7. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler

Ya Hayır Söyle

deneme
olumlu söz
deyim
kalıp ifade
öznel ve nesnel yargı
düşünceyi geliştirme yolları
kısa çizgi

Ya Hayır Söyle metninde ne anlatılır?

Ya Hayır Söyle, Nezihe Araz'ın "hayır" kelimesinin iyilik anlamı üzerinden olumlu sözlerin insan hayatındaki etkisini anlatan bir denemesidir. Yazar, Mevlana'nın "Hayır söyleyin ki hayır bulasınız." uyarısından yola çıkar. Ona göre ağızdan çıkan söz olumlu ise iyi şeylere, olumsuz ise kötü şeylere kapı aralar. Eskiden insanlar uyarırken bile kırıcı söz yerine iyi dilek bildiren ifadeleri seçerdi; koşan bir çocuğa "düşeceksin" yerine "aman oğlum düşmeyesin" denirdi. Türkçede "hayra karşı", "hayra varasın" gibi "hayır" kelimesiyle kurulmuş birçok deyim ve kalıp ifade vardır ve bunlar dilin zenginliğini gösterir. Yazar, başka dillerden alınan selamlaşma sözlerinin bu güzel ifadelerin yerini almasından rahatsızdır. Denemenin iletisi, iyi dilek bildiren ifadelerin korunması gerektiğidir. Metin, öznel ve nesnel yargıları ayırt etmeye de örnek olur.

Ya Hayır Söyle: konu anlatımı ve özeti

Nezihe Araz'ın bu yazısı, "hayır" kelimesinin iyilik anlamı üzerinden olumlu sözlerin insan hayatındaki etkisini anlatan bir denemedir. Yazar, güzel ve iyi dilek bildiren ifadelerimizi korumamız gerektiğini savunur.

Yazara göre ağızdan çıkan söz olumlu ise iyi şeylere, olumsuz ise kötü şeylere kapı aralar.
Eskiden insanlar uyarırken bile kırıcı söz yerine iyi dilek bildiren ifadeleri seçerdi.
Türkçede "hayır" kelimesiyle kurulmuş birçok deyim ve kalıp ifade vardır; bunlar dilin zenginliğini gösterir.
Yazar, başka dillerden alınan selamlaşma sözlerinin kendi güzel ifadelerimizin yerini almasından rahatsızdır.
Düşünceyi geliştirme yollarını bulur, kullanılmasalardı anlatımın nasıl değişeceğini tartışırsın.
İfadeleri öznel-nesnel ya da deyim-kalıp ifade ölçütüne göre sınıflandırırsın.
Dil bilgisinde eklerin yargının gerçekleşme zamanına (geçmiş, şimdi, gelecek) etkisini, yazımda kısa çizginin görevlerini çalışırsın.

Unutma: Öznel yargı kişisel görüş bildirir ve tartışılabilir; nesnel yargı ise kanıtlanabilir bir bilgidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu metin bir denemedir: Yazar kendi görüşünü savunur ve bunu kanıtlamak zorunda değildir. Bu yüzden metinde öznel yargılar çoktur.

Öznel ve nesnel yargıyı ayırmak için tek soru yeter: Bu cümle kanıtlanabilir mi?

"'Hayırlı olsun' bir kalıp ifadedir." → Sözlükle kanıtlanabilir, nesnel.
"En güzel dilekler eski sözlerimizdedir." → Kişiden kişiye değişir, öznel.

Günlük hayattan: Yeni ayakkabı alan arkadaşına "Güle güle giy!" demek, "Bu ne biçim ayakkabı?" demekten çok farklı bir etki bırakır. Yazarın savunduğu düşünce budur: Söz, insanlar arasındaki havayı değiştirir.

Sık yapılan hata: Deyimle kalıp ifadeyi karıştırmak. Doğrusu: Deyim mecaz anlam taşır ("gözden düşmek"); kalıp ifade ise belli durumlarda söylenen hazır sözdür ("Geçmiş olsun", "Kolay gelsin").

Derinleş

Bir hafta boyunca çevrende duyduğun selamlaşma, teşekkür ve iyi dilek sözlerini not et. Bunlardan kaçı Türkçe kökenli, kaçı başka dillerden alınmış? Bulgularını bir tabloyla göster ve yazarın kaygısına katılıp katılmadığını gerekçelendir. Başka dillerden kelime almak bir dili zenginleştirir mi, zayıflatır mı? İki yönü de tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.7.5Konuşmasında uygun tepki verebilme
T.K.7.9Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.7.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.7.12Metni yorumlayabilme
T.O.7.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.24Okuduğunu değerlendirebilme
T.Y.7.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1"Ya Hayır Söyle..." yazısını tartışan öğrenciler, selamlaşma sözleri hakkında düşüncelerini söylüyor. Öğretmen, söylenenler arasından doğruluğu kanıtlanabilen, kişisel görüş içermeyen yargıyı tahtaya yazacağını belirtiyor. Öğretmenin tahtaya yazacağı yargı hangisidir?
- A) Türkçede "hayır" kelimesiyle kurulmuş deyimler vardır.
- B) En güzel selamlaşma sözü "hayırlı sabahlar"dır.
- C) Yabancı selamlar kulağa çok çirkin gelir.
- D) Eski insanlar bugünkülerden daha nazikti.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkçede "hayır" kelimesiyle kurulmuş deyimler vardır.
Türkçede "hayır" kelimesiyle kurulmuş deyimlerin bulunduğu sözlüklerden kanıtlanabilir; bu yargı nesneldir. "En güzel selamlaşma sözü" yargısı yazının konusuna uyduğu için çekicidir; ancak "en güzel" kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir, yani öznel bir yargıdır.
Kolay
2Okul gazetesinde "Ankara-Bakü öğrenci değişim programı bu yıl da sürecek" başlıklı bir haber yayımlanıyor. Haberi okuyan Ece, başlıktaki kısa çizginin neden kullanıldığını merak ediyor. Başlıktaki kısa çizgi hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Satır sonuna sığmayan kelimeyi bölmek
- B) Yer adları arasında "ile, arası" anlamı vermek
- C) Cümle içindeki ara sözü ayırmak
- D) Karşılıklı konuşmaları göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yer adları arasında "ile, arası" anlamı vermek
Kısa çizgi, yer adları arasında "ile, arası" anlamı vermek için kullanılır: Ankara ile Bakü arasındaki program. Satır sonunda kelimeyi bölmek de kısa çizginin bilinen bir görevi olduğu için çekicidir; ancak başlıkta bölünmüş bir kelime yoktur, iki ayrı yer adı birbirine bağlanmıştır.
Kolay
3Kitap kulübünde Nezihe Araz'ın "Ya Hayır Söyle..." yazısı okunuyor. Yazar, gündelik konuşmalarımızdaki sözlerin etkisini kesin yargılara varmadan, okurla sohbet eder gibi samimi bir dille kendi bakış açısından anlatıyor. Bu özelliklere göre yazının türü hangisidir?
- A) Hikâye
- B) Fabl
- C) Deneme
- D) Haber
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Deneme
Yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini kesin yargılara varmadan, samimi bir dille anlattığı yazılar denemedir. Haber de gündelik hayattan söz ettiği için çekicidir; ancak haber nesnel bilgi verir, yazarın kişisel görüşlerini içermez.
Kolay
4Mahalledeki yardımlaşma derneği panoya şu duyuruyu asmış: "Kış için toplanan battaniyeler ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı. Bu hayır işine katkı veren herkese teşekkür ederiz." Duyuruda geçen "hayır" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) İyilik
- B) Olumsuz cevap
- C) Yasak
- D) Uğursuzluk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İyilik
Karşılık beklemeden ihtiyaç sahiplerine yapılan yardım iyiliktir; "hayır işi" bu anlamda kullanılmıştır. "Olumsuz cevap" kelimenin en sık kullanılan anlamı olduğu için çekicidir; ancak duyuruda bir soruya verilen cevaptan söz edilmemektedir.
Kolay
5Nezihe Araz, "Ya Hayır Söyle..." yazısında "hayır" kelimesinin anlamını açıklarken bunun yalnızca "olmaz" demek olmadığını, başka bir anlamının da bulunduğunu vurgular. Yazara göre "hayır" kelimesinin bu anlamı hangisidir?
- A) İyilik, karşılık beklemeden yapılan yardım
- B) Ret, bir isteği kabul etmeme
- C) Uyarı, birini tehlikeye karşı sakındırma
- D) Selam, karşılaşınca söylenen söz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İyilik, karşılık beklemeden yapılan yardım
Yazar, "hayır"ın anlamının iyilik ve karşılık beklemeden yapılan yardım olduğunu açıkça söyler. Ret anlamı bilinen anlamdır; yazarın öne çıkardığı anlam değildir.
Kolay
6Yazar, babası sokağa çıkarken babaannesinin onu belirli sözlerle uğurladığını anlatır. Bu sözler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) "Dikkat et, düşeceksin"
- B) "Hayra karşı" ya da "hayra varasın"
- C) "Çabuk dön, geç kalma"
- D) "Güle güle, kendine iyi bak"
Cevabı göster
Doğru cevap: B) "Hayra karşı" ya da "hayra varasın"
Yazar, babaannesinin babasını "hayra karşı" ya da "hayra varasın" diyerek selamladığını anlatır. "Düşeceksin" sözü ise eskilerin kaçındığı olumsuz bir ifadedir.
Kolay
7Yazıdaki açıklamaya göre "hayra alamet" ifadesi hangi anlama gelir?
- A) Birinin ardından iyi söz söylemek
- B) Ne var ne yok
- C) İyiye işaret
- D) İşe yarar hâli kalmamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İyiye işaret
Yazar "Hayra alamet, iyiye işarettir." diye açıklar. "Ne var ne yok" anlamı "hayırlar" ve "hayrola" ifadelerine aittir.
Kolay
8Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi "arasında, ile" anlamı katmak için kullanılmıştır?
- A) İstanbul-İzmir otobüsü sabah yola çıktı.
- B) Çokluk eki -ler, isimlere eklenir.
- C) Kitabın 1990 baskısını sahaftan aldım.
- D) Öğretmen tahtaya "ka-lem" diye heceleri yazdı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İstanbul-İzmir otobüsü sabah yola çıktı.
"İstanbul-İzmir" iki yer arasındaki yolu anlattığı için kısa çizgi "arasında" anlamı katar. "-ler" örneğinde kısa çizgi eki göstermek için kullanılmıştır.
Kolay
9Aşağıdaki cümlelerden hangisi öznel bir yargı bildirir?
- A) Yazar yazısında Mevlana'nın bir sözüne yer vermiştir.
- B) Güzel sözler insanın gününü aydınlatır.
- C) "Hayırlı akşamlar" bir selamlaşma sözüdür.
- D) Okulumuzun kütüphanesi saat 17.00'de kapanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Güzel sözler insanın gününü aydınlatır.
"Güzel sözlerin günü aydınlatması" kişiden kişiye değişen, tartışılabilir bir görüştür. Kütüphanenin kapanış saati ise kontrol edilebilir bir bilgidir.
Kolay
10"Ağzını hayra aç" sözü yazıda hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Herkese yardım etmeye hazır ol.
- B) Sorulara her zaman olumlu cevap ver.
- C) Kötü, uğursuz şeyler konuşma.
- D) Az konuşup çok dinlemeye çalış.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kötü, uğursuz şeyler konuşma.
Yazar bu deyimi "kötü şeyler konuşma" diye açıklar. "Olumlu cevap ver" şıkkı, "hayır" kelimesinin ret anlamıyla karıştırılmasından doğar.
Kolay
11Yazara göre insanların birbiriyle selamlaşırken "by by", "çav" gibi sözler kullanmasının temelinde ne yatmaktadır?
- A) Türkçede yeterince selamlaşma sözü bulunmaması
- B) Yabancı sözlerin daha kısa ve kolay söylenmesi
- C) Gençlerin büyüklerden farklı konuşmak istemesi
- D) Kendi kültürümüzü beğenmeyip başkalarınınkini yeğlememiz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kendi kültürümüzü beğenmeyip başkalarınınkini yeğlememiz
Yazar bu dil karmaşasının kültür karmaşasından kaynaklandığını, kendimizinkini beğenmediğimizi söyler. Türkçede selamlaşma sözünün az olduğunu düşünmez; aksine birçok örnek verir.
Kolay
12Ece, dedesinin yeni dükkânını açtığı gün ona uygun bir dilek söylemek istiyor. Ece'nin söylemesi gereken kalıp ifade hangisidir?
- A) Hayırlı olsun.
- B) Geçmiş olsun.
- C) Başınız sağ olsun.
- D) Kolay gelsin.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayırlı olsun.
Yeni bir işe başlayan birine iyi dileklerimizi "Hayırlı olsun." diyerek bildiririz. "Geçmiş olsun" hastalık ya da sıkıntı karşısında söylenir.
Kolay
13"Ya Hayır Söyle..." yazısının türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Olayların kişi, yer ve zaman içinde anlatıldığı bir hikâyedir.
- B) Bilimsel verilerin tarafsız biçimde sunulduğu bir makaledir.
- C) Yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini samimi bir dille anlattığı denemedir.
- D) Bir kişinin hayatını doğumundan ölümüne anlatan bir biyografidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini samimi bir dille anlattığı denemedir.
Yazar, "hayır" kelimesi hakkındaki düşüncelerini kesin hükümler vermeden, kendi bakış açısıyla anlatır; bu deneme türünün özelliğidir. Yazıda olay örgüsü olmadığı için hikâye değildir.
Kolay
14"Ya Hayır Söyle..." yazısında yazar, kelimelere karşı tutumunu anlatırken kendini kime benzetir?
- A) Altınlarını saklayıp değerini bilen bir kişiye
- B) Toprağını ekip biçen bir çiftçiye
- C) Sözlük hazırlayan bir dil uzmanına
- D) Yeni şehirler gezen bir yolcuya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Altınlarını saklayıp değerini bilen bir kişiye
Yazar, her kelimeyi hazinesinin bir altını gibi gördüğünü, altınını saklayan biri gibi koruduğunu söyler. Kendisinin dil uzmanı olmadığını da özellikle belirtir.
Kolay
15Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesnel bir yargı bildirir?
- A) "Günaydın" Türkçenin en güzel kelimelerinden biridir.
- B) Eskilerin selamlaşma sözleri bugünkülerden daha içtendir.
- C) Nezihe Araz'ın yazısı "Ya Hayır Söyle..." başlığını taşır.
- D) Bu yazı, okuduğum en etkileyici denemedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nezihe Araz'ın yazısı "Ya Hayır Söyle..." başlığını taşır.
Yazının başlığı herkes tarafından kontrol edilebilecek bir bilgidir; bu yüzden nesneldir. Diğer cümlelerde "en güzel, daha içten, en etkileyici" gibi kişisel değerlendirmeler vardır.
Kolay
16Yazının sonunda yazar, eskilerin "Niyet hayır, akıbet hayır." dediğini hatırlatır. Bu sözde "akıbet" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Başlangıç, ilk adım
- B) Sonuç, bir işin sonu
- C) Amaç, hedef
- D) Sebep, gerekçe
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sonuç, bir işin sonu
"Akıbet", bir işin sonu, sonucu demektir; sözde iyi niyetin iyi sonuç getireceği anlatılır. "Niyet" ise başlangıçtaki amaçtır; bu yüzden "amaç" çeldiricidir.
Kolay
17Kırtasiyede alışveriş yapan Elif ile satıcı arasında şu konuşma geçiyor: Elif: Bu defterin mavisi de var mı? Satıcı: Buyurun, raftaki son mavi defter bu. Elif: Çok teşekkür ederim. Satıcı: …… Konuşmada boş bırakılan yere nezaket kurallarına göre en uygun ifade hangisidir?
- A) Affedersiniz.
- B) Özür dilerim.
- C) Rica ederim.
- D) Lütfen.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Rica ederim.
Teşekkür eden birine nezaket gereği “Rica ederim.” diye karşılık verilir. “Affedersiniz” birinin dikkatini çekerken ya da küçük bir rahatsızlık verildiğinde, “Özür dilerim” bir hata için, “Lütfen” ise bir şey rica edilirken kullanılır.
Kolay
18Nezaket ifadelerini konu alan bir canlandırmada öğretmen, öğrencilerden nefeslerini, vurgu ve tonlamalarını konuşmaya uygun düzenlemelerini; kelimeleri doğru telaffuz edip seslerini herkesin duyabileceği biçimde ayarlamalarını istiyor. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi bu yönergeye uygun davranmıştır?
- A) Zeynep, özür dilediği sahnede sesini yumuşatıp “Özür dilerim.” sözünü vurguladı.
- B) Ali, heyecanlanınca sözlerini hızlandırdı ve cümlelerinin sonunu yutarak bitirdi.
- C) Burak, arka sıradakiler duymasa da sahnede baştan sona fısıltıyla konuştu.
- D) Merve, bütün repliklerini aynı tonda ve hiç durmadan, tek nefeste okudu.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zeynep, özür dilediği sahnede sesini yumuşatıp “Özür dilerim.” sözünü vurguladı.
Zeynep sesinin tonunu sahnedeki duyguya uydurmuş ve önemli sözü vurgulamıştır. Ali'nin hızlanıp cümle sonlarını yutması telaffuzu, Burak'ın fısıltısı duyulabilirliği, Merve'nin tek tonda ve tek nefeste okuması da vurgu, tonlama ve nefes düzenini bozar.
Orta
19Yazara göre eskiler, koşan bir çocuğa "Düşeceksin!" diye bağırmaz, "Aman, düşmeyesin!" diye seslenirdi. Yazar bu alışkanlığı, sözün insan üzerindeki etkisine dair eski bir inançla açıklar. Yazara göre eskilerin böyle seslenmesinin sebebi nedir?
- A) Çocukların koşmasını hiç önemsememeleri
- B) Uzun cümleleri daha nazik bulmaları
- C) Olumsuz sözün olumsuz sonucu çağıracağına inanmaları
- D) Çocuğu korkutup oyundan vazgeçirmek istemeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Olumsuz sözün olumsuz sonucu çağıracağına inanmaları
Eskiler kötü bir sonucu dile getirmenin o sonucu çağıracağına inandıkları için uyarıyı dilek biçiminde söylerdi. Çocuğu korkutmak istemeleri çekici olabilir; ancak "düşmeyesin" sözü korkutmak için değil, kötü sözü ağza almamak için tercih edilmiştir.
Orta
20Kahvaltıda Arda, "Bugün kesin her şey ters gidecek!" diye söyleniyor. Babaannesi gülümseyerek "Ağzını hayra aç evladım." diyor. Arda, "Ya Hayır Söyle..." yazısında bu deyimin açıklandığını hatırlıyor. Babaannenin kullandığı "ağzını hayra açmak" deyiminin anlamı nedir?
- A) Sofrada çok yemek yemek
- B) Kötü, uğursuz şeyler söylememek
- C) Herkese sürekli soru sormak
- D) Bütün gün hiç konuşmamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kötü, uğursuz şeyler söylememek
"Ağzını hayra açmak" deyimi, kötü ve uğursuz sözler söylememek, iyi şeyler dilemek anlamına gelir. Deyim kahvaltıda söylendiği ve "ağız" sözcüğünü içerdiği için "sofrada çok yemek yemek" seçeneği çekicidir; ancak babaanne Arda'nın yemesine değil, söylediği olumsuz söze karşılık vermektedir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.