9. Sınıf Biyoloji · Yaşam
Bilim Etiği
- intihal
- gönüllü onam
- veri uydurma
- çarpıtma
- etik kurul
- kaynakça
Bilim etiği nedir ve hangi ilkelere dayanır?
Bilim etiği, araştırmaların dürüst, sorumlu ve insan, hayvan ve çevre haklarına saygılı biçimde yürütülmesini sağlayan ilkeler bütünüdür. Temel ilke dürüstlüktür: veriler uydurulmaz, istenen sonuca uyacak şekilde çarpıtılmaz ve olduğu gibi raporlanır. Başkasının fikrini, metnini, fotoğrafını ya da verisini kaynak göstermeden kendi işi gibi sunmak intihaldir; bu yüzden kullanılan her bilgi için kaynakça verilir. Katkısı olmayan birini yazar göstermek haksız yazarlıktır. İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılımcılar riskler hakkında bilgilendirilir, gönüllü onamları alınır, kişisel bilgileri gizli tutulur ve istedikleri an ayrılabilirler. Hayvan deneylerinde gereksiz acıdan kaçınılır ve araştırmalar etik kurul onayıyla yapılır. Salgın gibi acil durumlarda bile katılımcının güvenliği göz ardı edilemez. 2021’de İngiltere’de 36 sağlıklı gönüllüye bilerek SARS-CoV-2 verilen “Human Challenge” çalışması, bireysel haklar ile toplumun yararı arasındaki dengeyi tartışmaya açmıştır.
Bilim Etiği: konu anlatımı ve özeti
Bilim etiği, araştırmaların dürüst, sorumlu ve insan, hayvan ve çevre haklarına saygılı biçimde yürütülmesini sağlayan ilkeler bütünüdür. Bilimsel bilginin güvenilir olması, bu kurallara uyulmasına bağlıdır.
- Dürüstlük temel ilkedir: veriler uydurulmaz (uydurma), istenen sonuca uyacak şekilde değiştirilmez (çarpıtma) ve olduğu gibi raporlanır.
- Başkasının fikrini, metnini, fotoğrafını ya da verisini kaynak göstermeden kendi işi gibi sunmak intihaldir. Kullandığın her bilgi için kaynakça vermelisin.
- Çalışmaya katkısı olmayan birini yazar olarak göstermek ya da katkı vereni yok saymak haksız yazarlıktır; ekip çalışmasında iş bölümü açıkça belirtilmelidir.
- İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılımcılar riskler hakkında bilgilendirilir ve gönüllü (aydınlatılmış) onamları alınır. Kişisel bilgiler gizli tutulur, katılımcı istediği an çalışmadan ayrılabilir.
- Hayvan deneylerinde gereksiz acıdan kaçınılır; araştırmalar etik kurul onayıyla yapılır.
- Bireysel haklar ile toplumun yararı arasındaki denge önemlidir. Salgın gibi acil durumlarda bile katılımcının güvenliği göz ardı edilemez.
Unutma: Anket sonuçlarını beklentine göre değiştirmek ya da hiç yapılmamış bir gözlemi raporlamak da etik ihlaldir; küçük bir okul ödevi bile bu kurallara tabidir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bilim etiğini, bir takım oyununun kuralları gibi düşün: Kurallara uyulmazsa sonuç kimse için güvenilir olmaz.
- Dürüst veri: Ölçtüğün sonucu olduğu gibi yazarsın. Beklediğin çıkmadıysa bu da bir sonuçtur.
- Kaynak gösterme: Başkasının fikrini ya da grafiğini kullandıysan adını ve kaynağını yazarsın.
- Adil katkı: Grup ödevinde kim ne yaptıysa o yazılır; çalışmayana isim eklenmez, çalışanın adı silinmez.
- Gönüllülük ve gizlilik: Anket yaptığın kişilere ne amaçla soru sorduğunu söylersin, isimlerini paylaşmazsın.
Günlük hayattan: Proje ödevinde internetten bulduğun bir fotoğrafı kullanırken altına kaynağını yazmak, bilim etiğinin en basit uygulamasıdır.
Sık yapılan hata: "Birkaç ölçümü düzeltmek küçük bir şey, sonucu değiştirmez." Doğrusu: Veriyi beklentiye göre değiştirmek çarpıtmadır; küçük bir okul deneyinde bile etik ihlal sayılır ve sonuca güveni yok eder.
Derinleş
Bir okulda öğrencilerin uyku süresi ile not ortalamaları arasında ilişki araştırılmak isteniyor. Bu araştırma için bir katılımcı bilgilendirme ve onam metni taslağı yaz: Kimden izin alınmalı, hangi bilgiler gizli tutulmalı, öğrenci çalışmadan nasıl ayrılabilir? Sonra şu durumu tartış: Araştırma sonuçları "az uyuyan öğrencilerin notları düşük" çıkarsa bu sonuç okul yönetimiyle nasıl paylaşılmalı ki hiçbir öğrenci zarar görmesin?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
BİY.9.1.3Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğu ile ilgili bilgi toplayabilme
- a) Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğunu tespit edebilmek için kullanacağı araçları belirler.
- b) Belirlediği araçları kullanarak bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğu ile ilgili bilgilere ulaşır.
- c) Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğu ile ilgili ulaştığı bilgileri doğrular.
- ç) Bilimsel araştırmaların bilim etiğine uygunluğu ile ilgili ulaştığı bilgileri kaydeder.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci grubu, beş denemelik bir deneyin sonunda ölçümlerden birinin diğerlerinden çok farklı çıktığını görüyor. Grup üyeleri raporu nasıl yazacakları konusunda farklı önerilerde bulunuyor. Aşağıdaki önerilerden hangisi bilim etiğine uygundur?
- A) Bütün ölçümleri olduğu gibi yazıp farkı tartışalım.
- B) Farklı çıkan ölçümü diğerlerine benzetip yazalım.
- C) Beklediğimiz sonucu ölçümlerden bağımsız yazalım.
- D) Başka grubun verisini kendimizinmiş gibi ekleyelim.
- E) Farklı ölçümü kimseye söylemeden rapordan silelim.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bütün ölçümleri olduğu gibi yazıp farkı tartışalım.
Bilim etiği, verilerin beklentiye uysun ya da uymasın dürüstçe raporlanmasını gerektirir; farklı sonuç tartışılarak nedeni araştırılır. Farklı ölçümü sessizce silmek raporu "temizlemek" gibi görünse de verinin seçilerek çarpıtılmasıdır.
Kolay
2Defne, kuşların göç yolları üzerine hazırladığı ödevde iki kitaptan, bir bilimsel dergi makalesinden ve bir müzenin internet sitesinden yararlanıyor. Öğretmeni, okuyanların bu bilgilerin nereden alındığını kontrol edebilmesi için ödevin sonuna ayrı bir bölüm eklemesini istiyor. Defne'nin eklemesi gereken bölüm hangisidir?
- A) Özet
- B) Kaynakça
- C) Giriş
- D) Sonuç
- E) Hipotez
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kaynakça
Yararlanılan kitap, makale ve sitelerin listelendiği bölüm kaynakçadır; okuyucunun bilgiyi doğrulamasını sağlar ve emeğin sahibini gösterir. Sonuç bölümü de ödevin sonunda yer alır; ama orada kaynaklar değil, çalışmadan çıkarılan yargılar yazılır.
Kolay
3Bir üniversitedeki araştırma ekibi, yeni bir kas ağrısı ilacının etkisini fareler üzerinde denemek istiyor. Ekip deney planını, kullanılacak hayvan sayısını ve bakım koşullarını yazılı olarak bir kurula sunuyor; deneye ancak bu kurulun onayıyla başlayabilecek. Ekibin başvurduğu kurul hangisidir?
- A) Yayın kurulu
- B) Patent ofisi
- C) Okul aile birliği
- D) Etik kurul
- E) Bilim olimpiyatı jürisi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Etik kurul
Hayvanlar ya da insanlarla yapılacak araştırmaların etik açıdan uygunluğunu değerlendirip onay veren yapı etik kuruldur. Yayın kurulu da araştırmaları inceler; ancak bunu araştırma bittikten sonra, makalenin yayımlanıp yayımlanmayacağına karar vermek için yapar.
Kolay
4Bir hastanede yeni bir diyet programının kan şekerine etkisi araştırılacak. Katılımcılara önce çalışmanın amacı, süresi ve olası riskleri anlatılıyor; ardından her biri, istemezse katılmayabileceğini bilerek bir form imzalıyor. Katılımcıların imzaladığı form bilim etiğinin hangi uygulamasına örnektir?
- A) Kontrol grubu
- B) Veri gizliliği
- C) Haksız yazarlık
- D) Gönüllü onam
- E) Kaynak gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gönüllü onam
Katılımcının amaç ve riskler hakkında bilgilendirildikten sonra kendi isteğiyle katılmayı kabul etmesi gönüllü onamdır. Veri gizliliği de katılımcıyı korur; fakat o, toplanan bilgilerin kimliği açığa çıkarmadan saklanmasıyla ilgilidir, katılma kararıyla değil.
Kolay
5Bir grup öğrenci doğal yaşam parkına gitmeyi unutuyor. Raporlarını yetiştirmek için hiç görmedikleri bir tilkinin davranışlarını, sanki gözlemişler gibi rapora yazıyorlar. Bu davranış hangi etik ihlaldir?
- A) Haksız yazarlık
- B) Gizliliği ihlal
- C) Kaynak gösterme
- D) Veri uydurma
- E) Gönüllü onam
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Veri uydurma
Hiç yapılmamış bir gözlemi yapılmış gibi raporlamak veri uydurmadır. Haksız yazarlık, çalışmaya katılmayan birinin yazar gösterilmesidir; burada bu durum yoktur.
Kolay
6Mehmet, bilim tarihindeki bir olayın etik açıdan incelendiği bir rapor hazırlıyor. İnternetteki bir yazıda okuduğu bilginin doğru olup olmadığından emin olmak istiyor. Mehmet'in yapması gereken en uygun davranış hangisidir?
- A) Bilgiyi en çok beğeni alan paylaşımla karşılaştırmak
- B) Bilgiyi farklı ve güvenilir kaynaklardan karşılaştırarak doğrulamak
- C) Bilgiyi hiç kontrol etmeden rapora eklemek
- D) Bilgiyi kendi beklentisine uyacak şekilde değiştirmek
- E) Bilgiyi kaynağını silerek kendi cümlesi gibi yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilgiyi farklı ve güvenilir kaynaklardan karşılaştırarak doğrulamak
Bir bilginin doğruluğu, farklı ve güvenilir kaynaklarla karşılaştırılarak kontrol edilir. Beğeni sayısı bir bilginin doğruluğunu göstermez.
Kolay
7Bir bilim kulübü panosunda şu tanım yazıyor: “Araştırmaların dürüst, sorumlu ve insan, hayvan ve çevre haklarına saygılı biçimde yürütülmesini sağlayan ilkeler bütünü.” Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Bilimsel yöntem
- B) Hipotez
- C) Kontrollü deney
- D) Bilim etiği
- E) Bilimsel kanun
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilim etiği
Araştırmaların dürüst ve haklara saygılı yürütülmesini sağlayan ilkeler bütünü bilim etiğidir. Bilimsel yöntem ise bilgiye ulaşmak için izlenen basamaklardır, ilke bütünü değildir.
Kolay
8Zeynep, okul projesindeki bütün ölçümleri yapan ve grafikleri hazırlayan arkadaşı Elif'in adını raporun yazarları arasına yazmayı unutuyor. Bu durumda bilim etiğine göre hangi sorun ortaya çıkmıştır?
- A) Verilerin uydurulması
- B) Katılımcı bilgilerinin açıklanması
- C) Hayvanlara acı verilmesi
- D) Katkı veren kişinin yok sayılması
- E) Etik kurul onayının alınması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Katkı veren kişinin yok sayılması
Çalışmaya katkı veren birinin yazar olarak gösterilmemesi haksız yazarlıktır ve katkının yok sayılmasıdır. Verilerin uydurulması söz konusu değildir; ölçümler gerçekten yapılmıştır.
Kolay
9Gönüllülere bilerek virüs verilen bir araştırmada katılımcılar, özel hava filtreleme sistemi olan bir birimde 14 gün boyunca dış dünyadan izole edildi ve sürekli doktor gözetiminde takip edildi. Bu uygulamalar en çok hangi amaca yöneliktir?
- A) Araştırmanın daha az maliyetli olmasını sağlamak
- B) Katılımcıların kimliğini ortaya çıkarmak
- C) Verilerin istenen sonuca uymasını sağlamak
- D) Katılımcıların çalışmadan ayrılmasını engellemek
- E) Katılımcıların ve toplumun güvenliğini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Katılımcıların ve toplumun güvenliğini sağlamak
Hava filtreleme, izolasyon ve doktor gözetimi, katılımcıların sağlığını korumak ve virüsün dışarıya yayılmasını önlemek için alınan güvenlik önlemleridir. Katılımcının ayrılmasını engellemek etik ilkelere aykırı olurdu.
Kolay
10Bir öğrenci grubu, hazırladığı anketi uyguladıktan sonra kendi görüşlerine uymayan cevapları “Yanlış anlamışlardır.” diyerek sonuçlardan çıkarıyor ve kalan cevaplarla rapor yazıyor. Grubun bu davranışı hangi etik ihlale örnektir?
- A) Çarpıtma
- B) İntihal
- C) Haksız yazarlık
- D) Uydurma
- E) Gizliliği ihlal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çarpıtma
Gerçekten toplanmış verileri istenen sonuca uyacak şekilde ayıklamak ya da değiştirmek çarpıtmadır. Uydurmada ise hiç toplanmamış veri yazılır; burada veriler gerçekten toplanmıştır.
Kolay
112021'de İngiltere'de yapılan bir araştırmada sağlıklı gönüllülere kontrollü koşullarda bilerek koronavirüs verildi. Araştırmanın amacı virüsün bulaşması için gereken en düşük dozu belirlemek ve bağışıklık sisteminin ilk saatlerdeki tepkisini incelemekti. Bu çalışmanın topluma sağlaması beklenen yarar hangisidir?
- A) Gönüllülerin virüse karşı ömür boyu korunması
- B) Hastanelerin hava filtreleme sistemlerinin denenmesi
- C) Virüsün doğadan tamamen yok edilmesi
- D) Gönüllülere düzenli gelir sağlanması
- E) Aşı ve tedavi geliştirme çalışmalarının hızlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Aşı ve tedavi geliştirme çalışmalarının hızlanması
Elde edilecek verilerin aşı ve tedavi geliştirme çalışmalarını hızlandırabileceği düşünülmüştür. Gönüllülerin ömür boyu korunması çalışmanın amacı değildir ve böyle bir sonuç beklenmemiştir.
Kolay
12Bir araştırmacı, okuldaki öğrencilerle yaptığı anketin sonuçlarını raporlarken katılımcıların adlarını, sınıflarını ve verdikleri cevapları tek tek yazıyor ve raporu okul panosuna asıyor. Araştırmacı hangi etik ilkeye uymamıştır?
- A) Hayvanlara gereksiz acı verilmemesi
- B) Deneyin tekrarlanabilir olması
- C) Kişisel bilgilerin gizli tutulması
- D) Kontrol grubunun kullanılması
- E) Hipotezin test edilebilir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kişisel bilgilerin gizli tutulması
İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılımcıların kişisel bilgileri gizli tutulmalıdır; adlarla cevapları birlikte yayımlamak bu ilkeyi çiğner. Hayvanlara acı verilmemesi ilkesi bu durumla ilgili değildir.
Kolay
13Öğretmen, iki farklı grubun raporlarındaki hayvan fotoğraflarının tamamen aynı olduğunu fark ediyor. Gruplardan biri, diğer grubun çektiği fotoğrafları izin almadan ve kaynak göstermeden kendi raporuna koymuştur. Bu davranış hangi etik ihlaldir?
- A) İntihal
- B) Çarpıtma
- C) Veri uydurma
- D) Gönüllü onam
- E) Gizliliği ihlal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İntihal
Başkasının fotoğrafını kaynak göstermeden kendi işi gibi sunmak intihaldir. Çarpıtma verilerin değiştirilmesidir; burada fotoğraflar değiştirilmemiş, sahiplenilmiştir.
Kolay
14Emre, hazırladığı raporda üç kitaptan ve iki bilimsel dergiden bilgi kullanıyor; ancak raporun hiçbir yerinde bu kaynakları belirtmiyor. Emre'nin raporunu bilim etiğine uygun hâle getirmesi için ne eklemesi gerekir?
- A) Gönüllü onam formu
- B) Kontrol grubu
- C) Kaynakça
- D) Etik kurul onayı
- E) Yeni bir hipotez
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kaynakça
Kullanılan her bilginin kaynağı kaynakçada belirtilmelidir; kaynakça olmadığında yapılan iş intihal sayılabilir. Gönüllü onam formu insanlarla yapılan araştırmalarda katılımcılardan alınır, kaynak gösterme ile ilgili değildir.
Kolay
15Bir biyoloji öğretmeni, üç grubun teslim ettiği ödev raporlarını inceliyor. Birinci raporda her grup üyesinin yaptığı işler ayrı ayrı yazılmış, ikinci ve üçüncü raporlarda ise iş bölümünden hiç söz edilmemiş. Bu bakımdan bilim etiğine uygun olan rapor hangisidir?
- A) Birinci rapor
- B) İkinci rapor
- C) Üçüncü rapor
- D) İkinci ve üçüncü rapor
- E) Raporların tamamı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Birinci rapor
Ekip çalışmasında iş bölümünün açıkça belirtilmesi gerekir; bunu yalnızca birinci rapor yapmıştır. İkinci ve üçüncü raporlarda kimin ne yaptığı belirsiz olduğu için bu ilke karşılanmamıştır.
Kolay
16Bir öğrenci “Bu yalnızca küçük bir okul ödevi, bilim etiği kuralları bilim insanları içindir.” diyor. Bu düşünceyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Doğrudur; okul ödevlerinde veri uydurmak serbesttir.
- B) Doğrudur; kaynak gösterme yalnızca kitap yazarları için gereklidir.
- C) Yanlıştır; okul ödevlerinde yalnızca hayvan deneyleri yapılmalıdır.
- D) Doğrudur; etik kurallar sadece hastanelerde uygulanır.
- E) Yanlıştır; küçük bir okul ödevi de bilim etiği kurallarına tabidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yanlıştır; küçük bir okul ödevi de bilim etiği kurallarına tabidir.
Anket sonucunu değiştirmek ya da yapılmamış bir gözlemi raporlamak okul ödevinde de etik ihlaldir. Veri uydurmanın ödevlerde serbest olduğunu söylemek bu ilkeyle çelişir.
Kolay
17Bir öğrenci grubu, bitki örnekleri toplamak için gittiği vadide yalnız o bölgede yetişen nadir bir çiçeğe rastlıyor. Grup, ödevine daha çok örnek koyabilmek için çiçeğin o alandaki bütün bireylerini kökleriyle birlikte söküyor. Grubun bu davranışı, bilim etiğinin gerektirdiği aşağıdaki sorumluluklardan hangisiyle çelişir?
- A) Araştırmada çevre haklarına saygı gösterme
- B) Katılımcıların kişisel bilgilerini gizli tutma
- C) Kullanılan kaynakları kaynakçada gösterme
- D) Katılımcılardan gönüllü onam alma
- E) Her üyenin katkısını raporda belirtme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Araştırmada çevre haklarına saygı gösterme
Bilim etiği, araştırmaların yalnız dürüst değil; insan, hayvan ve çevre haklarına saygılı biçimde yürütülmesini de gerektirir. Nadir bir bitkinin bir alandaki bütün bireylerini sökmek doğaya zarar verir ve bu sorumlulukla çelişir. Olayda anket katılımcısı, kullanılan bir kaynak ya da yazarlık sorunu bulunmadığından öteki seçenekler bu davranışla ilgili değildir.
Kolay
18Dört kişilik bir grubun dönem ödevi raporunda kimin hangi işi yaptığı yazılmamıştır. Sunumda sorulan sorulara iki üye hiç cevap veremiyor ve bu iki üyenin ödevin hiçbir aşamasında görev almadığı anlaşılıyor. Öğretmen, sonraki ödevlerde her üyenin yaptığı işin raporda ayrı ayrı belirtilmesini istiyor. Öğretmenin bu isteği en çok hangi etik sorunu önlemeye yöneliktir?
- A) Anket sonuçlarının beklentiye göre değiştirilmesi
- B) Yapılmamış gözlemlerin rapora yazılması
- C) Başka kaynaklardaki bilgilerin kaynakçasız kullanılması
- D) Katkısı olmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi
- E) Katılımcıların kişisel bilgilerinin açıklanması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Katkısı olmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi
İş bölümü raporda açıkça yazıldığında herkesin katkısı görünür olur; çalışmaya katkı vermeyen birinin adı raporda yer alıyorsa bu kolayca fark edilir. Öğretmenin isteği, katkısı olmayanın yazar gösterilmesini ya da katkı verenin yok sayılmasını (haksız yazarlık) önlemeye yöneliktir. Verilerin değiştirilmesi, uydurulması, kaynak gösterilmemesi ve gizlilik ayrı etik konulardır; iş bölümünün yazılması bunları doğrudan önlemez.
Orta
19Bir araştırma ekibi, zebra balıklarında kalp gelişimini incelemeyi planlıyor. Ekip; kaç balık kullanacağına, balıkların nasıl bakılacağına ve deney sonrasında ne yapılacağına karar vermek zorunda. Ekibin aşağıdaki kararlarından hangisi etik açıdan beklenen bir davranıştır?
- A) Etik kurul onayı almadan deneye başlamak
- B) Balıkların gereksiz acı çekmesini önlemek
- C) Gerekenden çok daha fazla balık kullanmak
- D) Deney sonrasında balıkların bakımını bırakmak
- E) Sonuç çıkmazsa aynı balıklarla sınırsız denemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balıkların gereksiz acı çekmesini önlemek
Hayvan deneylerinde hayvanların gereksiz acı çekmesinin önlenmesi temel etik ilkedir. Çok sayıda balık kullanmak sonucu güvenilir kılıyor gibi görünse de etik ilke, anlamlı sonuç için gereken en az sayıda hayvanın kullanılmasıdır.
Orta
20Bir proje yarışmasına hazırlanan grupta şu üç durum yaşanıyor: I. Bir üye, başka okuldan bir arkadaşının deney fikrini izin almadan ve kaynak göstermeden kendi fikri gibi sunuyor. II. Grup, beklenmeyen bir deney sonucunu raporda olduğu gibi belirtiyor. III. Projeye emeği geçen bir üyenin adı rapordan çıkarılıyor. Bu durumlardan hangileri bilim etiğine aykırıdır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I ve III
Başkasının fikrini kaynak göstermeden kullanmak intihaldir; emeği geçen kişinin adını çıkarmak da emeğe saygısızlıktır, bu yüzden I ve III etiğe aykırıdır. Beklenmeyen sonucu olduğu gibi yazmak (II) olumsuz bir şey gibi görünebilir; oysa bu, dürüst raporlamanın ta kendisidir.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Biyoloji örnek ders anlatımları. Tüm videolar (3)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.