7. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler
Öğüt
- halk şiiri
- Karacaoğlan
- söz sanatları
- atasözü
- eğik çizgi
- düşünceyi geliştirme yolları
Karacaoğlan'ın Öğüt şiirinde hangi öğütler verilir?
Öğüt, Karacaoğlan'ın halk şiiri geleneğinde yazdığı ve insanlara nasıl davranmaları gerektiğini anlatan bir öğüt şiiridir. Şiir bir nasihat vermeye çağıran dizesiyle başlar ve iyi bir insan, iyi bir dost olmanın yollarını sade bir dille sıralar. Şair; dostun sırrını saklamayı, gönül kırmamayı ve yapılan iyiliği başa kakmamayı öğütler. Toplulukta az ve öz konuşmayı, iyi dinlemeyi ve alçak gönüllü olmayı tavsiye eder. Kötü insanlarla dost olmanın insanı mahcup edeceğini hatırlatır. Şiirde sevgi, saygı, dostluk ve iyilik gibi değerler öne çıkar; öğütler "Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır." gibi anlamca yakın atasözleriyle ilişkilendirilebilir. Şiir tür özelliklerine, vurgu ve tonlamaya dikkat edilerek okunur; dize sonlarındaki ses benzerlikleri ahenk oluşturur. Halk şiirinde şair adını genellikle son dörtlükte söyler ve buna mahlas denir.
Öğüt: konu anlatımı ve özeti
Karacaoğlan'ın bu şiiri, halk şiiri geleneğinde yazılmış ve insanlara nasıl davranmaları gerektiğini anlatan bir öğüt şiiridir. İyi bir insan ve iyi bir dost olmanın yollarını sade bir dille sıralar.
- Şair; dostun sırrını saklamayı, gönül kırmamayı ve yapılan iyiliği başa kakmamayı öğütler.
- Toplulukta az ve öz konuşmayı, iyi dinlemeyi, alçak gönüllü olmayı tavsiye eder.
- Kötü insanlarla dost olmanın insanı mahcup edeceğini hatırlatır.
- Şiirde sevgi, saygı, dostluk ve iyilik gibi değerler öne çıkar; öğütleri anlamca yakın atasözleriyle ilişkilendirirsin.
- Şiiri tür özelliklerine, vurgu ve tonlamaya dikkat ederek okur, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin etkisini fark edersin.
- Dizelerdeki söz sanatlarını belirler; konuşmanda tanımlama, örnekleme, benzetme ve karşılaştırma gibi düşünceyi geliştirme yollarını kullanırsın.
- Yazımda eğik çizginin adres, tarih ve eklerdeki görevlerini öğrenirsin.
Unutma: Halk şiirinde şair adını genellikle son dörtlükte söyler; buna mahlas denir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Öğüt şiirini anlamanın kolay yolu, her öğüdü bugünün diliyle tek bir cümleye çevirmektir.
- Bir dizeyi oku ve şairin ne yapmamızı ya da ne yapmamamızı istediğini bul.
- Bunu bugünün diliyle yaz: "Arkadaşının sırrını başkasına anlatma."
- Bu öğüde anlamca yakın bir atasözü bul: "Söz gümüşse sükût altındır." gibi.
Bütün öğütleri yazdığında şairin iyi insanı nasıl tanımladığını görürsün.
Günlük hayattan: Bir arkadaşına yardım edip sonra bunu herkese anlatmak, şiirdeki "iyiliği başa kakmama" öğüdüne ters düşer.
Sık yapılan hata: Halk şiirinde şairin adını şiirin başlığında aramak. Doğrusu: Halk ozanları adlarını genellikle son dörtlükte söyler; buna mahlas denir.
Derinleş
Karacaoğlan'ın öğütlerinden birini seç ve bugünün bir ortamına (sosyal medya, spor takımı, sınıf) uyarla. Öğüt bugün de geçerli mi, yoksa değiştirilmesi gereken bir yanı var mı? Kendi öğüt dörtlüğünü yaz ve son dizesine kendi adını mahlas gibi yerleştir. Din kültürü dersinde öğrendiğin güzel ahlak örnekleriyle karşılaştırabilirsin.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.7.12Metni yorumlayabilme
T.O.7.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.17Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.19Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.7.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Dedesi, mahallede yaşlı komşularına yardım eden Kaan'a eski bir dizeyi okuyor: "Sen iyilik eyle, o zâyi olmaz." Kaan, "zâyi" kelimesini bilmediği için dedesine soruyor; dedesi kelimenin "kaybolmuş, yitik" anlamına geldiğini söylüyor. Dedenin okuduğu dizede anlatılmak istenen nedir?
- A) İyilik yapan hemen ödüllendirilir.
- B) Yapılan iyilik boşa gitmez.
- C) İyiliği herkese anlatmak gerekir.
- D) İyilik yalnızca tanıdıklara yapılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yapılan iyilik boşa gitmez.
"Zâyi olmamak" kaybolmamak demektir; dize, yapılan iyiliğin boşa gitmeyeceğini, bir gün karşılığının bulunacağını anlatır. "Hemen ödüllendirilir" seçeneği iyiliğin karşılığını vurguladığı için çekicidir; ancak dizede iyiliğin karşılığının ne zaman geleceğinden söz edilmez.
Kolay
2Halk şiiri kitabı sipariş eden Mert, kargo formunun adres kısmına şunu yazıyor: "Gül Sokak No.: 14/5 Kızılay/Ankara" Formu kontrol eden ablası, adresteki eğik çizgilerin doğru kullanıldığını söylüyor. Mert'in yazdığı adreste eğik çizgi hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Bir tarihin gün, ay ve yılını ayırma
- B) Bir ekin farklı biçimlerini gösterme
- C) Bir sözün tersinin kastedildiğini gösterme
- D) Adres bilgilerini birbirinden ayırma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Adres bilgilerini birbirinden ayırma
Eğik çizgi adres yazarken bina ile daire numarasını, semt ile şehri ayırmak için kullanılır. Tarih bölümlerini ayırma da eğik çizginin görevlerinden olduğu için çekicidir; ancak "14/5" bir tarih değil, kapı ve daire numarasıdır.
Kolay
3Halk şiiri dinletisinde Karacaoğlan'ın bir koşması okunuyor. Son dörtlüğe gelindiğinde şairin kendi adı dizelerde geçiyor; öğretmen, halk şairlerinin adlarını neden şiirin bu bölümünde söylediğini soruyor. Halk şiirinde şairin adını ya da takma adını genellikle son dörtlükte söylemesine ne denir?
- A) Redif
- B) Kafiye
- C) Nakarat
- D) Mahlas
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mahlas
Halk şairinin son dörtlükte adını ya da takma adını söylemesine mahlas (tapşırma) denir. Nakarat da şiirin belli yerlerinde tekrarlanan bir söyleyiş olduğu için çekicidir; ancak nakarat her bölümün sonunda yinelenen dizedir, şairin adıyla ilgili değildir.
Kolay
4Ece, Karacaoğlan'ın "Öğüt" şiirini panoya yazarken bölümler arasında boşluk bırakıyor. Halk şiirinin koşma biçiminde yazılan bu şiirin her bölümü, panoda alt alta aynı sayıda dizeden oluşuyor. "Öğüt" şiiri hangi nazım birimiyle yazılmıştır?
- A) Dörtlük
- B) Beyit
- C) Üçlük
- D) Beşlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dörtlük
Koşma, halk şiirinde dörtlüklerle yazılan bir nazım biçimidir; "Öğüt" şiirinin bölümleri de dörder dizeden oluşur. Beyit çekici olabilir, çünkü eski şiirimizde sık kullanılır; ancak beyit iki dizelik nazım birimidir ve daha çok divan şiirinde görülür.
Kolay
5"Öğüt" şiirinin biçim özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Şiir, her biri iki dizeden oluşan on bölümden meydana gelir.
- B) Şiir, her biri dört dizeden oluşan beş bölümden meydana gelir.
- C) Şiir, bölümlere ayrılmamış tek parça bir metindir.
- D) Şiir, her biri üç dizeden oluşan altı bölümden meydana gelir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şiir, her biri dört dizeden oluşan beş bölümden meydana gelir.
Şiir beş dörtlükten oluşur; her dörtlükte dört dize vardır. Bölümlere ayrılmamış ya da ikişer dizelik bir yapı söz konusu değildir.
Kolay
6"Darılıp da başa kakıcı olma." dizesinde şair ne öğütlemektedir?
- A) Kimseye kızıp darılma, her şeyi hoş gör.
- B) İyilik yaptığın kişiden karşılık iste.
- C) Yaptığın iyiliği sonradan kişinin yüzüne vurma.
- D) Başkalarının hatalarını herkese anlat.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yaptığın iyiliği sonradan kişinin yüzüne vurma.
"Başa kakmak", yapılan iyiliği karşıdakinin yüzüne vurmak demektir; şair bunu yapmamayı öğütler. Karşılık istemek, şairin öğüdüyle çelişir.
Kolay
7Aşağıdaki dizelerden hangisinin sonunda, "Öğüt" şiirindeki gibi her dörtlüğün son dizesinde tekrarlanan söz grubu bulunur?
- A) Asilzâdelerden hiç kemlik gelmez
- B) El âriftir yoklar senin bendini
- C) Hatıra dokunup yıkıcı olma.
- D) Aşkın deryasını boydan aşırır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hatıra dokunup yıkıcı olma.
Şiirin her dörtlüğü "-ıcı olma" ile biten bir dizeyle biter (geçici olma, açıcı olma, yıkıcı olma…). Diğer dizeler dörtlüklerin içindeki dizelerdir; bu tekrarı taşımaz.
Kolay
8"Islak bir yorgan gibi, sımsıkı bürüneyim" dizesinde karanlık neye benzetilmiştir?
- A) Serin bir rüzgâra
- B) Islak bir yorgana
- C) Derin bir uykuya
- D) Kara bir toprağa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Islak bir yorgana
Dizede "gibi" edatıyla karanlık, ıslak bir yorgana benzetilmiştir; bu benzetme sanatıdır. Rüzgâr ya da uyku dizede geçmez.
Kolay
9Şiirde "Mecliste ârif ol, kelâmı dinle" dizesinde geçen "kelâm" kelimesi hangi anlamdadır?
- A) Söz
- B) Kitap
- C) Yemek
- D) Selam
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Söz
"Kelâm" söz demektir; dizede toplulukta söylenenleri dinlemek öğütlenir. "Selam" kelimesi ses benzerliği nedeniyle karıştırılabilir ama anlamı farklıdır.
Kolay
10Karacaoğlan, "Öğüt" şiirine "Dinle sana bir nasihat edeyim" dizesiyle başlar. Bu dizeden şiirin hangi amaçla yazıldığı anlaşılır?
- A) Okura nasıl davranması gerektiğini öğütlemek
- B) Bir sevgiliye duyulan özlemi anlatmak
- C) Doğanın güzelliklerini betimlemek
- D) Bir kahramanın savaşını destanlaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Okura nasıl davranması gerektiğini öğütlemek
"Nasihat" öğüt demektir; şair ilk dizede öğüt vereceğini açıkça söyler. Şiirde doğa betimlemesi ya da kahramanlık anlatısı yoktur.
Kolay
11"Uzman konuğumuz 12/04/2025 tarihinde okulumuzda bir söyleşi yapacak." Bu cümlede eğik çizgi hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Adres yazarken semt ile şehri ayırmak
- B) Bir ekin farklı biçimlerini göstermek
- C) Kapı ve daire numarasını ayırmak
- D) Tarih yazarken gün, ay ve yılı ayırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tarih yazarken gün, ay ve yılı ayırmak
"12/04/2025" bir tarihtir; eğik çizgi gün, ay ve yılı birbirinden ayırır. Semt ve şehri ayırma görevi adres yazımında kullanılır.
Kolay
12Şiirin altında "fend" kelimesinin anlamı verilmiştir. "Dağıtırlar tuzağını fendini" dizesindeki "fend" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Cesaret
- B) Kurnazlık
- C) Bilgelik
- D) Cömertlik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kurnazlık
Şiirin altındaki açıklamada "fend: kurnazlık" yazar; dizede "tuzak" kelimesiyle birlikte kullanılması da bu anlamı destekler. Cesaret ya da cömertlik anlamı dizenin bağlamına uymaz.
Kolay
13"Elinden geldikçe iyiliğ eyle" dizesindeki öğüt, aşağıdaki atasözlerinden hangisiyle anlamca örtüşür?
- A) Sabreden derviş muradına ermiş, koruk helva olmuş.
- B) Bugünün işini yarına bırakma.
- C) Gülme komşuna, gelir başına.
- D) İyilik yap denize at, balık bilmezse Halik bilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İyilik yap denize at, balık bilmezse Halik bilir.
Bu atasözü karşılık beklemeden iyilik yapmayı öğütler; dize de elden geldiğince iyilik yapmayı söyler. "Sabreden derviş" ise sabrın önemini anlatır.
Kolay
14Halk şiirinde şairin adını genellikle son dörtlükte söylemesine "mahlas" denir. "Öğüt" şiirinde mahlasın geçtiği dize hangisidir?
- A) Dinle sana bir nasihat edeyim
- B) Mecliste ârif ol, kelâmı dinle
- C) Alçaklarda otur, gözet kendini
- D) Karacaoğlan söyler sözün başarır
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karacaoğlan söyler sözün başarır
Şair adını son dörtlüğün ilk dizesinde "Karacaoğlan söyler sözün başarır" diyerek söyler. Diğer dizelerde şairin adı geçmez.
Kolay
15Aşağıdaki atasözlerinden hangisi "Kötülerle konup göçücü olma." öğüdüyle anlamca en yakındır?
- A) Damlaya damlaya göl olur.
- B) Ağaç yaşken eğilir.
- C) Üzüm üzüme baka baka kararır.
- D) Sakla samanı, gelir zamanı.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Üzüm üzüme baka baka kararır.
Bu atasözü, insanın birlikte olduğu kişilerden etkilendiğini anlatır; şair de kötülerle dost olmamayı öğütler. "Damlaya damlaya göl olur" ise birikimin önemini anlatır.
Kolay
16"Öğüt" şiirinde öne çıkan değerler düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi şiirde işlenen değerlerden biri değildir?
- A) Alçak gönüllülük
- B) Çalışkanlık
- C) İyilik
- D) Dostluk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çalışkanlık
Şiirde iyilik yapmak, dostun sırrını saklamak ve alçak gönüllü olmak öğütlenir; çalışmayla ilgili bir öğüt yoktur. Alçak gönüllülük "Alçaklarda otur" dizesinde işlenir.
Kolay
17Karacaoğlan, “Öğüt” şiirinde “Hatıra dokunup yıkıcı olma.” der. Bu dizedeki “hatıra dokunmak” sözü, birinin gönlünü kırmak, onu incitmek anlamındadır. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi bu öğüde uygun davranmıştır?
- A) Arkadaşının resmindeki hatayı ona yalnızken, kırmadan söyleyen Selin
- B) Arkadaşının yanlış okuduğu kelimeyi sınıfın önünde gülerek düzelten Arda
- C) Takım yenilince suçu yüksek sesle bir arkadaşına yükleyen Efe
- D) Arkadaşının yeni saç kesimiyle grup sohbetinde alay eden Deniz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Arkadaşının resmindeki hatayı ona yalnızken, kırmadan söyleyen Selin
Şair, başkalarının gönlünü kırmamayı öğütler. Selin hatayı gösterirken arkadaşını başkalarının önünde mahcup etmemiş ve kırıcı olmamıştır. Arda'nın gülerek düzeltmesi, Efe'nin suçu yüksek sesle yüklemesi ve Deniz'in alay etmesi arkadaşlarının gönlünü kırar.
Kolay
18Halil Karabulut'un “Söz Söyle” şiirinde şu dizeler yer alır: “Sözün meclisi sıkmasın Dinleyen senden bıkmasın,” Bu dizelerdeki öğüde uyan bir öğrenci, sınıf toplantısında nasıl konuşmalıdır?
- A) Herkesin dikkatini çekmek için sözünü olabildiğince uzatmalıdır.
- B) Arkadaşları konuşurken onların sözünü keserek görüşünü anlatmalıdır.
- C) Söyleyeceklerini kısa ve dinleyenleri yormayacak biçimde anlatmalıdır.
- D) Toplantıda hiç konuşmayıp yalnızca başkalarını dinlemelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Söyleyeceklerini kısa ve dinleyenleri yormayacak biçimde anlatmalıdır.
Şair, sözün bulunulan topluluğu (meclisi) sıkmamasını ve dinleyeni bıktırmamasını öğütler; bu, kısa ve dinleyeni yormayan bir konuşmayla sağlanır. Sözü uzatmak ve başkalarının sözünü kesmek dinleyeni bıktırır. Hiç konuşmamak ise öğüdü aşırıya götürmektir; şiir susmayı değil, sözü yerinde ve ölçülü söylemeyi ister.
Orta
19Sınıf toplantısından önce öğretmen, Karacaoğlan'ın "Öğüt" şiirinden şu dizeleri tahtaya yazıyor: "Mecliste ârif ol, kelâmı dinle El iki söylerse sen birin söyle" (ârif: anlayışlı, bilgili; kelâm: söz) Bu dizelerdeki öğüde anlamca en yakın atasözü hangisidir?
- A) Damlaya damlaya göl olur.
- B) Ağaç yaşken eğilir.
- C) Söz gümüşse sükût altındır.
- D) Sakla samanı, gelir zamanı.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Söz gümüşse sükût altındır.
Dizeler toplulukta önce dinlemeyi, başkaları iki söylerse bir söylemeyi, yani az ve yerinde konuşmayı öğütler; "Söz gümüşse sükût altındır" da susmanın çoğu zaman konuşmaktan değerli olduğunu anlatır. "Damlaya damlaya göl olur" sayı karşılaştırması (iki-bir) nedeniyle çekicidir; ancak bu atasözü azar azar biriktirmeyi anlatır.
Orta
20Türkçe dersindeki "nezaket" konulu bir çalışma kâğıdında şu yönerge var: "Aşağıdaki kelimelere -lık/-lik ekini getirerek yeni kelimeler türetiniz: iyi, dost, kibar." Kâğıdı dolduran Zeynep, yönergedeki eğik çizginin görevini düşünüyor. Yönergede eğik çizgi hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Bir ekin farklı biçimlerini ayırma
- B) Adres bilgilerini birbirinden ayırma
- C) Bir tarihin bölümlerini ayırma
- D) Kelimenin hecelerini ayırma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir ekin farklı biçimlerini ayırma
"-lık/-lik" yazımında eğik çizgi, aynı ekin ünlü uyumuna göre aldığı farklı biçimleri ayırır. Hecelerin ayrılması çekici olabilir, çünkü eğik çizgi kısa parçaları ayırmaktadır; ancak "-lık" ve "-lik" bir kelimenin heceleri değil, aynı ekin iki biçimidir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.