Eski Çağ’da İnanç, Bilim ve Sanat

ziggurat
piramit
mumyalama
hiyeroglif
çivi yazısı
gök tanrı
kurgan
balbal

Eski Çağ medeniyetlerinde inanç, bilim ve sanat nasıldı?

Eski Çağ medeniyetlerinde inanç, bilim ve sanat birbirini etkilemiş; bir medeniyetin neye inandığı mimarisini, takvimini ve sanatını biçimlendirmiştir. Mezopotamya'da çok tanrılı inanç vardı ve Sümerlerin zigguratları hem tapınak hem depo hem de gök gözlem yeriydi; ay takvimi burada gelişti. Mısır'da ölümden sonra yaşama inanıldığı için ölüler mumyalandı ve firavunlar için piramitler yapıldı; Mısırlılar hiyeroglifi, papirüsü ve güneş takvimini kullandı. Hititler yabancı tanrıları da benimsedi ve Yazılıkaya kabartmalarını bıraktı. Urartular Şamran Kanalı gibi su kanallarıyla mühendislikte ustalık gösterdi. Antik Yunan'da Dor, İon ve Korint düzenlerinde tapınaklar yapıldı, Hipokrat tıpta öne çıktı. Türklerde Gök Tanrı inancı, kurganlar, balbal taşları, On İki Hayvanlı Türk Takvimi ve Pazırık halısı öne çıkar. Ziggurat bir anıt mezar değil, Mezopotamya tapınağıdır; piramit ise Mısır'da anıt mezardır.

Eski Çağ’da İnanç, Bilim ve Sanat: konu anlatımı ve özeti

Eski Çağ medeniyetlerinin inançları, bilimde yaptıkları buluşlar ve bıraktıkları sanat eserleri birbirini etkiledi. Bir medeniyetin neye inandığı, mimarisini, takvimini ve sanatını da biçimlendirdi.

Mezopotamya: Çok tanrılı bir inanç vardı. Sümerlerin zigguratları hem tapınak hem depo hem de gök gözlem yeriydi; ay takvimi burada gelişti. Asurlular saray duvarlarını savaş kabartmalarıyla, kapıları lamassu heykelleriyle süsledi; astronomi ve tıp bilgilerini kil tabletlere kaydetti.
Mısır: Ölümden sonra yaşama inanıldığı için ölüler mumyalandı ve firavunlar için piramitler yapıldı. Mısırlılar hiyeroglifi ve papirüsü kullandı, güneş takvimini geliştirdi; mumyalama tıpta, piramitler geometride ilerlediklerini gösterir.
Hititler: Çok tanrılıydılar ve yabancı tanrıları da benimsediler. Mezopotamya'dan aldıkları çivi yazısının yanında hiyeroglif de kullandılar; Yazılıkaya kabartmaları sanatlarının önemli örneğidir.
Urartular: Baş tanrıları savaş tanrısı Haldi'ydi. Kale, kaya mezarı ve su kanallarıyla (Şamran Kanalı gibi) mühendislikte ustalıklarını gösterdiler.
Antik Yunan: İnsan biçimli tanrılara inandılar; Dor, İon ve Korint düzenlerinde tapınaklar yaptılar. Fenike alfabesini geliştirdiler; astronomiyi bağımsız bir bilim hâline getirdiler; Hipokrat tıpta öne çıktı.
Türkler: Gök Tanrı inancının yanında atalar kültü ve tabiat güçlerine saygı vardı. Ölüler kurganlara gömüldü, yanlarına balbal taşları dikildi. On İki Hayvanlı Türk Takvimi, hayvan motifli maden işleri ve dünyanın en eski halısı sayılan Pazırık halısı öne çıkar.

Unutma: Ziggurat (Mezopotamya tapınağı) ile piramidi (Mısır'da anıt mezar) karıştırma; ikisi de basamaklı ya da sivri görünse de işlevleri farklıdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir medeniyetin inancı ile yaptığı eserler arasındaki bağı bulmak için "Neden böyle bir yapıya ihtiyaç duydular?" diye sor.

Mısır: Ölümden sonra yaşama inanıldı → bedeni korumak için mumyalama, firavun için anıt mezar (piramit). Mumyalama tıpta, piramit yapımı geometride bilgi birikimi sağladı.
Mezopotamya: Tanrılar göklerde kabul edildi → ziggurat hem tapınak hem gözlem yeri oldu; gök gözlemleri ay takvimini geliştirdi.
Türkler: Atalara saygı → ölüler kurganlara gömüldü, yanlarına balbal taşları dikildi.

Günlük hayattan: Bugün takvimlerde ay ve güneşe göre belirlenen tarihler, Eski Çağ'daki gök gözlemlerinin mirasıdır.

Sık yapılan hata: Ziggurat ile piramidi aynı yapı sanmak. Doğrusu: Ziggurat Mezopotamya'da bir tapınaktır; piramit Mısır'da firavunlar için yapılmış anıt mezardır.

Derinleş

Eski Çağ'dan kalan bir eser seç (Yazılıkaya kabartmaları, bir ziggurat, Pazırık halısı ya da bir Yunan tapınağı). Eserin hangi malzemeyle, hangi teknikle ve hangi amaçla yapıldığını araştır. Bu eser bugün nerede korunuyor? Başka ülkelere götürülmüş eserlerin geri istenmesi konusundaki tartışmaları araştır ve farklı tarafların gerekçelerini karşılaştır.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TAR.9.2.4Eski Çağ toplumlarındaki inançlar ile bilim ve sanat anlayışları arasındaki ilişkiyiyorumlayabilme
- a) Eski Çağ toplumlarındaki inançlar ile bilim ve sanat anlayışlarına ilişkin kaynakları inceler.
- c) Eski Çağ toplumlarındaki inançlar ile bilim ve sanat anlayışları arasındaki ilişkiyi açıklar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
11949'da Altay Dağları'ndaki bir kurganda, buzlar içinde korunmuş ve MÖ V-IV. yüzyıllara tarihlenen yünlü bir halı bulunmuştur. Halının sık düğüm tekniği, Türklerin dokumacılıktaki ustalığının çok eskiye dayandığını gösterir. Dünyanın bilinen en eski düğümlü halısı kabul edilen bu eser hangisidir?
- A) Yazılıkaya kabartması
- B) Lamassu heykeli
- C) Pazırık halısı
- D) Şamran Kanalı
- E) Kül Tigin Yazıtı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pazırık halısı
Altay'daki Pazırık kurganında bulunan halı, bilinen en eski düğümlü halı kabul edilir. Kül Tigin Yazıtı da bozkır Türklerine ait önemli bir eserdir; ancak VIII. yüzyıla ait taş bir anıttır, dokuma değildir.
Kolay
2Altay ve Sibirya'da yapılan kazılarda, toprağın altında ağaç kütüklerinden oda biçiminde yapılmış mezarlar bulunmuştur. Bu mezarların üzeri toprak ve taşla örtülerek tepe görünümü verilmiş, içine ölüyle birlikte eşyaları da konmuştur. Eski Türklere ait bu mezarlara ne ad verilir?
- A) Ziggurat
- B) Piramit
- C) Lahit
- D) Kurgan
- E) Balbal
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kurgan
Eski Türklerin üzeri toprakla örtülerek tepe biçimi verilen mezarlarına kurgan denir. Balbal da Eski Türk mezar geleneğine aittir; fakat mezarın kendisi değil, mezarın yakınına dikilen taşlardır.
Kolay
3Van Gölü çevresinde kurulan bir medeniyetin kalelerinde bulunan yazıtlarda, kralların seferlerini bir savaş tanrısının yardımıyla kazandıkları yazılıdır. Krallar bu baş tanrı adına tapınaklar yaptırmış, ganimetin bir bölümünü de ona adamıştır. Bu medeniyetin baş tanrısı hangisidir?
- A) Haldi
- B) Zeus
- C) Gök Tanrı
- D) Amon
- E) Teşup
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Haldi
Van Gölü çevresinde yaşayan Urartuların baş tanrısı savaş tanrısı Haldi'dir. Teşup da Anadolu'da tapınılan güçlü bir tanrıdır; ancak Hititlerin fırtına tanrısıdır, Urartuların değil.
Kolay
41799'da Nil Deltası'nda bulunan Rosetta Taşı'nda aynı metin üç farklı yazıyla kazınmıştır; bunlardan biri Antik Yunancadır. Fransız bilgin Champollion, 1822'de taştaki Yunanca metinden yararlanarak Mısır tapınak ve mezar duvarlarındaki resim esaslı yazıyı çözmeyi başarmıştır. Champollion'un çözdüğü yazı hangisidir?
- A) Çivi yazısı
- B) Göktürk yazısı
- C) Fenike alfabesi
- D) Latin alfabesi
- E) Hiyeroglif
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hiyeroglif
Eski Mısırlıların resim esaslı yazısı hiyerogliftir; Rosetta Taşı sayesinde çözülmüştür. Çivi yazısı da Eski Çağ'ın en eski yazılarındandır; ancak Mezopotamya'da kil tabletlere yazılmıştır ve Champollion'un çalışma alanı değildir.
Kolay
5Eski Mısırlılar hiyeroglif yazısını kullanmış ve yazılarını Nil kıyısında yetişen bir bitkiden elde ettikleri bir malzemeye yazmışlardır. Bu yazı malzemesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kil tablet
- B) Parşömen
- C) Taş levha
- D) Bambu
- E) Papirüs
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Papirüs
Mısırlılar hiyeroglifin yanında papirüsü de kullanmıştır. Kil tablet ise Mezopotamya'da ve Hititlerde kullanılan yazı malzemesidir.
Kolay
6Antik Yunanlar, yirmi iki harften oluşan bir alfabeyi geliştirerek günümüzdeki alfabenin temelini atmıştır. Yunanların geliştirdiği bu alfabe aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çivi yazısı
- B) Fenike alfabesi
- C) Hiyeroglif
- D) Göktürk alfabesi
- E) Hitit hiyeroglifi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fenike alfabesi
Antik Yunanlar Fenike alfabesini geliştirmiştir. Çivi yazısı Mezopotamya'da ortaya çıkan bir yazıdır ve alfabe değildir.
Kolay
7Eski Türklerde tabiat güçlerine saygı ve atalar kültünün yanında temel bir inanç olarak yer alan inanç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Haldi inancı
- B) Assur inancı
- C) Gök Tanrı inancı
- D) Firavunun tanrı sayılması
- E) İnsan biçimli tanrılar inancı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gök Tanrı inancı
Eski Türklerde Gök Tanrı inancı temel inançtır. Haldi ise Urartuların baş tanrısıdır.
Kolay
8Eski Türkler halı ve kilim gibi kolayca taşınabilen eşyaları yaygın olarak kullanmıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taş ocaklarının çokluğu
- B) Deniz ticaretiyle uğraşmaları
- C) Büyük tapınaklar inşa etmeleri
- D) Konargöçer yaşam tarzı
- E) Kerpiç evlerde yaşamaları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konargöçer yaşam tarzı
Konargöçer yaşamda sık sık yer değiştirildiği için halı ve kilim gibi taşınabilir eşyalar tercih edilmiştir. Kerpiç ev yerleşik yaşamın unsurudur ve taşınabilir eşya ihtiyacını açıklamaz.
Kolay
9Eski Çağ'da bir toplum, tanrılarını insan biçiminde düşünmüş ve tanrı heykellerini insan görünümünde yapmıştır. Bu inanç anlayışı aşağıdaki medeniyetlerden hangisine aittir?
- A) Eski Türkler
- B) Urartular
- C) Sümerler
- D) Asurlular
- E) Antik Yunanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Antik Yunanlar
İnsan biçimli tanrı anlayışı Antik Yunanlara aittir. Eski Türklerde ise Gök Tanrı inancı, atalar kültü ve tabiat güçlerine saygı öne çıkar.
Kolay
10Eski Mısır'da firavunlar için anıt mezar olarak inşa edilen yapılara ne ad verilir?
- A) Ziggurat
- B) Piramit
- C) Kurgan
- D) Lamassu
- E) Balbal
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Piramit
Firavunlar için yapılan anıt mezarlar piramittir. Ziggurat da basamaklı bir yapıdır ama Mezopotamya'da tapınak olarak kullanılmıştır, mezar değildir.
Kolay
11Hititlerin sanatına ait en önemli örneklerden biri, tanrılarını tasvir ettikleri kaya kabartmalarıdır. Bu kabartmaların bulunduğu ve Hitit sanatının önemli bir örneği sayılan yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazılıkaya
- B) Van Kalesi
- C) Giza
- D) Pazırık
- E) Ninova
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yazılıkaya
Yazılıkaya kabartmaları Hitit sanatının önemli örneğidir. Van Kalesi ise Urartulara ait bir eserdir.
Kolay
12Asurlular Mezopotamya'daki inanç geleneğini, adını taşıdıkları baş tanrılarının etrafında şekillendirerek devam ettirmiştir. Asurluların baş tanrısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Assur
- B) Haldi
- C) Gök Tanrı
- D) Zeus
- E) Themis
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Assur
Asurluların baş tanrısı Assur'dur; devletin adı da buradan gelir. Haldi ise Urartuların baş tanrısı olan savaş tanrısıdır.
Kolay
13Asurlular özellikle astronomi ve tıp alanlarında önemli gelişmelere imza atmıştır. Asurluların bu bilgileri kaydettiği malzeme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Papirüs
- B) Kâğıt
- C) İpek kumaş
- D) Kil tablet
- E) Ahşap levha
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kil tablet
Asurlular astronomi ve tıp bilgilerini kil tabletlere kaydetmiştir. Papirüs Mısırlıların kullandığı yazı malzemesidir.
Kolay
14Sümerler, zigguratlarda gök cisimlerini gözlemleyerek bir takvim geliştirmiştir. Sümerlerin geliştirdiği bu takvim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ay takvimi
- B) Güneş takvimi
- C) Miladi takvim
- D) On İki Hayvanlı Türk Takvimi
- E) Rumi takvim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ay takvimi
Sümerler zigguratlarda yaptıkları gözlemlerle ay takvimini geliştirmiştir. Güneş takvimini ise Mısırlılar geliştirmiştir.
Kolay
15Antik Yunanlar, yaptıkları tanrı heykelleri için tapınaklar inşa etmiştir. Yunan tapınaklarının yapılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Firavunları gömmek
- B) Tahılları depolamak
- C) Gök cisimlerini gözlemleyip ay takvimini hazırlamak
- D) Tanrı heykellerini korumak
- E) Kağanın kurultayını toplamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tanrı heykellerini korumak
Antik Yunanlar tapınaklarını tanrı heykellerini korumak amacıyla inşa etmiştir. Gök gözlemi ve ay takvimi Sümerlerin zigguratlarıyla ilgilidir.
Kolay
16Dağlık bir bölgede kaleler ve surlar inşa eden bir Anadolu medeniyetinden günümüze kalan en önemli eser Van Kalesi'dir. Bu medeniyet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hititler
- B) Urartular
- C) Frigler
- D) Lidyalılar
- E) İyonyalılar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Urartular
Van Kalesi Urartulardan günümüze kalan en önemli eserdir. Hititlerin önemli sanat örneği ise Yazılıkaya kabartmalarıdır.
Kolay
17Bir müzede Eski Çağ uygarlıklarına ait üç eserin bulunduğu salonlar şemada gösterilmiştir. Şemadaki eserlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Yazı yalnızca Hititlerde kullanılmıştır.
- B) Mısır'da ölümden sonraki yaşama ilişkin inançlar etkili olmuştur.
- C) Zigguratlar Mısır'da piramitlerin yerine yapılmıştır.
- D) Hitit kabartmaları çivi yazısının bulunmadığını kanıtlar.
- E) Mezopotamya'da dinî yapılar bulunmamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mısır'da ölümden sonraki yaşama ilişkin inançlar etkili olmuştur.
Mumyalama, Mısırlıların ölümden sonraki yaşam inancıyla ilişkilidir. Hiyeroglif Mısır'a, çivi yazısı Mezopotamya'ya aittir; zigguratlar Mezopotamya'nın dinî yapılarıdır. Hititlerin de yazılı belgeleri vardır.
Kolay
18Bir öğrenci, Asurlularla ilgili okuduğu kaynaklardan beş cümle not alıyor ve bu cümleleri olgu ve görüş olarak ayırmak istiyor. Buna göre öğrencinin not aldığı aşağıdaki cümlelerden hangisi görüş bildirmektedir?
- A) Asur saraylarının giriş kapılarına lamassu adı verilen heykeller dikilmiştir.
- B) Asurlular astronomi ve tıp alanındaki bilgilerini kil tabletlere kaydetmiştir.
- C) Asurlular, Yakın Doğu'nun en göz kamaştırıcı sanat eserlerini ortaya koymuştur.
- D) Asur kralı, baş tanrı Asur'un en yüksek din adamı olarak görev yapmıştır.
- E) Asurlular, saray duvarlarını savaşları anlatan kabartmalarla süslemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Asurlular, Yakın Doğu'nun en göz kamaştırıcı sanat eserlerini ortaya koymuştur.
Olgu, kanıtlarla doğrulanabilen bilgidir; görüş ise kişiden kişiye değişebilen bir değerlendirmedir. “En göz kamaştırıcı” ifadesi yazarın beğenisini yansıtır; hangi eserlerin daha göz alıcı olduğu ölçülemez, bu yüzden cümle görüş bildirir. Lamassu heykelleri, kil tabletler, kralın dinî görevi ve saray kabartmaları ise kazılarla ve yazılı kaynaklarla doğrulanabilen bilgilerdir; bu cümleler olgu niteliğindedir.
Orta
19MÖ V. yüzyılda İstanköy (Kos) Adası'nda yaşamış bir hekim, hastalıkların tanrıların cezası değil doğal nedenlerin sonucu olduğunu savunmuştur. Hastaları dikkatle gözlemleyip belirtileri kaydetmiş; adıyla anılan meslek yemini bugün de tıp fakültesi mezuniyetlerinde okunmaktadır. Sözü edilen bilgin kimdir?
- A) Solon
- B) Sokrates
- C) Herodot
- D) Pisagor
- E) Hipokrat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hipokrat
Hastalıkları doğal nedenlere bağlayan ve adıyla anılan hekim yeminiyle tanınan bilgin Hipokrat'tır. Herodot da aynı yüzyılda Anadolu kıyılarında yaşamış bir bilgindir; ancak tıpla değil, tarih yazımıyla tanınır.
Orta
20Bir Göktürk mezar alanında, ölen kişi adına dikilmiş taş heykeller ve anma törenlerinde kurban sunulduğunu gösteren kalıntılar bulunmuştur. Yazıtlarda da kağanların atalarını saygıyla andığı görülür. Bu bulgular Eski Türklerin inanç sistemindeki hangi unsura işaret eder?
- A) Haldi'ye tapınma
- B) Firavunun tanrı sayılması
- C) Ölüleri mumyalama
- D) Ziggurat törenleri
- E) Atalar kültü
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Atalar kültü
Ölmüş atalar adına heykel dikilmesi, kurban sunulması ve atalara saygı, Eski Türklerdeki atalar kültünü gösterir. Ölüleri mumyalama da ölümden sonraki yaşama ilişkin bir uygulamadır; ancak Eski Mısır'a özgüdür, Eski Türk mezarlarında görülmez.

Ders videoları

MEB'in 9. sınıf Tarih örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)

9.Sınıf Tarih Dersi Örnek Ders Anlatımı Kaynak: MEB

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.