Canlıların Ortak Özellikleri

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• BİY.9.1.4Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme

  • a) Çevresindeki canlıların ortak özelliklerini gözlemleyerek tanımlar.
  • b) Çevresindeki canlıların ortak özelliklerini belirlemek üzere yaptığı gözlemlerden yararlanarak veri toplar ve topladığı verileri kaydeder.

Bu konuda neler var?

• Hücresel Yapı
• Beslenme
• Enerji Üretimi ve Tüketimi
• Metabolizma
• Boşaltım
• Büyüme ve Gelişme
• Üreme
• Uyarılara Tepki
• Homeostazi
• Varyasyon ve Adaptasyon
• Virüsler

1. Kolay

   1Sıcak bir yaz gününde bisiklet süren Elif'in hücrelerinde enerji üretimi hızlanıyor. Bu sırada oluşan karbondioksit akciğerlerden verilirken, üre gibi atıklar böbreklerde süzülerek idrarla vücuttan uzaklaştırılıyor. Elif'in vücudunda gerçekleşen bu olaylar canlıların hangi ortak özelliğine örnektir?

   • AA) Boşaltım
   • BB) Sindirim
   • CC) Dolaşım
   • DD) Beslenme
   • EE) Üreme
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Boşaltım

   Metabolizma sonucu oluşan karbondioksit ve üre gibi atıkların vücuttan uzaklaştırılması boşaltımdır. Dolaşım da atıkların taşınmasında görev alır; fakat dolaşım maddeleri vücutta taşır, atıkları vücut dışına atmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir laboratuvarda yoğurttan alınan bir örnek elektron mikroskobuyla inceleniyor. Örnekteki hücrelerde ribozom ve DNA görülüyor; ancak DNA'yı çevreleyen bir çekirdek zarı ve zarla çevrili organeller bulunmuyor. Bu hücrelere sahip canlılar hangi grupta yer alır?

   • AA) Prokaryotlar
   • BB) Ökaryotlar
   • CC) Mantarlar
   • DD) Protistler
   • EE) Bitkiler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Prokaryotlar

   Zarla çevrili çekirdeği ve zarlı organeli olmayan hücreler prokaryot hücrelerdir; yoğurt bakterileri de bu gruptadır. Yoğurt yapımında maya kullanıldığı düşünülerek mantar sanılabilir; ancak mantarlar ökaryottur ve zarla çevrili çekirdekleri vardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Spor salonunda antrenman yapan Ali'nin kas hücrelerinde bir yandan glikoz parçalanarak enerji elde ediliyor, bir yandan da amino asitlerden yeni kas proteinleri yapılıyor. Antrenmandan sonra karaciğerinde fazla glikoz, glikojene dönüştürülerek depolanıyor. Ali'nin vücudunda gerçekleşen bu yapım ve yıkım tepkimelerinin tamamına ne ad verilir?

   • AA) Homeostazi
   • BB) Metabolizma
   • CC) Adaptasyon
   • DD) Sindirim
   • EE) Boşaltım
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Metabolizma

   Hücrelerde gerçekleşen yapım (anabolizma) ve yıkım (katabolizma) tepkimelerinin tamamı metabolizmadır. Sindirim de bir yıkım olayıdır; ancak yalnızca besinlerin sindirim kanalında parçalanmasını kapsar, hücredeki yapım tepkimelerini içermez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir öğrenci, kapağı sıkıca kapatılmış cam bir kavanoza nemli toprakla birlikte küçük bir eğrelti otu yerleştiriyor ve kavanozu pencere önüne koyuyor. Aylar geçmesine rağmen bitki dışarıdan hiçbir besin almadan büyümeye devam ediyor. Bu bitki beslenme şekline göre hangi grupta yer alır?

   • AA) Üretici (ototrof)
   • BB) Tüketici (heterotrof)
   • CC) Ayrıştırıcı
   • DD) Asalak (parazit)
   • EE) Hepçil (omnivor)
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Üretici (ototrof)

   Işık enerjisini kullanarak besinini kendisi üreten eğrelti otu üretici (ototrof) bir canlıdır. Topraktan besin aldığı düşünülerek ayrıştırıcı sanılabilir; oysa bitki topraktan yalnızca su ve mineral alır, organik besinini fotosentezle kendisi yapar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir laboratuvarda öglena bulunan bir kültür gün boyunca ışıkta tutuluyor ve öglenanın fotosentez yaptığı gözleniyor. Kültür karanlığa alındığında öglenanın ortamdaki hazır besinleri aldığı görülüyor. Bu gözlemlere göre öglenanın beslenmesi için ne söylenebilir?

   • AA) Hem ototrof hem heterotrof beslenebilir.
   • BB) Yalnızca ototrof beslenir.
   • CC) Yalnızca heterotrof beslenir.
   • DD) Hiç beslenmeden yaşayabilir.
   • EE) Yalnızca karanlıkta beslenir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Hem ototrof hem heterotrof beslenebilir.

   Öglena ışıkta fotosentezle kendi besinini üretir, ışık yokken hazır besin alır; yani hem ototrof hem heterotrof beslenebilir. Yalnızca ototrof olsaydı karanlıkta hazır besin almazdı.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ormanda yürüyüş yapan Can, devrilmiş bir ağaç gövdesi üzerinde büyüyen şapkalı mantarları görüyor. Mantarların yeşil renkli olmadığını ve besinlerini ağaç gövdesinden aldıklarını öğreniyor. Şapkalı mantarın beslenme şekli hangisidir?

   • AA) Ototrof
   • BB) Fotosentetik
   • CC) Hem ototrof hem heterotrof
   • DD) Kemosentetik
   • EE) Heterotrof
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Heterotrof

   Mantarlar besinlerini dışarıdan hazır alan heterotrof (tüketici) canlılardır. Ototrof canlılar ise besinlerini dışarıdan almadan kendileri sentezler.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Biyoloji öğretmeni, çok hücreli bir canlıda yapısal düzenin küçükten büyüğe nasıl oluştuğunu gösteren bir şema çizmek istiyor. Şemadaki sıralama aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

   • AA) Atom → molekül → organel → hücre → doku → organ → sistem
   • BB) Hücre → atom → molekül → doku → organ → sistem
   • CC) Molekül → atom → hücre → organel → organ → doku
   • DD) Doku → hücre → organ → sistem → molekül → atom
   • EE) Atom → hücre → molekül → organ → doku → sistem
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Atom → molekül → organel → hücre → doku → organ → sistem

   Atomlar molekülleri, moleküller organelleri, organeller hücreyi; benzer hücreler dokuyu, dokular organı, organlar sistemi oluşturur. Diğer sıralamalarda basamakların yeri karışmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Aynı kediden doğan beş yavrudan biri siyah, ikisi beyaz, ikisi ise tekir renkli. Aynı türün bireyleri arasındaki bu kalıtsal farklılıklar hangi kavramla açıklanır?

   • AA) Homeostazi
   • BB) Metabolizma
   • CC) Boşaltım
   • DD) Organizasyon
   • EE) Varyasyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Varyasyon

   Aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklar tür içi çeşitlilik, yani varyasyondur. Homeostazi iç dengenin korunmasıdır, bireyler arasındaki farklarla ilgili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Mutfakta ocağa yanlışlıkla dokunan Emre elini hemen geri çekiyor. Emre'nin bu davranışı canlıların hangi ortak özelliğine örnektir?

   • AA) Büyüme ve gelişme
   • BB) Uyarılara tepki
   • CC) Üreme
   • DD) Boşaltım
   • EE) Organizasyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Uyarılara tepki

   Sıcaklık bir uyarıdır; elin hemen geri çekilmesi bu uyarıya verilen tepkidir. Büyüme ve gelişme kısa sürede gerçekleşen bir tepki değil, zaman içindeki değişimdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Gölet suyundan alınan bir damlayı mikroskopla inceleyen Zeynep, amip ve paramesyum gibi tek hücreli canlılarda zarla çevrili belirgin bir çekirdek görüyor. Bu canlılar hücre yapısına göre hangi gruba girer?

    • AA) Prokaryot
    • BB) Virüs
    • CC) Arke
    • DD) Bakteri
    • EE) Ökaryot
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Ökaryot

    Zarla çevrili çekirdek ve organellere sahip hücreler ökaryottur; amip ve paramesyum bu gruptadır. Bakteri ve arkeler ise çekirdek zarı bulunmayan prokaryot canlılardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Defne, sıcak bir yaz gününde parkta koşarken terliyor. Terin buharlaşması vücudunu serinletiyor ve vücut sıcaklığı normal değerinde kalıyor. Defne'nin vücudunda gerçekleşen bu düzenleme hangi ortak özelliğe örnektir?

    • AA) Homeostazi
    • BB) Adaptasyon
    • CC) Varyasyon
    • DD) Üreme
    • EE) Organizasyon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Homeostazi

    İç ortamın, örneğin vücut sıcaklığının, dış koşullar değişse de dengede tutulması homeostazidir. Adaptasyon bir türün çevresine uzun sürede uyumunu sağlayan özelliklerdir, kısa süreli düzenleme değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Mehmet canlıların ortak özelliklerini listelerken “hareket ederek yer değiştirme” özelliğini de listeye ekliyor. Öğretmeni bu maddeyi listeden çıkarması gerektiğini söylüyor. Öğretmenin bu uyarısının nedeni hangisidir?

    • AA) Hareket eden bütün varlıklar canlı olduğu için ayrıca yazmaya gerek yoktur.
    • BB) Yer değiştirme yalnızca bakterilerde görülen bir özelliktir.
    • CC) Bitkiler gibi bazı canlılar yer değiştirmediği için bu özellik her canlıda görülmez.
    • DD) Hareket enerji gerektirmediği için canlılık özelliği sayılmaz.
    • EE) Yer değiştirme yalnızca tek hücreli canlılarda görülür.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bitkiler gibi bazı canlılar yer değiştirmediği için bu özellik her canlıda görülmez.

    Bitkiler yer değiştirmez; bu nedenle hareket ederek yer değiştirme tüm canlılarda görülen ortak bir özellik değildir. Hareket enerji gerektirir, dolayısıyla enerjiyle ilgili seçenek yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir öğrenci, prokaryot hücre yapısına sahip canlıları bir kartta toplamak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu kartta yer almalıdır?

    • AA) Amip ve paramesyum
    • BB) Mantarlar ve algler
    • CC) Bitkiler ve hayvanlar
    • DD) Bakteri ve arkeler
    • EE) Öglena ve maya
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bakteri ve arkeler

    Belirgin çekirdeği ve zarlı organelleri olmayan prokaryot canlılar bakteri ve arkelerdir. Amip, paramesyum, mantar, alg, bitki ve hayvanlar ökaryottur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Sonbaharda okul bahçesindeki ağaçların yapraklarını döktüğünü gören Elif, bunun bitkilerde hangi yaşamsal olayın bir yolu olduğunu araştırıyor. Elif'in ulaşacağı doğru cevap hangisidir?

    • AA) Üreme
    • BB) Boşaltım
    • CC) Beslenme
    • DD) Fotosentez
    • EE) Organizasyon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Boşaltım

    Bitkilerde boşaltım terleme, damlama ve yaprak dökülmesi şeklinde gerçekleşir. Yaprak dökülmesi besin üretimi olmadığı için beslenme ya da fotosentez değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir bakteri hücresi bölünmeden önce bir süre besin alarak sitoplazmasının hacmini ve kütlesini artırıyor. Bu durum tek hücreli bir canlıda hangi ortak özelliğe örnektir?

    • AA) Boşaltım
    • BB) Üreme
    • CC) Uyarılara tepki
    • DD) Büyüme
    • EE) Homeostazi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Büyüme

    Tek hücreli canlılarda büyüme, sitoplazma hacminin ve kütlesinin artmasıdır. Üreme yeni bireylerin oluşmasıdır; burada henüz bölünme gerçekleşmemiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Okçu bir sporcu yayı gerdiğinde kollarındaki kaslar kasılıyor. Kasların kasılması için gereken enerji, hücrelerde besinlerin yıkımıyla oluşan bir molekülden sağlanıyor. Bu molekül hangisidir?

    • AA) DNA
    • BB) Su
    • CC) Karbondioksit
    • DD) ATP
    • EE) Glikojen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) ATP

    Kas kasılması, protein sentezi ve sinirsel iletim gibi olaylar için gereken enerji ATP molekülünden sağlanır. Karbondioksit enerji taşımayan bir atık maddedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Elif, okul bahçesinde bulduğu bir salyangozu 20 dakika boyunca büyüteçle izliyor. Gözlem formuna yalnız doğrudan gördüklerini yazması gerekiyor. Aşağıdaki kayıtlardan hangisi Elif'in doğrudan gözlemine dayanabilir?

    • AA) Hücrelerinde besinleri parçalayıp ATP üretti.
    • BB) Dokunulduğunda duyargalarını hızla içeri çekti.
    • CC) Hücrelerinde zarla çevrili çekirdek bulunuyor.
    • DD) Vücudunda yapım tepkimeleri yıkımdan hızlıydı.
    • EE) Vücut sıvılarındaki su oranını sabit tuttu.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Dokunulduğunda duyargalarını hızla içeri çekti.

    Dokunmaya karşı duyargaların çekilmesi, büyüteçle ya da çıplak gözle doğrudan görülebilen bir davranıştır ve uyarılara tepki özelliğinin kanıtıdır. ATP üretimi, hücrenin çekirdek yapısı, yapım-yıkım tepkimelerinin hızı ve vücut sıvılarının bileşimi büyüteçle görülemez; bunlar mikroskop ya da başka ölçüm araçları gerektirir, bu yüzden doğrudan gözlem kaydı olamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir doğa gözlemcisi defterine iki not yazıyor: I. Aynı türden uğur böceklerinin kanatlarındaki benek sayısı kalıtsal olarak bireyden bireye değişiyor. II. Çöl tilkisinin kum rengindeki kürkü, yaşadığı ortamda fark edilmesini zorlaştırıyor. Bu notlar sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangilerine örnektir?

    • AA) I. Adaptasyon – II. Kalıtsal varyasyon
    • BB) I. Kalıtsal varyasyon – II. Homeostazi
    • CC) I. Büyüme ve gelişme – II. Adaptasyon
    • DD) I. Adaptasyon – II. Uyarılara tepki
    • EE) I. Kalıtsal varyasyon – II. Adaptasyon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) I. Kalıtsal varyasyon – II. Adaptasyon

    Aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklar (benek sayısı) kalıtsal varyasyondur, yani tür içi çeşitliliktir. Bir canlının yaşadığı ortama uygun kalıtsal özelliğe sahip olması (kum rengindeki kürk) ise adaptasyondur. Homeostazi iç dengenin korunması, uyarılara tepki ise bir etkene karşı verilen yanıttır; kürk rengi bunlara örnek değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Çölde yaşayan kaktüslerin yaprakları diken biçimindedir ve kalın gövdeleri su depolar. Bir kaktüsün tohumundan nemli bir serada yetiştirilen bitkinin yaprakları da diken biçiminde gelişiyor. Kaktüsün bu özelliği canlıların hangi ortak özelliğine örnektir?

    • AA) Homeostazi
    • BB) Uyarılara tepki
    • CC) Metabolizma
    • DD) Adaptasyon
    • EE) Boşaltım
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Adaptasyon

    Dikenli yapraklar su kaybını azaltan kalıtsal bir özelliktir; nemli serada da ortaya çıkması bunun çevreye anlık tepki değil, adaptasyon olduğunu gösterir. Uyarılara tepki olsaydı, kuraklık olmayan serada yapraklar farklı gelişirdi.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Kahvaltı yapmadan uzun bir yürüyüşe çıkan Zehra'nın kan şekeri düşmeye başlıyor. Bu sırada karaciğer hücrelerinde depolanmış büyük bir molekül küçük birimlerine ayrılıyor ve kana glikoz veriliyor. Zehra'nın karaciğerinde gerçekleşen bu olay hangi tepkimeye örnektir?

    • AA) Glikozdan glikojen yapılan yapım tepkimesi
    • BB) Amino asitten protein yapılan yapım tepkimesi
    • CC) Yağ asidinden yağ yapılan yapım tepkimesi
    • DD) Glikozdan nişasta yapılan yapım tepkimesi
    • EE) Glikojenin glikoza parçalandığı yıkım tepkimesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Glikojenin glikoza parçalandığı yıkım tepkimesi

    Büyük bir molekülün (glikojen) küçük birimlerine (glikoz) ayrılması yıkım (katabolizma) tepkimesidir. Glikozdan glikojen yapımı aynı iki molekülü içerdiği için çekici bir çeldiricidir; ancak o tepkime yemekten sonra, kan şekeri yükselince gerçekleşir.

    Hata mı var? Düzeltme öner