8. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Endüstri

Maddenin Isı ile Etkileşimi

ısı
sıcaklık
öz ısı
hâl değişimi
erime
buharlaşma
ısınma eğrisi
kırağılaşma

Öz ısı nedir, maddelerin ısınması neye bağlıdır?

Öz ısı, 1 g saf maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısıdır ve saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Bir maddenin sıcaklık değişimi aldığı ısı miktarına, kütlesine ve maddenin cinsine bağlıdır; eşit ısı verilen sulardan kütlesi az olanın sıcaklığı daha çok artar. Öz ısının birimi cal/g°C ya da J/g°C'tur ve öz ısısı küçük olan madde daha çabuk ısınıp soğur. Suyun öz ısısı 1 cal/g°C olduğundan 50 g suyun sıcaklığını 20 °C artırmak için 50 × 1 × 20 = 1000 cal ısı gerekir. Erime, buharlaşma ve süblimleşme ısı alarak; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek gerçekleşir. Saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır, bu yüzden ısınma eğrisinde yatay çizgi görülür. Bu yatay çizgi maddenin ısı almadığını değil, hâl değiştirdiği için sıcaklığının sabit kaldığını gösterir.

Maddenin Isı ile Etkileşimi: konu anlatımı ve özeti

Aynı güneşin altında kumun denizden çabuk ısınması maddelerin ısıya farklı tepki vermesinden kaynaklanır. Bu konu ısınmanın bağlı olduğu etkenleri, öz ısıyı ve hâl değişimlerini anlatır.

Bir maddenin sıcaklık değişimi; aldığı ısı miktarına, kütlesine ve maddenin cinsine bağlıdır. Eşit ısı verilen sulardan kütlesi az olanın sıcaklığı daha çok artar.
Öz ısı, 1 g saf maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısıdır; birimi cal/g°C ya da J/g°C'tur. Öz ısı saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
Öz ısısı küçük olan madde daha çabuk ısınır ve soğur. Örnek: suyun öz ısısı 1 cal/g°C'tur; 50 g suyun sıcaklığını 20 °C artırmak için 50 × 1 × 20 = 1000 cal ısı gerekir.
Hâl değişimleri: erime, buharlaşma ve süblimleşme ısı alarak; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek gerçekleşir.
Saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır; alınan ısı tanecikler arasındaki boşluğu artırmaya harcanır. Isınma ve soğuma eğrilerinde bu kısımlar yatay çizgiyle gösterilir.
Isınma eğrisi: hâl değişimi sırasında (yatay kısımlar) madde ısı almaya devam eder ama sıcaklığı sabit kalır
Terimizin buharlaşırken bizi serinletmesi ve kış sabahlarında çimenlerde kırağı oluşması günlük hayattaki örneklerdir.

Unutma: Grafikteki yatay çizgi maddenin ısı almadığını değil, hâl değiştirdiği için sıcaklığının sabit kaldığını gösterir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir maddenin ne kadar ısınacağını üç şey belirler: aldığı ısı, kütlesi ve cinsi.

Aldığı ısı: Daha çok ısı alan madde daha çok ısınır.
Kütlesi: Aynı ısıyı alan az su, çok sudan daha hızlı ısınır.
Cinsi (öz ısı): Öz ısısı küçük olan madde çabuk ısınır, çabuk soğur.

Hesap örneği: Suyun öz ısısı 1 cal/g°C'tur. 200 g suyun sıcaklığını 5 °C artırmak için 200 × 1 × 5 = 1000 cal ısı gerekir.

Günlük hayattan: Yazın plajda kum ayaklarını yakarken deniz suyu serindir; kumun öz ısısı sudan küçük olduğu için kum daha çabuk ısınır.

Sık yapılan hata: "Kaynayan suya ısı vermeye devam edersem sıcaklığı artmaya devam eder." Doğrusu: Saf su kaynarken sıcaklığı sabit kalır; verilen ısı hâl değişimi için kullanılır.

Derinleş

Türkiye'de kıyı kentleri ile iç bölgelerdeki kentlerin yaz ve kış sıcaklık farklarını karşılaştır (örneğin İzmir ile Konya). Kıyı kentlerinde yıllık sıcaklık farkının neden daha az olduğunu suyun öz ısısıyla açıkla. Bu bilgiyi kullanarak, sıcak bir iklimde serin kalacak bir ev için hangi malzemeleri seçeceğini gerekçeleriyle öner.

Bu konuda neler var?

Isınmanın Bağlı Olduğu Faktörler
Hâl Değişimi
Hâl Değişim Grafikleri
Günlük Yaşamda Meydana Gelen Hâl Değişimleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Berk, eşit kütledeki su ve kumu güneşte aynı süre bekletiyor ve kumun sudan çok daha fazla ısındığını görüyor. Öğretmeni farkın, bu maddelerin 1 g'ının sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı miktarının farklı olmasından kaynaklandığını açıklıyor. Öğretmenin sözünü ettiği, maddeler için ayırt edici olan bu niceliğe ne ad verilir?
- A) Sıcaklık
- B) Öz ısı
- C) Erime ısısı
- D) Kaynama noktası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öz ısı
1 g saf maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı miktarına öz ısı denir; suyun öz ısısı kumunkinden büyük olduğu için su daha az ısınır. Sıcaklık ise maddenin ne kadar sıcak olduğunu gösteren ölçülebilir bir büyüklüktür; maddeyi ayırt etmez ve ısı ile aynı şey değildir.
Kolay
2Kasım ayında erken kalkan Mine, gece hiç yağış olmadığı hâlde bahçedeki çimenlerin üzerinin ince, beyaz buz kristalleriyle kaplandığını görüyor. Öğretmeni bu kristallerin, havadaki su buharından sıvı hâle geçmeden oluştuğunu söylüyor. Çimenlerin üzerinde gerçekleşen hâl değişimine ne ad verilir?
- A) Süblimleşme
- B) Erime
- C) Kırağılaşma
- D) Buharlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kırağılaşma
Gaz hâldeki su buharının ısı vererek sıvı olmadan doğrudan katıya dönüşmesine kırağılaşma denir. Süblimleşme bunun tersidir; katının doğrudan gaza dönüşmesidir. İki olay da sıvı hâli atladığı için sık karıştırılır.
Kolay
3Gamze, yağmurdan sonra okul bahçesindeki su birikintilerinin öğleden sonra kuruduğunu, buz kalıbındaki suyun dondurucuda katılaştığını ve soğuk bardağın dış yüzeyinde su damlacıkları oluştuğunu gözlüyor. Kışın araba camlarında kırağı gördüğünü de hatırlıyor. Aşağıdaki hâl değişimlerinden hangisi madde ısı alarak gerçekleşir?
- A) Donma
- B) Yoğunlaşma
- C) Kırağılaşma
- D) Buharlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Buharlaşma
Birikintideki suyun buharlaşabilmesi için ısı alması gerekir; güneşli öğleden sonra su bu ısıyı alarak gaz hâline geçer. Donma, yoğunlaşma ve kırağılaşmada ise madde çevresine ısı verir; yoğunlaşmanın soğuk bardakta görülmesi, onun ısı alarak gerçekleştiği yanılgısına yol açabilir.
Kolay
4Sinan, bir beherdeki buz parçalarını ocakta ısıtırken her dakika termometreyle sıcaklığı ölçüyor. Buzun tamamı eriyene kadar ocak açık kalıyor ve beher ısı almayı sürdürüyor. Buz erirken termometrede okunan sıcaklık için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Sabit kalır.
- B) Sürekli artar.
- C) Sürekli azalır.
- D) Önce artar, sonra azalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sabit kalır.
Saf bir madde hâl değiştirirken aldığı ısı, tanecikler arasındaki çekim kuvvetlerini yenmek için harcanır; bu yüzden sıcaklık sabit kalır. Ocak sürekli ısı verdiği için sıcaklığın sürekli artacağını düşünmek, ısı ile sıcaklığı aynı şey sanmaktan kaynaklanır.
Kolay
5Yaz günü elinde dondurma tutan Emre, dondurmasının güneşte hızla eridiğini görüyor. Dondurma erirken çevresiyle nasıl bir ısı alışverişi yapar?
- A) Çevresine ısı verir.
- B) Hiç ısı alışverişi yapmaz.
- C) Çevresinden ısı alır.
- D) Önce ısı verir, sonra ısı alır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çevresinden ısı alır.
Erime, ısı alınarak gerçekleşen bir hâl değişimidir; dondurma eriyebilmek için çevresinden ısı alır.
Kolay
6Defne sıcak bir duştan sonra banyodaki aynanın buğulandığını ve üzerinde küçük su damlacıkları oluştuğunu görüyor. Aynanın üzerinde gerçekleşen hâl değişimi hangisidir?
- A) Yoğuşma
- B) Buharlaşma
- C) Erime
- D) Süblimleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yoğuşma
Havadaki su buharı soğuk ayna yüzeyine çarpınca ısı vererek sıvı hâle geçer; bu olay yoğuşmadır.
Kolay
7Bir ders kitabında demirin öz ısısının 0,46 olduğu yazıyor ancak birim yazılmamış. Bu değerin yanına yazılması gereken birim hangisidir?
- A) °C
- B) J
- C) g/°C
- D) J/g°C
Cevabı göster
Doğru cevap: D) J/g°C
Öz ısının birimi J/g°C ya da cal/g°C'tur. °C yalnızca sıcaklığın, J yalnızca enerjinin birimidir.
Kolay
8Bir tabloda suyun öz ısısı 4,18 J/g°C olarak verilmiştir. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
- A) 4,18 g suyun sıcaklığını 1 °C artırmak için 1 J ısı gerekir.
- B) 1 g su 4,18 °C'ta kaynamaya başlar.
- C) 1 g suyun sıcaklığını 1 °C artırmak için 4,18 J ısı gerekir.
- D) 1 g suyun sıcaklığını 4,18 °C artırmak için 1 J ısı gerekir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1 g suyun sıcaklığını 1 °C artırmak için 4,18 J ısı gerekir.
Öz ısı, 1 g maddenin sıcaklığını 1 °C artıran ısı miktarıdır. Suyun öz ısısının 4,18 J/g°C olması, 1 g su için 4,18 J gerektiğini gösterir.
Kolay
9Isıca yalıtılmış bir ortamda 90 °C sıcaklıktaki suyun içine 25 °C sıcaklıkta demir bilyeler bırakılıyor. Isı akışı hangi yönde gerçekleşir?
- A) Bilyelerden suya doğru
- B) Hem sudan bilyelere hem bilyelerden suya eşit
- C) Hiç ısı akışı olmaz
- D) Sudan bilyelere doğru
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sudan bilyelere doğru
Isı, sıcaklığı yüksek olan maddeden düşük olana doğru akar. Su daha sıcak olduğu için ısı sudan bilyelere, sıcaklıklar eşitlenene kadar akar.
Kolay
10Fen dersinde öğretmen, farklı maddelerin aynı miktarda ısıtıldığında sıcaklıklarının farklı arttığını anlatıyor ve maddeleri ayırt etmeye yarayan bir kavram tanımlıyor: “1 g saf maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısı miktarı.” Öğretmenin tanımladığı kavram hangisidir?
- A) Sıcaklık
- B) Öz ısı
- C) Erime noktası
- D) Kütle
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öz ısı
1 g saf maddenin sıcaklığını 1 °C artırmak için gereken ısıya öz ısı denir. Sıcaklık ise termometreyle ölçülen bir büyüklüktür.
Kolay
11Öğretmen, ısı alan bir maddenin sıcaklık değişimini etkileyen faktörleri tahtaya yazmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu faktörleri doğru olarak verir?
- A) Maddenin rengi, kokusu ve şekli
- B) Maddenin kütlesi, rengi ve kabın şekli
- C) Alınan ısı miktarı, maddenin kütlesi ve maddenin cinsi
- D) Maddenin tadı, şekli ve alınan ısı miktarı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alınan ısı miktarı, maddenin kütlesi ve maddenin cinsi
Bir maddenin sıcaklık değişimi aldığı ısı miktarına, kütlesine ve maddenin cinsine bağlıdır.
Kolay
12Kış gecesi bahçedeki kovada bulunan su donarak buza dönüşüyor. Su donarken çevresiyle nasıl bir ısı alışverişi yapar?
- A) Çevresinden ısı alır.
- B) Hiç ısı alışverişi yapmaz.
- C) Önce ısı alır, sonra ısı verir.
- D) Çevresine ısı verir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çevresine ısı verir.
Donma, ısı verilerek gerçekleşen bir hâl değişimidir. Donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek; erime, buharlaşma ve süblimleşme ısı alarak olur.
Kolay
13Yeni pişen patatesli gözleme, aynı anda pişen peynirli gözlemeye göre daha geç soğuyor. Bu durumun nedeni hangisidir?
- A) Patatesin öz ısısının peynirinkinden büyük olması
- B) Patatesin öz ısısının peynirinkinden küçük olması
- C) Peynirli gözlemenin daha uzun süre pişirilmesi
- D) Patatesin ısıyı hiç iletmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Patatesin öz ısısının peynirinkinden büyük olması
Öz ısısı büyük olan maddeler geç ısınır ve geç soğur. Patatesin öz ısısı peynirinkinden büyük olduğu için patatesli gözleme daha geç soğur.
Kolay
14Selin'in annesi dolaba koyduğu katı naftalin topaklarının haftalar içinde sıvılaşmadan küçüldüğünü ve dolapta naftalin kokusu oluştuğunu fark ediyor. Naftalinde gerçekleşen hâl değişimi hangisidir?
- A) Erime
- B) Süblimleşme
- C) Yoğuşma
- D) Donma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Süblimleşme
Katı bir maddenin sıvı hâle geçmeden doğrudan gaz hâline geçmesi süblimleşmedir. Erimede katı önce sıvı hâle geçer.
Kolay
15Eski tip termometrelerde sıvı olarak cıva kullanılır. Cıva, sıcaklık değişimlerinden kısa sürede etkilenir. Cıvanın sıcaklık değişimlerinden kısa sürede etkilenmesinin nedeni hangisidir?
- A) Öz ısısının büyük olması
- B) Öz ısısının küçük olması
- C) Kütlesinin çok büyük olması
- D) Oda sıcaklığında katı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öz ısısının küçük olması
Öz ısısı küçük olan maddeler çabuk ısınır ve çabuk soğur. Cıvanın öz ısısı küçük olduğu için sıcaklık değişimlerinden kısa sürede etkilenir.
Kolay
16Emir, ocakta kaynamakta olan saf suyun sıcaklığını termometreyle ölçüyor. Ocak açık kalmaya devam ederken su kaynamayı sürdürüyor. Su kaynadığı sürece sıcaklığı nasıl değişir?
- A) Sabit kalır.
- B) Sürekli artar.
- C) Sürekli azalır.
- D) Önce azalır, sonra artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sabit kalır.
Saf maddeler hâl değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır; alınan ısı tanecikler arasındaki boşluğu artırmak için kullanılır.
Kolay
17Kış sabahı bahçeye çıkan Ali, çimenlerin kırağıyla kaplandığını görüyor. Eve girdiğinde ise soğuk gözlük camları buğulanıyor. Kırağı, havadaki su buharının doğrudan katı hâle geçmesiyle; buğu ise su buharının sıvı hâle geçmesiyle oluşur. Bu iki olayın ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İkisinde de su buharı çevresine ısı verir.
- B) İkisinde de su buharı çevresinden ısı alır.
- C) İkisinde de su, sıvı hâlden katı hâle geçer.
- D) İkisinde de suyun sıcaklığı sürekli artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İkisinde de su buharı çevresine ısı verir.
Kırağılaşma (gazın doğrudan katıya dönüşmesi) ve yoğuşma (gazın sıvıya dönüşmesi) ısı verilerek gerçekleşen hâl değişimleridir; ikisinde de su buharı soğuk yüzeye ısı verir. Isı alarak gerçekleşenler erime, buharlaşma ve süblimleşmedir. İki olayda da başlangıç hâli sıvı değil gazdır.
Kolay
18Sıcak çorbanın içine oda sıcaklığındaki metal bir kaşık bırakılıyor. Bir süre kaşığın sıcaklığı artıyor, çorbanın sıcaklığı azalıyor. Çorba ile kaşık arasındaki ısı akışı ne zamana kadar sürer?
- A) Kaşığın kütlesi çorbanın kütlesine eşit olana kadar
- B) İkisinin sıcaklıkları birbirine eşit olana kadar
- C) Çorbanın sıcaklığı 0 °C'a düşene kadar
- D) Kaşık çorbadaki ısının tamamını alana kadar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İkisinin sıcaklıkları birbirine eşit olana kadar
Isı, sıcaklığı yüksek olan maddeden sıcaklığı düşük olan maddeye akar. Isı veren çorbanın sıcaklığı azalır, ısı alan kaşığın sıcaklığı artar; ısı akışı ikisinin sıcaklıkları eşitlenene kadar sürer. Isı akışı kütlelerin eşitliğine bağlı değildir; çorbanın 0 °C'a düşmesi ya da ısının tamamını vermesi de gerekmez.
Orta
19Irmak, aynı ilk sıcaklıktaki 50 g, 100 g ve 150 g suyu özdeş üç ispirto ocağıyla ısıtıyor. Her kaptaki suyun kaynamaya başlaması için geçen süreyi kronometreyle ölçüp tabloya yazıyor. Irmak'ın deneyindeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maddenin cinsi
- B) Isıtıcının gücü
- C) Suyun kütlesi
- D) Suyun ilk sıcaklığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Suyun kütlesi
Deneyde araştırmacının bilerek değiştirdiği tek değişken suyun kütlesidir; bu bağımsız değişkendir. Isıtıcının gücü ve suyun ilk sıcaklığı her kapta aynı tutulduğu için kontrol edilen değişkenlerdir; kaynama süresi ise bağımlı değişkendir.
Orta
20Mama hazırlayan Ayla, 200 g suyu bir kapta 15 °C'tan 40 °C'a kadar ısıtıyor. Suyun öz ısısı 1 cal/g°C'tur ve ısı kayıpları önemsizdir. Ayla'nın suya verdiği ısı kaç kaloridir?
- A) 3000 cal
- B) 5000 cal
- C) 8000 cal
- D) 11000 cal
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 5000 cal
Q = m · c · ΔT bağıntısıyla Q = 200 · 1 · (40 − 15) = 5000 cal bulunur. 8000 cal, sıcaklık değişimi yerine son sıcaklığı (40 °C) kullanan öğrencinin bulacağı sonuçtur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.