8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası

II. Dünya Savaşı'nın Türkiye'ye Etkileri

ii. dünya savaşı
millî korunma kanunu
karne uygulaması
varlık vergisi
karaborsa
ekonomik sıkıntı
çok partili hayat

II. Dünya Savaşı Türkiye'yi nasıl etkiledi?

II. Dünya Savaşı, Türkiye fiilen savaşa girmediği hâlde ülkeyi en çok ekonomik ve sosyal alanda derinden etkilemiştir. Türkiye coğrafi konumu nedeniyle iki taraf tarafından da zaman zaman kendi yanlarında savaşa girmeye zorlandı. Savaşa girme ihtimaline karşı ordu hazır tutuldu ve bütçenin büyük kısmı savunmaya ayrıldı. Pek çok insan askere alındığı için tarım ve sanayide üretim düştü, temel gıdalarda kıtlık yaşandı. Karaborsa ve fiyat artışlarına karşı 1940'ta Millî Korunma Kanunu çıkarıldı ve üretim, dağıtım ve tüketim devlet denetimine alındı. 1942'den itibaren ekmek, un, şeker gibi ürünler karneyle dağıtılmaya başlandı. Savaş döneminde aşırı kazanç sağlayanlardan Varlık Vergisi alındı. Savaşın sonunda dünyada demokrasiye yöneliş güçlendi ve Türkiye de çok partili hayata geçmek için adımlar atmaya başladı. Savaşa girmemek savaşın etkilerinden kurtulmak demek değildir; II. Dünya Savaşı Türkiye'yi en çok ekonomik alanda etkilemiştir.

II. Dünya Savaşı'nın Türkiye'ye Etkileri: konu anlatımı ve özeti

Türkiye II. Dünya Savaşı'na fiilen girmedi ama savaşın ekonomik ve sosyal etkilerinden derinden etkilendi. Bu konu, savaş yıllarında yaşanan sıkıntıları ve alınan önlemleri anlatıyor.

Savaşa girme ihtimaline karşı ordu hazır tutuldu; bütçenin büyük kısmı savunmaya ayrıldı.
Pek çok insan askere alındığı için tarım ve sanayide üretim düştü, temel gıdalarda kıtlık yaşandı.
Karaborsa ve fiyat artışlarına karşı 1940'ta Millî Korunma Kanunu çıkarıldı; üretim, dağıtım ve tüketim devlet denetimine alındı.
1942'den itibaren ekmek, un, şeker gibi ürünler karneyle dağıtılmaya başlandı.
Savaş döneminde aşırı kazanç sağlayanlardan Varlık Vergisi alındı.
Savaşın sonunda dünyada demokrasiye yöneliş güçlendi; Türkiye de çok partili hayata geçmek için adımlar atmaya başladı.

Unutma: Savaşa girmemek, savaşın etkilerinden kurtulmak demek değildir; Türkiye'yi en çok ekonomik alanda etkilemiştir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Türkiye savaşa girmedi, ama etkilerini bir zincir gibi yaşadı.

Savaşa girme ihtimaline karşı çok sayıda insan askere alındı; bütçenin büyük kısmı savunmaya ayrıldı.
Tarlada ve fabrikada çalışan azalınca üretim düştü.
Üretim düşünce temel gıdalarda kıtlık, karaborsa ve fiyat artışı başladı.
Önlem olarak 1940'ta Millî Korunma Kanunu çıkarıldı; üretim, dağıtım ve tüketim devlet denetimine alındı.
1942'den itibaren ekmek, un, şeker gibi ürünler karneyle dağıtıldı; savaşta aşırı kazanç sağlayanlardan Varlık Vergisi alındı.

Sonuç: Savaştan sonra dünyada demokrasiye yöneliş güçlendi; Türkiye de çok partili hayata geçmeye hazırlandı.

Günlük hayattan: Bir ürün azaldığında fiyatının artması ve bazı mağazaların "kişi başı iki adet" kuralı koyması, karne uygulamasının küçük bir benzeridir.

Sık yapılan hata: "Türkiye savaşa girmediği için savaştan etkilenmedi." Doğrusu: Türkiye özellikle ekonomik alanda ağır biçimde etkilendi.

Derinleş

Savaş yıllarını yaşamış ya da onlardan dinlemiş bir aile büyüğünle konuş veya bu dönemle ilgili bir anı oku; karneyle ekmek alınan günleri anlatan bir örnek bul. Karne uygulamasının adil dağıtım açısından yararlarını ve sorunlarını tartış. Bugün bir kıtlık ya da afet durumunda temel ihtiyaçların adil dağıtımı için nasıl bir sistem önerirsin?

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Savaş yıllarında Türkiye'de ekmek, un ve şeker gibi temel ürünlerde kıtlık yaşandı. 1942'den itibaren aileler bu ürünleri ancak devletin verdiği bir belgeyle ve belirlenen miktarlarda alabilir oldu. Temel ürünlerin dağıtımında uygulanan bu yönteme ne ad verilir?
- A) Serbest satış
- B) Karne uygulaması
- C) Ücretsiz dağıtım
- D) İhracat teşviki
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karne uygulaması
Temel gıdalarda kıtlık yaşanınca 1942'den itibaren bu ürünler karneyle, kişi başına belirlenen miktarlarda dağıtılmıştır. Ücretsiz dağıtım yorumu yanlıştır; karneyle alınan ürünlerin parası ödenir, karne yalnızca alınabilecek miktarı sınırlar.
Kolay
21942'de savaş koşullarında devletin gelirleri azalmış, bazı kişiler ise karaborsa ve aşırı fiyat artışları sayesinde büyük kazançlar elde etmişti. Hükûmet bu dönemde varlıklı kişilerden ve aşırı kazanç sağlayanlardan bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir vergi aldı. Bu vergi hangisidir?
- A) Aşar Vergisi
- B) Ağnam Vergisi
- C) Temettü Vergisi
- D) Varlık Vergisi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Varlık Vergisi
Varlık Vergisi 1942'de bir defaya mahsus olmak üzere alınmıştır; uygulamada vergi miktarlarının belirlenmesindeki eşitsizlikler nedeniyle eleştirilmiştir. Aşar tarım ürünlerinden alınan eski bir vergidir ve 1925'te kaldırılmıştı.
Kolay
3II. Dünya Savaşı başlayınca Türkiye'de bazı tüccarlar malları depolarda saklayıp fiyatlar yükselince satmaya başladı. Hükûmet, 1940'ta çıkardığı bir kanunla üretim, dağıtım ve tüketimi denetim altına alarak bu duruma engel olmaya çalıştı. Bu kanun hangisidir?
- A) Millî Korunma Kanunu
- B) Varlık Vergisi Kanunu
- C) Soyadı Kanunu
- D) Teşvik-i Sanayi Kanunu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî Korunma Kanunu
1940'ta çıkarılan Millî Korunma Kanunu ile üretim, dağıtım ve tüketim devletin denetimine alınmıştır. Varlık Vergisi de savaş yıllarına ait bir düzenlemedir, ancak 1942'de çıkarılmış bir vergi kanunudur; üretimi ve dağıtımı denetlemez.
Kolay
4II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye savaşa girmemesine rağmen ordudaki asker sayısını artırdı ve bütçesinin büyük bir bölümünü savunmaya ayırdı. Bu dönemde Balkanlarda ve yakın bölgelerde çatışmalar sürüyordu. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Komşu ülkelere saldırı planı yapmak
- B) Yeni sömürgeler elde etmek istemek
- C) Milletler Cemiyetinin bunu zorunlu kılması
- D) Savaşa çekilme ihtimaline karşı hazırlıklı olmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Savaşa çekilme ihtimaline karşı hazırlıklı olmak
Türkiye her an savaşa çekilebileceği için ordusunu hazır tutmuş, bu nedenle bütçenin büyük kısmı savunmaya ayrılmıştır. Saldırı planı yorumu yanlıştır; Türkiye bu yıllarda savaşın dışında kalmaya çalışmış, kimseye saldırmamıştır.
Kolay
5II. Dünya Savaşı yıllarında ülke genelinde bazı gıdalarda sıkıntılar yaşanmaya başlayınca ekmek, un, şeker ve et gibi ürünlerde karne uygulaması başlatıldı. Ders kitabına göre karne uygulaması ne zaman başlamıştır?
- A) Eylül 1939
- B) Şubat 1945
- C) Ocak 1942
- D) Temmuz 1946
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ocak 1942
Kitaba göre karne uygulaması Ocak 1942'den itibaren başlamıştır. Eylül 1939 ise savaşın başladığı tarihtir.
Kolay
6Ders kitabına göre Türkiye II. Dünya Savaşı'na bizzat girmemiş olsa da savaşın olumsuz etkilerinden derinden etkilenmiştir. Bu savaş milyonlarca insanın ölümüne yol açmış büyük bir savaştır. II. Dünya Savaşı hangi yıllar arasında sürmüştür?
- A) 1914-1918
- B) 1939-1945
- C) 1919-1923
- D) 1932-1938
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1939-1945
II. Dünya Savaşı 1939'da başlamış ve 1945'te sona ermiştir. 1914-1918 ise I. Dünya Savaşı'nın yıllarıdır.
Kolay
7Ülkenin bazı yerlerinde karaborsacılık ve fiyat artışları yaşanması üzerine hükûmet, üretim, dağıtım ve tüketimi devletin kontrolü altına alan Millî Korunma Kanunu'nu çıkardı. Bu kanun hangi yıl çıkarılmıştır?
- A) 1940
- B) 1938
- C) 1945
- D) 1950
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1940
Millî Korunma Kanunu 1940'ta, yani savaşın başlamasından kısa süre sonra çıkarılmıştır. 1945 savaşın sona erdiği yıldır.
Kolay
8II. Dünya Savaşı'ndan sonra dünyada esen demokratikleşme hareketine uyum sağlamak isteyen Türkiye, siyasi hayatında yeni adımlar atmaya başladı. Türkiye'nin bu dönemde attığı adım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saltanat yönetimini yeniden kurması
- B) Çok partili hayata geçiş için adım atması
- C) Meclis'i süresiz olarak kapatması
- D) Bütün seçimleri tamamen kaldırması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çok partili hayata geçiş için adım atması
Türkiye demokratikleşme hareketine uyum sağlamak için çok partili hayata geçiş adımları atmıştır. Seçimleri kaldırmak demokrasiye yönelişle çelişir.
Kolay
9II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru dünyada ve Türkiye'de bazı siyasi değişim hareketleri yaşanmıştır. Savaşın sonunda dünyada güçlenen eğilim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saltanata geri dönüş
- B) Tek parti yönetimlerinin yayılması
- C) Sömürgeciliğin güçlenmesi
- D) Demokrasiye yöneliş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Demokrasiye yöneliş
Savaşın sonunda baskıcı yönetimlerin savaşa yol açtığı görülmüş ve demokrasiye yöneliş güçlenmiştir. Tek parti yönetimlerinin yayılması bu eğilimin tam tersidir.
Kolay
10Savaş yıllarında bazı temel ürünler karneyle, yani ailelere belirli miktarlarda dağıtılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi karneyle dağıtılan ürünlerden biridir?
- A) Radyo
- B) Bisiklet
- C) Et
- D) Kitap
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Et
Ders kitabına göre ekmek, un, şeker ve et gibi temel gıdalar karneyle dağıtılmıştır. Radyo, bisiklet ve kitap temel gıda değildir.
Kolay
11Ders kitabına göre II. Dünya Savaşı öncesinde iki devletin baskıcı rejimleri nedeniyle uluslararası siyasi gerilim yükselmiş ve bu durum savaşa ortam hazırlamıştır. Sözü edilen iki devlet hangileridir?
- A) İtalya ve Almanya
- B) İngiltere ve Fransa
- C) Türkiye ve Yunanistan
- D) ABD ve İngiltere
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İtalya ve Almanya
Kitap, İtalya ve Almanya'nın baskıcı rejimlerinin savaşa ortam hazırladığını belirtir. İngiltere ve Fransa ise Müttefik grubunda yer alan devletlerdir.
Kolay
12Türkiye II. Dünya Savaşı'na fiilen girmemiş, ancak savaşın etkilerinden kurtulamamıştır. Konu özetine göre savaş Türkiye'yi en çok hangi alanda etkilemiştir?
- A) Askerî alanda
- B) Ekonomik alanda
- C) Sanatsal alanda
- D) Sportif alanda
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ekonomik alanda
Özete göre savaşa girmemek etkilerinden kurtulmak demek değildir; savaş Türkiye'yi en çok ekonomik alanda etkilemiştir. Türkiye fiilen savaşmadığı için en büyük etki askerî alanda olmamıştır.
Kolay
13Ders kitabına göre Türkiye, savaş döneminde Müttefik ve Mihver devletleri tarafından kendi yanlarında savaşa girmesi konusunda zaman zaman zorlanmıştır. Kitaba göre Türkiye'nin bu şekilde zorlanmasının nedeni nedir?
- A) Nüfusunun az olması
- B) Denize kıyısının olmaması
- C) Coğrafi konumu
- D) Ordusunun hiç olmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Coğrafi konumu
Kitapta Türkiye'nin coğrafi konumu nedeniyle iki tarafça da savaşa çekilmeye çalışıldığı belirtilir. Türkiye'nin denizlere kıyısı vardır ve ordusu hazır tutulmuştur.
Kolay
14II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin bazı yerlerinde karaborsacılık olayları yaşanmıştır. “Karaborsa” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Malların gizlice, olması gerekenden yüksek fiyata satılması
- B) Malların devlet tarafından ücretsiz dağıtılması
- C) Malların başka ülkelere satılması
- D) Malların belirlenen fiyattan ucuza satılması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Malların gizlice, olması gerekenden yüksek fiyata satılması
Karaborsa, kıt olan malların gizlice ve yüksek fiyatla satılmasıdır. Malların ucuza satılması karaborsanın tam tersidir.
Kolay
15Savaş yıllarında Türkiye'de tarım ve sanayide üretim düşmüştür. Üretimin düşmesinin halkın günlük hayatındaki en doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fiyatların hızla düşmesi
- B) Ürünlerin bol miktarda bulunması
- C) Temel gıda maddelerinde sıkıntı yaşanması
- D) Dışarıya daha çok ürün satılması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temel gıda maddelerinde sıkıntı yaşanması
Üretim düşünce ekmek, un, şeker gibi temel gıdalarda sıkıntı yaşanmıştır. Ürün azaldığında fiyatlar düşmez, tersine artar.
Kolay
16II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye, savaşa girme ihtimaline karşı ordusunu hazır tuttu. Bu nedenle Türkiye bütçesinin büyük bölümünü hangi alana ayırmıştır?
- A) Savunma
- B) Turizm
- C) Spor
- D) Eğlence
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Savunma
Savaşa girme ihtimaline karşı ordu hazır tutulduğu için bütçenin büyük kısmı savunmaya ayrılmıştır. Bu da diğer alanlara ayrılan kaynakları azaltmıştır.
Kolay
17II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonrasında Türkiye'de yaşanan bazı gelişmeler karışık olarak verilmiştir: I. Temel gıda maddelerinde karne uygulamasının başlatılması II. Millî Korunma Kanunu'nun çıkarılması III. Çok partili siyasi hayata geçiş için adımlar atılması Bu gelişmelerin oluş sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) I – II – III
- B) II – I – III
- C) II – III – I
- D) III – II – I
Cevabı göster
Doğru cevap: B) II – I – III
Millî Korunma Kanunu 1940'ta çıkarılmış (II), karne uygulaması Ocak 1942'den itibaren başlatılmıştır (I). Çok partili siyasi hayata geçiş için adımlar ise savaşın sonlarına doğru dünyada güçlenen demokratikleşme hareketiyle birlikte atılmıştır (III).
Kolay
18II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de hem ekonomik sıkıntılar yaşanmış hem de devlet bu sıkıntılara karşı önlemler almıştır. Aşağıdakilerden hangisi devletin bu sıkıntılara karşı aldığı önlemlerden biridir?
- A) Tarım ve sanayide üretimin düşmesi
- B) Temel gıda maddelerinin azalması
- C) Bazı yerlerde karaborsacılığın görülmesi
- D) Bazı ürünlerin karneyle dağıtılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bazı ürünlerin karneyle dağıtılması
Karne uygulaması, gıda sıkıntısı üzerine devletin ekmek, un, şeker ve et gibi ürünlerin dağıtımı için aldığı bir önlemdir. Üretimin düşmesi, gıda maddelerinin azalması ve karaborsacılık ise önlem değil, savaş yıllarında yaşanan sıkıntılardır.
Orta
19Türkiye II. Dünya Savaşı'na fiilen girmedi. Buna rağmen savaş yıllarında ülkede kıtlık, karaborsa ve hızlı fiyat artışları yaşandı; pek çok aile temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandı. Bu durum hangisini gösterir?
- A) Savaşa girmeyen ülkeler hiç etkilenmez.
- B) Savaşların etkisi savaşan ülkelerle sınırlı kalmaz.
- C) Ekonomik sorunlar yalnızca savaştan önce görülür.
- D) Kıtlık yalnızca savaşan ülkelerde yaşanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Savaşların etkisi savaşan ülkelerle sınırlı kalmaz.
Türkiye fiilen savaşmadığı hâlde savaşın ekonomik ve sosyal etkilerinden derinden etkilenmiştir. Savaşa girmeyen ülkelerin hiç etkilenmediği yargısı metinle çelişir; Türkiye savaşmadığı hâlde kıtlık ve karaborsa yaşamıştır.
Orta
201940'ta çıkarılan bir kanunla hükûmete, gerektiğinde fabrikalardaki üretimi belirleme, malların fiyatlarını sınırlama ve stokları denetleme yetkisi verildi. Kanun, II. Dünya Savaşı'nın başlamasından kısa süre sonra kabul edilmişti. Bu düzenlemenin temel amacı hangisidir?
- A) Karaborsa ve aşırı fiyat artışlarını önlemek
- B) Dış ticareti tamamen serbest bırakmak
- C) Özel girişimi sınırsız teşvik etmek
- D) Tarımsal üretimi bilerek azaltmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karaborsa ve aşırı fiyat artışlarını önlemek
Millî Korunma Kanunu, savaşın yol açtığı karaborsacılığı ve fiyat artışlarını önlemek, temel ürünlerin adil dağıtımını sağlamak için çıkarılmıştır. Ticareti serbest bırakmak bu kanunun tam tersidir; kanun devlete fiyatları ve stokları denetleme yetkisi vermiştir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.