8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!
Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz
- sakarya meydan muharebesi
- büyük taarruz
- başkomutanlık meydan muharebesi
- kars antlaşması
- ankara antlaşması
- mudanya ateşkes antlaşması
- gazilik
Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz neden önemlidir?
Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz, Millî Mücadele'nin askerî olarak kazanılmasını sağlayan zaferlerdir. Sakarya Meydan Muharebesi 22 gün 22 gece sürdü ve 13 Eylül 1921'de kazanıldı. Mustafa Kemal savunmayı "Savunma hattı yoktur, savunma sathı vardır. O satıh bütün vatandır." emriyle yönetti. Zaferden sonra Meclis, Mustafa Kemal'e mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı verdi. Ardından Kars Antlaşması ile doğu sınırı kesinleşti, Ankara Antlaşması ile Fransa Hatay dışındaki güney illerinden çekildi. Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Afyon Kocatepe'den başladı; 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı, 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşmadan kazanıldı. Mudanya ile Millî Mücadele'nin askerî dönemi bitti, diplomasi dönemi başladı.
Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz: konu anlatımı ve özeti
Sakarya ve Büyük Taarruz zaferleri, Millî Mücadele'nin askerî olarak kazanılmasını sağladı. Bu konu, bu savaşları ve ardından imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması'nı anlatıyor.
- Sakarya Meydan Muharebesi 22 gün 22 gece sürdü ve 13 Eylül 1921'de kazanıldı.
- Mustafa Kemal "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." anlamındaki emriyle savunmayı yönetti.
- Sakarya'dan sonra Meclis, Mustafa Kemal'e mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı verdi; Türk ordusunun uzun süren geri çekilmesi durdu.
- Zaferin ardından Kars Antlaşması (1921) ile doğu sınırı kesinleşti, Ankara Antlaşması (1921) ile Fransa Hatay dışındaki güney illerinden çekildi.
- Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Afyon Kocatepe'den başladı; 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı, 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı.
Zaman çizelgesi: Sakarya Zaferi'nden Mudanya Ateşkes Antlaşması'na - Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşmadan kazanıldı.
- Mudanya ile Millî Mücadele'nin askerî dönemi bitti, diplomasi dönemi başladı.
Unutma: Ankara Antlaşması ile Fransa'nın TBMM'yi tanıması, İtilaf Devletleri arasındaki birliğin bozulduğunu gösterir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu konuyu üç durakla öğren: savunma, saldırı, ateşkes.
- Sakarya (savunma): 22 gün 22 gece sürdü, 13 Eylül 1921'de kazanıldı. Mustafa Kemal'in "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır." emri, tek bir çizgiyi değil bütün vatan toprağını savunmayı anlatır. Meclis ona mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı verdi.
- Diplomasi: Sakarya'dan sonra Kars Antlaşması ile doğu sınırı kesinleşti, Ankara Antlaşması ile Fransa güneyden çekildi.
- Büyük Taarruz (saldırı): 26 Ağustos 1922'de Afyon Kocatepe'den başladı; 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanıldı, 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı.
- Mudanya (ateşkes): 11 Ekim 1922'de imzalandı; Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşmadan kazanıldı.
Günlük hayattan: Her yıl kutladığımız 30 Ağustos Zafer Bayramı, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin kazanıldığı günü anar.
Sık yapılan hata: "Hatt-ı müdafaa yoktur" sözünü "savunma yoktur" diye anlamak. Doğrusu: Savunma bir çizgiyle sınırlı değildir; vatanın her karışı savunulur.
Derinleş
"Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır." anlayışını bir harita üzerinde açıkla: Bir çizgiyi savunmak ile bir alanı savunmak arasındaki fark nedir? Ardından Mudanya'da Doğu Trakya'nın savaşmadan kazanılmasını örnek alarak askerî başarı ile diplomasi arasındaki ilişkiyi tartış: Bir ülkenin masadaki gücü nereden gelir?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme
- a) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini inceler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sakarya Zaferi'nden birkaç gün sonra, 19 Eylül 1921'de TBMM, Başkomutan Mustafa Kemal'i onurlandırmak için bir karar aldı. Mecliste ona ordudaki en yüksek rütbe ile savaşta başarı gösterenlere verilen bir unvan verildi. Meclisin Mustafa Kemal'e verdiği rütbe ve unvan hangisidir?
- A) Binbaşılık rütbesi ve başöğretmenlik unvanı
- B) Generallik rütbesi ve sadrazamlık unvanı
- C) Mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı
- D) Albaylık rütbesi ve paşalık unvanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı
Sakarya Zaferi'nden sonra Meclis, Mustafa Kemal'e mareşallik rütbesini ve gazilik unvanını vermiştir. Başöğretmenlik unvanı ise 1928'de Harf İnkılabı'ndan sonra verilmiştir.
Kolay
2Türk ordusu Sakarya'dan sonra yaklaşık bir yıl hazırlık yaptı. 26 Ağustos 1922 sabahı Mustafa Kemal'in de cepheyi izlediği yüksek bir tepeden başlatılan topçu ateşiyle Büyük Taarruz başladı. Bu tepe bugün Afyonkarahisar sınırları içinde bulunuyor. Büyük Taarruz'un başladığı yer neresidir?
- A) Mudanya
- B) Polatlı
- C) İnönü
- D) Kocatepe
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kocatepe
Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Afyonkarahisar'daki Kocatepe'den başlamıştır. Polatlı ise bir yıl önceki Sakarya Meydan Muharebesi'nin yapıldığı bölgedir.
Kolay
3Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos 1921'de başladı. İki ordu, Ankara'ya yaklaşık 80 kilometre uzaklıktaki Polatlı çevresinde gece gündüz çarpıştı. Muharebe 13 Eylül 1921'de Türk ordusunun zaferiyle sona erdi. Sakarya Meydan Muharebesi ne kadar sürmüştür?
- A) 22 gün 22 gece
- B) 15 gün 15 gece
- C) 40 gün 40 gece
- D) 7 gün 7 gece
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 22 gün 22 gece
23 Ağustos'tan 13 Eylül 1921'e kadar süren muharebe, 22 gün 22 gece devam etmiştir. "40 gün 40 gece" masallardan bilinen bir kalıptır; muharebenin tarihleriyle uyuşmaz.
Kolay
430 Ağustos 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nden sonra Mustafa Kemal, "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" emrini verdi. Kaçan Yunan ordusunu izleyen Türk süvarileri birkaç gün içinde Ege kıyısındaki büyük liman kentine girdi. Türk ordusu İzmir'e hangi tarihte ulaşmıştır?
- A) 9 Eylül 1922
- B) 11 Ekim 1922
- C) 26 Ağustos 1922
- D) 30 Ağustos 1922
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 9 Eylül 1922
Türk ordusu 9 Eylül 1922'de İzmir'e girmiştir. 30 Ağustos 1922 ise Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin tarihidir; Akdeniz emri bu muharebeden sonra verilmiştir.
Kolay
5Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra Türk ordusu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi. Bu geri çekilme sırasında üç şehir Yunanlıların eline geçti. Aşağıdakilerden hangisi bu şehirlerden biri değildir?
- A) Afyon
- B) Eskişehir
- C) Kütahya
- D) Bursa
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bursa
Ordunun Sakarya'nın doğusuna çekilmesiyle Afyon, Eskişehir ve Kütahya Yunanlıların eline geçmiştir. Bursa ise daha önce, Temmuz 1920'de işgal edilmişti.
Kolay
6Sakarya Zaferi'nden sonra Büyük Millet Meclisi, savaşı yöneten Mustafa Kemal'i onurlandırmak için ona bir rütbe ve bir unvan verdi. Meclisin Mustafa Kemal'e verdiği rütbe ve unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mareşallik ve gazilik
- B) Albaylık ve paşalık
- C) Generallik ve kahramanlık
- D) Sadrazamlık ve şanlılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mareşallik ve gazilik
Sakarya Zaferi'nden sonra Meclis, Mustafa Kemal'e mareşallik rütbesi ve gazilik unvanını vermiştir. Paşalık ve albaylık bu karardan önceki askerî rütbelerle ilgilidir.
Kolay
7Mudanya Ateşkes Antlaşması'na göre Yunan askerleri belirli bir süre içinde Doğu Trakya'yı boşaltacaktı. Yunan askerlerine verilen bu süre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 3 gün
- B) 6 ay
- C) 1 yıl
- D) 15 gün
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 15 gün
Mudanya'ya göre Yunan askerleri Doğu Trakya'yı 15 gün içinde boşaltacaktı. “3 gün” ise Tekalif-i Millîye'de silah teslimi için verilen süredir.
Kolay
8Büyük Taarruz'dan sonra İngilizler barış teklifinde bulundu. Görüşmeler Marmara kıyısındaki bir limanda yapıldı ve 11 Ekim 1922'de bir ateşkes antlaşması imzalandı. Görüşmelerde Büyük Millet Meclisi Hükûmetini temsil eden kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fevzi Çakmak Paşa
- B) Kazım Karabekir Paşa
- C) İsmet Paşa
- D) Bekir Sami Bey
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İsmet Paşa
Mudanya görüşmelerinde Türk Hükûmetini İsmet Paşa temsil etmiştir. Bekir Sami Bey ise Londra Konferansı'nda Meclisi temsil eden kişidir.
Kolay
9Büyük Taarruz sonrasında 1 Eylül 1922'de Mustafa Kemal ordulara şu emri verdi: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!” Bu emri alan ordu kaçan düşman askerlerini takip ederek 9 Eylül 1922'de hangi şehre ulaşmıştır?
- A) Bursa
- B) Ankara
- C) İzmir
- D) İstanbul
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İzmir
Türk ordusu kaçan Yunan askerlerini takip ederek 9 Eylül 1922'de İzmir'e ulaşmıştır. İstanbul ise Mudanya Ateşkes Antlaşması ile savaşmadan kurtarılmıştır.
Kolay
10Sakarya Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusu bir ara Ankara'ya oldukça yaklaştı ve Polatlı yakınlarına kadar ilerledi. Bu muharebe Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Sakarya Meydan Muharebesi ne kadar sürmüştür?
- A) 22 gün 22 gece
- B) 5 gün 5 gece
- C) 3 ay
- D) 1 yıl
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 22 gün 22 gece
Sakarya Meydan Muharebesi 22 gün 22 gece sürmüş ve 13 Eylül 1921'de kazanılmıştır. “Bir yıl” ise Büyük Taarruz için yapılan hazırlığın süresidir.
Kolay
11Mudanya Ateşkes Antlaşması'na göre Doğu Trakya Türkiye'ye bırakılacak ve bir nehir sınır kabul edilecekti. Sınır olarak kabul edilen bu nehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Meriç
- B) Sakarya
- C) Kızılırmak
- D) Aras
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Meriç
Mudanya'ya göre Doğu Trakya, Meriç Nehri sınır olmak üzere Türkiye'ye bırakılmıştır. Sakarya ise 1921'deki büyük savunma savaşının yapıldığı nehirdir.
Kolay
1220 Ekim 1921'de Türk Hükûmeti ile bir İtilaf devleti arasında antlaşma imzalandı. Bu devlet, Hatay dışındaki güney illerimizden çekildi. Antlaşmanın imzalandığı devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fransa
- B) İngiltere
- C) İtalya
- D) Yunanistan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fransa
Ankara Antlaşması Fransa ile imzalanmış ve Fransa Hatay dışındaki güney illerimizden çekilmiştir. İngiltere, Sakarya'dan sonra Ankara ile anlaşmaya çalışmış ama anlaşma sağlanamamıştır.
Kolay
13Büyük Taarruz'a hazırlanırken Mustafa Kemal hazırlıkları büyük bir gizlilik içinde yürüttü. Taarruzun başladığı gün gazeteler onun Ankara'da çay ziyafeti vereceğini yazmıştı; oysa o cepheye gitmişti. Bu uygulamanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halkı taarruzun ertelendiğine inandırmak
- B) Meclisi taarruzdan uzak tutmak
- C) Düşmanın taarruzdan haberdar olmasını önlemek
- D) İngilizlerle barış görüşmelerine başlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Düşmanın taarruzdan haberdar olmasını önlemek
Çay ziyafeti haberleri ve gizli görüşmeler, düşmanın taarruz hazırlıklarından habersiz kalması için yapılmıştır. Amaç halkı ya da Meclisi kandırmak değil, düşmanı şaşırtmaktır.
Kolay
14Sakarya Zaferi'nden sonra Sovyet Rusya'nın girişimleriyle Türk Hükûmeti ile Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan arasında bir antlaşma imzalandı. Böylece doğu sınırımız güvence altına alındı. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ankara Antlaşması
- B) Gümrü Antlaşması
- C) Mudanya Ateşkes Antlaşması
- D) Kars Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kars Antlaşması
Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan ile 13 Ekim 1921'de imzalanan antlaşma Kars Antlaşması'dır. Gümrü Antlaşması ise yalnızca Ermenistan ile 1920'de imzalanmıştır.
Kolay
15Büyük Taarruz'un planını hazırlayan komutan, Mustafa Kemal'in en yakın silah arkadaşlarından biriydi. Hazırladığı plan büyük bir başarıyla uygulandı. Büyük Taarruz planını hazırlayan komutan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kazım Karabekir Paşa
- B) Fevzi Çakmak Paşa
- C) Ali Fuat Paşa
- D) Refet Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fevzi Çakmak Paşa
Büyük Taarruz planı Fevzi Çakmak Paşa tarafından hazırlanmıştır. Kazım Karabekir Paşa ise Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenilere karşı savaşmıştır.
Kolay
1626 Ağustos 1922 sabahı saat 05.30'da Türk ordusu Afyon'daki bir tepeden düşmana karşı taarruza geçti. Yunan savunma hatları kısa sürede yıkıldı. Bu taarruz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sakarya Meydan Muharebesi
- B) I. İnönü Muharebesi
- C) Büyük Taarruz
- D) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Büyük Taarruz
26 Ağustos 1922'de Afyon Kocatepe'den başlayan saldırı Büyük Taarruz'dur. Sakarya Meydan Muharebesi ise 1921'de yapılmış bir savunma savaşıdır.
Kolay
17Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra Türk ordusu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi ve eksiklerini gidermeye çalıştı. Yunan ordusu ise fazla beklemeden 23 Ağustos 1921'de İngilizlerin desteğiyle yeniden taarruza geçti. Yunan ordusunun beklemeden taarruza geçmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İtilaf Devletlerinin Yunanistan'a desteğini kesmesi
- B) Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermek istememesi
- C) Büyük Millet Meclisinin ateşkes görüşmesi önermesi
- D) Türk ordusunun İzmir'e doğru ilerlemeye başlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermek istememesi
Yunan ordusu, geri çekilen ve Tekalif-i Millîye ile ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermemek için hemen taarruza geçmiştir. Taarruz İngilizlerin desteğiyle yapıldığı için İtilaf desteğinin kesildiği söylenemez; Türk ordusu o sırada ilerlemiyor, Sakarya'nın doğusunda savunma hazırlığı yapıyordu.
Kolay
18Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın bir maddesine göre Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki savaş sona erecekti. Bu maddeyle Millî Mücadele'nin hangi cephesindeki savaş sona ermiştir?
- A) Doğu Cephesi
- B) Güney Cephesi
- C) Batı Cephesi
- D) Kafkas Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Batı Cephesi
Millî Mücadele'de Yunan ordusuna karşı Batı Cephesi'nde savaşılmıştır; Mudanya Ateşkes Antlaşması bu cephedeki savaşı sona erdirmiştir. Doğu Cephesi'nde Ermenilerle, Güney Cephesi'nde Fransızlarla mücadele edilmiştir; Kafkas Cephesi ise Birinci Dünya Savaşı'nın cephelerindendir.
Orta
19Sovyet Rusya'nın aracılığıyla 13 Ekim 1921'de TBMM ile Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan arasında Kars Antlaşması imzalandı. Bu devletler, Mart 1921'de Sovyet Rusya ile yapılan antlaşmanın hükümlerini tanıdı. Böylece TBMM'nin bu bölgede çözmesi gereken bir sorun kalmadı. Bu antlaşmanın TBMM'ye sağladığı kazanç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Doğu sınırının güvenceye alınması
- B) Güney sınırının kesin olarak çizilmesi
- C) Kapitülasyonların kaldırılması
- D) Boğazların yönetiminin alınması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğu sınırının güvenceye alınması
Kafkas cumhuriyetlerinin Moskova Antlaşması'nı tanıması, doğu sınırımızı güvenceye almıştır. Güney sınırı ise Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması'yla ilgilidir.
Orta
20Büyük Taarruz'dan sonra İngiltere, Boğazlarda Türk ordusuyla karşı karşıya kalmamak için ateşkes görüşmesi istedi. 11 Ekim 1922'de Mudanya'da imzalanan ateşkesle Yunanistan'ın Doğu Trakya'yı boşaltması kararlaştırıldı. Kurtuluş Savaşı'nın askerî dönemi bu ateşkesle sona erdi. Mudanya Ateşkes Antlaşması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Musul sorunu kesin olarak çözülmüştür.
- B) Doğu Trakya savaşmadan kurtarılmıştır.
- C) Osmanlı borçları taksitlendirilmiştir.
- D) Kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğu Trakya savaşmadan kurtarılmıştır.
Mudanya ile Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmıştır. Kapitülasyonlar ve borçlar ise ateşkeste değil, Lozan Barış Konferansı'nda ele alınmıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.