8. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Endüstri
Türkiye'de Kimya Endüstrisi
- kimya endüstrisi
- ithalat
- ihracat
- kimyager
- kimya mühendisi
- kimya teknisyeni
- istihdam
Türkiye'de kimya endüstrisi nasıl gelişmiştir?
Türkiye'de kimya endüstrisi, Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren gelişmiş ve bugün üretim ile dış satımda önemli sektörlerden biri hâline gelmiştir. Kimya endüstrisi ham maddeleri kimyasal işlemlerden geçirerek ilaç, boya, deterjan, plastik, gübre ve cam gibi ürünlere dönüştürür; beslenme, barınma ve sağlık gibi temel alanlara ham madde sağlar. Başka ülkeden ürün almaya ithalat, başka ülkelere ürün satmaya ihracat denir. Yerli üretim arttıkça ithalat azalır, ihracat ve istihdam artar; ülkeye giren dövizin bir kısmı kimyasal ürünlerin ihracatıyla elde edilir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB ve TÜBİTAK gibi kurumlar ile sivil toplum kuruluşları sektörün gelişimini destekler. Kimyager, kimya mühendisi, eczacı ve kimya teknisyeni bu alandaki mesleklerdir. Kimya endüstrisinin çevreye duyarlı olması gerekir; fabrika atıkları arıtılmadan doğaya bırakılmamalıdır.
Türkiye'de Kimya Endüstrisi: konu anlatımı ve özeti
Kullandığın ilaçlardan boyalara, temizlik ürünlerinden gübrelere kadar pek çok ürün kimya endüstrisinde üretilir. Bu konu Türkiye'de kimya endüstrisinin gelişimini, ülke ekonomisine katkısını ve bu alandaki meslekleri anlatır.
- Kimya endüstrisi, ham maddeleri kimyasal işlemlerden geçirerek ilaç, boya, deterjan, plastik, gübre ve cam gibi ürünlere dönüştürür.
- Türkiye'de kimya endüstrisi Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren gelişmiş, bugün üretim ve dış satımda önemli sektörlerden biri olmuştur.
- Başka ülkeden ürün almaya ithalat, başka ülkelere ürün satmaya ihracat denir. Yerli üretim arttıkça ithalat azalır, ihracat ve istihdam artar.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB ve TÜBİTAK gibi kurumlar ile sivil toplum kuruluşları sektörün gelişimine destek olur.
- Bu alandaki meslekler arasında kimyager, kimya mühendisi, eczacı ve tesislerin bakım ve onarımını yapan kimya teknisyeni bulunur.
- Teknolojik gelişmeler bazı meslekleri ortadan kaldırırken yeni meslek dallarının doğmasına yol açar.
Unutma: Kimya endüstrisi çevreye duyarlı olmalıdır; fabrika atıkları arıtılmadan doğaya bırakılmamalıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Kimya endüstrisinin hayatındaki yerini görmek için bir gününü ürünler üzerinden izle:
- Sabah: Diş macunu, sabun, şampuan.
- Okulda: Kalem, boya, plastik dosya, defterin kâğıdı.
- Akşam: Temizlik deterjanı, ilaç, sofradaki sebzelerin yetiştirilmesinde kullanılan gübre.
Bu ürünlerin hepsi ham maddelerin kimyasal işlemlerden geçirilmesiyle üretilir.
Kavramları ayır:
- İthalat: Başka ülkeden ürün almak.
- İhracat: Başka ülkeye ürün satmak.
- Yerli üretim arttıkça ithalat azalır; ihracat ve iş imkânı artar.
Sık yapılan hata: "Kimyager ile kimya mühendisi aynı işi yapar." Doğrusu: Kimyager maddelerin yapısını ve tepkimelerini laboratuvarda inceler; kimya mühendisi bu bilgiyi fabrikada büyük ölçekli üretime dönüştürür.
Derinleş
Evinde kullanılan beş kimyasal ürünün (deterjan, ilaç, boya gibi) ambalajından üretim yerini incele ve yerli ya da ithal olanları belirle. Seçtiğin bir ürünün ham maddeden rafa gelene kadar geçtiği aşamaları bir akış şemasıyla göster. Bu üretimin çevreye olası etkilerini ve bir fabrikanın bu etkileri azaltmak için alabileceği önlemleri tartış.
Bu konuda neler var?
- Türkiye'de Kimya Endüstrisinin Gelişimi
- Kimya Endüstrisindeki Meslek Dalları
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sınıfça yapılan bir gezide öğrenciler bir balıkçı limanını, bir buğday tarlasını, bir orman deposunu ve bir organize sanayi bölgesini ziyaret ediyor. Rehber, bu yerlerden yalnızca birinde ham maddelerin kimyasal tepkimelerle bambaşka ürünlere dönüştürüldüğünü söylüyor. Gezide görülen ürünlerden hangisi kimya endüstrisinin ürünüdür?
- A) Taze balık
- B) Buğday
- C) Sentetik boya
- D) Kuru odun
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sentetik boya
Sentetik boya, ham maddelerin fabrikalarda kimyasal tepkimelerle işlenmesiyle üretilir. Kuru odun da kesilip kurutularak işlenmiş gibi görünür; ancak bu işlem fiziksel bir değişimdir, odun kimya endüstrisi ürünü sayılmaz.
Kolay
2Meslek tanıtım gününde okula gelen Ahmet Bey işini şöyle anlatıyor: "Fabrikamızdaki kimyasal tesislerin bakımını ve onarımını yapıyorum. Mühendislerimizin ve kimyagerlerimizin denetiminde üretim öncesi hazırlıkları yürütüyorum." Ahmet Bey'in mesleği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kimyager
- B) Kimya mühendisi
- C) Metalurji mühendisi
- D) Kimya teknisyeni
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kimya teknisyeni
Tesislerin bakım ve onarımını yapan, kimyasal işlemlerin hazırlığını kimya mühendisi ve kimyagerlerin denetiminde yürüten meslek kimya teknisyenliğidir. Ahmet Bey'in kimyager olmadığını, onların denetiminde çalıştığını söylemesi gösterir; kimyager yeni maddeleri tasarlayıp geliştirir.
Kolay
3Bursa'daki bir boya fabrikası, ürettiği boyaların bir kısmını Almanya ve Irak'taki firmalara satıyor. Bu satışlar sayesinde ülkeye döviz giriyor ve fabrika yeni işçiler alıyor. Fabrikanın boyaları başka ülkelere satması ekonomide hangi adla anılır?
- A) İthalat
- B) İhracat
- C) İstihdam
- D) Tüketim
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İhracat
Bir ülkede üretilen ürünlerin başka ülkelere satılmasına ihracat denir; ülkeye döviz girişi sağlar. Fabrikanın yeni işçi alması istihdamdır; metinde geçse de sorulan satış işlemi değil, onun bir sonucudur.
Kolay
4Plastik poşetten sentetik kumaşa, boyadan deterjana kadar pek çok ürün Türkiye'deki kimya fabrikalarında üretiliyor. Bir öğrenci bu ürünlerin ham maddelerini araştırınca, çoğunun rafinerilerde işlenen ve büyük kısmı yurt dışından alınan bir kaynağa dayandığını öğreniyor. Türkiye'de kimya endüstrisinin ana ham maddesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Petrolden elde edilen ürünler
- B) Ormandan elde edilen ürünler
- C) Hayvanlardan elde edilen ürünler
- D) Denizden elde edilen ürünler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Petrolden elde edilen ürünler
Plastik, sentetik elyaf, boya ve deterjanların temel ham maddeleri rafinerilerde işlenen petrolden elde edilir; Türkiye petrolün büyük kısmını ithal eder. Orman ürünleri kâğıt gibi bazı sanayi dallarında kullanılsa da kimya endüstrisinin ana ham maddesi değildir.
Kolay
5Gaziantep'teki bir deterjan fabrikası, ürettiği deterjanların bir bölümünü komşu ülkelerdeki marketlere satıyor. Fabrikanın ürünlerini başka ülkelere satması hangi kavramla ifade edilir?
- A) İthalat
- B) İstihdam
- C) İhracat
- D) Hibe
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İhracat
Bir ülkede üretilen ürünün başka ülkelere satılmasına ihracat denir. İthalat ise başka ülkeden ürün almaktır.
Kolay
6Kimya endüstrisi, ham maddeleri kimyasal işlemlerden geçirerek yeni ürünlere dönüştürür. Bir öğrenci bu endüstrinin ürünlerinden oluşan bir liste hazırlamak istiyor. Aşağıdaki gruplardan hangisi kimya endüstrisinin ürünlerinden oluşur?
- A) İlaç, boya, gübre
- B) Taze meyve, çiğ süt, odun
- C) Kum, çakıl, deniz suyu
- D) Pamuk, yün, taze sebze
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İlaç, boya, gübre
İlaç, boya ve gübre ham maddelerin kimyasal işlemlerden geçirilmesiyle üretilir. Diğer gruplardaki maddeler doğadan doğrudan elde edilen ürünlerdir.
Kolay
7Bir ilaç fabrikası, üretimde kullandığı bazı kimyasal ham maddeleri Almanya'daki bir firmadan satın alıyor. Bir ülkenin başka bir ülkeden ürün satın almasına ne ad verilir?
- A) İhracat
- B) İthalat
- C) İstihdam
- D) Teşvik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İthalat
Bir ülkenin başka bir ülkeden ürün almasına ithalat, başka ülkelere ürün satmasına ise ihracat denir.
Kolay
820. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nde kimya alanında yalnızca birkaç tesis bulunuyordu. Bu tesislerde üretilen ürünler hangileriydi?
- A) Plastik ve sentetik iplik
- B) Sabun ve temizlik malzemeleri
- C) Petrokimya ürünleri ve gübre
- D) Bilgisayar parçaları ve ilaç
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sabun ve temizlik malzemeleri
20. yüzyılın başlarında yalnızca sabun ve temizlik malzemesi gibi ürünler üreten birkaç tesis vardı. Petrokimya ve gübre yatırımları çok daha sonra yapıldı.
Kolay
9Bir öğrenci, Türkiye'de kimya endüstrisi firmalarının en çok hangi illerde faaliyet gösterdiğini araştırıyor. Aşağıdaki gruplardan hangisi kimya firmalarının yoğun olduğu illerdendir?
- A) Ardahan, Bayburt, Tunceli
- B) Kilis, Bartın, Artvin
- C) Sinop, Hakkâri, Iğdır
- D) İstanbul, Kocaeli, İzmir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İstanbul, Kocaeli, İzmir
Kimya endüstrisi firmalarının büyük bölümü İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Adana, Gaziantep ve Ankara'da faaliyet gösterir.
Kolay
10Kimya endüstrisi beslenme, barınma ve sağlık gibi temel gereksinim alanlarının yanı sıra yüksek teknoloji gerektiren alanlara da ham madde sağlar. Aşağıdakilerden hangisi kimya endüstrisinin ham madde sağladığı yüksek teknoloji alanlarından biridir?
- A) Hayvancılık
- B) Balıkçılık
- C) Biyoteknoloji
- D) El dokumacılığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biyoteknoloji
Kimya endüstrisi bilgisayar, telekomünikasyon ve biyoteknoloji gibi yüksek teknoloji gerektiren alanlara ham madde sağlar.
Kolay
11Okulda sağlıklı yaşam haftasında bir sivil toplum kuruluşunun gönüllüleri, öğrencilere sigara ve alkol gibi zararlı alışkanlıkların zararlarını anlatıyor. Bu çalışmayı yapan kuruluş hangisi olabilir?
- A) Yeşilay
- B) TEMA Vakfı
- C) Deniz Temiz Derneği
- D) Türkiye Plastik Sanayicileri Vakfı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yeşilay
Yeşilay, insanları sigara ve alkol gibi zararlı alışkanlıklara karşı bilinçlendiren bir sivil toplum kuruluşudur.
Kolay
12Bir köyde yağmurlar nedeniyle tarla toprağının akıp gitmesi sorun oluyor. Köylüler, bu konuda çalışan bir sivil toplum kuruluşuyla birlikte ağaçlandırma yapıyor. Köylülerin birlikte çalıştığı kuruluş hangisi olabilir?
- A) Yeşilay
- B) Türkiye İlaç Sanayi Derneği
- C) TEMA Vakfı
- D) Türkiye Kimya Derneği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) TEMA Vakfı
TEMA Vakfı erozyonla mücadele etmek için faaliyet gösteren bir sivil toplum kuruluşudur. Yeşilay ise zararlı alışkanlıklara karşı bilinçlendirme yapar.
Kolay
13Ülkemizde kimya endüstrisi geliştikçe bu alanda iş bulan ve çalışan insan sayısı her yıl artmaktadır. İnsanların bir işte çalıştırılmasını ifade eden kavram hangisidir?
- A) İthalat
- B) İhracat
- C) Erozyon
- D) İstihdam
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İstihdam
İnsanlara iş sağlanması ve bir işte çalıştırılmaları istihdam olarak adlandırılır. Kimya endüstrisi geliştikçe istihdam artar.
Kolay
14Kimya alanında yeni bir ürün geliştirmek isteyen bir işletme, hazırladığı projeyi bir kuruma sunuyor ve projesi kabul edilince hibe desteği alıyor. Bu işletmenin başvurduğu kurum aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) TEMA Vakfı
- B) Yeşilay
- C) Deniz Temiz Derneği
- D) TÜBİTAK
Cevabı göster
Doğru cevap: D) TÜBİTAK
TÜBİTAK, KOSGEB ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kimya işletmelerine destek veren kurumlardır. TEMA, Yeşilay ve Deniz Temiz Derneği farklı alanlarda çalışan sivil toplum kuruluşlarıdır.
Kolay
15Petrolü işleyerek tekstil, ambalaj, ilaç ve boya fabrikalarının ham madde ihtiyacını karşılayan büyük kuruluşlardan birinin açık adı “Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi”dir. Bu kuruluşun kısa adı hangisidir?
- A) TÜPRAŞ
- B) KOSGEB
- C) TÜBİTAK
- D) TEMA
Cevabı göster
Doğru cevap: A) TÜPRAŞ
Türkiye Petrol Rafinerileri Anonim Şirketi kısaca TÜPRAŞ olarak bilinir ve kimya endüstrisine ham madde sağlar.
Kolay
16Mahalledeki bir meslek sahibi, doktorun yazdığı ilaçları hastalara veriyor ve ilaçların nasıl kullanılacağını anlatıyor. Bu meslek de kimya ile yakından ilgilidir. Bu meslek hangisidir?
- A) Kimya teknisyeni
- B) Eczacı
- C) İnşaat mühendisi
- D) Matbaacı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eczacı
İlaçlarla ilgili çalışan ve hastalara kullanım bilgisi veren meslek eczacılıktır; eczacılık kimya temelli mesleklerdendir.
Kolay
17Bir ambalaj fabrikasının yöneticisi, üretimde kullanacağı ham maddeleri ülke içinden sağlamak istiyor ve kimya endüstrisindeki işletmelerin ham madde ihtiyacını karşılayan kuruluşları araştırıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu tür kuruluşlardan biridir?
- A) KOSGEB
- B) TÜBİTAK
- C) PETKİM
- D) TEMA Vakfı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) PETKİM
PETKİM, MKE, GÜBRETAŞ ve TÜPRAŞ; tekstil, ambalaj, ilaç ve boya fabrikalarının ham madde ihtiyacını karşılayan kuruluşlardandır. KOSGEB ve TÜBİTAK işletmelere proje ve hibe desteği veren kurumlardır; TEMA Vakfı ise erozyonla mücadele eden bir sivil toplum kuruluşudur.
Kolay
18Bir deterjan fabrikası bir yılda 800 ton deterjan üretiyor. Bunun 550 tonu ülke içindeki marketlerde satılıyor, kalanının tamamı başka ülkelerdeki firmalara satılıyor. Buna göre fabrikanın bir yıllık ihracatı kaç tondur?
- A) 250 ton
- B) 550 ton
- C) 800 ton
- D) 1350 ton
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 250 ton
Bir ülkede üretilen ürünün başka ülkelere satılmasına ihracat denir. Fabrikanın ürettiği 800 tonun 550 tonu ülke içinde tüketildiğine göre ihracat 800 − 550 = 250 tondur. 550 ton ülke içinde satılan miktar, 800 ton ise toplam üretimdir.
Orta
19Bir ilaç firmasında çalışan Leyla Hanım, laboratuvarda yeni bir öksürük şurubunun formülünü geliştiriyor. Aynı firmadaki Tolga Bey ise bu şurubun fabrikada büyük miktarlarda, güvenli ve ekonomik biçimde üretilmesi için üretim hattını tasarlıyor. Leyla Hanım ve Tolga Bey'in meslekleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Kimya mühendisi – kimyager
- B) Kimyager – kimya mühendisi
- C) Kimya teknisyeni – kimyager
- D) Kimyager – kimya teknisyeni
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kimyager – kimya mühendisi
Kimyager yeni maddeleri tasarlayıp geliştirir; kimya mühendisi ise bu maddelerin büyük ölçekte, güvenli ve ekonomik üretim süreçlerini tasarlar. İki mesleğin görevlerini yer değiştirmek, "mühendis tasarlar" genellemesinden kaynaklanan yaygın bir yanılgıdır.
Orta
20Kimya sektöründe faaliyet gösteren özel şirketlerin sahipleri, sektörün sorunlarını çözmek ve ortak çıkarlarını korumak için gönüllü olarak bir araya gelip bir örgüt kuruyor. Bu örgüt devlete bağlı değildir ve üyelik isteğe bağlıdır. Aşağıdakilerden hangisi bu tanıma uyan bir kuruluştur?
- A) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- B) KOSGEB
- C) Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği
- D) TÜBİTAK
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği
Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği, kimya sanayicilerinin gönüllü olarak kurduğu bir sivil toplum kuruluşudur. KOSGEB ve TÜBİTAK da sanayiyi destekledikleri için çekici görünür; ancak ikisi de devlete bağlı kamu kurumlarıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.