9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Anlam Arayışı
Anı: Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün
- anı
- günlük
- otobiyografi
- öznel anlatım
- büyük ünlü uyumu
- ana fikir
- Kurtuluş Savaşı
'Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün' anısında ne anlatılır?
Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün, Halide Nusret Zorlutuna'nın 6 Ekim 1923'te İstanbul'un işgalden kurtuluşuna tanık olmanın coşkusunu anlatan anısıdır. Yazar, işgal yıllarının acısından sonra halkın Türk askerini sevinçle karşılayışını bir tarihçi gibi değil, olayları yürekten yaşamış bir sanatçı gözüyle aktarır ve anlatımını kendi şiirleriyle zenginleştirir. Anı, yazarın hayatının bir döneminde yaşadıklarını ve tanık olduklarını aradan zaman geçtikten sonra kendi bakış açısıyla yazdığı türdür; olaylar gerçektir ama öznel bir tavırla yeniden kurulur. Günlükte olaylar günü gününe yazılırken anıda aradan zaman geçer; otobiyografi kişinin kendi hayatıyla sınırlıyken anı dönemin çevresine de ışık tutar. Türk edebiyatında Babür Şah'ın Bâbürname'si anı türünün ilk örneği sayılır ve tür Tanzimat'tan sonra yaygınlaşmıştır. Zorlutuna'nın eserleri arasında Küller ve Bir Devrin Romanı bulunur.
Anı: Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün: konu anlatımı ve özeti
Halide Nusret Zorlutuna'nın bu anısı, işgal yıllarının acısından sonra İstanbul'un kurtuluşuna tanık olmanın coşkusunu anlatır. Yazar, tarihî olaylara bir tarihçi gibi değil, onları yürekten yaşamış bir sanatçı gözüyle bakar.
- Metin, 6 Ekim 1923'te İstanbul'un işgalden kurtuluşunu ve halkın Türk askerini sevinçle karşılamasını, yazarın kişisel bakışıyla aktarır. Yazar anlatımını kendi şiirleriyle de zenginleştirir.
- Anı, yazarın hayatının bir döneminde yaşadıklarını ve tanık olduklarını üzerinden zaman geçtikten sonra kendi bakış açısıyla yazdığı türdür. Olaylar gerçektir ama öznel bir tavırla yeniden kurulur.
- Günlükte olaylar günü gününe yazılır; anıda ise aradan zaman geçer. Otobiyografi kişinin kendi hayatıyla sınırlıyken anı, dönemin çevresine ve insanlarına da ışık tutar.
- Türk edebiyatında Kök Türk Kitabeleri anı özelliği taşır; Babür Şah'ın Bâbürname'si anı türünün ilk örneği sayılır. Tür, Tanzimat'tan sonra yaygınlaşmıştır.
- Halide Nusret Zorlutuna; vatan sevgisini öne çıkaran, hece ölçüsüyle şiirler ve romanlar yazan bir sanatçıdır. Küller, Yurdumun Dört Bucağı ve Bir Devrin Romanı eserlerindendir.
- Dil çalışmaları: kelimenin bağlam anlamı, büyük ünlü uyumu (kalınlık-incelik uyumu), yazım ve noktalama yanlışları, coşkulu ve öznel anlatım.
Unutma: Büyük ünlü uyumu Türkçe kökenli kelimelerde aranır; "dünya", "karakter" gibi alıntı kelimeler bu kurala uymayabilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir metnin anı olup olmadığını dört soruyla anlayabilirsin.
- Olaylar gerçekten yaşanmış mı?
- Anlatan kişi bu olayları bizzat yaşamış ya da onlara tanık olmuş mu?
- Olayların üzerinden zaman geçtikten sonra mı yazılmış?
- Yazar olayları kendi duygu ve bakışıyla mı aktarıyor?
Dört cevap da "evet" ise elindeki metin büyük olasılıkla bir anıdır.
Günlük hayattan: Büyükannen sana yıllar önceki bir bayramı anlatırken o günün olaylarını, kendi heyecanını ve çevresindeki insanları birlikte aktarır. Bu anlatım bir anının sözlü hâlidir.
Sık yapılan hata: "Ben" diye anlatılan her metni anı sanmak. Doğrusu: Kurmaca bir hikâyede de anlatıcı "ben" diyebilir. Anıda ise olaylar gerçekten yaşanmıştır ve anlatan yazarın kendisidir.
Derinleş
Ailende ya da çevrende bir büyüğünden, onun için önemli bir günün anısını dinle ve kısa notlar al. Sonra aynı olayla ilgili bir gazete haberi, fotoğraf ya da tarih kaynağı bul. Anı, kaynakta olmayan neyi ekliyor, neyi atlıyor? Tarih dersindeki kaynak bilgisiyle düşün: Bir tanığın anlatımı geçmişi anlamak için ne zaman güçlü, ne zaman sınırlı bir kaynaktır?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE2.2“Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
Bu konuda neler var?
- Halide Nusret Zorlutuna
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ada, yaz tatilinde her akşam defterini açıp sayfanın başına o günün tarihini yazıyor, ardından gün içinde yaşadıklarını ve hissettiklerini anlatıyor. Tatil bitince defterini baştan okuyor ve her günü ayrı ayrı hatırlıyor. Ada’nın yazdığı metinler hangi türe girer?
- A) Anı
- B) Deneme
- C) Eleştiri
- D) Günlük
- E) Biyografi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Günlük
Olayların yaşandığı gün tarih atılarak yazıldığı tür günlüktür. Anı da yaşanmışlıkları anlatır; ancak anıda olayların üzerinden zaman geçtikten sonra yazılır, Ada ise her günü o akşam yazmaktadır.
Kolay
2Emekli öğretmen Nermin Hanım, otuz yıl önce ilk görev yaptığı dağ köyünde yaşadıklarını, tanıdığı insanları ve köyün o yıllardaki hâlini bugünkü bakışıyla anlatan bir kitap yazıyor. Nermin Hanım’ın yazdığı eser hangi türe girer?
- A) Günlük
- B) Biyografi
- C) Masal
- D) Anı
- E) Gezi yazısı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Anı
Yazarın hayatının bir döneminde yaşadıklarını ve tanık olduklarını aradan zaman geçtikten sonra kendi bakışıyla anlattığı tür anıdır. Günlük de yaşanmışlıkları anlatır; ancak günlük olaylar yaşandığı gün, tarih atılarak yazılır, otuz yıl sonra değil.
Kolay
3Ders kitabındaki “Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün” adlı anı metninde, Türk askerlerinin işgalden kurtulan İstanbul’a girdiği gün halkın coşkusu anlatılır. Metni okuyan Mert, bu günü sınıftaki Millî Mücadele zaman çizelgesine işlemek istiyor. Mert’in zaman çizelgesine yazması gereken tarih hangisidir?
- A) 29 Ekim 1923
- B) 30 Ağustos 1922
- C) 23 Nisan 1920
- D) 24 Temmuz 1923
- E) 6 Ekim 1923
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 6 Ekim 1923
Türk ordusu 6 Ekim 1923’te İstanbul’a girmiş, şehir işgalden kurtulmuştur. 24 Temmuz 1923 çekici bir çeldiricidir; o gün Lozan Antlaşması imzalanmış, işgal kuvvetlerinin şehirden çekilmesi bu antlaşmadan sonra tamamlanmıştır.
Kolay
4Halide Nusret Zorlutuna’nın hayatını araştıran Elif, yazarın çocukluk ve gençlik yıllarını, Millî Mücadele dönemini ve tanıdığı edebiyatçıları anlattığı anı kitabını okumak istiyor. Kütüphane görevlisi, Elif’e adı benzeyen başka yazarların kitaplarını da gösteriyor. Elif’in araması gereken, Halide Nusret Zorlutuna’nın anı kitabı hangisidir?
- A) Çalıkuşu
- B) Han Duvarları
- C) Bir Devrin Romanı
- D) Eylül
- E) Sinekli Bakkal
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir Devrin Romanı
Bir Devrin Romanı, Halide Nusret Zorlutuna’nın anılarını topladığı eseridir. Sinekli Bakkal, adının benzerliği nedeniyle karıştırılabilir; ancak bu roman Halide Edib Adıvar’a aittir. Çalıkuşu Reşat Nuri Güntekin’in, Han Duvarları Faruk Nafiz Çamlıbel’in, Eylül Mehmet Rauf’un eseridir.
Kolay
5Anı türünün özelliklerini öğrenen Zeynep, aşağıdaki bilgilerden hangisinin anı için doğru olduğunu belirlemelidir?
- A) Olaylar tamamen hayal ürünüdür ve kurgulanarak anlatılır.
- B) Olaylar yaşandığı gün, günü gününe yazılır.
- C) Yazar, kişisel duygularını metne hiç katmaz.
- D) Yalnızca bilimsel konuları kanıtlarıyla anlatan bir türdür.
- E) Anlatılan olaylar gerçektir ama yazarın kendi bakış açısıyla aktarılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Anlatılan olaylar gerçektir ama yazarın kendi bakış açısıyla aktarılır.
Anıda olaylar gerçektir ama öznel bir tavırla, yazarın bakışıyla yeniden kurulur. Olayların günü gününe yazılması günlüğün özelliğidir.
Kolay
6Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda yazar, Türk askerinin şehre girişinden duyduğu sevinci bir şiirle anlatıp bu şiiri bir kumandana gönderir. Bu kumandan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fatih Sultan Mehmet
- B) İsmet Paşa
- C) Refet Paşa
- D) Kâzım Karabekir Paşa
- E) Fevzi Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Refet Paşa
Anıda Türk askerinin Refet Paşa kumandasında şehre girdiği ve yazarın şiirini Refet Paşa’ya gönderdiği anlatılır. Fatih Sultan Mehmet’in adı yalnızca bir karşılaştırmada geçer.
Kolay
7Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda “Gözler arıyorken onu her şüpheli izde, / Bir gizli cehennemdi bu hicran içimizde” dizeleri geçer. Bu dizelerde “hicran” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyük bir sevinç
- B) Uzun bir yolculuk
- C) Gizli bir plan
- D) Ayrılığın verdiği derin acı
- E) Yüksek bir ateş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayrılığın verdiği derin acı
Dizelerde düşman elindeki İzmir’den ayrı kalmanın verdiği acı “gizli bir cehennem”e benzetilir; bu yüzden “hicran” ayrılığın verdiği derin acı anlamındadır. Sevinç anlamı “cehennem” benzetmesiyle çelişir.
Kolay
8Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda “Ne muhteşem, ne unutulmaz bir manzara idi!” cümlesi yer alır. Bu cümlenin anlatım özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nesnel ve bilgilendirici bir anlatımdır.
- B) Coşkulu ve öznel bir anlatımdır.
- C) Tanımlayıcı ve kuralcı bir anlatımdır.
- D) Alaycı ve eleştirel bir anlatımdır.
- E) Tarafsız ve belgesel bir anlatımdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Coşkulu ve öznel bir anlatımdır.
Ünlemle biten cümlede “muhteşem, unutulmaz” sözleri yazarın kişisel coşkusunu yansıtır; bu öznel ve coşkulu bir anlatımdır. Cümle kanıtlanabilir bir bilgi vermediği için nesnel değildir.
Kolay
9Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda yazar, Refet Paşa’nın kendisine yer göstermesine rağmen oturmayıp kısa sürede ayrılır. Yazarın bu davranışının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paşayı görmek için dışarıda bekleyen pek çok insan olması
- B) Paşanın kendisine soğuk davranması
- C) Şiirini gazeteye yetiştirmek zorunda olması
- D) Karargâhın evine çok uzak olması
- E) Paşayla daha önce tanışmış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Paşayı görmek için dışarıda bekleyen pek çok insan olması
Yazar, “benim gibi sizi görmek (…) için sabırsızlanan öyle çok insan bekliyor ki dışarıda” diyerek başkalarının da paşayı görebilmesi için oturmaz. Paşa ise ona güler yüzle davranmıştır.
Kolay
10Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda İstanbul’daki işgalin sona erdiği tarih olarak verilen gün aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 9 Eylül 1922
- B) 6 Ekim 1923
- C) 29 Ekim 1923
- D) 30 Ağustos 1922
- E) 23 Nisan 1920
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 6 Ekim 1923
Anıda “Üç buçuk yıl kadar süren düşman kuvvetleri işgali 6 Ekim 1923 tarihinde sona ermiş” denir. 9 Eylül 1922 ise anıda İzmir’in kurtuluş tarihi olarak geçer.
Kolay
11Anı türünün Türk edebiyatındaki gelişimini anlatan öğretmen, türün hangi dönemden sonra yaygınlaştığını söyler?
- A) Kök Türk
- B) Karahanlı
- C) Tanzimat
- D) Selçuklu
- E) Lale Devri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tanzimat
Özette anı türünün Tanzimat’tan sonra yaygınlaştığı belirtilir. Kök Türk dönemine ait kitabeler anı özelliği taşısa da türün yaygınlaşması çok sonradır.
Kolay
12Anı türünün tarihini araştıran Can, Türk edebiyatında anı özelliği taşıyan en eski metinleri not almak istiyor. Bölümün özetine göre Can’ın yazması gereken metinler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dede Korkut Hikâyeleri
- B) Divanu Lugati’t-Türk
- C) Kök Türk Kitabeleri
- D) Kutadgu Bilig
- E) Atabetü’l-Hakayık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kök Türk Kitabeleri
Özette Kök Türk Kitabeleri’nin anı özelliği taşıdığı belirtilir. Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık öğretici eserlerdir; anı özelliği taşımazlar.
Kolay
13Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda yazar, “Yavere kendimi tanıttım, kartvizitim filân yoktu o zaman.” der. Bu cümledeki “o zaman” sözü, anı türünün hangi özelliğini gösterir?
- A) Olayların günü gününe kaydedildiğini
- B) Olayların tamamen hayal ürünü olduğunu
- C) Yazarın olaylara tanık olmadığını
- D) Olayların yaşanmasının üzerinden zaman geçtikten sonra yazıldığını
- E) Olayların başka birinin ağzından anlatıldığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olayların yaşanmasının üzerinden zaman geçtikten sonra yazıldığını
“O zaman” sözü, yazarın olayı yıllar sonra, bugünle karşılaştırarak anlattığını gösterir; bu anının temel özelliğidir. Günü gününe yazılan metin günlüktür.
Kolay
14Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda “Yurdun birçok yerleri düşmandan temizlendikten sonra” Türk süvarisinin kurtardığı ve yazarın kavuşmadan önce de şiir yazdığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bursa
- B) İzmir
- C) Edirne
- D) Trabzon
- E) Konya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İzmir
Anıda 9 Eylül 1922’de Türk süvarisinin İzmir’i kurtardığı ve yazarın İzmir’e kavuşmadan önce ve sonra şiirler yazdığı anlatılır. Diğer şehirler bu bölümde geçmez.
Kolay
15Halide Nusret Zorlutuna’nın edebî kişiliğini tanıtan bir kartta aşağıdaki bilgilerden hangisinin yer alması doğru olur?
- A) Yalnızca aruz ölçüsüyle divan şiiri yazan bir şairdir.
- B) Türk edebiyatının ilk epik tiyatro örneğini veren yazardır.
- C) Vatan sevgisini öne çıkaran, hece ölçüsüyle şiirler yazan bir sanatçıdır.
- D) Mavera dergisini kuran öykü ve deneme yazarıdır.
- E) Han Duvarları şiiriyle tanınan Beş Hececilerden biridir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vatan sevgisini öne çıkaran, hece ölçüsüyle şiirler yazan bir sanatçıdır.
Halide Nusret Zorlutuna vatan sevgisini işleyen, hece ölçüsüyle şiirler ve romanlar yazan bir sanatçıdır. Han Duvarları Faruk Nafiz’e, Mavera dergisi Rasim Özdenören ve arkadaşlarına aittir.
Kolay
16Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda yazar, Refet Paşa’nın yanına girdiği an için “Heyecandan yüreğim ağzıma gelmiş iken” der. Bu deyim aşağıdaki duygulardan hangisini anlatır?
- A) Büyük bir heyecan ve telaş
- B) Derin bir öfke
- C) Uzun süren bir yorgunluk
- D) Sakin bir huzur
- E) Büyük bir hayal kırıklığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyük bir heyecan ve telaş
“Yüreği ağzına gelmek” deyimi aşırı heyecanlanmayı, telaşlanmayı anlatır; cümlede “heyecandan” sözü de bunu destekler. Sakin bir huzur bu deyimin anlamına ters düşer.
Kolay
17Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıdaki bir cümlenin son bölümü şöyledir: “[…] büyük Avrupa devletlerine baş eğdirmiş, haşmetli Türk Osmanlı imparatorluğu yıkılmıştı.” Ders kitabında öğrencilerden bu cümledeki yazım yanlışını bulmaları istenir. Cümlenin bu bölümünde güncel yazım kurallarına göre düzeltilmesi gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) “Avrupa” sözcüğü tür adı olduğundan küçük harfle başlamalıdır.
- B) “imparatorluğu” sözcüğü devlet adının parçasıdır, büyük harfle başlamalıdır.
- C) “baş eğdirmiş” sözü birleşik fiil olduğundan bitişik yazılmalıdır.
- D) “Türk” sözcüğü sıfat görevinde olduğundan küçük harfle başlamalıdır.
- E) “devletlerine” sözcüğü özel ada bağlı olduğundan büyük harfle başlamalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) “imparatorluğu” sözcüğü devlet adının parçasıdır, büyük harfle başlamalıdır.
Devlet adlarını oluşturan bütün kelimeler büyük harfle başlar; doğru yazım “Osmanlı İmparatorluğu”dur. “Avrupa” kıta adı, “Türk” millet adı olduğu için büyük harfle yazılır; “baş eğdirmek” ayrı yazılır; “Avrupa devletleri” sözünde “devletleri” özel adın parçası değildir, küçük harfle yazılır.
Kolay
18Nihayet Beklediğimiz Büyük Gün adlı anıda işgalin sona erişi şöyle anlatılır: “[…] şehre mağrurane girmiş olan düşman askerleri başları önde, yenilmiş, ezgin çıkıp gitmişlerdi.” Yazar bu cümlede işgal askerlerinin şehre girişi ile şehirden çıkışını hangi yönden karşılaştırmıştır?
- A) Girerken ve çıkarken kullandıkları yollar yönünden
- B) Giren ve çıkan askerlerin sayısı yönünden
- C) Girişin ve çıkışın gerçekleştiği mevsim yönünden
- D) Giriş ve çıkış sırasında taşıdıkları silahlar yönünden
- E) Girerken ve çıkarken takındıkları tavır yönünden
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Girerken ve çıkarken takındıkları tavır yönünden
“Mağrurane” gururla demektir; askerler şehre gururla girmiş, “başları önde, yenilmiş, ezgin” çıkmıştır. Karşılaştırılan, giriş ve çıkıştaki tavırlarıdır. Cümlede yol, sayı, mevsim ya da silahla ilgili bir bilgi yoktur.
Orta
19Bir anı kitabından alınan parça şöyle: “Yıllar sonra o sabahı düşündüğümde, kalabalığın sesinden çok annemin titreyen ellerini hatırlarım. Bayrağı pencereye asarken ağlıyordu; sevinçten mi, kaybettiklerimizi düşündüğünden mi, hiç sormadım. O gün anladım ki büyük sevinçler, büyük acıların üzerine kurulur.” Bu parçanın ana fikri hangisidir?
- A) Kalabalıkların sesi insanın aklında uzun süre kalır.
- B) Bayrak asmak, kutlamaların en önemli parçasıdır.
- C) Çocuklar, annelerine her duygusunu sormalıdır.
- D) Büyük sevinçlerin ardında çoğu zaman büyük acılar vardır.
- E) Annelerin duyguları çocuklarınınkinden daha güçlüdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyük sevinçlerin ardında çoğu zaman büyük acılar vardır.
Yazar, annesinin gözyaşlarından hareketle büyük sevinçlerin büyük acılar üzerine kurulduğu sonucuna varır. Kalabalığın sesi parçada geçer; ancak yazar onun aklında kalmadığını, annesinin ellerini hatırladığını söyler.
Orta
20Bir yazar, eserinde yalnızca kendi hayatını değil, gençliğinde tanık olduğu dönemin önemli olaylarını ve çevresindeki tanınmış kişileri de geniş biçimde anlatmıştır. Olayları aradan yıllar geçtikten sonra kaleme almıştır. Bu eser aşağıdaki türlerden hangisine daha yakındır?
- A) Otobiyografi
- B) Günlük
- C) Biyografi
- D) Anı
- E) Gezi yazısı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Anı
Anı, yazarın kendi yaşadıklarıyla birlikte tanık olduğu dönemin olaylarına ve çevresindeki insanlara da ışık tutar. Otobiyografi de yazarın kendi hayatını anlatır; ancak otobiyografi kişinin kendi yaşam öyküsüne odaklanır, dönemin olaylarını ve çevreyi bu kadar geniş anlatmaz.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.