8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!
Millî Seferberlik: Tekalif-i Millîye
- tekalif-i millîye
- seferberlik
- başkomutanlık kanunu
- millî dayanışma
- istiklal mahkemeleri
- topyekûn mücadele
Tekalif-i Millîye Emirleri neden yayımlandı?
Tekalif-i Millîye Emirleri, Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için Mustafa Kemal'in 7-8 Ağustos 1921'de yayımladığı millî yükümlülük emirleridir. Ordunun geri çekilmesi moralleri bozunca Meclis, Başkomutanlık Kanunu ile yetkilerini üç aylığına Mustafa Kemal'e verdi. Emirlere göre her ilçede bir Tekalif-i Millîye Komisyonu kuruldu ve her evden bir çift çorap ile çarık istendi. Tüccarın malları ile halkın yiyecek ve hayvan stoklarının yüzde 40'ı, parası sonra ödenmek üzere orduya alındı. Demirci, marangoz gibi zanaatkârlar ordu için çalıştırıldı; halktaki silah ve cephane orduya teslim edildi. Emirlerin düzgün uygulanması için İstiklal Mahkemelerinden yararlanıldı. Bu sayede ordunun ihtiyaçları kısa sürede karşılandı. Tekalif-i Millîye bir vergi düzenlemesinden çok, kadın, yaşlı ve çocuklar dahil milletin elindeki her şeyi paylaştığı topyekûn bir seferberliktir.
Millî Seferberlik: Tekalif-i Millîye: konu anlatımı ve özeti
Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra ordunun çok fazla ihtiyacı vardı. Bu konu, Başkomutan Mustafa Kemal'in yayımladığı Tekalif-i Millîye Emirlerini ve milletin topyekûn seferberliğini anlatıyor.
- Ordunun geri çekilmesi moralleri bozdu; Meclis, Başkomutanlık Kanunu ile yetkilerini üç aylığına Mustafa Kemal'e verdi.
- Tekalif-i Millîye Emirleri 7-8 Ağustos 1921'de yayımlandı; adı "millî yükümlülükler" anlamına gelir.
- Her ilçede bir Tekalif-i Millîye Komisyonu kuruldu; her evden bir çift çorap ve çarık istendi.
- Tüccarın mallarının ve halkın yiyecek ve hayvan stoklarının yüzde 40'ı, parası sonra ödenmek üzere orduya alındı.
- Demirci, marangoz gibi zanaatkârlar ordu için çalıştırıldı; halktaki silah ve cephane orduya teslim edildi.
- Emirlerin düzgün uygulanması için İstiklal Mahkemelerinden yararlanıldı.
- Kadın, yaşlı ve çocuklar dahil herkes cepheye destek oldu; ordunun ihtiyaçları kısa sürede karşılandı.
Unutma: Tekalif-i Millîye bir vergi düzenlemesinden çok, milletin elindeki her şeyi bağımsızlık için paylaştığı topyekûn bir seferberliktir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Tekalif-i Millîye, "millî yükümlülükler" demektir. Bir neden-sonuç zinciriyle öğren.
- Neden: Kütahya-Eskişehir'den sonra ordunun silah, giyecek, yiyecek ve taşıt ihtiyacı çok büyüktü.
- Yetki: 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kanunu ile Meclisin yetkileri üç aylığına Mustafa Kemal'e verildi.
- Emirler (7–8 Ağustos 1921): Her ilçede komisyon kuruldu; her evden bir çift çorap ve çarık istendi; tüccar ve halkın stoklarının %40'ı, parası sonra ödenmek üzere orduya alındı; zanaatkârlar ordu için çalıştı; halktaki silah ve cephane teslim edildi.
- Sonuç: Ordunun ihtiyaçları kısa sürede karşılandı ve Sakarya'ya hazırlanıldı.
Hesapla: Bir tüccarın deposunda 500 metre kumaş varsa %40'ı, yani 200 metresi orduya verilir; 300 metresi tüccarda kalır.
Günlük hayattan: Afetlerden sonra yapılan yardım kampanyalarında herkesin elindekini paylaşması bu dayanışmaya benzer; ama Tekalif-i Millîye gönüllü değil, zorunluydu.
Sık yapılan hata: "Halkın malına karşılıksız el konuldu." Doğrusu: Alınan malların bedelinin daha sonra ödenmesi öngörülmüştü.
Derinleş
Tekalif-i Millîye'yi günümüzdeki bir dayanışma kampanyasıyla karşılaştır; benzerlikleri ve farkları (gönüllülük, zorunluluk, ödeme) bir tabloda göster. Bir toplumda herkesin elindekini paylaşması hangi koşullarda adil olur? "Kimden ne kadar istenmeli?" sorusuna kendi ölçütlerini öner ve gerekçelendir.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme
- a) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini inceler.
İTA.8.3.4Türk milletinin Millî Mücadele sürecindeki rolüne ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme
- d) Türk milletinin Millî Mücadele sürecindeki rolüne ilişkin kaynaklardan elde ettiği bilgileri yorumlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Dedesi, Elif'e Millî Mücadele yıllarında köylerinden orduya buğday, çorap ve kağnı gönderildiğini anlatıyor. Bu yardımların, Başkomutanın yayımladığı ve her vatandaşa bazı görevler yükleyen emirlerle düzenlendiğini söylüyor. Elif, bu emirlerin adını araştırıyor ve "Tekalif-i Millîye" olduğunu öğreniyor. "Tekalif-i Millîye" ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Millî yükümlülükler
- B) Millî eğitim
- C) Millî bayramlar
- D) Millî sınırlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî yükümlülükler
Tekalif-i Millîye "millî yükümlülükler" demektir; emirler halkın orduya yapacağı yardımları belirlemiştir. "Millî sınırlar" ise Misakımillî'nin konusudur ve bu emirlerle ilgili değildir.
Kolay
2Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde ordunun giyecek ihtiyacı çok büyüktü; birçok askerin ayağında uzun yürüyüşlere dayanacak bir ayakkabı yoktu. Bu sorunu çözmek için Tekalif-i Millîye Emirleriyle her evden belirli eşyaların orduya verilmesi istendi. Tekalif-i Millîye Emirlerine göre her evden aşağıdakilerden hangisi istenmiştir?
- A) Bir çuval un ve bir kazan
- B) Bir çift çorap ve bir çift çarık
- C) Bir tüfek ve bir at
- D) Bir battaniye ve bir çadır
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir çift çorap ve bir çift çarık
Emirlerin maddelerinden biri, her evden bir çift çorap ve bir çift çarık istenmesidir. Silah ve cephane ise her evden değil, yalnızca elinde bulunduranlardan istenmiştir.
Kolay
3Ağustos 1921'in ilk haftasında Başkomutanlık Kanunu çıkarıldı. Bundan hemen sonra Başkomutan Mustafa Kemal, ordunun silah, giyecek ve yiyecek ihtiyacını karşılamak için halktan yardım isteyen emirler yayımladı. Bu emirlerden kısa süre sonra Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Tekalif-i Millîye Emirleri hangi tarihte yayımlanmıştır?
- A) 30 Ağustos 1922
- B) 13 Eylül 1921
- C) 7-8 Ağustos 1921
- D) 23 Nisan 1920
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 7-8 Ağustos 1921
Tekalif-i Millîye Emirleri, 5 Ağustos 1921'deki Başkomutanlık Kanunu'ndan hemen sonra, 7-8 Ağustos 1921'de yayımlanmıştır. 13 Eylül 1921 ise Sakarya Zaferi'nin tarihidir; emirler zaferden önce, muharebeye hazırlık için çıkarılmıştır.
Kolay
4Tekalif-i Millîye Emirlerine göre tüccarın elindeki kumaş, bez ve yiyecek gibi malların bir bölümüne orduya verilmek üzere el konuldu. Malların tamamı alınmadı; halkın ve tüccarın geçimini sürdürebilmesi için belirli bir oran belirlendi ve bedelinin savaştan sonra ödeneceği açıklandı. Tüccarın stoklarının yüzde kaçına el konulmuştur?
- A) Yüzde 25
- B) Yüzde 10
- C) Yüzde 75
- D) Yüzde 40
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yüzde 40
Tüccarın stoklarının yüzde kırkı, bedeli savaştan sonra ödenmek üzere orduya alınmıştır. Halkın hububat, hayvan ve yem stoklarında da aynı oran uygulanmıştır; bu yüzden yüzde 25 gibi farklı oranlar yanlıştır.
Kolay
5Tekalif-i Millîye Emirlerinin bir maddesine göre halkın elinde bulunan savaşa elverişli bütün silah ve cephanenin belirli bir süre içinde ordu ambarına teslim edilmesi isteniyordu. Bu süre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 3 ay
- B) 1 yıl
- C) 40 gün
- D) 3 gün
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 3 gün
Emirlere göre halkın elindeki silah ve cephane 3 gün içinde ordu ambarına teslim edilecekti. “3 ay” ise Başkomutanlık yetkisinin süresidir.
Kolay
6Tekalif-i Millîye Emirleri, Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra yayımlandı. Bu emirlerden kısa süre sonra Türk ordusu büyük bir savunma savaşına girdi. Tekalif-i Millîye ile toplanan malzemeler öncelikle hangi savaşın hazırlığında kullanılmıştır?
- A) Sakarya Meydan Muharebesi
- B) I. İnönü Muharebesi
- C) Çanakkale Savaşı
- D) II. İnönü Muharebesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sakarya Meydan Muharebesi
Ağustos 1921'de yayımlanan emirlerle toplanan malzemeler, hemen ardından gelen Sakarya Meydan Muharebesi'nin hazırlığında kullanılmıştır. İnönü muharebeleri bu emirlerden önce yapılmıştır.
Kolay
7Tekalif-i Millîye Emirlerinin uygulanması için ülkenin her ilçesinde bir kurul oluşturuldu. Bu kurul halktan toplanan malları kayıt altına alıyordu. Her ilçede kurulan bu kurul aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İstiklal Mahkemesi
- B) Saltanat Şurası
- C) Heyet-i Temsiliye
- D) Tekalif-i Millîye Komisyonu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tekalif-i Millîye Komisyonu
Emirlerin ilk maddesine göre her ilçede bir Tekalif-i Millîye (Millî Vergi) Komisyonu kurulmuştur. İstiklal Mahkemeleri ise emirlerin düzgün uygulanması için yargılama yapan kurumlardır.
Kolay
8Millî Mücadele yıllarında yurdun farklı yerlerinde silah ve mermi üretim yerleri kuruldu. Ankara'daki bir silah fabrikasında çocukların bile çalıştığı fotoğraflar bugün de saklanmaktadır. Bu bilgi Millî Mücadele hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Savaşın yalnızca askerlerce yürütüldüğünü
- B) Silahların tamamının yurt dışından alındığını
- C) Toplumun her kesiminin mücadeleye katıldığını
- D) Çocukların savaştan hiç etkilenmediğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplumun her kesiminin mücadeleye katıldığını
Çocukların bile silah fabrikasında çalışması, toplumun her kesiminin mücadeleye katıldığını gösterir. Bu durum, savaşın yalnız askerlerce yürütüldüğü yargısıyla çelişir.
Kolay
9Mustafa Kemal, Tekalif-i Millîye Emirlerinin uygulanmasında sıkıntı yaşanmaması için bir kurumdan yararlanılmasını emretti. Bu kurum emirlere uymayanları yargılıyordu. Sözü edilen kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tekalif-i Millîye Komisyonları
- B) Mebusan Meclisi
- C) İstiklal Mahkemeleri
- D) Saltanat Şurası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstiklal Mahkemeleri
Emirlerin düzgün uygulanması için İstiklal Mahkemelerinden yararlanılmıştır. Komisyonlar ise malları toplayıp kayda geçiren kurullardır, yargılama yapmaz.
Kolay
10Bir öğrenci sözlükte şu açıklamayı okuyor: “Millî yükümlülükler anlamına gelir. Başkomutan Mustafa Kemal'in ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için yayımladığı emirlerin adıdır.” Sözlükte açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tekalif-i Millîye
- B) Teşkilat-ı Esasiye
- C) Hıyanet-i Vataniye
- D) Misak-ı Millî
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tekalif-i Millîye
“Millî yükümlülükler” anlamına gelen ve ordunun ihtiyaçları için yayımlanan emirler Tekalif-i Millîye'dir. Teşkilat-ı Esasiye ise 1921'de kabul edilen anayasadır.
Kolay
11Başkomutanlık Kanunu ile Meclis, yetkilerini belirli bir süre için Mustafa Kemal'e verdi. Bu süre içinde Mustafa Kemal'in vereceği her emir kanun hükmünde sayılacaktı. Meclisin yetkilerini Mustafa Kemal'e verdiği süre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üç ay
- B) Üç gün
- C) Bir yıl
- D) Beş yıl
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Üç ay
Başkomutanlık Kanunu ile Meclisin yetkileri üç ay süreyle Mustafa Kemal'e verilmiştir. “Üç gün” ise silah ve cephanenin teslim süresidir.
Kolay
12Bir öğrenci Tekalif-i Millîye Emirlerini inceliyor. Emirlerden birine göre ülkedeki her evden bir çift çorap ve bir çift çarık istenecekti. Bu maddeyle ordunun hangi ihtiyacı karşılanmak istenmiştir?
- A) Silah
- B) Cephane
- C) Giyecek
- D) Yem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Giyecek
Çorap ve çarık, askerlerin giyecek ihtiyacını karşılamak için istenmiştir. Silah ve cephane ise ayrı bir maddeyle ordu ambarına teslim edilmiştir.
Kolay
13Tekalif-i Millîye Emirlerine göre tüccarın elindeki malların ve halkın hububat, hayvan ve yem stoklarının bir bölümü, bedeli savaştan sonra ödenmek üzere orduya alınacaktı. Orduya alınacak bu bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüzde onu
- B) Yüzde kırkı
- C) Yarısı
- D) Tamamı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yüzde kırkı
Emirlere göre tüccarın malları ile halkın stoklarının yüzde kırkı orduya alınacaktı. Malların tamamının alınması halkın geçimini imkânsız hâle getirirdi.
Kolay
14Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra ordunun geri çekilmesi Mecliste büyük tartışmalara yol açtı. Bazı milletvekilleri Meclisin daha güvenli bir şehre taşınmasını bile düşündü. Meclisin taşınması düşünülen şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sivas
- B) Kayseri
- C) Erzurum
- D) Eskişehir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kayseri
Geri çekilmeden sonra bazı milletvekilleri Meclisin Kayseri'ye taşınmasını düşünmüştür. Eskişehir ise bu muharebelerden sonra düşman eline geçen yerlerden biridir.
Kolay
15Tekalif-i Millîye Emirlerine göre demirciler, dökümcüler ve marangozlar ile sanayi imalathanelerinin listesi çıkarılacak, sahipleri belirlenip görevlendirilecekti. Bu maddenin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zanaatkârların vergi borçlarını silmek
- B) İmalathaneleri yabancılara satmak
- C) Zanaatkârları cepheye asker olarak göndermek
- D) Zanaatkârların ordunun ihtiyaçları için çalışmasını sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zanaatkârların ordunun ihtiyaçları için çalışmasını sağlamak
Bu madde, demirci ve marangoz gibi zanaatkârların ordunun ihtiyaç duyduğu malzemeleri üretmesini amaçlar. Madde onların bildiği işle orduya hizmet etmesini öngörür, cepheye gönderilmesini değil.
Kolay
16Tekalif-i Millîye Emirlerine göre halktan alınan hububat, hayvan ve yem stoklarının bedeli hemen ödenmeyecekti. Bu malların bedelinin ne zaman ödenmesi kararlaştırılmıştır?
- A) Savaştan sonra
- B) Hemen teslimde
- C) Bir hafta içinde
- D) Hiçbir zaman
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Savaştan sonra
Emirlere göre alınan malların bedeli savaştan sonra ödenecekti. Bedelin hiç ödenmeyeceği söylenmemiş, ödemenin savaş sonrasına bırakıldığı belirtilmiştir.
Kolay
17Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden sonra ordu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilince bazı milletvekilleri Meclisin Ankara'dan Kayseri'ye taşınmasını düşündü. Bu düşünce aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Yunan ilerleyişinin Ankara için tehlike sayıldığını
- B) Kayseri'nin Yunan ordusu tarafından işgal edildiğini
- C) Meclisin çalışmalarına son vermeye karar verdiğini
- D) Ordunun Kayseri'de yeniden kurulmak istendiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yunan ilerleyişinin Ankara için tehlike sayıldığını
Meclisin daha içerideki bir şehre taşınmasının düşünülmesi, ordunun geri çekilmesinden sonra Yunan ilerleyişinin Ankara'yı tehdit ettiğinin düşünüldüğünü gösterir. Meclis taşınmamış, çalışmalarını Ankara'da sürdürmüş ve ordunun başına Mustafa Kemal'i getirmiştir; Kayseri işgal edilmemiştir.
Kolay
18Tekalif-i Millîye Emirlerine göre herkes elindeki hububat stokunun yüzde kırkını, bedeli savaştan sonra ödenmek üzere orduya verecekti. Çiftçi Ali'nin ambarında 150 çuval buğday vardır. Bu emre uyan Ali'nin ambarında kaç çuval buğday kalır?
- A) 40 çuval
- B) 60 çuval
- C) 90 çuval
- D) 110 çuval
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 90 çuval
150 çuvalın yüzde kırkı 150 × 40 / 100 = 60 çuvaldır; bu miktar orduya verilir. Ali'nin ambarında 150 − 60 = 90 çuval buğday kalır. 60 çuval orduya verilen miktardır; emir stokun tamamını değil yüzde kırkını istediği için stokun büyük bölümü sahibinde kalmıştır.
Orta
19Tekalif-i Millîye Emirlerinin bir maddesine göre halkın elindeki buğday, arpa, hayvan ve yem stoklarının yüzde kırkı orduya verilecekti. Maddede bu malların bedelinin savaştan sonra ödeneceği de belirtilmişti. Bu maddeye göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Halkın stoklarının tamamı orduya verilmiştir.
- B) Ürünler yabancı devletlerden satın alınmıştır.
- C) Halkın malları geri ödeme sözüyle alınmıştır.
- D) Ürünler halktan karşılıksız alınmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Halkın malları geri ödeme sözüyle alınmıştır.
Bedelin savaştan sonra ödeneceğinin belirtilmesi, malların geri ödeme sözüyle ve yüzde kırk oranında alındığını gösterir. "Karşılıksız alınmıştır" yargısı, maddedeki ödeme sözüyle çelişir.
Orta
20Tekalif-i Millîye uygulanırken kadınlar ördükleri çorapları, yaşlılar ellerindeki son hayvanı orduya verdi. Kağnılarla cepheye cephane taşındı; silah ve mermi yapılan atölyelerde gece gündüz çalışıldı. Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Mücadelenin topyekûn bir millet mücadelesi olduğunu
- B) Halkın orduya destek vermekten kaçındığını
- C) Emirlerin yalnızca büyük kentlerde uygulandığını
- D) Savaşın yalnızca askerler tarafından yürütüldüğünü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mücadelenin topyekûn bir millet mücadelesi olduğunu
Kadından yaşlıya toplumun her kesiminin orduya destek olması, Millî Mücadele'nin topyekûn bir millet mücadelesi olduğunu gösterir. Savaşın yalnızca askerlerce yürütüldüğü yargısı, cephe gerisindeki bu emeği görmezden gelir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.