8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası
Atatürk'ün Bıraktığı Eserler
- nutuk
- geometri
- askerî eserler
- cumalı ordugâhı
- okuma sevgisi
- türkçe terimler
Atatürk'ün yazdığı eserler nelerdir?
Atatürk'ün bıraktığı eserler, Nutuk, Geometri ve askerî eğitim kitapları gibi kendi kaleme aldığı ya da çevirdiği çalışmalardır. Atatürk çocukluğundan itibaren okumayı çok sevdi, binlerce kitap okuyup notlar aldı. En önemli eseri Nutuk, Millî Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını belgelere dayanarak anlatır. Askerî eserlerinin bir kısmı Almancadan çevirdiği eğitim kitaplarıdır ve Takımın Muharebe Eğitimi bunlardandır. Cumalı Ordugâhı, katıldığı bir süvari manevrasındaki gözlemlerini kroki ve notlarla anlattığı 1909 tarihli eserdir. Bölüğün Muharebe Eğitimi savunma ve taarruz gibi muharebe konularını işler. Geometri kitabını 1936-1937 kışında kendi eliyle yazdı ve Arapça ile Farsça terimler yerine açı, üçgen, çap gibi Türkçe terimleri kullandı. Bu eserler, Atatürk'ün subaylıktan itibaren bilgiyi paylaşmaya ve öğretmeye önem verdiğini gösterir. Matematikte kullanılan "üçgen", "açı", "kenar" gibi terimlerin yaygınlaşmasında Geometri kitabının büyük payı vardır.
Atatürk'ün Bıraktığı Eserler: konu anlatımı ve özeti
Atatürk yalnızca bir komutan ve devlet adamı değil, okuyan ve yazan bir aydındı. Bu konu, onun kaleme aldığı ya da çevirdiği eserleri anlatıyor.
- Atatürk çocukluğundan itibaren okumayı çok sevdi; binlerce kitap okuyup notlar aldı.
- En önemli eseri Nutuk'tur; Millî Mücadele ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını belgelere dayanarak anlatır.
- Askerî eserlerinin bir kısmı Almancadan çevirdiği eğitim kitaplarıdır; Takımın Muharebe Eğitimi bunlardandır.
- Cumalı Ordugâhı, katıldığı bir süvari manevrasındaki gözlemlerini kroki ve notlarla anlattığı eserdir (1909).
- Bölüğün Muharebe Eğitimi, savunma ve taarruz gibi muharebe konularını işler.
- Geometri kitabını 1936-1937 kışında kendi eliyle yazdı; Arapça ve Farsça terimler yerine açı, üçgen, çap gibi Türkçe terimleri kullandı.
- Bu eserler onun subaylıktan itibaren bilgiyi paylaşmaya ve öğretmeye önem verdiğini gösterir.
Unutma: Bugün matematikte kullandığın "üçgen", "açı", "kenar" gibi pek çok terimin yaygınlaşmasında Atatürk'ün Geometri kitabının büyük payı vardır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Atatürk'ün eserlerini türlerine göre grupla.
- Tarih ve siyaset: Nutuk; Millî Mücadele ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını belgelere dayanarak anlatır.
- Askerî eserler: Takımın Muharebe Eğitimi (Almancadan çeviri), Bölüğün Muharebe Eğitimi (savunma ve taarruz), Cumalı Ordugâhı (1909'da katıldığı süvari manevrasının kroki ve notları).
- Bilim: Geometri; 1936-1937 kışında kendi eliyle yazdı.
Geometri kitabı neden önemli? O güne kadar Arapça ve Farsça kökenli terimler kullanılıyordu. Atatürk açı, üçgen, çap, kenar gibi Türkçe terimleri kullanarak konuların daha kolay anlaşılmasını sağladı.
Günlük hayattan: Matematik dersinde "üçgenin iç açıları" diye başlayan her cümlede, bu kitabın yaygınlaştırdığı terimleri kullanıyorsun.
Sık yapılan hata: "Atatürk'ün bütün eserleri savaştan sonra yazıldı." Doğrusu: Askerî eserlerinin bir kısmını genç bir subayken, Cumhuriyet'ten çok önce hazırladı.
Derinleş
Matematik defterinden on geometri terimi seç ve bunların eski karşılıklarını araştır. Türkçe terimlerin öğrenmeyi nasıl kolaylaştırdığını tartış. Bugün teknolojiyle birlikte dilimize giren yabancı kökenli bir kelime için Türkçe bir karşılık öner ve neden uygun olduğunu açıkla.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Mustafa Kemal 1908'de, General Karl Litzmann'ın piyade takımlarının savaş eğitimini anlatan kitabını Türkçeye çevirerek Selanik'te yayımladı. Bu çeviriyle Osmanlı subaylarının, o dönemde ordusu en güçlülerden sayılan bir Avrupa devletinin askerî bilgilerinden yararlanması amaçlanıyordu. Takımın Muharebe Eğitimi adlı kitap hangi dilden çevrilmiştir?
- A) Fransızca
- B) İngilizce
- C) Almanca
- D) Rusça
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Almanca
Litzmann bir Alman generalidir; kitap Mustafa Kemal tarafından Almancadan çevrilmiştir. Fransızca, Mustafa Kemal'in askerî okulda öğrendiği dildir; bu nedenle çekici görünebilir, ancak çevrilen eser bir Alman generalinindir.
Kolay
2Mustafa Kemal, genç bir kurmay subayken Makedonya'daki bir ordugâhta yapılan askerî tatbikata katıldı. Gözlemlerini ve çizdiği krokileri bir kitapçıkta topladı; kitapçığın adı, tatbikatın yapıldığı yerin adından gelir. Cumalı Ordugâhı adlı bu eserde hangi konu anlatılır?
- A) Bir süvari tugayının talim ve manevraları
- B) Bir deniz kuvvetleri tatbikatı
- C) Çanakkale cephesindeki savaşlar
- D) Büyük Taarruz'un aşamaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir süvari tugayının talim ve manevraları
Eser, Makedonya'daki Cumalı Ordugâhı'nda bir süvari birliğine yaptırılan talim ve manevraları anlatır. Çanakkale savaşları da Mustafa Kemal'in askerî hayatının önemli bir bölümüdür, ancak eser 1909'da, Çanakkale'den yıllar önce yazılmıştır.
Kolay
3Atatürk, III. Türk Dil Kurultayı'ndan hemen sonra, Dolmabahçe Sarayı'nda kaldığı kış aylarında bir ders kitabı yazdı. Kitapta bugün de kullandığımız pek çok matematik terimini kendisi türetti; kitap, öğretmenlere kılavuz olsun diye yazarının adı belirtilmeden yayımlandı. Atatürk Geometri kitabını hangi dönemde yazmıştır?
- A) 1909 yılında
- B) 1919-1920 kışında
- C) 1936-1937 kışında
- D) 1927 yılında
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1936-1937 kışında
III. Türk Dil Kurultayı 1936'da toplanmış, Atatürk de Geometri kitabını hemen ardından 1936-1937 kışında yazmıştır. 1927, Nutuk'un okunduğu yıldır; 1909 ise Cumalı Ordugâhı'nın yazıldığı yıldır.
Kolay
4Bir kitap kulübünde öğrenciler Atatürk'ün eserlerini tanıtıyor. Seda'nın tanıttığı eser, Millî Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını ilk ağızdan, telgraf ve mektup gibi belgelerle destekleyerek anlatıyor; Atatürk bu eseri bir kurultayda kendi sesiyle günlerce okumuştur. Seda'nın tanıttığı eser hangisidir?
- A) Geometri
- B) Nutuk
- C) Cumalı Ordugâhı
- D) Takımın Muharebe Eğitimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nutuk
Nutuk, Millî Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını belgelere dayanarak anlatan ve Atatürk'ün 1927'de okuduğu eseridir. Cumalı Ordugâhı da Atatürk'ün eseridir, ancak Millî Mücadele'den önce, 1909'da yazılmış askerî bir kitapçıktır.
Kolay
5Ders kitabına göre Mustafa Kemal'in doğup büyüdüğü iki şehir kültürel ve ekonomik yönden gelişmiş yerlerdi. Bu şehirlerin sosyo-kültürel yapısı onun kişiliği ve fikir hayatı üzerinde doğrudan etkili olmuştur. Kitapta sözü edilen şehirler hangileridir?
- A) Selanik ve Manastır
- B) İstanbul ve Ankara
- C) Sivas ve Erzurum
- D) İzmir ve Bursa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selanik ve Manastır
Mustafa Kemal Selanik ve Manastır'da yetişmiştir; kitap bu şehirlerin kişiliğini etkilediğini belirtir. Sivas ve Erzurum ise Millî Mücadele'de kongrelerin toplandığı şehirlerdir.
Kolay
6Mustafa Kemal, Cumalı Ordugâhı adlı eserinde tatbikat sırasında tuttuğu notların yanında, arazinin ve birliklerin durumunu gösteren çok sayıda basit çizime de yer vermiştir. Eserde bolca kullanılan bu çizimlere ne ad verilir?
- A) Fotoğraf
- B) Kroki
- C) Grafik
- D) Karikatür
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kroki
Ders kitabı eserin “bol kroki ile” hazırlandığını ve 7 kroki içerdiğini belirtir. Grafik ise sayısal verileri göstermek için kullanılır, arazi ve birlik düzenini göstermez.
Kolay
7Ders kitabında Atatürk'ün yazdığı eserlerin listesi verilmiştir. Bu listede Takımın Muharebe Talimi, Cumalı Ordugâhı, Bölüğün Muharebe Eğitimi ve Taktik Tatbikat Gezisi gibi pek çok eser yer alır. Listeye göre Atatürk'ün eserlerinin çoğu hangi alandadır?
- A) Edebiyat
- B) Askerlik
- C) Ekonomi
- D) Coğrafya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Askerlik
Listedeki eserlerin büyük bölümü askerî eğitim, tatbikat ve taktikle ilgilidir. Atatürk'ün askerlik dışındaki eserleri arasında Nutuk ve Geometri sayılabilir.
Kolay
8Mustafa Kemal, Cumalı Ordugâhı adlı eserini 12 Eylül 1909'da tamamlamıştır. Eser aynı yıl, matbaa harfleriyle basılmıştır. Eserin basıldığı şehir hangisidir?
- A) Selanik
- B) İstanbul
- C) Ankara
- D) Manastır
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selanik
Cumalı Ordugâhı 1909'da Selanik'te basılmıştır. Manastır, Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü şehirlerden biridir ama eser orada basılmamıştır.
Kolay
9Cumalı Ordugâhı'nda yapılan eğitim ve manevra, 3. Süvari Tümen Komutanının komutası altında kurulan bir birliğe yaptırılmıştır. Bu manevraya katılan birlik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deniz filosu
- B) Topçu alayı
- C) Süvari tugayı
- D) Hava bölüğü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Süvari tugayı
Ders kitabına göre Cumalı Ordugâhı'nda bir süvari (atlı) tugayına eğitim ve manevra yaptırılmıştır. Eserde de süvari eğitimleri ve manevraları anlatılır.
Kolay
10Mustafa Kemal'in “Cumalı Ordugâhı” adlı eserini yazmasına konu olan tatbikat, Köprülü-İştip yolu üzerindeki bir ordugâhta yapılmıştır. Bu ordugâh hangi bölgede bulunmaktadır?
- A) Trakya
- B) Doğu Anadolu
- C) Kafkasya
- D) Makedonya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Makedonya
Cumalı Ordugâhı Makedonya bölgesinde, Köprülü-İştip yolu üzerindedir. Mustafa Kemal o yıllarda Selanik'te görevli olduğundan bu bölgedeki tatbikata katılmıştır.
Kolay
11Ders kitabına göre Atatürk okumayı çok severdi; yerli ve yabancı binlerce yazarın eserini defalarca okumuş ve onlardan notlar çıkarmıştır. Kitaba göre bu okumaların Atatürk üzerindeki etkisi nedir?
- A) Askerlikten uzaklaşmasına yol açmıştır.
- B) Ufkunu genişletmiştir.
- C) Yalnız yabancı yazarları tanımasını sağlamıştır.
- D) Eser yazmaktan vazgeçmesine neden olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ufkunu genişletmiştir.
Kitap, okuduğu yerli ve yabancı kitapların onun ufkunu genişlettiğini belirtir. Atatürk okuduklarından sonra kendisi de birçok eser yazmıştır.
Kolay
12Cumalı Ordugâhı'nda bir süvari tugayına eğitim ve manevra yaptırılmıştır. Bu tatbikata katılan Mustafa Kemal, tatbikat boyunca gözlem notları tutmuştur. Ders kitabına göre bu tatbikat kaç gün sürmüştür?
- A) 10 gün
- B) 3 gün
- C) 39 gün
- D) 7 gün
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 10 gün
Kitapta tatbikatın 10 gün sürdüğü belirtilir. 39 ve 7 sayıları ise eserin sayfa ve kroki sayısıdır; tatbikatın süresiyle ilgili değildir.
Kolay
13Okul kütüphanesinde Atatürk'ün yazdığı eserler için ayrı bir raf hazırlanıyor. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafa konulmamalıdır?
- A) Nutuk
- B) Safahat
- C) Geometri
- D) Cumalı Ordugâhı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Safahat
Safahat, Mehmet Âkif Ersoy'un şiir kitabıdır; Atatürk'ün eseri değildir. Nutuk, Geometri ve Cumalı Ordugâhı ise Atatürk'ün eserleridir.
Kolay
14Atatürk, Geometri kitabını III. Türk Dil Kurultayı'ndan hemen sonra, kış aylarında kendi eliyle yazmıştır. Ders kitabına göre Geometri kitabı hangi yıllarda yazılmıştır?
- A) 1908-1909
- B) 1919-1920
- C) 1936-1937
- D) 1927-1928
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1936-1937
Geometri kitabı 1936-1937 yılı kış aylarında yazılmıştır. 1908-1909 ise Mustafa Kemal'in genç subayken askerî eserlerini çevirdiği ve yazdığı yıllardır.
Kolay
15Ders kitabında Bölüğün Muharebe Eğitimi adlı eserin, genç kurmay Mustafa Kemal tarafından başka bir dildeki aslından çevrildiği ve ordunun eğitimine katkı sağladığı anlatılır. Bu eser hangi dilden çevrilmiştir?
- A) Almanca
- B) Fransızca
- C) İngilizce
- D) Rusça
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Almanca
Kitaba göre Bölüğün Muharebe Eğitimi Almanca aslından tercüme edilmiştir. Mustafa Kemal'in başka bir çevirisi olan Takımın Muharebe Eğitimi de Almancadan yapılmıştır.
Kolay
16Ders kitabına göre Mustafa Kemal daha ortaokul yıllarında öğretmenlerinin dikkatini çekmiştir. Derslerinde her zaman başarılı olan Mustafa Kemal, yabancı dile de ayrı bir merak duymuştur. Kitaba göre Mustafa Kemal ortaokul yıllarında hangi özellikleriyle öğretmenlerinin dikkatini çekmiştir?
- A) Sporda şampiyon olmasıyla
- B) Resim yeteneğiyle
- C) Şiir yazmasıyla
- D) Başarılı ve planlı olmasıyla
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Başarılı ve planlı olmasıyla
Kitap, Mustafa Kemal'in ortaokul yıllarında başarılı ve planlı oluşuyla öğretmenlerinin dikkatini çektiğini belirtir. Metinde spor ya da resim yeteneğinden söz edilmez.
Kolay
17Ders kitabına göre Mustafa Kemal'in Almanca aslından çevirdiği Bölüğün Muharebe Eğitimi adlı eser, sonradan bugünkü Türkçeye çevrilerek yeniden yayımlanmıştır. Kitaba göre eserin bugünkü Türkçeye çevrilmesinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eserin Almanca aslındaki bilgilerin değiştirilmesi
- B) Yeni nesillerin de eserden yararlanabilmesi
- C) Eserdeki askerî bilgilerin gizli tutulması
- D) Eserin yabancı ordularda da okutulabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni nesillerin de eserden yararlanabilmesi
Kitaba göre eser, yeni nesillerin de faydalanabilmesi için bugünkü Türkçeye çevrilmiştir. Eser Mustafa Kemal'in çevirdiği dönemin diliyle yazıldığından bugünkü okurun anlaması zordur. Amaç bilgileri değiştirmek, gizlemek ya da eseri yabancı ordulara ulaştırmak değildir.
Kolay
18Alman General Litzmann'ın eseri “Seferber Mevcudunda Takım, Bölük ve Taburun Muharebe Talimleri” adını taşır. Mustafa Kemal'in bu eserden yaptığı çeviri ise “Takımın Muharebe Eğitimi” adıyla basılmıştır. Ders kitabındaki bilgiye göre çevirinin adında yalnız “takım”ın geçmesi nasıl açıklanır?
- A) Litzmann'ın eserinde bölük ve taburdan söz edilmemiş olması
- B) Osmanlı ordusunda bölük ve tabur adlı birliklerin bulunmaması
- C) Mustafa Kemal'in eserin tamamını kısaltarak yeniden yazması
- D) Mustafa Kemal'in eserin takımla ilgili ilk bölümünü çevirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mustafa Kemal'in eserin takımla ilgili ilk bölümünü çevirmesi
Kitaba göre Takımın Muharebe Eğitimi, Litzmann'ın eserinin ilk bölümünü oluşturur; Mustafa Kemal eserin takımla ilgili bu bölümünü Almancadan çevirmiştir. Asıl eserin adında bölük ve tabur da geçtiği için ilk seçenek yanlıştır. Mustafa Kemal'in Bölüğün Muharebe Eğitimi adlı bir çevirisinin bulunması da orduda bölüğün yer aldığını gösterir.
Orta
19Mustafa Kemal'in genç subaylık yıllarında yazdığı askerî eserlerin bir kısmı kendi gözlemlerine, bir kısmı ise Avrupa'da yazılmış askerî kitapların çevirisine dayanır. Bu çeviriler, ordunun eğitiminde kullanılmak amacıyla yayımlanmıştır. Bu durum hangisini gösterir?
- A) Yabancı dil bilgisini ordunun eğitimi için kullandığını
- B) Yalnızca Türkçe kaynaklardan yararlandığını
- C) Askerî konularla ilgilenmediğini
- D) Eserlerini yalnızca yurt dışında bastığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yabancı dil bilgisini ordunun eğitimi için kullandığını
Mustafa Kemal yabancı dil bilgisini, Avrupa'daki askerî bilgileri Türk subaylarına aktarmak için kullanmıştır. Yalnızca Türkçe kaynaklardan yararlandığı yorumu yanlıştır; metinde Avrupa'da yazılmış kitapları çevirdiği belirtilmektedir.
Orta
20Atatürk, III. Türk Dil Kurultayı'ndan hemen sonra Geometri kitabını yazmış ve kitapta geometri terimlerinin Türkçe karşılıklarını kullanmıştır. Kurultayda Türkçenin bilim dili olarak geliştirilmesi konuşulmuştu. Bu kitap hangi çalışmayla doğrudan ilişkilidir?
- A) Soyadı Kanunu'nun çıkarılması
- B) Türkçenin sadeleştirilip geliştirilmesi
- C) Şapka Kanunu'nun kabulü
- D) Takvim ve saat değişikliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkçenin sadeleştirilip geliştirilmesi
Kitapta yabancı terimler yerine Türkçe terimler kullanılması, Türk dilini sadeleştirme ve bilim dili olarak geliştirme çalışmalarının bir parçasıdır. Soyadı Kanunu da Türkçe soyadlarıyla ilgilidir, ancak 1934'te çıkarılmış bir kanundur ve bilim terimleriyle ilgisi yoktur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.