8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!
Lozan Antlaşması
- lozan barış antlaşması
- ismet paşa
- kapitülasyonlar
- boğazlar
- musul sorunu
- nüfus mübadelesi
- saltanatın kaldırılması
Lozan Barış Antlaşması'nın önemi nedir?
Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk devletinin bağımsızlığını tüm dünyaya kabul ettirdiği ve 24 Temmuz 1923'te imzalanan antlaşmadır. İtilaf Devletleri görüşmelere İstanbul Hükûmetini de çağırınca TBMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı ve iki başlılığı bitirdi. Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etti; Mustafa Kemal, Ermeni yurdu ve kapitülasyonlar konusunda taviz verilmemesini istedi. Görüşmeler bir ara kesildi, Şubat 1923'te İzmir İktisat Kongresi toplandı ve ardından görüşmeler yeniden başladı. Antlaşmayla Meriç Nehri Yunanistan ile sınır oldu, Irak (Musul) sınırı ise çözülemeyip sonraya bırakıldı. Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı, Osmanlı borçları taksitlendirildi ve Yunanistan savaş tazminatı yerine Karaağaç'ı verdi. Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı ve nüfus mübadelesi yapıldı. Boğazlar, başkanlığını Türkiye'nin yaptığı uluslararası bir komisyona bırakıldığı için Boğazlarda tam egemenlik Lozan'da değil, 1936'da Montrö ile sağlandı.
Lozan Antlaşması: konu anlatımı ve özeti
Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk devletinin bağımsızlığını tüm dünyaya kabul ettirdiği antlaşmadır. Bu konu, görüşmelerin nasıl geçtiğini, alınan kararları ve antlaşmanın önemini anlatıyor.
- İtilaf Devletleri Lozan'a İstanbul Hükûmetini de çağırınca TBMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı ve iki başlılığı bitirdi.
- Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etti; Mustafa Kemal Ermeni yurdu ve kapitülasyonlar konusunda taviz verilmemesini istedi.
- Görüşmeler kesildi, Şubat 1923'te İzmir İktisat Kongresi toplandı; görüşmeler yeniden başladı ve 24 Temmuz 1923'te antlaşma imzalandı.
- Sınırlar: Yunanistan ile Meriç Nehri sınır oldu; Suriye sınırı Ankara Antlaşması'na göre belirlendi; Irak (Musul) sınırı çözülemedi, sonraya bırakıldı.
- Boğazlar başkanlığını Türkiye'nin yaptığı uluslararası bir komisyona bırakıldı; kıyıları askerden arındırıldı.
- Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı; Osmanlı borçları taksitlendirildi; Yunanistan savaş tazminatı yerine Karaağaç'ı verdi.
- Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı; Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'daki Türkler için nüfus mübadelesi yapıldı.
Unutma: Lozan'da Musul sorunu çözülemeyip sonraya bırakıldı; Boğazlar uluslararası bir komisyonun denetimine verildiği için tam egemenlik 1936'da Montrö ile sağlandı, Hatay ise 1939'da anavatana katıldı.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Lozan'ı iki sütunlu bir tabloyla öğren: çözülenler ve sonraya kalanlar.
Çözülenler
- Kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı.
- Yunanistan ile Meriç Nehri sınır oldu; Yunanistan savaş tazminatı yerine Karaağaç'ı verdi.
- Osmanlı borçları taksitlendirildi; azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı; nüfus mübadelesi kararlaştırıldı.
Sonraya kalanlar
- Musul (Irak sınırı) → 1926 Ankara Antlaşması.
- Boğazlarda tam egemenlik → 1936 Montrö.
- Hatay → 1939'da anavatana katıldı.
Önce ne oldu? İtilaf Devletleri Lozan'a İstanbul Hükûmetini de çağırınca TBMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı. Antlaşma 24 Temmuz 1923'te imzalandı; heyete İsmet Paşa başkanlık etti.
Günlük hayattan: Bir sınavdan sonra hangi konuları tamamladığını, hangilerini sonraya bıraktığını not edersin. Lozan sonrası dış politika da "sonraya kalanlar" listesini tamamlama süreciydi.
Sık yapılan hata: "Lozan'la Boğazlar tamamen Türkiye'ye geçti." Doğrusu: Boğazlar uluslararası bir komisyona bırakıldı; tam egemenlik Montrö ile sağlandı.
Derinleş
Lozan görüşmelerinde Türk heyetinin karşılaştığı zorlukları (görüşmelerin kesilmesi, kapitülasyon tartışmaları) araştır. Bir müzakerede asla vazgeçilmeyecek konularla esneklik gösterilebilecek konuları nasıl ayırırsın? Sınıfta yaşanabilecek bir anlaşmazlıkta (ör. gezi yeri seçimi) bu yöntemi deneyip sonucu kısa bir yazıyla anlat.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.4.1Cumhuriyet’in ilanına kadar geçen süreçte meydana gelen siyasi ve diplomatik gelişmeleri özetleyebilme
- a) Cumhuriyet’e giden yolda gerçekleşen siyasi ve diplomatik olayları çözümler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Lozan'da Türkiye'nin sınırlarının büyük bölümü çizildi. Ancak İngiltere'nin elinde tuttuğu ve petrol yatakları bulunan Musul yüzünden bir sınırda anlaşma sağlanamadı. Bu sınırın, antlaşmadan sonra Türkiye ile İngiltere arasında görüşülerek belirlenmesi kararlaştırıldı. Lozan'da çözülemeyerek ertelenen sınır hangisidir?
- A) Suriye sınırı
- B) Irak sınırı
- C) Yunanistan sınırı
- D) Bulgaristan sınırı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Irak sınırı
Musul sorunu nedeniyle Irak sınırı Lozan'da çözülemedi ve sonraya bırakıldı. Suriye sınırı ise Fransa ile 1921'de yapılan Ankara Antlaşması'ndaki şekliyle kabul edilmiştir.
Kolay
2Lozan Barış Konferansı Kasım 1922'de başladı. Görüşmeler Şubat 1923'te kesildi, birkaç ay sonra yeniden başladı ve yaklaşık sekiz ay süren zorlu tartışmaların ardından antlaşma 1923 yazında imzalandı. Bu antlaşmadan birkaç ay sonra da cumhuriyet ilan edildi. Lozan Barış Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır?
- A) 1 Kasım 1922
- B) 29 Ekim 1923
- C) 24 Temmuz 1923
- D) 11 Ekim 1922
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 24 Temmuz 1923
Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. 29 Ekim 1923 cumhuriyetin ilan tarihidir; metinde cumhuriyetin antlaşmadan sonra ilan edildiği belirtilmiştir.
Kolay
3Lozan'a giden Türk heyetinin başkanı, Batı Cephesi'nde iki önemli zafer kazanmış bir komutandı. Daha önce diplomatlık deneyimi olmamasına rağmen görüşmelerde Türkiye'nin haklarını kararlılıkla savundu; sonradan Cumhuriyet'in ilk başbakanı oldu. Lozan'da Türk heyetine kim başkanlık etmiştir?
- A) Bekir Sami Bey
- B) İsmet Paşa
- C) Kâzım Karabekir Paşa
- D) Fevzi Çakmak Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İsmet Paşa
İnönü zaferlerinin komutanı İsmet Paşa, Lozan'da Türk heyetine başkanlık etmiş ve Cumhuriyet'in ilk başbakanı olmuştur. Bekir Sami Bey ise 1921'deki Londra Konferansı'na giden heyetin başkanıdır.
Kolay
4Lozan'a gitmeden önce Türk heyetine, bazı konularda pazarlık yapılabileceği ama iki konuda kesinlikle taviz verilmeyeceği söylendi. Bu iki konudan biri Türkiye'nin topraklarının bütünlüğüyle, diğeri ise yabancılara tanınan ekonomik ve hukuki ayrıcalıklarla ilgiliydi. Mustafa Kemal'in Türk heyetinden taviz vermemesini istediği iki konu hangisidir?
- A) Musul ve Hatay
- B) Ege adaları ve Musul
- C) Boğazlar ve dış borçlar
- D) Ermeni yurdu ve kapitülasyonlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ermeni yurdu ve kapitülasyonlar
Mustafa Kemal, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasına ve kapitülasyonların sürmesine kesinlikle izin verilmemesini istemiştir. Musul ve Boğazlar da önemli konulardı, ancak bunlarda görüşmelere açık olunmuştur.
Kolay
5Lozan Barış Antlaşması uzun ve zorlu görüşmelerden sonra imzalandı. Bu antlaşma, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra imzalanan antlaşmalar arasında bugün hâlâ yürürlükte olan tek antlaşmadır. Lozan Barış Antlaşması hangi tarihte imzalanmıştır?
- A) 1 Kasım 1922
- B) 11 Ekim 1922
- C) 10 Ağustos 1920
- D) 24 Temmuz 1923
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 24 Temmuz 1923
Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır. 11 Ekim 1922 Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın, 10 Ağustos 1920 ise Sevr'in tarihidir.
Kolay
6Lozan görüşmelerinde Türk heyeti bağımsızlığını kazanmış bir milletin temsilcisi olarak konferansa katıldı. Heyetin amacı, Meclisin daha önce kabul ettiği millî sınırları ve ilkeleri tüm dünyaya kabul ettirmekti. Türk heyetinin kabul ettirmek istediği bu kararlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sevr Antlaşması
- B) Mondros Ateşkes Antlaşması
- C) Tekalif-i Millîye
- D) Misak-ı Millî
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Misak-ı Millî
Türk heyeti Lozan'da Misak-ı Millî'yi dünyaya kabul ettirmeyi amaçlamıştır. Sevr'i ise İtilaf Devletleri yeniden gündeme getirmek istemiştir.
Kolay
7Lozan Konferansı'nda bir Türk temsilcisi şöyle dedi: “Çok ıstırap çektik, çok kan akıttık. Bütün medeni milletler gibi hürriyet ve bağımsızlık istiyoruz.” Konferansa damga vuran bu sözleri söyleyen Türk heyeti başkanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bekir Sami Bey
- B) İsmet Paşa
- C) Kazım Karabekir Paşa
- D) Fevzi Çakmak Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İsmet Paşa
Lozan'da Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etmiş ve bu sözleri o söylemiştir. Bekir Sami Bey ise Londra Konferansı'nda Meclisi temsil etmiştir.
Kolay
8Lozan Antlaşması'na göre Ege'deki adaların çoğu Yunanistan'a bırakıldı. Ancak Çanakkale Boğazı'nın girişine yakın bazı adalar Türkiye'de kaldı. Aşağıdakilerden hangisi Lozan'a göre Türkiye'de kalan adalardan biridir?
- A) Rodos
- B) Midilli
- C) Gökçeada
- D) Sakız
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gökçeada
Lozan'a göre Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan Adası Türkiye'de kalmıştır. Rodos On İki Ada'dandır ve İtalya'ya kalmıştır.
Kolay
9Lozan Antlaşması'na göre Türkiye'nin Bulgaristan ile sınırı yeni bir düzenleme yapılmadan, daha önce imzalanmış bir antlaşmaya göre belirlendi. Türkiye-Bulgaristan sınırının belirlenmesinde esas alınan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mudanya Ateşkes Antlaşması
- B) 1913 İstanbul Antlaşması
- C) Ankara Antlaşması
- D) Kars Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1913 İstanbul Antlaşması
Türkiye-Bulgaristan sınırı 1913 İstanbul Antlaşması'na göre belirlenmiştir. Mudanya Ateşkes Antlaşması ise Yunanistan sınırının belirlenmesinde esas alınmıştır.
Kolay
10Mudanya'dan sonra barış görüşmelerinin nerede yapılacağı tartışıldı. Mustafa Kemal görüşmelerin İzmir'de yapılmasını istedi, ancak İtilaf Devletleri tarafsız bir ülkede yapılmasını savundu. Sonunda barış görüşmelerinin yapılmasına karar verilen kent aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Londra
- B) Paris
- C) San Remo
- D) Lozan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Lozan
Barış görüşmelerinin tarafsız bir ülke olan İsviçre'nin Lozan kentinde yapılmasına karar verilmiştir. San Remo ise Osmanlı'nın paylaşılmasına karar verilen İtalyan kentidir.
Kolay
11Lozan Antlaşması'nın maddeleri arasında “TBMM'nin kararlı olduğu ve kesinlikle taviz vermediği konu” olarak bilinen bir madde vardır. Bu maddeyle yabancı devletlere tanınan ayrıcalıklara tamamen son verildi. Sözü edilen konu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Musul sorunu
- B) Nüfus mübadelesi
- C) Yabancı okullar
- D) Kapitülasyonlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kapitülasyonlar
Yabancılara tanınan ayrıcalıklar kapitülasyonlardır; Meclis bu konuda hiç taviz vermemiş ve Lozan'da tamamen kaldırılmıştır. Musul sorunu ise Lozan'da çözülemeyip sonraya bırakılmıştır.
Kolay
12Lozan Antlaşması'na göre Türkiye'de yaşayan Rumlar ile Yunanistan'da yaşayan Türkler yer değiştirecekti. İki ülke arasında yapılan bu yer değiştirmeye ne ad verilir?
- A) Nüfus mübadelesi
- B) Savaş tazminatı
- C) Kapitülasyon
- D) Seferberlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nüfus mübadelesi
Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'daki Türklerin yer değiştirmesine nüfus mübadelesi denir. Kapitülasyon ise yabancılara tanınan ayrıcalıklardır.
Kolay
13Lozan Antlaşması'na göre Türkiye'nin Suriye ile sınırı daha önce Fransa ile imzalanan bir antlaşmaya göre belirlendi. Bu nedenle Hatay bir süre Türkiye sınırları dışında kaldı. Suriye sınırının belirlenmesinde esas alınan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kars Antlaşması
- B) Gümrü Antlaşması
- C) Ankara Antlaşması
- D) Moskova Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ankara Antlaşması
Suriye sınırı, 20 Ekim 1921'de Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması'na göre belirlenmiştir. Kars ve Gümrü antlaşmaları ise doğu sınırıyla ilgilidir.
Kolay
14Lozan Antlaşması'na göre Yunanistan ile Türkiye arasındaki sınır, Mudanya Ateşkes Antlaşması'nda belirlenen şekliyle kabul edildi. Bu sınırı oluşturan akarsu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sakarya Irmağı
- B) Aras Irmağı
- C) Fırat Irmağı
- D) Meriç Irmağı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Meriç Irmağı
Lozan'da Yunanistan sınırı Mudanya'daki gibi Meriç Irmağı olarak kabul edilmiştir. Aras ise doğu sınırımızdaki bir akarsudur.
Kolay
15Lozan Konferansı'nda bazı konularda anlaşma sağlanamadı. Bunlardan biri, petrol yatakları bulunan bir bölge nedeniyle Türkiye ile İngiltere arasında çözülemeyen sınır sorunuydu. Lozan'da çözülemeyen bu sınır hangi ülkeyle ilgilidir?
- A) Suriye
- B) Yunanistan
- C) Irak
- D) Bulgaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Irak
Musul-Kerkük anlaşmazlığı nedeniyle Irak sınırı Lozan'da çözülemeyip sonraya bırakılmıştır. Yunanistan ve Suriye sınırları ise Lozan'da belirlenmiştir.
Kolay
16Lozan Antlaşması'na göre Osmanlı Devleti'nden kalan borçların ödenmesi için bir düzenleme yapıldı. Borçlar, Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı. Türkiye'ye düşen borçların ödenmesi için aşağıdakilerden hangisi kararlaştırılmıştır?
- A) Borçların tamamen silinmesi
- B) Borçların taksitlere bağlanması
- C) Borçların İtilaf Devletlerince ödenmesi
- D) Borçların hemen ve tek seferde ödenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Borçların taksitlere bağlanması
Lozan'da Osmanlı borçları paylaştırılmış ve ödenmek üzere taksitlere bağlanmıştır. Türk heyeti borçları ödemeyi kabul ettiği için borçların silindiği söylenemez.
Kolay
17Lozan Konferansı'nda İsmet Paşa, “Çok ıstırap çektik, çok kan akıttık. Bütün medeni milletler gibi hürriyet ve bağımsızlık istiyoruz.” dedi. Bu söz, Türk heyetinin konferanstaki hangi isteğini ortaya koymaktadır?
- A) Öteki milletler gibi bağımsız bir devlet sayılmayı
- B) Yenilen bir devlet olarak galiplerin koşullarına uymayı
- C) Güçlü bir devletin koruyuculuğu altında yaşamayı
- D) Öteki milletlerde bulunmayan ayrıcalıklar elde etmeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Öteki milletler gibi bağımsız bir devlet sayılmayı
İsmet Paşa “bütün medeni milletler gibi” diyerek ayrıcalık değil, öteki milletlerin sahip olduğu hürriyet ve bağımsızlığı istemiştir. Türk heyeti Lozan'a Millî Mücadele'yi kazanmış bir milletin temsilcisi olarak gitmiş; kendisine yenilen devlet gibi davranılmasını ve başka bir devletin koruyuculuğunu kabul etmemiştir.
Kolay
18Lozan Barış Antlaşması'nın sonuçlarından biri, İtilaf Devletlerinin 1920'de Osmanlı Devleti'ne imzalattığı ve Anadolu'yu paylaştıran antlaşmanın geçersiz hâle gelmesidir. Lozan ile geçersiz hâle gelen bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mondros Ateşkes Antlaşması
- B) Sevr Antlaşması
- C) Gümrü Antlaşması
- D) Mudanya Ateşkes Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sevr Antlaşması
İtilaf Devletlerinin 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Devleti'ne imzalattığı ve Anadolu'yu paylaştıran antlaşma Sevr'dir; Lozan'ın imzalanmasıyla Sevr geçersiz hâle gelmiştir. Mondros 1918'de imzalanan ateşkestir; Gümrü Ermenistan'la, Mudanya ise 1922'de İtilaf Devletleriyle Büyük Millet Meclisi Hükûmetinin yaptığı antlaşmalardır.
Orta
19Lozan'da Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türklerin yer değiştirmesi kararlaştırıldı. Bu nüfus mübadelesiyle yüz binlerce aile yurdunu bırakıp öteki ülkeye göç etti. Ancak iki bölgedeki halk, yerlerinde kalmaları kabul edilerek mübadelenin dışında tutuldu. Aşağıdakilerden hangisi bu mübadelenin dışında tutulmuştur?
- A) İzmir'de yaşayan Rumlar
- B) Selanik'te yaşayan Türkler
- C) İstanbul'da yaşayan Rumlar
- D) Girit'te yaşayan Türkler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstanbul'da yaşayan Rumlar
Nüfus mübadelesine İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler dâhil edilmemiştir. Selanik Batı Trakya'da değil Makedonya'dadır; buradaki Türkler mübadeleyle Türkiye'ye gelmiştir.
Orta
20Lozan görüşmeleri Şubat 1923'te kesildiğinde Türk heyeti yurda döndü. Bu sırada Mustafa Kemal, ülkenin ekonomik geleceğini konuşmak için İzmir'de çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcilerinin katıldığı bir kongre topladı. Kongrede yabancılara yeni ekonomik ayrıcalık tanınmayacağı mesajı verildi. Mustafa Kemal'in bu adımla amaçladığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saltanatı yeniden kurmak
- B) İtilaf Devletleriyle askerî ittifak kurmak
- C) Lozan görüşmelerinden tamamen çekilmek
- D) Türk heyetinin görüşmelerdeki elini güçlendirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türk heyetinin görüşmelerdeki elini güçlendirmek
İzmir İktisat Kongresi, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlıktan vazgeçmeyeceğini dünyaya göstererek görüşmeler yeniden başladığında Türk heyetinin elini güçlendirmiştir. Görüşmelerden çekilmek amaçlanmamış, aynı yılın nisan ayında masaya dönülmüştür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.