8. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Endüstri

Fiziksel ve Kimyasal Değişimler

fiziksel değişim
kimyasal değişim
fiziksel özellik
kimyasal özellik
hâl değişimi
yanma
paslanma

Fiziksel ve kimyasal değişim arasındaki fark nedir?

Fiziksel değişimde maddenin yalnızca uzunluk, hacim, şekil ya da hâl gibi dış görünüşü değişir; kimyasal değişimde ise maddenin yapısı ve kimliği değişir, yeni maddeler oluşur. Kesme, ezme, rendeleme, havanda dövme, buruşturma ve buzun erimesi fiziksel değişime örnektir; havuç rendelendiğinde yalnızca şekli değişir. Yanma, paslanma, çürüme, mayalanma, ekşime ve yemeğin pişmesi kimyasal değişimdir. Kimyasal değişimde renk, koku ve tat değişebilir; gaz çıkışı, ısı ya da ışık görülebilir. Fiziksel değişimde maddenin tanecikleri aynı kalır, kimyasal değişimde atomlar yeniden düzenlenerek farklı tanecikler oluşur. Su donduğunda buz yine su moleküllerinden oluşur; kâğıt ya da odun yandığında ise kül, duman ve karbondioksit gibi yeni maddeler ortaya çıkar. Hâl değişimleri ve çözünme görünüşü değiştirse de yeni madde oluşturmadığı için kimyasal değil, fiziksel değişimdir.

Fiziksel ve Kimyasal Değişimler: konu anlatımı ve özeti

Bir kâğıdı yırtmak ile yakmak çok farklı iki değişimdir. Bu konu maddenin yalnızca görünüşünün değiştiği fiziksel değişimleri ve yeni maddelerin oluştuğu kimyasal değişimleri karşılaştırır.

Fiziksel değişimde maddenin kimliği değişmez; uzunluk, hacim, şekil ya da hâl gibi fiziksel özellikleri değişir.
Fiziksel değişim örnekleri: kesme, ezme, rendeleme, havanda dövme, buruşturma ve buzun erimesi gibi hâl değişimleri.
Kimyasal değişimde maddenin yapısı ve kimliği değişir, yeni maddeler oluşur. Renk, koku ve tat değişebilir; gaz çıkışı, ısı ya da ışık görülebilir.
Kimyasal değişim örnekleri: yanma, paslanma, çürüme, mayalanma, ekşime ve yemeğin pişmesi.
Fiziksel değişimde maddenin tanecikleri aynı kalır. Kimyasal değişimde ise atomlar yeniden düzenlenir ve farklı tanecikler oluşur.
Örneğin su donduğunda buz da su moleküllerinden oluşur; odun yandığında ise kül, karbondioksit ve su buharı gibi yeni maddeler ortaya çıkar.

Unutma: Hâl değişimleri ve çözünme, görünüşü değiştirse de yeni madde oluşturmadığı için fiziksel değişimdir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir değişimin türünü bulmak için tek bir soru sor: Yeni bir madde oluştu mu?

Hayır, madde aynı: Fiziksel değişim. Yalnızca şekil, boyut ya da hâl değişti.
Evet, yeni madde oluştu: Kimyasal değişim. Renk, koku, gaz çıkışı, ısı ya da ışık bu değişimin ipuçlarıdır.

Mutfakta örnekler:

Havucu rendelemek: Hâlâ havuç. Fiziksel.
Tereyağının erimesi: Hâlâ tereyağı, yalnızca hâli değişti. Fiziksel.
Ekmeğin kızarması: Rengi ve kokusu değişti, yeni maddeler oluştu. Kimyasal.
Sütün ekşimesi: Tadı ve kokusu değişti. Kimyasal.

Sık yapılan hata: "Şeker suda kaybolduğuna göre kimyasal değişime uğramıştır." Doğrusu: Çözünme fiziksel bir değişimdir; su buharlaştırılırsa şeker yeniden elde edilir.

Derinleş

Bir hafta boyunca evde ya da okulda gözlemlediğin on değişimi bir tabloya yaz ve her birini fiziksel ya da kimyasal olarak sınıflandır. Sınıflandırmakta zorlandığın bir örneği (örneğin yumurtanın haşlanması ya da mumun yanması) seç ve hangi kanıtlara dayanarak karar verdiğini açıkla. Mumun yanmasında hem fiziksel hem kimyasal değişimin birlikte olup olmadığını tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.8.5.2Fiziksel ve kimyasal değişimler ile ilgili bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
- a) Ön bilgi ve deneyimlerini kullanarak maddelerin fiziksel ve kimyasal değişimine yönelik önermeler oluşturur.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bisikletini birkaç hafta yağmur altında bırakan Ozan, zincirinde kırmızımsı kahverengi, ufalanan bir tabaka oluştuğunu görüyor. Tabakayı fırçayla temizlediğinde metalin eski parlaklığının geri gelmediğini fark ediyor. Paslanma gibi kimyasal değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Maddenin yalnızca şekli ve boyutu değişir.
- B) Maddenin kimliği değişir ve yeni maddeler oluşur.
- C) Maddenin tanecik yapısı hiç değişmeden kalır.
- D) Maddede yalnızca hâl değişikliği olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Maddenin kimliği değişir ve yeni maddeler oluşur.
Kimyasal değişimde maddenin iç yapısı ve kimliği değişir, farklı tanecikler ve yeni maddeler oluşur; demir, havadaki oksijen ve suyla birleşerek özellikleri farklı olan pası oluşturur. Şeklin, boyutun ya da hâlin değişmesi ise fiziksel değişimlerin özelliğidir.
Kolay
2Çay bardağına attığı şekeri karıştıran Eda, şekerin gözden kaybolduğunu görünce şekerin yok olduğunu düşünüyor. Ağabeyi, çayın tatlandığını ve suyu buharlaştırınca şekerin yeniden elde edilebileceğini söylüyor. Şekerin çayda çözünmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal, çünkü şeker gözden kaybolur.
- B) Kimyasal, çünkü suyun tadı değişir.
- C) Fiziksel, çünkü yeni bir madde oluşur.
- D) Fiziksel, çünkü tanecik yapısı değişmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel, çünkü tanecik yapısı değişmez.
Çözünmede şeker tanecikleri su tanecikleri arasına dağılır; şekerin de suyun da tanecik yapısı değişmez ve şeker buharlaştırmayla geri alınabilir, bu nedenle fiziksel değişimdir. Şekerin gözden kaybolmasını yeni madde oluşumu sanmak Eda'nın düştüğü yanılgıdır.
Kolay
3Mutfakta annesine yardım eden Elif, gün içinde gördüğü olayları not ediyor: Kızartılan ekmek karardı, bekleyen süt ekşidi, tavadaki tereyağı ısıtılınca eridi, kesilen elma havada karardı. Elif'in notlarındaki olaylardan hangisi fiziksel değişimdir?
- A) Tereyağının ısıtılınca erimesi
- B) Ekmeğin kızartılınca kararması
- C) Sütün bekleyince ekşimesi
- D) Kesilen elmanın havada kararması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tereyağının ısıtılınca erimesi
Tereyağı eridiğinde yalnızca hâli değişir, yeni bir madde oluşmaz; bu fiziksel değişimdir. Ekmeğin kızarması, sütün ekşimesi ve elmanın kararmasında ise yeni maddeler oluşur. Isıtma içeren her olayı kimyasal sanmak yanılgıdır; önemli olan yeni bir madde oluşup oluşmadığıdır.
Kolay
4Bir fırında sabahtan itibaren şu işler yapılıyor: Un elekten geçiriliyor, cevizler bıçakla doğranıyor, tereyağı ocakta eritiliyor ve maya katılan hamur bir süre bekletiliyor. Bekleyen hamurun kabardığı ve ekşimsi bir koku yaydığı görülüyor. Fırında yapılan işlerden hangisi kimyasal bir değişimdir?
- A) Hamurun mayalanıp kabarması
- B) Unun elekten geçirilmesi
- C) Cevizlerin bıçakla doğranması
- D) Tereyağının ocakta eritilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hamurun mayalanıp kabarması
Mayalanmada mayalar hamurdaki şekeri kullanarak karbondioksit gazı ve yeni maddeler oluşturur; hamurun kabarması ve koku değişimi bunun belirtisidir, bu kimyasal değişimdir. Tereyağının erimesi yalnızca hâl değişimidir; ısı kullanıldığı için kimyasal sanılabilir ama yeni madde oluşmaz.
Kolay
5Emre, salata yapmak için havucu rendeliyor. Rendelenen havucun rengi, kokusu ve tadı değişmiyor; yalnızca küçük parçalar hâline geliyor. Havucun rendelenmesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Kimyasal değişimdir; yeni bir madde oluşmuştur.
- B) Fiziksel değişimdir; tanecik yapısı değişmiştir.
- C) Kimyasal değişimdir; havucun kütlesi yok olmuştur.
- D) Fiziksel değişimdir; yalnızca şekli değişmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel değişimdir; yalnızca şekli değişmiştir.
Rendelenen havucun yalnızca şekli değişir, iç yapısı aynı kalır; bu fiziksel değişimdir. Tanecik yapısının değişmesi kimyasal değişimin özelliğidir.
Kolay
6Elif'in babaannesi ılık sütün içine bir kaşık yoğurt ekleyip kabı bir gece bekletiyor. Sabah sütün koyulaştığını, tadının ekşimsi olduğunu ve yoğurda dönüştüğünü görüyor. Sütün yoğurda dönüşmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Fiziksel değişim
- C) Hâl değişimi
- D) Çözünme olayı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kimyasal değişim
Sütten yoğurt yapılırken tadı değişen yeni bir madde oluşur; bu kimyasal değişimdir. Hâl değişimi ise fiziksel değişimdir.
Kolay
7Kâğıttan uçak yapan Emre, kâğıdı katladığında kâğıdın özelliklerinin değişmediğini görüyor. Aynı kâğıt yandığında ise kül ve duman oluşuyor. Kâğıdın yanmasını kimyasal değişim yapan durum hangisidir?
- A) Kâğıdın şeklinin değişmesi
- B) Kâğıdın küçük parçalara ayrılması
- C) Kül ve duman gibi yeni maddelerin oluşması
- D) Kâğıdın hacminin küçülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kül ve duman gibi yeni maddelerin oluşması
Kimyasal değişimde maddenin iç yapısı değişir ve yeni maddeler oluşur; kâğıt yanınca kül ve duman oluşur. Yalnızca şekil ya da hacim değişimi fiziksel değişimdir.
Kolay
8Öğretmen tahtaya üç grup olay yazıyor ve yalnızca kimyasal değişimlerden oluşan grubu bulmalarını istiyor. Aşağıdaki gruplardan hangisi yalnızca kimyasal değişimlerden oluşur?
- A) Yaprağın sararması, yemeğin ekşimesi, hamurun mayalanması
- B) Ekmeğin dilimlenmesi, suyun donması, odunun yanması
- C) Kolonyanın buharlaşması, elmanın çürümesi, cevizin kırılması
- D) Buğdayın un olması, tuzun suda çözünmesi, etin pişmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yaprağın sararması, yemeğin ekşimesi, hamurun mayalanması
Yaprağın sararması, yemeğin ekşimesi ve hamurun mayalanması kimyasal değişimdir. Diğer gruplarda dilimleme, donma, buharlaşma, kırılma ve çözünme gibi fiziksel değişimler de vardır.
Kolay
9Ayşe, bir paket lastiğini iki parmağıyla gererek uzatıyor. Lastiği bıraktığında lastik eski boyuna dönüyor. Lastik gerildiğinde lastiğin hangi özelliği değişmiştir?
- A) Kokusu
- B) Tadı
- C) Tanecik yapısı
- D) Uzunluğu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Uzunluğu
Paket lastiğinin uzaması fiziksel değişimdir; bu değişimde lastiğin uzunluğu değişir. Koku ve tat kimyasal özelliklerdir ve bu olayda değişmez.
Kolay
10Zeynep, origami dersinde makas ve yapıştırıcı kullanmadan bir kâğıdı katlayarak kuğu şekli yapıyor. Kâğıdın rengi, kalınlığı ve dokusu ilk hâliyle aynı kalıyor. Kâğıdın kuğu şekline getirilmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Hem fiziksel hem kimyasal değişim
- C) Fiziksel değişim
- D) Kimyasal tepkime
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fiziksel değişim
Kâğıt katlandığında yalnızca şekli değişir, kâğıt yine kâğıttır; bu fiziksel değişimdir. Kimyasal değişimde yeni bir madde oluşur.
Kolay
11Mehmet ve babası piknikte mangalda köfte pişiriyor. Pişen köftelerin rengi, kokusu ve tadı çiğ köftelerden farklı oluyor. Köftelerin pişmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Fiziksel değişim
- C) Hâl değişimi
- D) Çözünme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kimyasal değişim
Pişme sırasında etin iç yapısı ısı etkisiyle değişir; renk, koku ve tat değişir. Bu nedenle etin pişmesi kimyasal değişimdir.
Kolay
12Kahvaltı hazırlayan Yusuf, portakalları ikiye kesip sıkacakla suyunu çıkarıyor. Portakal suyunun sıkılması hangi tür değişime örnektir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Fiziksel değişim
- C) Yanma olayı
- D) Mayalanma olayı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fiziksel değişim
Portakal suyunun sıkılmasında yeni bir madde oluşmaz, portakalın içindeki su dışarı alınır; bu fiziksel değişimdir.
Kolay
13Bir marangoz atölyesinde tahtalar rendelendikçe yere ince talaşlar dökülüyor. Talaşlar da tahtayla aynı ağaç türünden oluşuyor. Tahtanın talaş hâline gelmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Çürüme
- C) Fiziksel değişim
- D) Mayalanma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fiziksel değişim
Tahta talaş hâline geldiğinde yalnızca şekli ve büyüklüğü değişir, madde yine odundur; bu fiziksel değişimdir.
Kolay
14Can, ekmek dolabında unutulan bir dilim ekmeğin birkaç gün sonra üzerinde yeşilimsi lekeler oluştuğunu ve kötü koktuğunu görüyor. Ekmeğin küflenmesi hangi tür değişimdir?
- A) Fiziksel değişim
- B) Kimyasal değişim
- C) Hâl değişimi
- D) Şekil değişimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kimyasal değişim
Küflenen ekmekte yeni maddeler oluşur ve koku değişir; bu kimyasal değişimdir. Şekil ve hâl değişimleri fiziksel değişimdir.
Kolay
15Defne, yıkanan çamaşırları güneşli bir günde balkona asıyor. Birkaç saat sonra çamaşırların üzerindeki su damlacıkları buharlaşıyor ve çamaşırlar kuruyor. Çamaşırların kuruması sırasında suda gerçekleşen değişim hangisidir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Yanma
- C) Paslanma
- D) Fiziksel değişim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel değişim
Çamaşırlar kururken su buharlaşır; buharlaşma bir hâl değişimidir ve hâl değişimleri fiziksel değişimdir.
Kolay
16Bir cam ustası eriyik hâldeki camın içine üfleme çubuğuyla hava aktarıyor ve camı şişirerek bir vazo şekli veriyor. Eriyik camın vazo şekline getirilmesi hangi tür değişimdir?
- A) Kimyasal değişim
- B) Fiziksel değişim
- C) Yanma
- D) Çürüme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fiziksel değişim
Cama yalnızca yeni bir şekil verilir; camın iç yapısı değişmez. Bu nedenle camın şekillendirilmesi fiziksel değişimdir.
Kolay
17Dolaba konan katı naftalin topakları, haftalar içinde sıvılaşmadan doğrudan gaz hâline geçerek küçülüyor ve dolapta naftalin kokusu duyuluyor. Dolabın havasına karışan gaz da naftalindir. Naftalinde gerçekleşen bu değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Koku duyulduğu için kimyasal değişimdir.
- B) Yalnızca hâl değiştiği için fiziksel değişimdir.
- C) Madde yok olduğu için kimyasal değişimdir.
- D) Yeni bir gaz oluştuğu için kimyasal değişimdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yalnızca hâl değiştiği için fiziksel değişimdir.
Naftalin katı hâlden gaz hâline geçmiştir; gaz hâlindeki madde de naftalindir. Hâl değişimlerinde yeni madde oluşmadığı için bu bir fiziksel değişimdir. Kokunun duyulması yeni bir maddenin oluştuğunu değil, naftalin taneciklerinin havaya karıştığını gösterir; madde yok da olmamıştır.
Kolay
18Çorba hazırlayan Deniz, tencerede tereyağını eritiyor; ardından çorbaya attığı tuzun suda çözünerek gözden kaybolduğunu görüyor. Tereyağının erimesi ile tuzun çözünmesinin ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İkisinde de madde hâl değiştirir.
- B) İkisinde de yeni bir madde oluşur.
- C) İkisinde de maddenin kimliği aynı kalır.
- D) İkisinde de madde ısı vererek değişir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İkisinde de maddenin kimliği aynı kalır.
Erime bir hâl değişimidir; çözünmede ise tuzun tanecikleri suyun taneciklerinin arasına dağılır. İki olayda da tanecik yapısı değişmez, yeni madde oluşmaz; ikisi de fiziksel değişimdir. Çözünme bir hâl değişimi değildir; tereyağı ise ısı vererek değil, ısı alarak erir.
Orta
19Bir öğrenci tavada toz şekeri ısıtıyor ve şekerin kahverengiye dönüp karamel kokusu yaydığını gözlüyor. Aynı gün pencere önüne koyduğu bir kâsedeki buzun güneşte eriyerek suya dönüştüğünü görüyor. Bu gözlemlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İki olay da yeni madde oluştuğu için kimyasal değişimdir.
- B) Şekerin ısıtılması fiziksel, buzun erimesi kimyasal değişimdir.
- C) Şekerin ısıtılması kimyasal, buzun erimesi fiziksel değişimdir.
- D) İki olay da yalnızca hâl değişimi olduğu için fizikseldir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şekerin ısıtılması kimyasal, buzun erimesi fiziksel değişimdir.
Isıtılan şekerin renginin ve kokusunun değişmesi yeni maddeler oluştuğunu gösterir; bu kimyasal değişimdir. Buzun erimesi ise bir hâl değişimidir, su tanecikleri değişmez; fiziksel değişimdir. Şekerin de yalnızca eridiğini düşünen öğrenci iki olayı da fiziksel sanır.
Orta
20Kış günü dondurucuya konan sudan buz elde ediliyor; buz da su moleküllerinden oluşuyor. Aynı gün sobada yakılan odun ise kül, karbondioksit ve su buharı gibi maddelere dönüşüyor. Bu iki olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İki olayda da tanecikler aynı kalır.
- B) Donmada tanecikler aynı kalır, yanmada yeni tanecikler oluşur.
- C) İki olayda da yeni tanecikler oluşur.
- D) Donmada yeni tanecikler oluşur, yanmada oluşmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Donmada tanecikler aynı kalır, yanmada yeni tanecikler oluşur.
Donma fiziksel değişimdir; su molekülleri değişmez, yalnızca daha düzenli dizilir. Yanma kimyasal değişimdir; atomlar yeniden düzenlenir ve kül, karbondioksit gibi yeni tanecikler oluşur. Buzun sudan farklı göründüğü için yeni bir madde olduğunu sanmak yanılgıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.