8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!
Doğu ve Güney Cephesi
- doğu cephesi
- güney cephesi
- kazım karabekir
- gümrü antlaşması
- sütçü imam
- şahin bey
- kuvâ-yı millîye
Doğu ve Güney cephelerinde Millî Mücadele nasıl geçti?
Doğu Cephesi, Millî Mücadele'de Ermenilere karşı savaşılan ve ilk zaferin kazanıldığı cephedir. Güney Cephesi ise Fransız işgaline karşı halkın Kuvâ-yı Millîye ile direndiği cephedir. Rusya savaştan çekilince Ermeniler doğudaki Türk yerleşimlerine saldırdı ve TBMM, Kazım Karabekir'i Doğu Cephesi Komutanı yaptı. Kazım Karabekir Sarıkamış ve Kars'ı kurtardı; 3 Aralık 1920'de imzalanan Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk siyasi başarısı oldu ve Ermeniler Sevr'in geçersizliğini kabul etti. Doğu Cephesi kapanınca buradaki silah ve cephane Batı Cephesi'ne gönderildi. Güneyde Fransızlar Ermenileri silahlandırınca halk direnişe geçti. Maraş, Sütçü İmam'ın başlattığı direnişle "Kahraman"; Şahin Bey'in şehit olana kadar savaştığı Antep "Gazi"; Fransızları çıkaran Urfa ise "Şanlı" unvanını aldı. Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil, halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri savaşmıştır.
Doğu ve Güney Cephesi: konu anlatımı ve özeti
Millî Mücadele Doğu, Güney ve Batı olmak üzere üç cephede verildi. Bu konu, Ermenilere karşı kazanılan ilk zaferi ve güneyde Fransız işgaline karşı halkın kahramanca direnişini anlatıyor.
- Rusya savaştan çekilince Ermeniler doğuda Türk yerleşimlerine saldırdı; TBMM, Kazım Karabekir'i Doğu Cephesi Komutanı yaptı.
- Kazım Karabekir Sarıkamış ve Kars'ı kurtardı; 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı.
- Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk siyasi başarısıdır; Ermeniler Sevr'in geçersizliğini kabul etti, doğu sınırı büyük ölçüde belirlendi.
- Doğu Cephesi kapanınca buradaki silah ve cephane Batı Cephesi'ne gönderildi.
- Güneyde İngilizler bölgeyi Fransızlara bıraktı; Fransızlar Ermenileri silahlandırınca halk Kuvâ-yı Millîye ile direnişe geçti.
- Maraş'ta Sütçü İmam'ın başlattığı direnişle Fransızlar şehri terk etti; şehir "Kahraman" unvanı aldı.
- Antep'te Şahin Bey şehit olana kadar savaştı, şehir uzun süre direndi ve "Gazi" unvanı aldı; Urfa ise Fransızları çıkardı ve "Şanlı" unvanı aldı.
Unutma: Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil, halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri savaşmıştır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İki cepheyi "kime karşı, kim savaştı, sonuç ne oldu" sorularıyla karşılaştır.
Doğu Cephesi
- Kime karşı: Ermenilere.
- Kim savaştı: TBMM'nin düzenli birlikleri, komutan Kazım Karabekir.
- Sonuç: Sarıkamış ve Kars kurtarıldı; 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Bu, TBMM'nin ilk siyasi başarısıdır. Cephe kapanınca silah ve cephane batıya gönderildi.
Güney Cephesi
- Kime karşı: Fransızlara ve onların silahlandırdığı Ermeni birliklerine.
- Kim savaştı: Halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri.
- Sonuç: Maraş (Sütçü İmam) "Kahraman", Antep (Şahin Bey) "Gazi", Urfa "Şanlı" unvanını aldı.
Günlük hayattan: Araç plakalarında ya da haritada Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa adlarını gördüğünde bu unvanların Güney Cephesi'ndeki direnişten geldiğini hatırla.
Sık yapılan hata: "Güney Cephesi'nde düzenli ordu savaştı." Doğrusu: Güneyde savaşan, halkın oluşturduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleriydi.
Derinleş
Kahramanmaraş, Gaziantep ve Şanlıurfa'nın unvanlarını hangi yıllarda ve hangi kararla aldığını araştır. Bu şehirlerin savunmasına katılan kadın, çocuk ve yaşlıların rolünü anlatan yerel bir kaynak (anı, müze kaydı, belgesel) bul ve kısaca tanıt. Bir şehrin adına eklenen unvanın bugün orada yaşayanlar için ne anlam taşıdığını tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme
- a) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini inceler.
- ç) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini ve sonuçlarını özetler.
İTA.8.3.4Türk milletinin Millî Mücadele sürecindeki rolüne ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme
- b) Türk milletinin Millî Mücadele sürecindeki rolüne ilişkin kaynaklardan bilgi toplar.
- d) Türk milletinin Millî Mücadele sürecindeki rolüne ilişkin kaynaklardan elde ettiği bilgileri yorumlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Aralık 1920'de Doğu Cephesi'nde kazanılan başarılardan sonra Büyük Millet Meclisi Hükûmeti ile Ermenistan arasında bir antlaşma imzalandı. Ermenistan bu antlaşmayla Sevr'in kendisine tanıdığı haklardan vazgeçti. Bu antlaşma hangisidir?
- A) Kars Antlaşması
- B) Gümrü Antlaşması
- C) Moskova Antlaşması
- D) Uşi Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gümrü Antlaşması
Doğu Cephesi'ndeki zaferden sonra 3 Aralık 1920'de Ermenistan ile Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Kars Antlaşması da doğu sınırıyla ilgilidir; ancak o Ekim 1921'de Kafkas cumhuriyetleriyle imzalanmıştır.
Kolay
21920 kışında Maraş halkı, şehirdeki Fransız işgaline karşı yaklaşık üç hafta süren sokak çatışmalarına girdi ve sonunda Fransızlar şehri terk etti. Yıllar sonra TBMM, bu direnişi onurlandırmak için şehrin adına bir unvan ekledi. Maraş'a verilen unvan hangisidir?
- A) Gazi
- B) Şanlı
- C) Kahraman
- D) Kutlu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kahraman
Maraş'ın direnişi 1973'te TBMM tarafından "Kahraman" unvanıyla ödüllendirilmiştir. "Gazi" ve "Şanlı" da Güney Cephesi şehirlerine verilen unvanlardır; ancak "Gazi" Antep'e, "Şanlı" ise Urfa'ya verilmiştir.
Kolay
3Mondros'tan sonra ordusunu dağıtmayan 15. Kolordu Komutanı, Erzurum'da Millî Mücadele'yi destekledi. Büyük Millet Meclisi 1920'de onu Doğu Cephesi Komutanlığına atadı; o da Ermenilere karşı taarruza geçerek Sarıkamış ve Kars'ı kurtardı. Sözü edilen komutan kimdir?
- A) Ali Fuat Paşa
- B) Refet Bey
- C) İsmet Bey
- D) Kazım Karabekir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kazım Karabekir
15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir, Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenilere karşı başarılar kazanmıştır. İsmet Bey de Millî Mücadele'nin önemli komutanlarındandır; ancak o Doğu'da değil, Batı Cephesi'nde görev yapmıştır.
Kolay
4Mart 1920'de Kilis'ten Antep'e ilerleyen bir Fransız birliğinin önünü küçük bir gönüllü grubuyla kesen bir Kuvâ-yı Millîye komutanı, cephanesi bitene kadar direndi ve şehit düştü. Bugün Gaziantep'in bir ilçesi onun adını taşıyor. Sözü edilen kahraman kimdir?
- A) Sütçü İmam
- B) Şahin Bey
- C) Ali Saip Bey
- D) Yörük Ali Efe
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şahin Bey
Kilis–Antep yolunda Fransızlara karşı son kurşununa kadar savaşıp şehit düşen kahraman Şahin Bey'dir; Gaziantep'in Şahinbey ilçesi onun adını taşır. Sütçü İmam da Güney Cephesi'nin kahramanlarındandır; ancak o Maraş'ta Fransızlara karşı direnişi başlatan kişidir.
Kolay
5Birinci Dünya Savaşı sürerken bir devlette ihtilal çıktı. Bu devlet, Doğu Anadolu'da işgal ettiği Osmanlı topraklarını bırakıp çekildi. Bunun ardından bölgede Ermeniler etkin hâle geldi. Metinde sözü edilen devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İngiltere
- B) Fransa
- C) Rusya
- D) İtalya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Rusya
Rusya'da ihtilal çıkınca Ruslar Doğu Anadolu'dan çekilmiştir. İngiltere ve Fransa ise savaşı sürdürmüş, Rusya gibi bölgeden çekilmemiştir.
Kolay
61918 yılında Doğu'da kurulan Ermeni Devleti, Gümrü, Iğdır, Arpaçay ve Aras'a kadar olan yerleri işgal etti ve çevredeki Türk yerleşim yerlerine saldırdı. Bu Ermeni Devleti'nin merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kars
- B) Erivan
- C) Sarıkamış
- D) Erzurum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Erivan
Ermeniler 1918'de merkezi Erivan olan bir devlet kurmuştur. Kars ve Sarıkamış ise Kazım Karabekir'in Ermeni işgalinden kurtardığı yerlerdir.
Kolay
7Millî Mücadele döneminde Türk milleti farklı bölgelerde farklı düşmanlara karşı savaştı. Tarih kitapları bu savaşları üç cephe başlığı altında inceler. Aşağıdakilerden hangisi Millî Mücadele'nin cephelerinden biri değildir?
- A) Doğu Cephesi
- B) Kafkas Cephesi
- C) Güney Cephesi
- D) Batı Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kafkas Cephesi
Millî Mücadele Doğu, Güney ve Batı cephelerinde verilmiştir. Kafkas Cephesi ise Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Ruslara karşı savaştığı cephedir.
Kolay
8Güney Cephesi'nde Maraş, Antep ve Urfa halkı modern silahlarla donatılmış düşmana karşı savaştı. Bu savaşlarda Büyük Millet Meclisinin düzenli ordusu yer almadı. Güney Cephesi'nde işgalcilere karşı kimler savaşmıştır?
- A) Kazım Karabekir'in komutasındaki ordu
- B) Halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri
- C) İstanbul Hükûmetinin gönderdiği askerler
- D) İtilaf Devletlerinin barış gücü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri
Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil, halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri savaşmıştır. Kazım Karabekir'in ordusu Doğu Cephesi'nde savaşmıştır.
Kolay
9Kazım Karabekir Paşa kendisi de yetim olarak büyümüştü. Millî Mücadele sırasında Anadolu'daki kimsesiz çocuklara sahip çıktı; onlar için yurtlar ve okullar açtı. Kazım Karabekir'in bu çalışmaları nedeniyle halk arasında anıldığı ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yetimlerin babası
- B) Doğunun fatihi
- C) Kahraman paşa
- D) Gazi komutan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yetimlerin babası
Yetim çocuklara yurt ve okul açan Kazım Karabekir “Yetimlerin babası” olarak anılmıştır. “Gazi” ve “Kahraman” unvanları ise Güney'deki şehirlere verilmiştir.
Kolay
10Bir öğrenci Güney Cephesi'ndeki şehirlerin aldığı unvanları bir tabloya yazıyor: • Maraş: Kahraman • Antep: Gazi • Urfa: ? Tablodaki boşluğa gelmesi gereken unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gazi
- B) Kahraman
- C) Şanlı
- D) Yiğit
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şanlı
Fransızları şehirden çıkaran Urfa'ya “Şanlı” unvanı verilmiştir. “Gazi” Antep'in, “Kahraman” Maraş'ın unvanıdır.
Kolay
113 Aralık 1920'de imzalanan antlaşmaya göre Kars, Sarıkamış ve Gümrü Büyük Millet Meclisi Hükûmetine bırakıldı; Ermeniler de Doğu Anadolu'daki tüm isteklerinden vazgeçti. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sevr Antlaşması
- B) Gümrü Antlaşması
- C) Moskova Antlaşması
- D) Mondros Ateşkes Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gümrü Antlaşması
3 Aralık 1920'de Ermenilerle imzalanan antlaşma Gümrü Antlaşması'dır. Sevr ise Ermenilere Doğu Anadolu'da devlet kurma hakkı veren antlaşmadır, Gümrü ile Ermeniler bundan vazgeçmiştir.
Kolay
12Mondros'tan sonra Urfa, Maraş ve Antep'i işgal eden İngilizler bölgeyi Fransızlara bıraktı. Fransızlar ise işgali kolaylaştırmak için Suriye'den getirdikleri Ermenileri silahlandırdı. Bu gelişmeler üzerine bölge halkı ne yapmıştır?
- A) İstanbul Hükûmetinden ordu göndermesini beklemiştir.
- B) Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurarak direnişe geçmiştir.
- C) Bölgeyi tamamen boşaltıp batıya göç etmiştir.
- D) Fransızlarla barış antlaşması imzalamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurarak direnişe geçmiştir.
Güney'de halk, kendi aralarında Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurarak işgalcilere karşı koymuştur. İstanbul Hükûmeti işgalcilere karşı direniş örgütlemediği için halk ondan yardım beklememiştir.
Kolay
13Fransızlar, Antep'teki birliklerine takviye göndermek istedi. Ancak bu birlikler Kilis-Antep yolunda Şahin Bey ve emrindeki Kuvâ-yı Millîye güçleriyle karşılaştı. Fransızlar yolun açılmasını isteyince Şahin Bey bir mektupla karşılık verdi. Şahin Bey'in mektubunda vermek istediği temel mesaj aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Topraklarını savunmak için ölümü göze aldıkları
- B) Fransızlarla barış yapmak istedikleri
- C) Antep'i Fransızlara teslim edecekleri
- D) İstanbul Hükûmetinin kararını bekledikleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topraklarını savunmak için ölümü göze aldıkları
Şahin Bey mektubunda din, namus ve hürriyet için ölüme atılmanın kendilerine tatlı geldiğini yazarak yurdu savunmaya kararlı olduklarını bildirmiştir. Mektupta barış ya da teslimiyet isteği yoktur.
Kolay
14Kazım Karabekir, Doğu Cephesi Komutanı olarak hızla taarruza geçti ve iki önemli yeri Ermeni işgalinden kurtardı. Bu yenilgi karşısında Ermeniler barış istedi. Kazım Karabekir'in kurtardığı bu iki yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maraş ve Antep
- B) Bursa ve Eskişehir
- C) Sarıkamış ve Kars
- D) Urfa ve Adana
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sarıkamış ve Kars
Kazım Karabekir taarruza geçerek Sarıkamış ve Kars'ı kurtarmıştır. Maraş ve Antep ise Güney Cephesi'nde Fransız işgaline karşı direnen şehirlerdir.
Kolay
15Bir tarih dergisinde şu bilgi yer alıyor: “Mondros'tan sonra ordusunu terhis etmeyen bu kolordu komutanı, 9 Haziran 1920'de Meclis tarafından tam yetkiyle bir cepheye komutan olarak atandı.” Sözü edilen komutanın atandığı cephe aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Doğu Cephesi
- B) Batı Cephesi
- C) Güney Cephesi
- D) Çanakkale Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğu Cephesi
15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir, 9 Haziran 1920'de Doğu Cephesi Komutanlığına atanmıştır. Güney Cephesi'nde ise düzenli ordu yerine Kuvâ-yı Millîye birlikleri savaşmıştır.
Kolay
16Fransızlar Ekim 1919'da Urfa'yı işgal etti. Urfa halkı, Mustafa Kemal'in görevlendirdiği bir kişinin etrafında birleşti. Bu kişi Fransız komutanlığına verdiği notayla Fransızların 24 saat içinde şehri terk etmesini istedi. Metinde sözü edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şahin Bey
- B) Sütçü İmam
- C) Kazım Karabekir
- D) Ali Saip Bey
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ali Saip Bey
Urfa'da halkın etrafında birleştiği ve Fransızlara nota veren kişi Ali Saip Bey'dir. Şahin Bey Antep'te, Sütçü İmam Maraş'ta direnişin simgesi olmuştur.
Kolay
17Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngilizler güneydeki Urfa, Maraş ve Antep'i işgal etti, daha sonra da bu şehirleri Fransızlara bıraktı. İngilizler bu işgalleri yaparken aşağıdakilerden hangisinin maddelerini dayanak göstermiştir?
- A) Sevr Antlaşması
- B) Mondros Ateşkes Antlaşması
- C) Gümrü Antlaşması
- D) Brest-Litovsk Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mondros Ateşkes Antlaşması
İngilizler Urfa, Maraş ve Antep'i Mondros Ateşkes Antlaşması'nın maddelerine dayanarak işgal etmiş, sonra bölgeyi Fransızlara bırakmıştır. Sevr ve Gümrü antlaşmaları bu işgallerden sonra, 1920'de imzalanmıştır; Brest-Litovsk ise Birinci Dünya Savaşı sırasında Rusya ile yapılan antlaşmadır.
Kolay
18Millî Mücadele'de Doğu Cephesi'ndeki savaş Aralık 1920'de bir antlaşmayla sona erdi. O sırada güneyde halkın direnişi, batıda ise Yunan ordusuyla savaş sürüyordu. Bu bilgilere göre Doğu Cephesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Millî Mücadele'de zaferle kapanan ilk cephedir.
- B) Millî Mücadele'de en son kapanan cephedir.
- C) Fransızlara karşı savaşılan cephedir.
- D) Yunan ordusunun yenildiği cephedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî Mücadele'de zaferle kapanan ilk cephedir.
Doğu Cephesi, Kazım Karabekir'in Ermenilere karşı kazandığı zaferden sonra Gümrü Antlaşması'yla kapanmıştır. O sırada öteki iki cephede mücadele sürdüğüne göre Doğu Cephesi, Millî Mücadele'de zaferle kapanan ilk cephedir. Fransızlara karşı Güney Cephesi'nde, Yunan ordusuna karşı Batı Cephesi'nde savaşılmıştır.
Orta
19Doğu Cephesi kapandıktan sonra bu bölgedeki bazı birlikler, silahlar ve cephane batıya gönderildi. Aynı aylarda batıda Yunan ordusu Bursa'dan Eskişehir yönünde ilerlemeye hazırlanıyordu. Doğudaki bu gelişmenin Millî Mücadele'ye katkısı hangisidir?
- A) Güney Cephesi'nin hemen kapanmasına yol açmıştır.
- B) Kafkas Cephesi'nin yeniden açılmasını sağlamıştır.
- C) Batı Cephesi'nin güçlenmesini sağlamıştır.
- D) Düzenli ordunun dağıtılmasına neden olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Batı Cephesi'nin güçlenmesini sağlamıştır.
Doğu'da savaşın bitmesiyle buradaki imkânlar Batı Cephesi'ne aktarılmış, böylece asıl mücadelenin yapılacağı cephe güçlenmiştir. Güney Cephesi'nin hemen kapandığı yargısı yanlıştır; Güney Cephesi ancak Ekim 1921'de Fransızlarla yapılan Ankara Antlaşması'yla kapanmıştır.
Orta
20Maraş'ta Sütçü İmam'ın, Urfa'da Ali Saip Bey'in öncülük ettiği mücadelelerde savaşanlar çoğunlukla şehrin esnafı, köylüleri ve gençleriydi. Savaşanların silah ve cephaneleri de büyük ölçüde halkın kendi imkânlarıyla sağlanıyordu. Bu bilgiler Güney Cephesi'nin hangi özelliğini gösterir?
- A) Halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birliklerince yürütülmesi
- B) Yalnızca düzenli ordu birlikleriyle yürütülmesi
- C) Daha çok denizde yapılan savaşlarla geçmesi
- D) Ermenistan ile imzalanan antlaşmayla bitmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Halkın kurduğu Kuvâ-yı Millîye birliklerince yürütülmesi
Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil; Maraş, Antep ve Urfa halkının oluşturduğu Kuvâ-yı Millîye birlikleri savaşmıştır. Ermenistan ile imzalanan antlaşmayla bittiği yargısı yanlıştır; Gümrü Antlaşması Güney'i değil Doğu Cephesi'ni kapatmıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.