Çocuk Hakları Sözleşmesi (Dinleme/İzleme)

çocuk hakları
ifade özgürlüğü
eğitim hakkı
özetleme
düşünceyi geliştirme yolları
açıklayıcı metin yapısı

Çocuk Hakları Sözleşmesi çocuklara hangi hakları tanır?

Çocuk Hakları Sözleşmesi, 18 yaşına kadar herkesi çocuk kabul eden ve dünyadaki tüm çocuklara özel haklar tanıyan bir sözleşmedir. Bu haklar, çocukların güvenle yaşamasını, gelişmesini ve düşüncelerini özgürce ifade edebilmesini amaçlar. Başlıca haklar arasında yaşama ve gelişme hakkı, eğitim hakkı, sağlık hakkı, korunma hakkı ve ifade özgürlüğü bulunur. Sözleşmeye göre her çocuk doğduğu andan itibaren bir isme ve kimliğe sahip olma hakkına sahiptir. Haklar hiçbir ayrım yapılmadan bütün çocukları kapsar; engelli çocukların hakları da ayrıca güvence altına alınır. Örneğin düşüncelerini özgürce söyleyebilmek ifade özgürlüğüne, eşit ve ücretsiz eğitim olanaklarına sahip olmak eğitim hakkına karşılık gelir. Çocuklar kendilerini ilgilendiren konularda düşüncelerini söyleme hakkına sahiptir, ancak bu hakkı kullanırken başkalarının haklarına zarar vermemelidir. Hak ve sorumluluk birlikte düşünülür: Çocuk, kendi hakkını isterken başkalarının haklarına da saygı göstermelidir.

Çocuk Hakları Sözleşmesi (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Bu dinleme/izleme içeriği, dünyadaki tüm çocukların sahip olduğu temel hakları anlatan bilgilendirici bir videodur. Her çocuğun güvenle yaşaması, gelişmesi ve düşüncesini özgürce söyleyebilmesi gerektiğini vurgular.

Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre 18 yaşına kadar herkes çocuk kabul edilir ve özel haklara sahiptir.
Başlıca haklar: yaşama ve gelişme, eğitim, sağlık, korunma, ifade özgürlüğü ve doğduğu andan itibaren bir isme ve kimliğe sahip olma.
Bu haklar hiçbir ayrım yapılmadan bütün çocukları kapsar; engelli çocukların hakları da ayrıca güvence altındadır.
İzlerken yeni kavramları not alır, anlamlarını bağlamdan tahmin edip sözlükten kontrol edersin.
Düşünceyi geliştirme yollarını belirler, içeriği akışına uygun biçimde kendi cümlelerinle özetlersin.
İki içeriği karşılaştırır, hikâye unsurlarının birbirini nasıl etkilediğini açıklarsın.
Açıklayıcı metin yapısına uygun, çocuk hakları üzerine çalışan bir kurumu tanıtan yazı yazarsın.

Unutma: Hak ve sorumluluk birlikte düşünülür; kendi hakkını isterken başkalarının haklarına da saygı göstermelisin.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Hakları ezberlemek yerine her hakkı günlük bir durumla eşleştir.

Eğitim hakkı → Her çocuğun okula gidebilmesi.
Sağlık hakkı → Hastalandığında tedavi olabilmesi.
İfade özgürlüğü → Sınıf toplantısında düşünceni söyleyebilmen.
Kimlik hakkı → Doğduğunda bir adın ve nüfus kaydının olması.
Korunma hakkı → Şiddete ve ihmale karşı korunman.

Videoyu izlerken her hak için bir örnek not et, sonra notlarını sırasıyla kendi cümlelerinle özetle.

Günlük hayattan: Okula giderken kullandığın yaya geçidi ve okul önündeki trafik görevlisi, korunma hakkının günlük hayattaki bir karşılığıdır.

Sık yapılan hata: "Haklarım varsa istediğim her şeyi yapabilirim." Doğrusu: Hak ve sorumluluk birlikte düşünülür. İfade özgürlüğün, başkalarını aşağılama hakkı vermez.

Derinleş

Çocuk haklarından birini seç ve dünyada bu hakkın korunmasında zorlanılan bir bölgeyi güvenilir kaynaklardan araştır. Bu hakkın korunması için çalışan bir kurumu tanıtan kısa bir açıklayıcı yazı yaz. Senin yaşındaki bir öğrencinin bu hakkın korunmasına katkı sağlayabileceği gerçekçi bir yolu öner ve bu yolun sınırlarını da belirt.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.7.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.7.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.7.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.7.10Dinledikleri/izledikleri arasında karşılaştırma yapabilme
T.D.7.20Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.7.21Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme
T.K.7.1Konuşma sürecini yönetebilme
T.K.7.6Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
T.K.7.10Sözlü sunum yapabilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kardeşi yeni doğan Ali, babasının doğumdan sonraki ilk günlerde nüfus müdürlüğüne gidip bebeğin adını resmî kayıtlara geçirttiğini öğreniyor. Ali, bunun neden bu kadar çabuk yapıldığını merak ediyor. Bu kayıt, Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre çocuğun doğar doğmaz sahip olduğu hangi hakla ilgilidir?
- A) Okula kaydolma
- B) Seçimlerde oy kullanma
- C) Pasaportla yurt dışına çıkma
- D) Bir isme ve kimliğe sahip olma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir isme ve kimliğe sahip olma
Sözleşmeye göre her çocuk doğduğu andan itibaren bir isme, kimliğe ve vatandaşlığa sahip olma hakkına sahiptir; nüfus kaydı bu hakkı güvenceye alır. Okula kaydolma da resmî bir kayıt olduğu için çekicidir; ancak o, eğitim çağına gelince yapılır.
Kolay
2Dağ köyünde yaşayan Zeynep'in evine en yakın okul on beş kilometre uzakta. Bir belgeselde, Zeynep'in her sabah ücretsiz taşımalı servisle okula gittiği, ders kitaplarının da kendisine ücretsiz verildiği anlatılıyor. Belgeselde anlatılan uygulama, Çocuk Hakları Sözleşmesi'ndeki hangi hakla ilgilidir?
- A) Sağlık hakkı
- B) İfade özgürlüğü hakkı
- C) Korunma hakkı
- D) Eğitim hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eğitim hakkı
Uzakta yaşayan bir çocuğun ücretsiz servis ve kitapla okula gidebilmesi, eşit ve ücretsiz eğitim olanaklarından yararlanması yani eğitim hakkıdır. Korunma hakkı, çocuğun güvenli yolculuğu düşünülerek seçilebilir; ancak uygulamanın amacı çocuğun okula erişimidir.
Kolay
3Kamu spotu izleyen Kerem, spotta Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin dünyadaki bütün çocukların haklarını koruduğunu duyuyor. Yanındaki 17 yaşındaki ablası Elif ise “Ben artık çocuk sayılmam, bu haklar beni ilgilendirmez.” diyor. Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre Elif'in sözüyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Doğrudur; sözleşme 15 yaşına kadar olanları çocuk sayar.
- B) Doğrudur; sözleşme 12 yaşına kadar olanları çocuk sayar.
- C) Yanlıştır; sözleşme 18 yaşına kadar herkesi çocuk sayar.
- D) Yanlıştır; sözleşme 21 yaşına kadar herkesi çocuk sayar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yanlıştır; sözleşme 18 yaşına kadar herkesi çocuk sayar.
Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre 18 yaşını doldurmamış herkes çocuk sayılır; 17 yaşındaki Elif de bu haklara sahiptir. Son seçenek de Elif'e yanlış dediği için çekicidir; ancak sözleşmenin sınırı 21 değil, 18 yaştır.
Kolay
4Okul meclisi toplantısında Defne, kantindeki ürünlerle ilgili düşüncesini anlatmak için söz istiyor. Bir arkadaşı “Sen daha beşinci sınıftasın, senin fikrin önemli değil.” diyor. Öğretmen, Defne'nin de görüşünü söyleme hakkı olduğunu hatırlatıyor. Öğretmenin hatırlattığı hak hangisidir?
- A) İfade özgürlüğü hakkı
- B) Sağlık hakkı
- C) Eğitim hakkı
- D) Yaşama ve gelişme hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İfade özgürlüğü hakkı
Kendisini ilgilendiren konularda düşüncesini özgürce söyleyebilmek ifade özgürlüğü hakkıdır. Toplantı okulda yapıldığı için eğitim hakkı çekici görünebilir; ancak Defne'nin engellenen hakkı okula gitmek değil, fikrini söylemektir.
Kolay
5Konuşma etkinliğinde şu cümle veriliyor: “Dünya genelinde her on çocuktan biri eğitim hakkından mahrum kalmaktadır.” Bu cümlede “mahrum kalmak” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Bir şeye fazlasıyla sahip olmak
- B) Bir şeyi başkasıyla paylaşmak
- C) Bir şeyden yoksun kalmak, ondan yararlanamamak
- D) Bir şeyi isteyerek bırakmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir şeyden yoksun kalmak, ondan yararlanamamak
“Mahrum kalmak”, bir şeye sahip olamamak, ondan yararlanamamaktır; cümle de bazı çocukların eğitim alamadığını anlatır. Fazlasıyla sahip olmak bunun tersidir.
Kolay
6Öğretmen, “Engelli Çocukların Hakları Sözleşmesi” adlı videoyu izletmeden önce öğrencilerden yalnızca başlığa bakarak içeriğin konusunu tahmin etmelerini istiyor. Başlıktan hareketle yapılabilecek en uygun tahmin hangisidir?
- A) Engelli sporcuların olimpiyat madalyalarının sayılacağı
- B) Çocuklar için yeni oyuncakların tanıtılacağı
- C) Engelli bireyler için ev tasarımlarının anlatılacağı
- D) Engelli çocukların sahip olduğu hakların ve bu hakların korunmasının anlatılacağı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Engelli çocukların sahip olduğu hakların ve bu hakların korunmasının anlatılacağı
Başlıktaki “haklar” ve “sözleşme” sözcükleri, içeriğin engelli çocukların haklarını anlatacağını gösterir. Madalya ya da oyuncak tanıtımıyla ilgili bir ipucu başlıkta yoktur.
Kolay
7Öğretmen, sınıfa şu durumu okuyor: “Ateşlenen Mira, ailesiyle birlikte hemen sağlık ocağına götürüldü ve tedavi edildi.” Bu durumda Mira'nın hangi hakkı karşılanmıştır?
- A) Eğitim hakkı
- B) Sağlık hakkı
- C) İfade özgürlüğü hakkı
- D) Oyun hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sağlık hakkı
Hastalanan bir çocuğun tedavi edilmesi sağlık hakkının karşılandığını gösterir. Eğitim hakkı okula gidip öğrenme fırsatı bulmakla ilgilidir.
Kolay
8Okul meclisinin hazırladığı afişte şu cümle yer alıyor: “Eğitim görmek, oyun oynamak, dinlenmek ve düşüncelerini ifade edebilmek tüm çocuklar için temel haklardandır.” Afişe göre aşağıdakilerden hangisi de bir çocuğun temel hakkıdır?
- A) Okula hiç gitmemek
- B) Okul sonrasında dinlenmek ve oyun oynamak
- C) Başkalarının oyuncaklarını izinsiz almak
- D) Arkadaşlarını oyunlarından dışlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okul sonrasında dinlenmek ve oyun oynamak
Afişte dinlenmek ve oyun oynamak açıkça temel haklar arasında sayılmıştır. Başkalarının eşyasını izinsiz almak ya da arkadaşlarını dışlamak başkalarının haklarını çiğner.
Kolay
9Çocuk hakları içeriğinde sayılan haklar arasında “korunma hakkı” da yer alıyor. Aşağıdaki durumlardan hangisi korunma hakkıyla ilgilidir?
- A) Bir çocuğun en sevdiği kitabı okuması
- B) Bir çocuğun sınıf başkanlığına aday olması
- C) Bir çocuğun yaz tatilinde yüzme öğrenmesi
- D) Bir çocuğun her türlü şiddet ve kötü muameleden uzak tutulması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir çocuğun her türlü şiddet ve kötü muameleden uzak tutulması
Korunma hakkı, çocuğun şiddet, istismar ve kötü muameleden korunmasını kapsar. Sınıf başkanlığına aday olmak daha çok katılım ve ifade hakkıyla ilgilidir.
Kolay
10Çocuk hakları videosunu izleyen Yusuf, şu durumu not alıyor: “Bir çocuğun okulda bir konudaki görüşünü korkmadan söyleyebilmesi.” Bu durum hangi hakla ilgilidir?
- A) Sağlık hakkı
- B) Bir isme sahip olma hakkı
- C) İfade özgürlüğü hakkı
- D) Korunma hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İfade özgürlüğü hakkı
Düşüncesini korkmadan söyleyebilmek ifade özgürlüğü hakkıdır. Sağlık hakkı, çocuğun sağlıklı büyümesi ve tedavi olabilmesiyle ilgilidir.
Kolay
11Bir gazete haberinde “Bu sözleşme, dünyadaki pek çok ülke tarafından kabul edilmiştir.” cümlesi geçiyor. Bu cümlede “sözleşme” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) İki kişinin buluşmak için verdiği sözlü randevu
- B) Taraflar arasında yazılı olarak yapılan, kuralları belirleyen anlaşma
- C) Bir kitabın önsözü
- D) Okulda yapılan sözlü sınav
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Taraflar arasında yazılı olarak yapılan, kuralları belirleyen anlaşma
Sözleşme, tarafların uymayı kabul ettiği kuralları belirleyen resmî anlaşmadır; Çocuk Hakları Sözleşmesi de ülkelerin kabul ettiği böyle bir belgedir. Randevu ya da sözlü sınav bu anlamı karşılamaz.
Kolay
12Okul panosundaki bir afişte şu cümle yazıyor: “Çocuk Hakları Sözleşmesi, çocukların haklarını güvence altına alır.” Bu cümlede “güvence altına almak” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Tamamen ortadan kaldırmak
- B) İleri bir tarihe ertelemek
- C) Korunmasını garanti etmek
- D) Herkesten gizlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Korunmasını garanti etmek
“Güvence altına almak”, bir şeyin korunacağını garanti etmektir; sözleşme de çocukların haklarını korur. Ortadan kaldırmak bu anlamın tam tersidir.
Kolay
13Sınıfta “Eğitimli bir dünya nasıl olur?” konulu bir konuşma yapacak olan Elif, konuşmasına başlarken ve bitirirken nelere dikkat etmesi gerektiğini düşünüyor. Elif'in konuşmasına en uygun başlangıç hangisidir?
- A) Hemen konuya gireyim, beni dinlemeyen olursa sınıftan çıkabilir.
- B) Benim söyleyeceklerim belli, soru sormayın lütfen.
- C) Bu konuyu ben de pek bilmiyorum ama yine de bir şeyler söylerim.
- D) Merhaba arkadaşlar, bugün size eğitimin geleceğimizi nasıl değiştirebileceğini anlatacağım.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Merhaba arkadaşlar, bugün size eğitimin geleceğimizi nasıl değiştirebileceğini anlatacağım.
Konuşmaya selam ve hitapla başlamak, ardından konuyu tanıtmak uygun bir girişdir. Dinleyicileri tehdit eden ya da soru sormayı yasaklayan girişler iletişim kurallarına aykırıdır.
Kolay
14Çocuk hakları videosunu izlemeden önce öğretmen, öğrencilerden anlamını bilmedikleri kelimeleri ve ilk kez duydukları kavramları izlerken bir tabloya yazmalarını, sonra bunların anlamını tahmin edip sözlükten kontrol etmelerini istiyor. Öğretmenin bu yönergesinin amacı hangisidir?
- A) Öğrencilerin videoyu hiç dinlemeden ödevi bitirmesi
- B) Öğrencilerin yalnızca bildikleri kelimeleri yazması
- C) Öğrencilerin sözlüğü hiç kullanmaması
- D) Öğrencilerin söz varlığını bilinçli biçimde geliştirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öğrencilerin söz varlığını bilinçli biçimde geliştirmesi
Bilinmeyen kelimeleri not alıp anlamlarını tahmin etmek ve sözlükten kontrol etmek, söz varlığını geliştirmeye yöneliktir. Yönerge sözlük kullanımını açıkça ister.
Kolay
15Sınıf panosuna yazılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde bir hak ile o hakka bağlı sorumluluk doğru eşleştirilmiştir?
- A) Eğitim hakkı – derslere düzenli katılıp ödevleri yapmak
- B) Eğitim hakkı – okul eşyalarına zarar vermek
- C) İfade özgürlüğü – başkalarının sözünü kesmek
- D) Sağlık hakkı – düzensiz beslenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eğitim hakkı – derslere düzenli katılıp ödevleri yapmak
Eğitim hakkı olan bir öğrencinin sorumluluğu derslere katılıp ödevlerini yapmaktır. Başkalarının sözünü kesmek ifade özgürlüğünü kullanırken başkasının hakkını çiğnemektir.
Kolay
16Videoda Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin amacı şöyle anlatılıyor: “Bu haklar çocukların güvenle yaşamasını, gelişmesini ve düşüncelerini özgürce ifade edebilmesini amaçlıyor.” Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi sözleşmenin amaçlarından biri değildir?
- A) Çocukların yetişkinlerle aynı işlerde çalışması
- B) Çocukların güvenli bir ortamda yaşaması
- C) Çocukların gelişebilmesi
- D) Çocukların düşüncelerini özgürce söyleyebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çocukların yetişkinlerle aynı işlerde çalışması
Sözleşmenin amacı çocukların güvenle yaşaması, gelişmesi ve düşüncelerini özgürce söylemesidir. Çocukların yetişkinlerle aynı işlerde çalışması bu amaçlarla bağdaşmaz.
Kolay
17Ders kitabındaki konuşma etkinliğinde şu cümle yer alır: “Dünya genelinde her on çocuktan biri eğitim hakkından mahrum kalmaktadır.” Bu cümleye göre eğitim hakkından mahrum kalan çocukların oranı yüzde olarak hangisidir?
- A) %1
- B) %9
- C) %10
- D) %90
Cevabı göster
Doğru cevap: C) %10
Her on çocuktan biri, on çocuğun 1'i demektir: 1/10 = 10/100, yani %10. %90 eğitim hakkından yararlanan çocukların oranıdır; %1 ve %9 ise “on çocuktan biri” ifadesinin yanlış yorumlanmasıyla bulunur.
Kolay
18Sınıfta “Eğitimli bir dünya” konulu konuşmasını yapan Elif, sözlerinin ortasında bir arkadaşının söz almak için el kaldırdığını görüyor. Konuşma kurallarına göre Elif'in yapması gereken en uygun davranış hangisidir?
- A) Düşüncesini tamamladıktan sonra uygun bir anda arkadaşına söz vermek
- B) Arkadaşını görmezden gelip konuşmasını hiç durmadan bitirmek
- C) Cümlesini yarıda bırakıp konuşmayı hemen arkadaşına devretmek
- D) Arkadaşına konuşma sırasında söz istemenin yasak olduğunu söylemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Düşüncesini tamamladıktan sonra uygun bir anda arkadaşına söz vermek
Konuşmacı, söz isteyen arkadaşına uygun zamanda söz verir; düşüncesini tamamladıktan sonra söz vermek hem konuşmanın akışını korur hem de arkadaşına saygı gösterir. Arkadaşını görmezden gelmek ve söz istemeyi yasak saymak nezakete aykırıdır; cümleyi yarıda bırakmak ise konuşmanın akışını bozar.
Orta
19Çocuk hakları alanında çalışan bir kurumu tanıtan kısa bir video hazırlayan Ece, açıklayıcı metin yapısında bir seslendirme metni yazacak. Taslağına hangi bilgileri koyacağını seçiyor. Aşağıdakilerden hangisine yer vermesi bu metin yapısına uygundur?
- A) Hayalî kahramanların başından geçen olaylara
- B) Kendi en sevdiği renklere ve yemeklere
- C) Kurumun ne zaman, hangi amaçla kurulduğuna ve çalışmalarına
- D) Kafiyeli ve ölçülü dizelere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kurumun ne zaman, hangi amaçla kurulduğuna ve çalışmalarına
Açıklayıcı metin bir konuyu bilgi vererek tanıtır; kurumun kuruluşu, amacı ve faaliyetleri bu yapıya uygun bilgilerdir. Hayalî kahramanlar seçeneği videonun ilgi çekici olması için düşünülebilir; ancak kurgusal olaylar öyküleyici metnin ögesidir.
Orta
20Çocuk hakları üzerine sunum hazırlayan Can, konuşmasına şu cümleyle başlamayı planlıyor: “Okulumuzda yapılan ankete göre her on öğrenciden biri sabah kahvaltı yapmadan derse geliyor.” Can'ın bu cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yoluna başvurulmuştur?
- A) Tanık gösterme
- B) Benzetmeden yararlanma
- C) Tanımlamadan yararlanma
- D) Sayısal verilerden yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sayısal verilerden yararlanma
“Her on öğrenciden biri” ifadesi bir anket sonucuna dayanan sayısal veridir; düşünce sayıyla desteklenmiştir. Bir anketten söz edildiği için tanık gösterme çekici olabilir; ancak tanık göstermede belirli bir kişinin sözü aktarılır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.