D) Hiçbir zaman, tahmin kontrol edilmez
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İçeriği izledikten sonra
Tahminin doğruluğu, içerik izlendikten sonra öğrenilen bilgilerle karşılaştırılarak kontrol edilir. Başlık okunmadan önce ortada kontrol edilecek bir tahmin yoktur.
Kolay
7İçerikte olaylar sıralı bir yapıyla anlatılır. Bu içeriği özetleyecek olan Ahmet'in dikkat etmesi gereken en önemli nokta hangisidir?
- A) Olayları rastgele bir sırayla yazmak
- B) Yalnızca son olayı anlatmak
- C) Olayların zaman sırasını korumak
- D) Bütün ayrıntıları eksiksiz yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Olayların zaman sırasını korumak
Sıralı anlatımda özet yapılırken olayların sırası korunmalıdır. Bütün ayrıntıları yazmak özeti gereksiz yere uzatır, özetin amacına uymaz.
Kolay
8"Arkeoloji ile ilişkili meslekler" konusunu araştıran Emre, kaynaklarından birinin "uzman görüşü" olmasını istiyor. Emre'nin bu amaca uygun davranışı hangisidir?
- A) Bir ansiklopediyi okumak
- B) Bir belgesel izlemek
- C) Bir arkeologla görüşüp ona sorular sormak
- D) Bir dergideki haberi okumak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir arkeologla görüşüp ona sorular sormak
Uzman görüşü, alanında çalışan bir kişiyle görüşerek elde edilir; arkeologla konuşmak buna uygundur. Ansiklopedi basılı, belgesel ise dijital kaynak örneğidir.
Kolay
9Ders kitabındaki etkinlikte "Anlatıcının çocukken arkeolog olmayı isteme sebebi nedir?" sorusunun içeriğin "giriş" bölümüne ait olduğu belirtilir. Buna göre içeriğin giriş bölümünde aşağıdakilerden hangisi anlatılır?
- A) Jale İnan'ın çalışmalarının yeni kuşaklara kalması
- B) Anlatıcının çocukken arkeolog olmak istemesi
- C) Jale İnan'ın müzelerin kurulmasına öncülük etmesi
- D) Yorgun Herkül heykelinin ülkemize getirilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anlatıcının çocukken arkeolog olmak istemesi
Etkinlikte bu soru giriş bölümüyle eşleştirilmiştir; yani içerik anlatıcının çocukluk isteğiyle başlar. Çalışmaların yeni kuşaklara kalması ise içeriğin sonuna doğru anlatılır.
Kolay
10İçeriğin sonunda Jale İnan'ın çalışmalarının yeni kuşaklara miras kaldığı anlatılır. Bu bağlamda "miras" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Geride bırakılan eserler ve örnek alınacak çalışmalar
- B) Bir kişiden ölümünden sonra yakınlarına kalan para ve mal
- C) Bir yarışmada birinci olan kişiye verilen ödül
- D) Bir müzeyi gezmek için ödenen giriş ücreti
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geride bırakılan eserler ve örnek alınacak çalışmalar
Burada miras, Jale İnan'ın bıraktığı eserler ve yeni kuşaklara örnek olan çalışmalarıdır. "Para ve mal" kelimenin gerçek anlamıdır; bağlama uymaz.
Kolay
11Dört bin yıllık bir oyuncağın sahibiymiş gibi konuşan Defne şöyle diyor: "Bu oyuncağı bana babam yaptı. ____ onunla her gün oynardım." Boşluğa konuşmayı akıcı biçimde sürdürecek hangi geçiş ifadesi gelmelidir?
- A) Oysa
- B) Bu yüzden
- C) Fakat
- D) Aksine
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu yüzden
Babasının yaptığı oyuncakla her gün oynaması, önceki cümlenin doğal bir sonucudur; "bu yüzden" bu bağı kurar. "Oysa" ve "fakat" karşıtlık bildirir, cümleler arasında karşıtlık yoktur.
Kolay
12Jale İnan'ın hayatını sıralı bir yapıyla anlatan öğrenci şu cümleyi kuruyor: "Jale İnan çocukken eski eserleri merak etti; ____ bu alanda eğitim aldı." Boşluğa öncelik-sonralık bildiren hangi ifade gelmelidir?
- A) ardından
- B) çünkü
- C) ama
- D) örneğin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) ardından
"Ardından" olayların zaman sırasını gösteren bir öncelik-sonralık ifadesidir. "Çünkü" neden bildirir, sıralama yapmaz.
Kolay
13Ders kitabında şu haber yer alır: "Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden Şanlıurfa'da ... Soğmatar Antik Kenti'ndeki kazı çalışmalarında yaklaşık 5 bin yıllık oyuncak at arabası ve buna ait tekerlekler bulundu." Haberde "Ne bulundu?" sorusunun cevabı hangisidir?
- A) Bir heykelin üst parçası
- B) Altın sikkeler
- C) Oyuncak at arabası ve tekerlekleri
- D) Eski bir harita
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oyuncak at arabası ve tekerlekleri
Haberde kazıda yaklaşık 5 bin yıllık oyuncak at arabası ve tekerleklerinin bulunduğu söylenir. Heykel parçası, Jale İnan içeriğindeki Yorgun Herkül'le ilgilidir.
Kolay
14İçerikte Jale İnan'ın karşısına çıkan engellere rağmen arkeoloji eğitimi aldığı anlatılır. Bu bilgi Jale İnan'ın hangi özelliğini gösterir?
- A) Tembellik
- B) Kararlılık
- C) Kıskançlık
- D) Kayıtsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kararlılık
Engellere rağmen hedefinden vazgeçmemek kararlılığın göstergesidir. Tembellik, engel karşısında vazgeçmeyi anlatır; Jale İnan'ın tutumuna terstir.
Kolay
15İçeriği müzik kullanımı bakımından değerlendiren Zeynep şöyle diyor: "Arka plandaki müzik o kadar yüksekti ki anlatıcının söylediklerini duymakta zorlandım." Zeynep içeriği hangi ölçüte göre değerlendirmiştir?
- A) Müziğin ses düzeyinin anlatıcının sesini duymaya uygunluğu
- B) Müziğin süresinin içerik boyunca yeterli olup olmadığı
- C) Müziğin ritminin içerikte anlatılanlarla uyumlu olup olmadığı
- D) İçerikteki görsellerin renklerinin canlı ve dikkat çekici olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Müziğin ses düzeyinin anlatıcının sesini duymaya uygunluğu
Zeynep, müziğin yüksekliğinin anlatıcının sesini bastırmasından söz ettiği için ses düzeyi ölçütünü kullanmıştır. Müziğin ritmi ya da süresiyle ilgili bir şey söylememiştir.
Kolay
16Aşağıdaki durumlardan hangisi hazırlıksız konuşmaya örnektir?
- A) Günler önce plan yapıp sınıfta sunum yapmak
- B) Notlarına bakarak bir konferans vermek
- C) Önceden yazdığı konuşmayı ezberleyip okumak
- D) Öğretmenin aniden sorduğu bir soruya o anda düşünüp cevap vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öğretmenin aniden sorduğu bir soruya o anda düşünüp cevap vermek
Hazırlıksız konuşma, önceden plan yapmadan o anda gerçekleştirilen konuşmadır. Günler önce plan yaparak sunum yapmak hazırlıklı konuşmadır.
Kolay
17Bir izleme etkinliğinin değerlendirme ölçütlerinden biri şudur: “Tahminlerimde başlık ve görsellerdeki ipuçları ile ön bilgilerim arasında ilişki kurdum.” Öğrenciler, izleyecekleri içeriğin başlığına ve kapak resmine baktıktan sonra notlar alıyor. Aşağıdaki notlardan hangisi bu ölçüte uygun bir tahmini göstermektedir?
- A) İçeriği izlerken dikkatim hiç dağılmadı; baştan sona kadar anlatılanlara odaklandım, hiçbir bölümü kaçırmadım.
- B) Kapakta toprağı fırçalayan biri var; arkeologların kazıda fırça kullandığını bildiğim için içerik bir arkeologu anlatabilir.
- C) İçeriği izledikten sonra yaptığım tahminin yalnız bir kısmının doğru çıktığını gördüm, bunu da not ettim.
- D) Başlığı ve kapak resmini dikkatle inceledim ama içeriğin ne anlatacağına dair hiçbir fikir yürütmedim.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kapakta toprağı fırçalayan biri var; arkeologların kazıda fırça kullandığını bildiğim için içerik bir arkeologu anlatabilir.
Bu notta öğrenci, kapaktaki ipucunu (fırçayla toprağı temizleyen kişi) arkeologların fırça kullandığı bilgisiyle birleştirerek tahminde bulunuyor; bu, ipucu ile ön bilgi arasında ilişki kurmaktır. Dikkatin dağılmaması başka bir ölçüttür, tahminin sonradan kontrol edilmesi de ayrı bir adımdır. Hiç tahmin yürütmeyen öğrenci ise ölçütü karşılamaz.
Kolay
18Okul gazetesinde şu haber yer alıyor: “Mahallemizdeki kütüphanenin açılmasına emekli öğretmenimiz Nuri Bey ön ayak oldu. İlk kitapları o topladı, komşuları o bir araya getirdi.” Bu haberde “ön ayak olmak” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir işe engel olmak
- B) Bir işten uzak durmak
- C) Bir işi yarım bırakmak
- D) Bir işe öncülük etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir işe öncülük etmek
Nuri Bey'in ilk kitapları toplaması ve komşuları bir araya getirmesi, kütüphanenin açılması işini başlatan ve yönlendiren kişi olduğunu gösterir. “Ön ayak olmak”, bir işin yapılmasına öncülük etmek demektir. Engel olmak, uzak durmak ve yarım bırakmak metindeki davranışlarla çelişir.
Orta
19Jale İnan'ın hayatını anlatan bir videodan alınan bilgiler karışık sırayla verilmiştir: I. Arkeoloji alanında eğitim alır. II. Çocukluğundan beri eski eserlere ve arkeolojiye merak duyar. III. Kazılarda çalışır ve müzelerin kurulmasına öncülük eder. Bu bilgilerin kronolojik sıralaması hangisidir?
- A) II – I – III
- B) III – I – II
- C) II – III – I
- D) I – II – III
Cevabı göster
Doğru cevap: A) II – I – III
Önce çocukluktaki merak, sonra bu merakla alınan eğitim, en sonunda da meslek hayatındaki kazı çalışmaları gelir. "I – II – III" çekicidir çünkü bilgilerin yazılış sırasıdır; ancak çocukluk dönemi eğitimden önce gelir.
Orta
20Okul gazetesinde aynı tören iki öğrenci tarafından yazılmış. Birincisi "Müzeye 12 eser teslim edildi; tören saat 11.00'de yapıldı." diye yazmış. İkincisi "Muhteşem tören herkesi büyüledi, bu müthiş eserler hepimizin gururu oldu!" diye yazmış. Öğretmen, birinci haberin objektif olduğunu söylüyor. Öğretmene göre bir haber metninin objektif olması ne anlama gelir?
- A) Olayların abartılarak heyecanla anlatılması
- B) Haberin olabildiğince kısa tutulması
- C) Yalnızca yazarın duygularına yer verilmesi
- D) Olayların kişisel yorum katılmadan aktarılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olayların kişisel yorum katılmadan aktarılması
Objektif haberde yazar, olayları yorum ve duygu katmadan, doğrulanabilir bilgilerle aktarır; birinci haber de yalnızca sayı ve saat bildirir. Kısa tutma seçeneği, birinci haber daha kısa olduğu için çekicidir; ancak nesnellik metnin uzunluğuyla değil, yorum içerip içermemesiyle ilgilidir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.