7. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler
Eskici
- hikâye
- anadil
- iletişim
- hikâye haritası
- bakış açısı
- sebep-sonuç
- pekiştirme
Eskici hikâyesinde ne anlatılır?
Eskici, Refik Halid Karay'ın annesini kaybedip dilini bilmediği uzak bir yere gönderilen küçük Hasan'ın yalnızlığını anlatan hikâyesidir. Babadan yetim kalan Hasan, annesi de ölünce vapurla Arabistan'a gönderilir. Etrafındaki herkes başka bir dil konuştuğu için içine kapanır ve aylarca neredeyse hiç konuşmaz. Bir gün Türkçe bilen yaşlı bir eskiciyle karşılaşınca içindeki her şeyi coşkuyla anlatmaya başlar. Eskici gidince Hasan ağlar; yaşlı adam da memleket hasretiyle duygulanır. Hikâyenin ana fikri, anadilin insanın kimliği ve yuvası gibi olduğu, onu kaybetmenin derin bir yalnızlık yarattığıdır. Metin, anadilin insanın kendini ifade etmesi ve iletişim kurması için ne kadar önemli olduğunu gösterir. Okuma sırasında hikâye haritası çizilerek olay, kişi, yer ve zaman unsurları düzenlenir; Hasan'ın duygularındaki değişim sebep-sonuç ilişkisiyle açıklanır.
Eskici: konu anlatımı ve özeti
Refik Halid Karay'ın bu hikâyesi, annesini kaybedip dilini bilmediği uzak bir yere gönderilen küçük Hasan'ın yalnızlığını anlatır. Anadilin, insanın kendini ifade etmesi ve iletişim kurması için ne kadar önemli olduğunu gösterir.
- Hasan, etrafındaki herkes başka dil konuştuğu için içine kapanır ve aylarca neredeyse hiç konuşmaz.
- Bir gün Türkçe bilen yaşlı bir eskiciyle karşılaşınca içindeki her şeyi coşkuyla anlatmaya başlar.
- Eskici gidince Hasan ağlar; yaşlı adam da memleket hasretiyle duygulanır.
- Ana fikir: Anadil, insanın kimliği ve yuvası gibidir; onu kaybetmek derin bir yalnızlık yaratır.
- Okurken hikâye haritası çizip olay, kişi, yer ve zaman unsurlarını düzenlersin.
- Hasan'ın duygularındaki değişimi sebep-sonuç ilişkisiyle açıklar, olayı onun bakış açısından yorumlar ve metni olay akışına göre özetlersin.
- Yazımda pekiştirmeli kelimelerin (tertemiz, dosdoğru, apaçık, sımsıcak) nasıl yazıldığını incelersin.
Unutma: Pekiştirmeli sıfat ve zarflar bitişik yazılır; "sapasağlam, upuzun, masmavi" gibi.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Hasan'ın değişimini anlamak için bir duygu çizgisi çiz. Yatay çizgi olayları, dikey çizgi Hasan'ın ne kadar mutlu olduğunu göstersin.
- Başta: Annesini kaybetmiş, dilini bilmediği bir yerde yalnız. Çizgi aşağıda.
- Eskiciyle karşılaşma: Kendi dilini konuşan birini duyuyor. Çizgi birden yükselir.
- Eskici gidince: Yeniden yalnız kalıyor. Çizgi düşer.
Her iniş ve çıkışın yanına sebebini yaz. Göreceksin ki bütün değişimlerin sebebi aynıdır: anlaşabileceği bir dil.
Günlük hayattan: Yurt dışında bir tatilde, kalabalıkta Türkçe konuşan birini duyduğunda içinde oluşan sevinç Hasan'ın duygusuna benzer.
Sık yapılan hata: Pekiştirmeli kelimeleri ayrı ya da kısa çizgiyle yazmak: "sapa sağlam, mas-mavi". Doğrusu: Pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır: "sapasağlam, masmavi, tertemiz".
Derinleş
Yeni bir ülkeye taşınıp dilini bilmeden okula başlayan bir öğrenciyi düşün. Bu öğrencinin ilk haftasını kolaylaştırmak için sınıfça neler yapılabilir? Resimli bir "ilk gün kılavuzu" tasarla; kelimeler yerine işaretler ve görsellerle anlatmayı dene. Dil bilmeden kurulan iletişimin sınırları neler? İngilizce dersinde yeni kelime öğrenirken yaşadığın zorluklarla karşılaştır.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.K.7.25Konuşmasında beden dilini ve mekânı etkili kullanabilme
T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.7.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.7.18Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.Y.7.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Hasan'ın gönderildiği kasaba, yurdundan çok uzakta, başka bir dilin konuşulduğu bir yerdir. Halası ve kasabadakiler ona iyi davranır; ama Hasan aylarca neredeyse hiç konuşmaz. Hasan'ın halasının yanında aylarca neredeyse hiç konuşmamasının sebebi nedir?
- A) Halasının ona konuşmayı yasaklaması
- B) Kasabadaki çocuklarla kavga etmesi
- C) Çevresindekilerin onun dilini bilmemesi
- D) Hastalık yüzünden sesinin kısılması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çevresindekilerin onun dilini bilmemesi
Hasan Türkçe konuşmaktadır, kasabadakiler ise başka bir dil konuşur; kendini anlatabileceği kimse olmadığı için susar. Halasının konuşmayı yasaklaması çekici olabilir; ancak hikâyede halası ona iyi davranır, susmanın nedeni bir yasak değil, dil engelidir.
Kolay
2Refik Halid Karay'ın "Eskici" hikâyesinde annesini de kaybeden küçük Hasan, yurdundan çok uzaktaki bir kasabaya, babasının kız kardeşinin yanına gönderilir. Hikâyeye göre küçük Hasan kimin yanına gönderilmektedir?
- A) Halasının
- B) Dayısının
- C) Teyzesinin
- D) Amcasının
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Halasının
Babanın kız kardeşine hala denir; Hasan halasının yanına gönderilmiştir. "Amcasının" seçeneği de babanın kardeşini anlattığı için çekicidir; ancak amca babanın erkek kardeşidir, hikâyede ise Hasan'ı yanına alan babasının kız kardeşidir.
Kolay
3"Eskici" hikâyesini okuyan Ayşe, eskicinin dükkânını anlatan bir paragraf yazıyor. Bir sıfatın anlamını güçlendirmek için pekiştirmeli bir kelime kullanmak istiyor ve defterine aynı kökten türemiş dört kelime yazıyor. Ayşe'nin kullanabileceği pekiştirmeli kelime hangisidir?
- A) sıcacık
- B) sımsıcak
- C) sıcaklık
- D) sıcakça
Cevabı göster
Doğru cevap: B) sımsıcak
Pekiştirme, sıfatın ilk hecesine m, p, r, s ünsüzlerinden biri eklenerek yapılır: sıcak → sımsıcak. "Sıcacık" da anlamı belirginleştirdiği için çekicidir; ancak bu kelime -cık ekiyle türetilmiştir ve sevimlilik, küçültme anlamı katar, pekiştirme değildir.
Kolay
4"Eskici" hikâyesini sınıfta anlatacak olan Burak, önce bir hikâye haritası çizmek istiyor. Haritanın kutularına, hikâyeyi dinleyenlerin olayı kolayca kavramasını sağlayacak temel unsurları yazacak. Burak'ın hikâye haritasındaki kutulara yazacağı temel unsurlar hangi seçenekte verilmiştir?
- A) Giriş, gelişme, sonuç ve kaynak
- B) Başlık, paragraf, yazar ve tarih
- C) Uyak, redif, ölçü ve dörtlük
- D) Olay, kişiler, yer ve zaman
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olay, kişiler, yer ve zaman
Hikâye haritası; olay, kişiler (karakterler), yer ve zaman gibi hikâye unsurlarını gösterir. Giriş, gelişme ve sonuç da metinle ilgili olduğu için çekicidir; ancak bunlar bir yazının bölümleridir, hikâyenin unsurları değildir.
Kolay
5Hikâyede vapurdaki ve trendeki kişiler artık "Hasan gel!" demez; çocuğa "Taal hun yâ Hassen" diye seslenirler. Hasan'ın adının bu şekilde değişmesi hikâyede neyi gösterir?
- A) Hasan'ın yolculukta yeni bir aileye katıldığını
- B) Hasan'ın artık kendi dilinin konuşulmadığı bir yere geldiğini
- C) Hasan'ın yolcuları eğlendirdiği için ödüllendirildiğini
- D) Hasan'ın kendi adını unutmaya başladığını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hasan'ın artık kendi dilinin konuşulmadığı bir yere geldiğini
Adının başka bir dildeki söylenişi, Hasan'ın anadilinin işitilmediği bir bölgeye geldiğini gösterir. Hasan adını unutmaz; yalnızca çevresindekiler onu farklı bir dille çağırır.
Kolay
6Hasan, trende uzun bacaklı, kambur, ağır ağır yürüyen hayvanları görünce dayanamayıp yanındaki askere sorar. Asker gülerek "Gemel! Gemel!" der. Bu hayvanlar hangisidir?
- A) Deve
- B) Keçi
- C) At
- D) Eşek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Deve
Uzun bacak, kabarık kambur sırt ve köpüklü ağızla ağır ağır yürüme betimlemesi deveye aittir. Keçiler, metinde kapkara ve parlak tüylü olarak ayrıca anlatılır.
Kolay
7Hikâyede Hasan, vapurdan inince bir trene bindirilir ve pencereden kuru dağları, kapkara keçileri, uçsuz bucaksız düzlükleri izler. Bu bölümde yazarın asıl yaptığı nedir?
- A) Hasan'ın İstanbul'daki eski hayatını anlatmak
- B) Eskicinin memleket özlemini açıklamak
- C) Halasının evindeki günlük yaşamı anlatmak
- D) Hasan'ın yolculuk sırasında gördüğü yerleri betimlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hasan'ın yolculuk sırasında gördüğü yerleri betimlemek
Bu bölümde yazar, trenle yapılan yolculuk boyunca değişen manzarayı betimler. İstanbul'daki hayat ise hikâyenin sonunda eskiciyle konuşurken anlatılır.
Kolay
8Hikâyede Hasan trende "yanakları pençe pençe, al al" susar. Bu söz grubunda "al al" ifadesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Bembeyaz, solgun
- B) Islak, gözyaşlı
- C) Kıpkırmızı, kızarmış
- D) Kirli, tozlu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kıpkırmızı, kızarmış
"Al" kırmızı demektir; "al al" yanakların iyice kızardığını anlatır. "Solgun" anlamı bu ifadenin tam tersidir.
Kolay
9Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirmeli kelime yanlış yazılmıştır?
- A) Sabah gökyüzü masmaviydi.
- B) Annem çamaşırları tertemiz yıkadı.
- C) Babam bana dosdoğru yolu gösterdi.
- D) Bahçedeki domatesler kıp kırmızı olmuş.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bahçedeki domatesler kıp kırmızı olmuş.
Pekiştirmeli kelimeler bitişik yazılır; "kıpkırmızı" ayrı yazıldığı için yanlıştır. Diğer cümlelerdeki "masmavi, tertemiz, dosdoğru" kurala uygundur.
Kolay
10"Eskici" hikâyesinde küçük Hasan, İstanbul'dan vapurla yola çıkar; Hayfa'da trene bindirilir ve sonunda halasının yaşadığı kasabaya ulaşır. Hikâyede Hasan'ın asıl yaşadığı ve olayların büyük bölümünün geçtiği yer neresidir?
- A) İstanbul'da Kanlıca'daki kendi evleri
- B) Marmara'dan ayrılan vapurun güvertesi
- C) Filistin'de ücra bir kasabadaki halasının evi
- D) İzmit'te eskicinin çalıştığı dükkân
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Filistin'de ücra bir kasabadaki halasının evi
Olayların çoğu, Hasan'ın gönderildiği Filistin'deki ücra kasabada, halasının evinde geçer. Kanlıca, Hasan'ın eskiciye anlattığı geçmişteki evidir; olayın geçtiği yer değildir.
Kolay
11Hasan halasının evinde zamanla yeni bir hayata alışır: Kuşaklı entari ve takke giyer, yer sofrasında tandır ekmeğini dürümleyerek yemeyi öğrenir. Bu ayrıntılar Hasan'ın hangi yönden değiştiğini gösterir?
- A) Kasabanın giyim ve yemek alışkanlıklarına uyum sağladığını
- B) Türkçeyi tamamen unutup Arapça konuşmaya başladığını
- C) Halasının evinden kaçmaya hazırlandığını
- D) Kasabadaki çocuklarla sık sık kavga ettiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kasabanın giyim ve yemek alışkanlıklarına uyum sağladığını
Kıyafet ve yemek alışkanlığı ayrıntıları, Hasan'ın dış görünüş ve günlük yaşam bakımından kasabaya uyduğunu gösterir. Ancak o hâlâ susmaktadır; Arapça konuşmaya başlamaz.
Kolay
12"Eskici" hikâyesinde Hasan'ın Türkçe konuşan biriyle karşılaşmasını sağlayan olay hangisidir?
- A) Hasan'ın kasabadaki çocuklarla birlikte pazara gitmesi
- B) İstanbul'dan bir akrabasının Hasan'ı ziyarete gelmesi
- C) Halasının, sokaktan geçen bir satıcıyı ayakkabıları onarması için eve çağırması
- D) Trendeki askerin Hasan'a Türkçe sorular sorması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Halasının, sokaktan geçen bir satıcıyı ayakkabıları onarması için eve çağırması
Halası sokaktan bağırarak geçen eskiciyi eve çağırır; Hasan da onu izlerken Türkçe soru sorar. Trendeki asker ise ona yalnızca "Gemel" diye cevap verir.
Kolay
13"Eskici" hikâyesinin ana kişisi kimdir?
- A) Ayakkabıları onaran İzmitli eskici
- B) Annesini kaybedip halasının yanına gönderilen Hasan
- C) Hasan'ı sevinçle karşılayan halası
- D) Hasan'ı trene bindiren asker
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Annesini kaybedip halasının yanına gönderilen Hasan
Olaylar Hasan'ın yolculuğu, susması ve eskiciyle karşılaşması etrafında gelişir; bu yüzden ana kişi Hasan'dır. Eskici önemli bir yardımcı kişidir.
Kolay
14Hikâyede Hasan'ın içine kapanmasının ve aylarca susmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çevresindeki herkesin onun bilmediği bir dili konuşması
- B) Halasının ve komşularının ona kötü davranması
- C) Yolculuk boyunca hastalanıp yatağa düşmesi
- D) İstanbul'daki arkadaşlarına küsüp darılması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çevresindeki herkesin onun bilmediği bir dili konuşması
Hasan, kendi dilini konuşan kimse olmadığı için susar. Metinde halası ve kadınların onu sevgiyle karşıladığı anlatılır; kötü davranış söz konusu değildir.
Kolay
15Zeynep, kompozisyonunda bir sıfatın anlamını güçlendirmek için pekiştirmeli bir kelime kullanmak istiyor. Aşağıdaki kelimelerden hangisi pekiştirmeli olarak doğru yazılmıştır?
- A) yem yeşil
- B) yemyeşil
- C) yem-yeşil
- D) yemeşil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) yemyeşil
Pekiştirmeli sıfatlar bitişik yazılır; doğru yazım "yemyeşil"dir. Ayrı ya da kısa çizgiyle yazmak pekiştirme kuralına aykırıdır.
Kolay
16Eskici, Hasan'ın Türkçe sorusunu duyunca ona nereli olduğunu söyler. Hikâyeye göre eskici nerelidir?
- A) Kanlıca
- B) Hayfa
- C) İzmit
- D) Bursa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İzmit
Eskici "Ben de o taraflardan... İzmit'ten!" diyerek memleketini söyler. Kanlıca ise Hasan'ın İstanbul'daki evinin bulunduğu yerdir.
Kolay
17“Eskici” hikâyesinde Hasan'ın eskiciyle konuştuğu bölüm şöyle anlatılır: “Asıl konuşan Hasan'dı, altı aydan beri susan Hasan... Durmadan, dinlenmeden, nefes almadan (...) biteviye konuşuyordu.” Bu cümlede geçen “biteviye” kelimesinin bağlamdaki anlamı hangisidir?
- A) Fısıldayarak, alçak sesle
- B) Ara vermeden, sürekli
- C) Çekinerek, yarım yamalak
- D) Sırayla, karşılıklı olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ara vermeden, sürekli
Cümlede “biteviye” kelimesinden hemen önce gelen “durmadan, dinlenmeden, nefes almadan” sözleri, Hasan'ın hiç ara vermeden konuştuğunu anlatır; bu bağlam kelimenin “ara vermeden, sürekli” anlamında kullanıldığını gösterir. Hasan altı ay sustuktan sonra coşkuyla konuşmaktadır; fısıldama, çekingenlik ya da karşılıklı sırayla konuşma bağlamla uyuşmaz.
Kolay
18Bir konuşma etkinliğinde öğretmen öğrencilerden; arkadaşlarının kendilerini rahat görüp duyabileceği bir yere geçmelerini, göz teması kurmalarını, hareketlerini ve yüz ifadelerini anlattıklarını destekleyecek biçimde kullanmalarını istiyor. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi bu açıklamalara uygun davranmıştır?
- A) Selin, notlarını unutmamak için konuşma boyunca gözünü kâğıdından hiç ayırmadı.
- B) Kerem, heyecanını gizlemek için ellerini cebine koyup arka sırada oturarak konuştu.
- C) Ayşe, arkadaşlarını güldürmek için anlattığı üzücü olay boyunca sürekli gülümsedi.
- D) Efe, tahtanın önüne geçip sınıfa baktı; şaşırdığı anı yüz ifadesiyle de gösterdi.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Efe, tahtanın önüne geçip sınıfa baktı; şaşırdığı anı yüz ifadesiyle de gösterdi.
Efe hem herkesin görebileceği bir yere geçmiş hem sınıfla göz teması kurmuş hem de yüz ifadesini anlattığı duyguyu destekleyecek biçimde kullanmıştır. Selin göz teması kurmamış, Kerem görülemeyeceği bir yerde konuşmuş, Ayşe'nin yüz ifadesi anlattığı üzücü olayla çelişmiştir.
Orta
19Altı aydır susan Hasan, bir gün kasabaya gelen gezgin bir eskicinin ayakkabıları onarırken kendi kendine söylendiğini duyar. O andan sonra Hasan eskicinin yanından ayrılmaz ve nefes almadan konuşmaya başlar. Hasan'ın eskiciyle karşılaşınca durmadan konuşmasının sebebi nedir?
- A) Eskicinin ona hediyeler getirmiş olması
- B) Kendi dilini bilen birini bulmuş olması
- C) Halasının ona konuşmasını emretmesi
- D) Eskicinin işini merak edip sorular sorması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kendi dilini bilen birini bulmuş olması
Hasan, eskicinin kendi kendine söylenmesinden onun Türkçe bildiğini anlar; aylardır ilk kez kendi dilini konuşabileceği biriyle karşılaşmıştır. Eskicinin işini merak etmesi çekici görünebilir; ancak Hasan'ı konuşturan şey ayakkabı tamiri değil, anlaşabileceği birini bulmasıdır.
Orta
20"Eskici" hikâyesini okuyan Elif, kasabayı betimleyen bir paragraf yazıyor. Öğretmeni, paragraftaki pekiştirmeli sıfatlardan birinin yanlış yazıldığını söylüyor ve Elif'ten bu kelimeyi bulmasını istiyor. Elif'in paragrafındaki aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
- A) Kasabanın üstündeki gök mas mavi görünüyordu.
- B) Eskicinin küçük dükkânı tertemizdi.
- C) Önümüzde upuzun bir yol uzanıyordu.
- D) Eski cami yıllara rağmen sapasağlamdı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kasabanın üstündeki gök mas mavi görünüyordu.
Pekiştirmeli sıfatlar bitişik yazılır; doğrusu "masmavi"dir. "Sapasağlam" alışılmadık bir biçim gibi göründüğü için çekicidir; ancak bu kelime "sağlam" sıfatından pekiştirmeyle türemiştir ve doğru yazılmıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.