9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Anlam Arayışı
Edebiyat Atölyesi – Yazma: Genç Şairlerden Mısralar
- şiir yazma
- imge
- çağrışım
- ahenk
- hece ölçüsü
- uyak
- tema
Aşk temalı özgün bir şiir nasıl yazılır?
Aşk temalı bir şiir, dinlenen bir şiirin temasından ilham alınarak seçilen ana duyguya göre planlanır ve imge, sembol ve çağrışımlarla zenginleştirilerek yazılır. Genç Şairlerden Mısralar atölyesinde şiir bir arkadaşla birlikte yazılır ve "Genç Şairleri Bekliyoruz" duyurusu yapan bir radyo programı kurgusuyla sunulur. Amaç, okuyanı ve dinleyeni duygulandıran özgün dizeler oluşturmaktır. Ritim ve ahenk için dizelerde hece sayısı eşitlenebilir, ses tekrarlarından ve uyaklardan yararlanılabilir. Bağlama uygun kelimeler seçilir, yerleşmemiş yabancı kelimelerin yerine Türkçe karşılıkları kullanılır. Şiir fon müziği eşliğinde doğru telaffuz, vurgu, tonlama ve beden diliyle okunur; ardından öz, akran ve öğretmen değerlendirmesine göre düzenlenip ağ günlüğünde yayımlanır. Hece ölçüsünde bir dizedeki fazla ya da eksik hece ahengi hemen bozduğu için her dizenin hecesi tek tek sayılır.
Edebiyat Atölyesi – Yazma: Genç Şairlerden Mısralar: konu anlatımı ve özeti
Bu atölyede bir arkadaşınla birlikte, dinlediğin aşk temalı şiirden ilham alarak kendi şiirini yazar ve onu bir radyo programı kurgusuyla sunarsın. Amaç, okuyanı ve dinleyeni duygulandıran özgün dizeler oluşturmaktır.
- İnsan zihninin ürettiği güzel konuşma ve yazma, hem estetik bir haz verir hem de iletişimi güçlendirir. Şiirler bestelenebilir, hikâyeler filme dönüşebilir.
- Yazma öncesinde dinlenen şiirin temasını hatırlar, bu temaya uygun bir ana duygu seçer ve şiir için bir plan hazırlarsın.
- Şiirini imge, sembol, çağrışım ve açık-örtük iletilerle zenginleştirirsin.
- Ritim ve ahenk için dizelerde hece sayısını eşitleyebilir; ses tekrarları ve uyaklardan yararlanabilirsin.
- Söz varlığına dikkat edersin: Bağlama uygun kelimeler seçer, yerleşmemiş yabancı kelimelerin Türkçe karşılıklarını kullanırsın.
- Sunumda fon müziği eşliğinde, doğru telaffuz, vurgu, tonlama ve beden diliyle okursun.
- Yazma sonrasında öz, akran ve öğretmen değerlendirmesine göre şiirini düzenleyip ağ günlüğünde yayımlarsın.
Unutma: Hece ölçüsünde ritim için her dizedeki hece sayısını tek tek say; bir dizede fazla ya da eksik hece ahengi hemen bozar.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Şiir yazmaya boş sayfayla değil, küçük bir hazırlıkla başlamak işini kolaylaştırır.
- Tek bir duygu seç: Örneğin özlem.
- Duyguyu taşıyan somut görüntüler listele: boş bir sandalye, soğumuş bir bardak çay, sessiz bir telefon.
- İlk dizeleri serbestçe yaz, sonra en güçlü görüntüleri seç.
- Ahengi kur: İstersen hece sayılarını eşitle, dize sonlarında benzer sesler kullan.
- Sesli oku: Takıldığın dize, düzeltmen gereken dizedir.
Günlük hayattan: Bir arkadaşına "Seni özledim" yazmak yerine "Seninle oturduğumuz bankta bu sabah yalnızca kuşlar vardı" yazdığında özlemi söylemeden hissettirirsin; bu bir imgedir.
Sık yapılan hata: Uyak tutsun diye anlamı zorlayan kelimeler seçmek. Doğrusu: Anlam ve duygu önce gelir. Ahenk yalnızca uyakla değil, ses tekrarları ve ritimle de sağlanabilir.
Derinleş
Aynı duyguyu iki farklı biçimde dört dizelik birer şiirle yaz: biri 7'li ya da 8'li hece ölçüsüyle, öteki serbest. İkisini de fon müziği olmadan ve fon müziğiyle arkadaşlarına oku. Hangisi daha etkili bulundu, neden? Ölçünün, müziğin ve sessizliğin dinleyicinin duygusuna etkisini gözlemlerine dayanarak kısa bir notla açıkla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE4.1Öz yaşam öyküsünü oluşturabilmek için bir yazılı anlatım sürecini yönetebilme
TDE4.2Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan bir yazılı anlatım içeriği oluşturabilme
TDE4.3Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan yazısında kural uygulayabilme
Bu konuda neler var?
- Yazma Öncesi
- Yazma Sırası
- Yazma Sonrası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Şiir yazma atölyesine katılan Eylül, boş defterinin başında nereden başlayacağını bilemiyor. Öğretmen, sınıf panosundaki yazma sürecinin aşamalarını gösteren afişe bakmasını öneriyor. Eylül’ün yazmaya başlamadan önce ilk olarak yapması gereken hangisidir?
- A) Şiiri ağ günlüğünde yayımlamak
- B) Okuma için fon müziği seçmek
- C) Akran değerlendirmesi yapmak
- D) Şiirin son hâlini temize çekmek
- E) Şiirin tema ve ana duygusunu belirlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şiirin tema ve ana duygusunu belirlemek
Yazma öncesinde şiirin teması ve ana duygusu belirlenir, ardından plan hazırlanır. Akran değerlendirmesi de yazma sürecinin bir aşamasıdır; ancak yazılmış bir taslak üzerinde, yazma sonrasında yapılır.
Kolay
2Şiirlerini akranlarıyla paylaşan öğrenciler, değerlendirme formunun başlığına “Arkadaşına feedback ver” yazmış. Öğretmen, dilimize yerleşmemiş yabancı kelimeler yerine Türkçe karşılıklarının kullanılması gerektiğini hatırlatıyor. Formdaki “feedback” kelimesinin yerine hangisi yazılmalıdır?
- A) Ön söz
- B) Geri bildirim
- C) Son ek
- D) Ara söz
- E) Ön bilgi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geri bildirim
“Feedback” kelimesinin Türkçe karşılığı “geri bildirim”dir; arkadaşının şiiri hakkında görüş bildirmeyi anlatır. “Ön bilgi” de bir kişiye bilgi verme anlamı taşıdığı için çekici görünebilir; ancak bir konuya başlamadan önce sahip olunan bilgiyi anlatır.
Kolay
3Şiirini yazan Mert, “dal” ile “bal”, “taş” ile “baş” kelimelerini dize sonlarına yerleştiriyor. Öğretmen, dize sonlarındaki bu ses benzerliğinin şiirin ahengine katkı sağladığını söylüyor. Mert’in dize sonlarında oluşturduğu bu ses benzerliğine ne ad verilir?
- A) Uyak (kafiye)
- B) İmge
- C) Tema
- D) Ölçü
- E) Sembol
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uyak (kafiye)
Dize sonlarındaki ses benzerliğine uyak (kafiye) denir; “dal-bal” ve “taş-baş” kelimelerinde son sesler benzeşmektedir. Ölçü de ahengi sağlar; ancak ölçü dizelerin hece sayısıyla ya da hecelerin sıralanışıyla ilgilidir, dize sonlarındaki ses benzerliğiyle değil.
Kolay
4Barış temalı bir şiir yarışmasına katılan Nazlı, şiirinin hiçbir yerinde “barış” kelimesini kullanmıyor. Bunun yerine bir güvercinin yıkık bir duvara konup kanat çırpmasını anlatarak barış düşüncesini okura sezdiriyor. Nazlı’nın güvercini bu biçimde kullanması hangisine örnektir?
- A) Redif
- B) Hece
- C) Uyak
- D) Sembol
- E) Tezat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sembol
Somut bir varlığın soyut bir kavramı temsil etmesine sembol denir; güvercin burada barışı temsil eder. Yıkık duvar ile güvercin arasında bir karşıtlık görüldüğü için tezat sanılabilir; ancak karşıt kavramlar bir arada kullanılmamış, güvercin bir düşüncenin simgesi olmuştur.
Kolay
5Yazma atölyesinin giriş metnine göre güzel konuşma ve yazmanın, estetik bir haz uyandırmanın yanında sağladığı pratik yarar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kas gücünü artırıp güçlendirmesi
- B) El becerilerini geliştirmesi
- C) İletişim kurmaya yardımcı olması
- D) Resim yapmayı kolaylaştırması
- E) Para kazanmayı garantilemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İletişim kurmaya yardımcı olması
Metinde güzel konuşma ve yazmanın “başka insanlarla iletişim kurmaya yardımcı olma gibi pratik bir yararı” olduğu belirtilir. Kas gücü ve el becerisi zanaatla ilgilidir.
Kolay
6Atölye görevinde öğrencilerden, Anlam Arayışı temasında dinledikleri şiirden yararlanarak şiir yazmaları istenir. Öğrencilerin hatırlaması gereken bu şiirin teması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aşk
- B) Vatan sevgisi
- C) Doğa sevgisi
- D) Kahramanlık
- E) Tatlı dil
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aşk
Temada dinlenen şiir Mihriban (Aşk)’tır ve teması aşktır. Doğa sevgisi Bir Kavak ve İnsanlar hikâyesinin temasıdır.
Kolay
7Yazma atölyesinin giriş metninde “kimi insanlar kas gücü ve el becerilerini birleştirerek” ürünler ortaya koyduğu belirtilir. Metne göre bu ürünlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiir kitapları
- B) Bilimsel makaleler
- C) Zanaat ürünleri
- D) Müzik eserleri
- E) Film senaryoları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zanaat ürünleri
Metinde kas gücü ve el becerisiyle ortaya konan ürünler “zanaat ürünleri” olarak adlandırılır. Müzik ve şiir ise insan zihninin ürettiği sanat eserleri arasında sayılır.
Kolay
8Atölyede bir öğrenci şu dizeyi yazıyor: “Dalda damla damla düşen dualar.” Bu dizede ahengi sağlayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dizenin soru biçiminde olması
- B) “d” sesinin tekrarlanması
- C) Dizede yabancı kelime kullanılması
- D) Dizenin çok uzun tutulması
- E) Dizede hiç ünlü bulunmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) “d” sesinin tekrarlanması
Dizede “dalda, damla, düşen, dualar” kelimelerinde “d” sesi tekrarlanmış ve bu ses tekrarı ahenk oluşturmuştur. Dize soru biçiminde değildir.
Kolay
9Şiir yazmadan önce Defne ve takım arkadaşı, şiirde öne çıkaracakları duyguyu, dörtlük sayısını ve dizelerin hece sayısını kararlaştırıp bir kâğıda not ediyor. İkilinin bu çalışması hangi ölçütü karşılamaya yöneliktir?
- A) Planlama
- B) Şiirin sunumu
- C) Akıcılık
- D) Söz varlığı
- E) İmge ve çağrışım kullanımı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Planlama
Yazmaya başlamadan duygu, yapı ve ölçüyle ilgili kararlar almak şiiri bir plan doğrultusunda oluşturmaktır. Sunum ölçütü şiir yazıldıktan sonra okunuşla ilgilidir.
Kolay
10Atölye görevinde öğrenciler, aşk temalı şiirler yayımlayan bir radyo programı için şiir yazacaktır. Görev yönergesine göre öğrenciler bu çalışmayı nasıl yapacaktır?
- A) Tek başına ve evde
- B) Bütün sınıfla tek bir şiir olarak
- C) Öğretmeninin yazdığı şiiri okuyarak
- D) Bir arkadaşıyla ikişer kişilik takım hâlinde
- E) Radyo programcısıyla birlikte
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir arkadaşıyla ikişer kişilik takım hâlinde
Görevde öğrencilerin öğretmen rehberliğinde ikişer kişilik takımlar oluşturup şiiri arkadaşlarıyla birlikte yazacakları belirtilir. Tek başına yazmak yönergeye uymaz.
Kolay
11Şiirini akran değerlendirmesine sunan Mehmet’e arkadaşları, şiirin sevgiliye duyulan özlemi güçlü bir biçimde anlattığını ve dinledikleri şiirin temasıyla uyumlu olduğunu söylüyor. Bu dönüt hangi ölçütle ilgilidir?
- A) Temaya uygunluk
- B) Ritim ve ahenk
- C) Şiirin sunumu
- D) Planlama
- E) Akıcılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Temaya uygunluk
Dinlenen şiirin temasına uygun duyguların işlenmesi temaya uygunluk ölçütüyle değerlendirilir. Dönütte ses tekrarı ya da hece eşitliğinden söz edilmediği için ritim ve ahenk doğru değildir.
Kolay
12Şiirini tamamlayan Can, öğretmeni ve arkadaşlarından aldığı dönütlere göre şiirini düzenledikten sonra ne yapmalıdır?
- A) Şiirini hiç kimseye göstermeden saklamalıdır.
- B) Şiirini baştan sona yeniden ezberlemelidir.
- C) Şiirinin temasını tamamen değiştirmelidir.
- D) Yeni bir takım kurup başka bir şiir yazmalıdır.
- E) Şiirinin son şeklini ağ günlüğünde yayımlamalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şiirinin son şeklini ağ günlüğünde yayımlamalıdır.
Yazma sonrasında dönütlere göre düzenlenen şiirin son şekli ağ günlüğünde yayımlanır. Temayı tamamen değiştirmek, dönütlere göre düzenleme yapmak anlamına gelmez.
Kolay
13Radyo programında şiirini okuyacak olan Ayşe’ye öğretmeni “Programa başlarken dinleyicileri selamla, sonunda da teşekkür et.” diyor. Öğretmenin bu uyarısı sunumda neye dikkat edilmesiyle ilgilidir?
- A) Hece sayısına
- B) Nezaket kurallarına
- C) Uyak düzenine
- D) Kelimelerin kökenine
- E) Şiirin temasına
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nezaket kurallarına
Görevde şiirin “nezaket kurallarına dikkat ederek” sunulması istenir; dinleyiciyi selamlamak ve teşekkür etmek bu kurallardandır. Hece sayısı ve uyak şiirin yapısıyla ilgilidir.
Kolay
14Şiirini radyo programında sunacak olan Zeynep, sunum için öğretmeninden şu öneriyi alıyor: “Şiirini bir fon müziği eşliğinde, kelimeleri doğru telaffuz ederek oku.” Bu öneri hangi değerlendirme ölçütüyle ilgilidir?
- A) Planlama
- B) Temaya uygunluk
- C) Söz varlığı
- D) Açık ve örtük iletiler
- E) Şiirin sunumu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şiirin sunumu
Kelimeleri doğru telaffuz etmek, vurgu, tonlama ve beden dilini kullanmak şiirin sunumu ölçütünde yer alır. Planlama ölçütü şiirin bir plan doğrultusunda yazılmasını değerlendirir.
Kolay
15Şiirini yazan Elif, şiirinde “sonbahar, sararmış yaprak, boş bank” sözcüklerini kullanarak okurda hüzün ve ayrılık duygusu uyandırmak istiyor. Elif şiirinde en çok hangi unsurdan yararlanmıştır?
- A) Tanımlama
- B) Sayısal veri
- C) Tanık gösterme
- D) Karşılaştırma
- E) Çağrışım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Çağrışım
Sözcüklerin okurun zihninde hüzün ve ayrılık gibi başka duygu ve düşünceleri uyandırması çağrışımdır. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır; şiirde böyle bir açıklama yoktur.
Kolay
16Atölyenin Yazma Öncesi bölümünde “Sizce bazı müzik eserlerinin sözlerini şiirlerden (…) almasının nedenleri neler olabilir?” sorusu sorulur. Aşağıdakilerden hangisi bu duruma bu temadan verilebilecek bir örnektir?
- A) Bir Kavak ve İnsanlar hikâyesinin ders kitabında yer alması
- B) Selim İleri’nin bir mülakat vermesi
- C) Halide Nusret Zorlutuna’nın anılarını yazması
- D) Mihriban (Aşk) şiirinin bestelenerek türkü olarak sevilmesi
- E) Altı şapkalı düşünme tekniğinin kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mihriban (Aşk) şiirinin bestelenerek türkü olarak sevilmesi
Mihriban (Aşk) şiiri bestelenerek türkü olmuştur; bu, şiirden müzik eserine geçişin bir örneğidir. Bir mülakat ya da anı yazmak şiirin müziğe dönüşmesiyle ilgili değildir.
Kolay
17Atölye görevinde öğrencilerden, radyo programı için yazacakları şiirde Anlam Arayışı temasında dinledikleri şiirden yararlanmaları ve özgün dizeler ortaya koymaları beklenir. Aşağıdaki ikililerden hangisi dinlenen şiirden görevin istediği biçimde yararlanmıştır?
- A) Şiirin iki dörtlüğünü aynen alıp yalnızca seslenilen adı değiştiren Can ile Su
- B) Şiirin temasından yola çıkıp özlemi kendi buldukları imgelerle anlatan Ege ile Duru
- C) Şiirin dizelerinin sırasını değiştirip yeni bir şiir yazdığını söyleyen Arda ile Ela
- D) Şiiri hiç hatırlamadan okul kantinindeki kuyruğu anlatan Mert ile Naz
- E) Şiirin bestelenmiş hâlinin sözlerini kendi şiirleri olarak sunan Kaan ile İpek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şiirin temasından yola çıkıp özlemi kendi buldukları imgelerle anlatan Ege ile Duru
Görevde dinlenen şiirin teması ve öne çıkan duyguları hatırlanır, bu temayla ilişkili bir duygu seçilir ve şiir özgün dizelerle yazılır. Ege ile Duru temadan yararlanmış, dizeleri kendileri kurmuştur. Dizeleri aynen almak, sırasını değiştirmek ya da bestenin sözlerini sunmak özgün değildir; kantin kuyruğunu anlatmak ise temayla ilişki kurmaz.
Kolay
18Şiirin sunumu ölçütünde kelimelerin doğru telaffuz edilmesi beklenir. Radyo programı provasında beş öğrencinin şiirlerinden birer söz, söyledikleri biçimde yazıya geçirilmiştir. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi sözünü doğru telaffuz etmiştir?
- A) Ece: “yanlız kaldım bu şehirde”
- B) Baran: “herkez sustu sen gidince”
- C) Lale: “kirpiklerinde bir damla”
- D) Tuna: “bir süpriz gibi geldin”
- E) Asya: “kirbitin son ışığında”
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Lale: “kirpiklerinde bir damla”
“Kirpik” sözcüğü doğru söylenmiştir. Öteki sözcüklerin doğru biçimleri “yalnız”, “herkes”, “sürpriz” ve “kibrit”tir; bu sözcüklerde seslerin yerini değiştirmek ya da ses düşürmek yaygın söyleyiş yanlışlarıdır.
Orta
19Şiir atölyesinde öğretmen, soyut duyguların somut imgelerle anlatılmasının şiire derinlik kattığını söylüyor ve öğrencilerin dizeleri arasından bunu başaran birini seçiyor. Aşağıdaki dizelerin hangisinde soyut bir duygu somut bir imgeyle anlatılmıştır?
- A) Seni çok özledim, gel artık
- B) Hasretin, cebimde unutulmuş bir bilet
- C) Bugün hava çok soğuk
- D) Yarın sabah erkenden kalkacağım
- E) Kapının önünde iki kedi uyuyor
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hasretin, cebimde unutulmuş bir bilet
Soyut bir duygu olan hasret, somut bir nesneye (unutulmuş bir bilet) benzetilerek imgeleştirilmiştir. “Seni çok özledim, gel artık” dizesi de aynı duyguyu anlatır; ancak özlemi doğrudan söyler, herhangi bir imgeye başvurmaz.
Orta
20Çocuklar için yedili hece ölçüsüyle bir şiir yazmak isteyen Ece, taslağındaki dizelerin hecelerini tek tek sayıyor. Dizelerden yalnızca birinin istediği ölçüye uyduğunu görüyor. Ece’nin taslağındaki dizelerden hangisi yedili hece ölçüsüne uygundur?
- A) Dağda bir çiçek açtı
- B) Ufukta bir gemi
- C) Sabah oldu kalk artık bak
- D) Kuşlar uçtu göğe doğru
- E) Gökyüzünde bir yıldız kaydı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dağda bir çiçek açtı
Dağ-da-bir-çi-çek-aç-tı dizesinde 7 hece vardır. Kısa görünen “Ufukta bir gemi” dizesi 6, “Sabah oldu kalk artık bak” ve “Kuşlar uçtu göğe doğru” dizeleri 8, “Gökyüzünde bir yıldız kaydı” dizesi 9 hecedir.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.