Biyolojinin Önemi ve Biyoloji Biliminin Gelişmesindeki Dönüm Noktaları

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• BİY.9.1.1Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını sorgulayabilme

  • a) Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını belirtir.
  • b) Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarıyla ilgili sorular sorar.
  • c) Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarıyla ilgili bilgi toplar.

Bu konuda neler var?

• Biyolojinin Tanımı ve Önemi
• Yaşam Bilimi: Biyoloji

1. Kolay

   115. yüzyılda yaşamış bir hekim, yazdığı eserde bulaşıcı hastalıkların insandan insana gözle görülemeyecek kadar küçük canlılar aracılığıyla geçtiğini ileri sürmüştür. Bu fikir, mikroorganizmaların mikroskopla ilk kez gözlenmesinden yaklaşık iki yüzyıl önce ortaya atılmıştır. Sözü edilen hekim aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Louis Pasteur
   • BB) Akşemseddin
   • CC) Robert Hooke
   • DD) Gregor Mendel
   • EE) Theodor Schwann
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Akşemseddin

   Akşemseddin, 15. yüzyılda hastalıkların gözle görülmeyen küçük canlılarla bulaştığı fikrini ileri süren öncü hekimlerdendir. Pasteur da mikropların hastalıklardaki rolünü göstermiştir; ancak o 19. yüzyılda, mikroskobun yaygınlaşmasından çok sonra çalışmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir adli tıp laboratuvarına olay yerinden yalnızca birkaç saç teli ulaşıyor. Uzmanlar bu örnekteki çok az miktardaki DNA'nın belirli bir bölgesini birkaç saat içinde milyonlarca kopyaya çoğaltıyor, ardından şüphelilerin DNA'sıyla karşılaştırıyor. Uzmanların DNA'yı çoğaltmak için kullandığı teknik hangisidir?

   • AA) Canlının tamamını kopyalayan klonlama
   • BB) Gen düzenleme (CRISPR-Cas)
   • CC) Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR)
   • DD) Elektron mikroskobuyla inceleme
   • EE) mRNA aşı teknolojisi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR)

   PCR, belirli bir DNA bölgesini laboratuvarda kısa sürede milyonlarca kez kopyalar; bu yüzden çok az örnekle çalışmayı mümkün kılar. Klonlama da "kopya" sözcüğüyle akla gelir; fakat klonlama bir DNA parçasını değil, bir canlının tamamının genetik kopyasını üretmeyi amaçlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Deniz, okulun bilim kulübünde bir hafta boyunca bahçedeki karıncaların yuvaya taşıdığı yaprakları sayıyor. Gölet suyundaki tek hücrelileri mikroskopta inceliyor ve su ısındıkça bu canlıların hareketlerinin nasıl değiştiğini not ediyor. Deniz'in yürüttüğü çalışmaların tamamı en doğrudan hangi bilim dalının ilgi alanına girer?

   • AA) Kimya
   • BB) Jeoloji
   • CC) Meteoroloji
   • DD) Astronomi
   • EE) Biyoloji
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Biyoloji

   Karıncaların davranışı, tek hücrelilerin yapısı ve canlıların sıcaklığa tepkisi canlılığı inceleyen biyolojinin konusudur. Su sıcaklığının ölçülmesi kimyayı çağrıştırsa da çalışmanın odağı maddenin kendisi değil, canlıların bu değişime verdiği tepkidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir bilim insanı, mor ve beyaz çiçekli bezelyeleri yıllarca çaprazlayıp yavru bitkilerde her rengin kaç kez ortaya çıktığını sayıyor. Ulaştığı sayısal oranlar, özelliklerin yavrulara rastgele değil belirli kurallarla aktarıldığını gösteriyor; bu çalışma bugün bitki ıslahının temelinde yer alıyor. Bu çalışmayı yapan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Charles Darwin
   • BB) Robert Hooke
   • CC) Rudolf Virchow
   • DD) Gregor Mendel
   • EE) Alexander Fleming
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gregor Mendel

   Bezelyelerle çaprazlama yapıp kalıtımın kurallarını sayısal oranlarla ortaya koyan bilim insanı Gregor Mendel'dir. Darwin aynı yüzyılda yaşamış ve canlıların değişimi üzerine çalışmıştır; ancak kalıtım kurallarını bezelye deneyleriyle açıklayan o değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir bilim tarihi sergisinde 1665 yılına ait bir pano bulunuyor. Panoda, iki mercekli mikroskopların temeli olan ilk mikroskobun geliştirilmesi ve “hücre” teriminin kullanılması anlatılıyor. Bu panoda adı geçmesi gereken bilim insanı kimdir?

   • AA) Gregor Mendel
   • BB) Alexander Fleming
   • CC) Rudolf Virchow
   • DD) Francis Crick
   • EE) Robert Hooke
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Robert Hooke

   1665'te mikroskopla mantar dokusunu inceleyip “hücre” terimini kullanan Robert Hooke'tur. Virchow hücre teorisine sonradan katkı yapmış, mikroskobu geliştirmemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir biyoloji öğretmeni, sınıfa “Organizmaların temel yapı taşının hücre olduğu fikri tek bir kişiye ait değildir.” diyor. Öğretmenin bu sözü, aşağıdaki dönüm noktalarından hangisi için söylenmiştir?

   • AA) Hücre teorisinin oluşturulması
   • BB) Penisilinin keşfedilmesi
   • CC) Kalıtım kurallarının belirlenmesi
   • DD) DNA'nın çift sarmal yapısının bulunması
   • EE) Mikroorganizmalarla bulaşma fikri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Hücre teorisinin oluşturulması

   Hücre teorisi Schleiden, Schwann ve Virchow gibi birçok bilim insanının çalışmalarının birleşmesiyle ortaya çıkmıştır. Kalıtım kurallarının ilk açıklaması ise Mendel'in çalışmalarına dayanır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir hastanede çalışan bir doktor, yeni bir ilacın vücutta nasıl etki ettiğini anlamak için insan vücudunun yapısı ve işleyişiyle ilgili bilgilere başvuruyor. Bu durum, biyolojinin en çok hangi alanla iç içe olduğunu gösterir?

   • AA) Mimarlık
   • BB) Ulaştırma
   • CC) Sağlık
   • DD) Madencilik
   • EE) Hukuk
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Sağlık

   İnsan vücudunun yapı ve işlevini anlamak, hastalıkları ve tedavileri açıklamak biyolojinin sağlık alanına katkısıdır. Diğer alanlar bu örnekteki ilaç ve vücut bilgisiyle doğrudan ilgili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Elif, okul gazetesi için Türkiye'nin ilk uzay yolcusu Alper Gezeravcı hakkında yazı hazırlıyor. Yazısında Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonunda yaptığı deneylerin hangi bilim alanıyla ilgili olduğunu belirtmek istiyor. Elif hangi ifadeyi kullanmalıdır?

   • AA) Yer bilimleri
   • BB) Dil bilimi
   • CC) Yaşam bilimleri
   • DD) Tarih bilimi
   • EE) Ekonomi bilimi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Yaşam bilimleri

   Gezeravcı Uluslararası Uzay İstasyonunda yaşam bilimleriyle ilgili birçok deney yapmıştır. Yer bilimleri Dünya'nın kayaç ve katmanlarını inceler, uzaydaki canlı deneyleriyle ilgili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir haber metninde şu cümle yer alıyor: “Bitkilerden ilham alınarak geliştirilen bu cihaz, Mars'ta karbondioksidi oksijene dönüştürebiliyor.” Haberde sözü edilen cihazın esinlendiği biyolojik süreçte bitkiler ne yapar?

   • AA) Karbondioksit alıp oksijen verir.
   • BB) Oksijen alıp azot verir.
   • CC) Su alıp karbondioksit verir.
   • DD) Azot alıp su buharı verir.
   • EE) Oksijen alıp hidrojen verir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Karbondioksit alıp oksijen verir.

   MOXIE adlı cihaz, karbondioksidi kullanıp oksijen veren bitkilerden ilham alınarak geliştirilmiştir. Oksijen alıp karbondioksit vermek solunuma ait bir durumdur, cihazın amacına uymaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir öğrenci biyoloji dersinin ilk gününde defterine şu tanımı yazmak istiyor ama boşluğu dolduramıyor: “Biyoloji, canlıların yapılarını ve işlevlerini inceleyerek ……… anlaşılmasına yardımcı olan bilim dalıdır.” Boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

    • AA) yer kabuğunun oluşumunun
    • BB) yaşamın doğasının
    • CC) gök cisimlerinin hareketinin
    • DD) maddenin atom yapısının
    • EE) iklimlerin dağılışının
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) yaşamın doğasının

    Biyoloji yaşam bilimidir; canlıları inceleyerek yaşamın doğasını anlamaya çalışır. Gök cisimleri astronominin, atom yapısı kimya ve fiziğin konusudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir tarım mühendisi, toprağı ve suyu koruyarak ürün verimini artırmak için bitkilerin büyüme koşullarıyla ilgili araştırmalardan yararlanıyor. Bu örnek biyolojinin aşağıdaki katkılarından hangisine uygundur?

    • AA) Tarımsal verimliliğin artırılması
    • BB) Yeni gök cisimlerinin keşfi
    • CC) Maden yataklarının bulunması
    • DD) Depremlerin önceden tahmini
    • EE) Hava akımlarının ölçülmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Tarımsal verimliliğin artırılması

    Biyoloji, bitkilerin büyüme koşullarını açıklayarak tarımsal verimliliğin artırılmasına katkı sağlar. Deprem tahmini ve maden arama yer bilimlerinin konusudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir belgeselde, bir bilim insanının bezelyelerle yaptığı çalışmalarla bazı özelliklerin ebeveynden yavrulara belirli kalıplar içinde aktarıldığını gösterdiği anlatılıyor. Bu çalışma biyolojinin hangi konusunda dönüm noktası olmuştur?

    • AA) Kalıtım
    • BB) Hastalıkların bulaşması
    • CC) Antibiyotik üretimi
    • DD) Hücrenin keşfi
    • EE) Uzay biyolojisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kalıtım

    Mendel'in bezelye çalışmaları genetik bilginin nesiller arasında nasıl aktarıldığının ilk açıklamasıdır, yani kalıtımla ilgilidir. Hücrenin keşfi mikroskobun kullanımıyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir müzede tarihleri karışmış beş kart duruyor. Görevli, yalnızca tarih ile dönüm noktasının doğru eşleştiği kartı ayırmak istiyor. Doğru eşleştirilmiş kart hangisidir?

    • AA) 1665 – DNA çift sarmal yapısının keşfi
    • BB) 1928 – Penisilinin keşfi
    • CC) 1953 – Kalıtım kurallarının belirlenmesi
    • DD) 1865 – Mikroskobun keşfi
    • EE) 1838 – Antibiyotiğin keşfi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 1928 – Penisilinin keşfi

    Penisilin 1928'de keşfedilmiştir. Mikroskobun keşfi 1665, kalıtım kuralları 1865, DNA çift sarmalı 1953 yılına aittir; diğer kartlarda tarih ile olay karışmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Mustafa'nın dedesi, gençliğinde bakteri kaynaklı bir enfeksiyon geçirdiğini ve doktorun verdiği antibiyotikle kısa sürede iyileştiğini anlatıyor. Dedesinin kullandığı ilaç grubunun ilk örneğinin keşfi biyoloji tarihinde hangi dönüm noktası olarak bilinir?

    • AA) Mikroskobun keşfi
    • BB) Penisilinin keşfi
    • CC) Hücre teorisinin kurulması
    • DD) İnsan genom projesi
    • EE) Kalıtım kurallarının bulunması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Penisilinin keşfi

    Antibiyotiklerin ilk örneği penisilindir ve keşfi bakteri kaynaklı hastalıkların tedavisinde çığır açmıştır. Mikroskobun keşfi tedaviyi değil, küçük canlıların görülmesini sağlamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir uzay araştırma merkezinde biyologlar, yer çekimsiz ortamın, yüksek enerjili radyasyonun ve aşırı sıcaklıkların bitkiler ile insanlar üzerindeki etkilerini inceliyor. Bu araştırmalar biyolojinin hangi çalışma alanına girer?

    • AA) Deniz biyolojisi
    • BB) Tarım ekonomisi
    • CC) Uzay biyolojisi
    • DD) Gıda kimyası
    • EE) Astrofizik
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Uzay biyolojisi

    Uzay koşullarının canlılar üzerindeki etkilerini inceleyen alan uzay biyolojisidir. Astrofizik gök cisimlerini inceler, canlıları değil.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir dergide şu bilgi yer alıyor: “1953 yılında Watson ve Crick, Rosalind Franklin'in X-ışını verilerinden de yararlanarak önemli bir yapıyı açıkladı.” Açıklanan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Hücre zarının yapısı
    • BB) DNA'nın çift sarmal yapısı
    • CC) Penisilinin kimyasal yapısı
    • DD) Mikroskobun mercek yapısı
    • EE) Bezelye çiçeğinin yapısı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) DNA'nın çift sarmal yapısı

    Watson ve Crick, Franklin'in X-ışını verilerinden de yararlanarak DNA'nın çift sarmal yapısını açıklamıştır. Bu keşif genetik materyalin nasıl saklandığını ortaya koymuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir üniversitenin botanik bahçesinde, yalnız belirli bir dağ yamacında yetişen ve sayısı gittikçe azalan yabani bir çiçek türünün tohumları toplanıp saklanıyor. Tohumların bir bölümü çimlendiriliyor ve fideler türün doğal yaşam alanına yeniden dikiliyor. Bu çalışma, biyoloji biliminin aşağıdaki katkılarından hangisine örnektir?

    • AA) Tarımsal verimliliğin artırılması
    • BB) Biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi
    • CC) Yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi
    • DD) Hastalık mekanizmalarının aydınlatılması
    • EE) Uzayda besin üretim sistemlerinin kurulması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi

    Sayısı azalan yabani bir türün tohumlarının saklanması ve türün doğal alanına yeniden kazandırılması, canlı çeşitliliğini korumaya yöneliktir; bu, biyolojinin biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesine katkısıdır. Çalışmada bir tarım ürününün verimi artırılmadığı için tarımsal verimlilik; bir hastalık ya da tedavi incelenmediği için sağlıkla ilgili seçenekler uygun değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir araştırmacı, uçabilen kuşların bazı kemiklerini inceliyor. Bu kemiklerin içinin boşluklu olduğunu, böylece kuşun vücudunun hafiflediğini ve uçmanın kolaylaştığını belirliyor. Araştırmacının çalışması, biyolojinin aşağıdaki çalışma konularından hangisine örnektir?

    • AA) Canlıların birbirleriyle etkileşiminin incelenmesi
    • BB) Ekosistemlerin korunmasına yönelik uygulamalar
    • CC) Tarımsal verimliliği artırmaya yönelik uygulamalar
    • DD) Bir yapının işlevle ilişkisinin incelenmesi
    • EE) Hastalıkların mekanizmalarının aydınlatılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bir yapının işlevle ilişkisinin incelenmesi

    Biyoloji, canlıların yapılarını ve işlevlerini inceler. Araştırmacı bir yapının (içi boşluklu kemik) bir işlevi (hafiflik ve uçma) nasıl kolaylaştırdığını ortaya koymuştur. Çalışmada canlılar arası bir etkileşim, ekosistem koruma, tarım ya da hastalık konusu ele alınmamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Uluslararası Uzay İstasyonu'nda aylarca kalan astronotlarda kemik ve kas kaybı görülüyor; istasyondaki deney düzeneklerinde ise marul gibi bitkiler yetiştiriliyor. Bir uzay biyolojisi ekibi bu gözlemlerden yola çıkarak yeni projeler planlıyor. Aşağıdaki proje konularından hangisi bu ekibin çalışma alanında değildir?

    • AA) Kozmik ışınların hücre DNA'sına etkileri
    • BB) Yer çekimsiz ortamda kemik yoğunluğu kaybı
    • CC) Kapalı ortamda bitkiyle besin ve oksijen üretimi
    • DD) Gezegenlerin Güneş çevresindeki yörünge hızları
    • EE) Uzun yolculukta bağırsak bakterilerinin değişimi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Gezegenlerin Güneş çevresindeki yörünge hızları

    Uzay biyolojisi, uzay koşullarının canlılar üzerindeki etkilerini inceler; gezegenlerin yörünge hızları canlılarla ilgili olmadığı için astronominin konusudur. Kozmik ışınlar da bir uzay olgusu gibi görünür; ama burada incelenen ışınların kendisi değil, hücre DNA'sına verdiği zarardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir köyde son yıllarda yağışlar azaldığı için buğday verimi düşüyor. Ziraat mühendisi Selin Hanım, çiftçilerle yaptığı toplantıda biyoloji alanındaki araştırmaların sonucunda ortaya çıkmış bir çözüm öneriyor. Selin Hanım'ın önerisi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • AA) Tarla sınırlarına rüzgâr türbini kurmak
    • BB) Kuraklığa dayanıklı buğday çeşitleri ekmek
    • CC) Uydudan yağış tahmin haritası almak
    • DD) Ürünü daha hızlı taşıyan kamyon almak
    • EE) Depoların çatısını güneş paneliyle kaplamak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kuraklığa dayanıklı buğday çeşitleri ekmek

    Kuraklığa dayanıklı çeşitler, bitkilerin kalıtsal özelliklerini inceleyen biyoloji araştırmalarıyla geliştirilir ve doğrudan verim sorununa çözüm sunar. Uydudan yağış tahmini almak yararlı olabilir; ancak bu meteoroloji ve uzay teknolojisinin katkısıdır, bitkinin kendisini değiştirmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner