9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Anlam Arayışı
Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Karakterimin Yolculuğu
- sunum
- karakter
- fiziksel ve ruhsal özellikler
- betimleme
- karşılaştırma
- vurgu ve tonlama
- beden dili
Bir hikâye karakteri sunumla nasıl tanıtılır?
Karakter tanıtma sunumu, okunan hikâyelerden seçilen bir karakterin yeniden kurgulanıp görsellerle desteklenerek bir topluluğa sözlü olarak aktarılmasıdır. Sunum dinleyici odaklı hazırlanır: Hedef kitlenin ilgisi ve bilgi düzeyi göz önünde tutulur, bilgiler önceden toplanır, ilgi çekici örnekler ve görseller kullanılır. Karakter kurgulanırken önce fiziksel ve ruhsal özellikleri ile sahip olduğu değerler belirlenir; sonra karakter gerçek hayattan ya da bir filmden tanınan biriyle karşılaştırılarak benzer ve farklı yönlerden yeni bir karakter oluşturulur. Konuşma metninde betimleme, benzetme ve karşılaştırma gibi düşünceyi geliştirme yolları ile açık ve örtük iletiler yer alır. Etkili bir sunum kâğıttan okunmaz, tek düze bir sesle yapılmaz ve anlamlı, akılda kalıcı bir cümleyle biter. Karakter yalnızca dış görünüşüyle değil, davranışlarını yönlendiren ruhsal özellikleriyle anlatıldığında canlanır.
Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Karakterimin Yolculuğu: konu anlatımı ve özeti
Bu atölyede okuduğun hikâyelerden bir karakter seçip onu yeniden kurgular ve takımınla etkili bir sunum yaparsın. Sunum, bilgi ve düşünceleri görsellerle destekleyerek bir topluluğa sözlü olarak aktarmaktır.
- Sunum dinleyici odaklı hazırlanır: Hedef kitlenin ilgisi ve bilgi düzeyi göz önünde tutulur, bilgiler önceden toplanır, ilgi çekici örnekler ve görseller kullanılır.
- Etkili bir sunum kâğıttan okunmaz, tek düze bir sesle yapılmaz ve konuyu yüzeysel geçmez; anlamlı ve akılda kalıcı bir cümleyle biter.
- Karakter kurgularken önce seçtiğin karakterin fiziksel ve ruhsal özelliklerini, sahip olduğu değerleri belirlersin.
- Sonra bu karakteri hayatından ya da bir filmden tanıdığın biriyle karşılaştırıp benzer ve farklı yönlerden yeni bir karakter oluşturursun.
- Konuşma metninde betimleme, benzetme ve karşılaştırma gibi düşünceyi geliştirme yollarını kullanır, açık ve örtük iletilere yer verirsin.
- Prova yaparken doğal hızda, yüksek ama bağırmadan, tane tane konuşur; vurgu ve tonlamayla anlatımı canlı tutarsın.
- Sunumun ardından öz, akran ve öğretmen değerlendirmesiyle geliştirilecek yönleri belirlersin.
Unutma: Karakteri tanıtırken yalnızca dış görünüşü değil, davranışlarını yönlendiren ruhsal özelliklerini de anlatırsan karakter canlanır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir karakteri sunmadan önce onun için küçük bir kimlik kartı hazırla.
- Dış görünüş: Yaşı, görünüşü, giyimi, konuşma biçimi.
- İç dünya: Neden korkar, neye sevinir, ne ister?
- Değerler: Hangi durumda neyi seçer (dürüstlük, sadakat, cesaret)?
- Değişim: Hikâyenin başındaki hâli ile sonundaki hâli arasında ne fark var?
Günlük hayattan: Bir arkadaşını yeni tanıyan birine anlatırken "çok iyi biri" demek akılda kalmaz. "Yağmurda şemsiyesini otobüs durağındaki yaşlı teyzeye verip ıslanarak eve döndü" dediğinde ise onu herkes tanır.
Sık yapılan hata: Karakteri yalnızca sıfatlarla anlatmak ("cesur, akıllı, iyi kalpli"). Doğrusu: Her özelliği o karakterin yaptığı bir davranışla göster. Dinleyici sıfatı unutur, davranışı hatırlar.
Derinleş
Okuduğun bir hikâyedeki karakteri bugünün dünyasına taşı: Telefonu, sosyal medyası ve bugünkü okulu olsaydı hangi davranışları değişirdi, hangi değerleri aynı kalırdı? Bu karakteri izlediğin bir dizi ya da film karakteriyle karşılaştır. Bir karakteri yeniden kurgularken asıl yazarın yarattığı kişiliğe ne kadar bağlı kalmalısın? Görüşünü örneklerle savun.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE3.1Dilin zenginliğini kullandığı akıcı bir konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşma içeriğini oluşturabilme
TDE3.3Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşmasında kural uygulayabilme
Bu konuda neler var?
- Konuşma Öncesi
- Konuşma Sırası
- Konuşma Sonrası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Karakter sunumunun sonuna gelen Defne, dinleyicilerin sunumu ve tanıttığı karakteri akılda tutmasını sağlayacak bir kapanış yapmak istiyor. Sunumda hikâyedeki karakterin zorluklarla dolu yolculuğunu anlatmıştı. Defne sunumunu nasıl bitirmelidir?
- A) Yolculuğu özetleyen akılda kalıcı bir cümleyle
- B) Konuyla ilgisi olmayan yeni bir konuya geçerek
- C) Hiçbir şey söylemeden aniden susarak
- D) Bütün slaytları baştan yeniden okuyarak
- E) Dinleyicilerden uzun uzun özür dileyerek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yolculuğu özetleyen akılda kalıcı bir cümleyle
Etkili bir sunum, konuyu toparlayan anlamlı ve akılda kalıcı bir cümleyle bitirilir. Bütün slaytları baştan okumak konuyu tekrar ettiği için özet gibi görünebilir; ancak bu dinleyiciyi sıkar ve kapanışın etkisini azaltır.
Kolay
2Sunum provası yapan Kaan heyecanlandığında çok hızlı konuşuyor ve sözcüklerinin bir kısmı anlaşılmıyor. Provayı izleyen arkadaşı, sunumun daha anlaşılır olması için ona bir öneride bulunacak. Arkadaşının Kaan’a yapması en uygun öneri hangisidir?
- A) Bağırarak konuşması
- B) Doğal hızda ve tane tane konuşması
- C) Daha da hızlı konuşup erken bitirmesi
- D) Dinleyicilere sırtını dönerek konuşması
- E) Sesini kısarak yalnızca ön sıraya konuşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğal hızda ve tane tane konuşması
Sunumda doğal hızda, duyulabilir bir sesle ve sözcükleri tane tane söyleyerek konuşmak anlaşılırlığı sağlar. Bağırarak konuşmak sesi duyurmaya yardım ediyor gibi görünebilir; ancak Kaan’ın sorunu sesinin düzeyi değil konuşma hızıdır.
Kolay
3Karakter tanıtım sunumu hazırlayan Selin, karakterini şöyle anlatıyor: “Kalabalıkta söz almaya çekinir, ama bir arkadaşı zor durumda kaldığında hemen yanında olur. Bir işi bitirmek için gerekirse günlerce sabırla bekleyebilir.” Selin’in bu tanıtımda öne çıkardığı özellikler hangisidir?
- A) Karakterin ruhsal özellikleri
- B) Karakterin fiziksel özellikleri
- C) Karakterin yaşadığı mekân
- D) Karakterin yaşadığı dönem
- E) Karakterin ailesi ve akrabaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karakterin ruhsal özellikleri
Çekingenlik, yardımseverlik ve sabır kişinin iç dünyası ve davranışlarıyla ilgilidir; bunlar ruhsal özelliklerdir. Tanıtımda kalabalık ortamlar ve arkadaşlar anıldığı için çevreyle ilgili bir özellik sanılabilir; ancak anlatılan, karakterin bu ortamlardaki tutumudur.
Kolay
4Okuduğu hikâyedeki bir karakteri tanıtan sunum hazırlayan Ahmet, sunumunu ortaokul öğrencilerinin de katılacağı bir okuma şenliğinde yapacak. Sunumunu dinleyici odaklı hazırlamak istiyor. Ahmet’in sunumu hazırlarken öncelikle göz önünde tutması gereken hangisidir?
- A) Yalnızca kendi zevki
- B) Slayt sayısının çokluğu
- C) Sunumun kâğıttan okunabilmesi
- D) Sunumun olabildiğince uzun olması
- E) Hedef kitlenin ilgisi ve bilgi düzeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hedef kitlenin ilgisi ve bilgi düzeyi
Dinleyici odaklı bir sunumda hedef kitlenin ilgisi ve bilgi düzeyi esas alınır; ortaokul öğrencilerinin de dinleyeceği bir sunumda dil ve örnekler buna göre seçilir. Slayt sayısını artırmak sunumu zenginleştiriyor gibi görünebilir; ancak dinleyiciye uygun olmayan çok sayıda slayt dikkati dağıtır.
Kolay
5Karakter sunumuna hazırlanan Defne’ye öğretmeni “Doğal konuşma hızında, yüksek sesle ama bağırmadan konuş.” diyor. Bu öneri sunumun hangi yönünü geliştirmeye yöneliktir?
- A) Ses tonunu etkin kullanmayı
- B) Görsel malzeme hazırlamayı
- C) Bilgi toplamayı
- D) Karakteri değerlerle zenginleştirmeyi
- E) Takım içinde görev paylaşımını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ses tonunu etkin kullanmayı
Doğal hız, yüksek ama bağırmayan bir ses ve tane tane konuşma, ses tonunun etkin kullanımıyla ilgilidir. Görsel hazırlama ya da görev paylaşımı bu öneriyle ilgisizdir.
Kolay
6Takımıyla sunum hazırlayan Elif, konuyu kısa tutmak için karakterin yalnızca adını ve yaşını söyleyip geçmeyi öneriyor. Elif’in önerisi hangi sunum kuralına aykırıdır?
- A) Sunum görsellerle desteklenmelidir.
- B) Konu yüzeysel olarak verilmemelidir.
- C) Sunumdan önce prova yapılmalıdır.
- D) Sunum verilen sürede bitirilmelidir.
- E) Sunumda yüksek sesle konuşulmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konu yüzeysel olarak verilmemelidir.
Sunumda ele alınan konu yüzeysel geçilmemeli, ayrıntılı ve doyurucu biçimde işlenmelidir. Elif’in önerisi görsel kullanımı ya da prova ile ilgili değildir.
Kolay
7Takım çalışmasında Ayşe, kendisine verilen kişi kartını hazırlamayı unutuyor ve sunum günü takımı zor durumda kalıyor. Ayşe hangi ölçüte göre düşük puan alır?
- A) Akıcılık
- B) Beden dili
- C) Planlama
- D) İş birliği
- E) Söz varlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İş birliği
Takım içindeki sorumluluğu yerine getirmek iş birliği ölçütünün parçasıdır. Ayşe’nin konuşmasının akıcılığıyla ilgili bir sorun belirtilmemiştir.
Kolay
8Sunumu biten takımlar, önce kendi sunumlarını, sonra diğer takımların sunumlarını formlarla değerlendiriyor; ardından öğretmenin değerlendirmesini inceliyor. Bu süreçte yapılan değerlendirme türleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Yalnızca öğretmen değerlendirmesi
- B) Yalnızca akran değerlendirmesi
- C) Öz ve dış uzman değerlendirmesi
- D) Öz, akran ve öğretmen değerlendirmesi
- E) Akran ve aile değerlendirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öz, akran ve öğretmen değerlendirmesi
Kendi sunumunu değerlendirmek öz, diğer takımları değerlendirmek akran, öğretmenin değerlendirmesi de öğretmen değerlendirmesidir. Süreçte aile ya da dış uzman değerlendirmesi yoktur.
Kolay
9Karakter sunumu yapan takım, verilen on dakikalık sürenin yalnızca üç dakikasını kullanıp sunumu yarım bırakmış gibi bitiriyor. Takım hangi ölçütte eksik kalmıştır?
- A) Beden dili
- B) Söz varlığı
- C) Akıcılık
- D) Vurgu ve tonlama
- E) Zaman yönetimi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Zaman yönetimi
Süreyi etkili kullanarak sunumu gerçekleştirmek zaman yönetimi ölçütüdür. Sunumu çok kısa tutup yarım bırakmak süreyi etkili kullanmamaktır.
Kolay
10Sunumunda Mehmet, karakterini tanıtırken sık sık “ııı, hmmm, eee” diyerek duraksıyor. Mehmet’in sunumu hangi ölçüt bakımından zayıftır?
- A) Akıcılık
- B) Zaman yönetimi
- C) İçerik kurgusu
- D) İş birliği
- E) Planlama
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akıcılık
Gereksiz ses tekrarlarına düşmeden akıcı konuşmak akıcılık ölçütüyle değerlendirilir. Mehmet’in içerik ya da süre ile ilgili bir sorunu belirtilmemiştir.
Kolay
11Bir Kavak ve İnsanlar hikâyesindeki fabrikatörü tanıtan bir öğrenci, karakterin hangi özelliğini öne çıkarırsa hikâyeye en uygun tanıtımı yapmış olur?
- A) Doğaya duyduğu derin sevgiyi
- B) Kavağın altında her akşam dinlenmesini
- C) Kuşlarla ve çiçeklerle dost olmasını
- D) Her şeyi kazanç ve maliyet hesabıyla değerlendirmesini
- E) Ölünce kavağın altına gömülmek istemesini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Her şeyi kazanç ve maliyet hesabıyla değerlendirmesini
Fabrikatör, doğayı yalnızca maliyet ve kazanç açısından gören bir karakterdir. Doğa sevgisi ve kavağın altına gömülme isteği ihtiyara ait özelliklerdir.
Kolay
12Sunum hazırlığı yapan öğrenciler, öğretmenin verdiği listeden doğru kuralları işaretliyor. Aşağıdakilerden hangisi sunum hazırlarken dikkat edilmesi gereken kurallardan biri değildir?
- A) Sunum için gerekli bilgiler önceden toplanmalıdır.
- B) Sunumda dikkat çekici görseller kullanılmalıdır.
- C) Sunum planlandıktan sonra konuşma provası yapılmalıdır.
- D) Sunumda izleyicilerin ilgisi canlı tutulmalıdır.
- E) Sunum sırasında aktarılacak bilgiler bir kâğıttan okunmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sunum sırasında aktarılacak bilgiler bir kâğıttan okunmalıdır.
Etkili bir sunum kâğıttan okunarak yapılmaz; konuşmacı dinleyiciyle iletişim kurmalıdır. Bilgilerin önceden toplanması, görsel kullanımı ve prova ise başarılı sunumun kurallarıdır.
Kolay
13Karakter sunumu hazırlayan bir takım, sunumda karakteri canlandırmaya, karakter için bir kişi kartı hazırlamaya ve onun resmini çizmeye karar veriyor. Takımın bu tercihinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sunumun süresini olabildiğince kısaltmak
- B) Sunumu görsel unsurlarla destekleyerek etkili kılmak
- C) Konuşma metnini yazmaktan kurtulmak
- D) Karakterin özelliklerini gizli tutmak
- E) Dinleyicilerin soru sormasını engellemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sunumu görsel unsurlarla destekleyerek etkili kılmak
Sunum, bilgi ve düşüncelerin görsellerle desteklenerek aktarılmasıdır; canlandırma, kişi kartı ve çizimler sunumu etkili kılar. Bu tercihler konuşma metnini gereksiz kılmaz.
Kolay
14Karakter sunumunu hazırlayan Can, karakterini “Bir çınar gibi sağlam ve güven veren biriydi.” cümlesiyle tanıtıyor. Can bu cümlede hangi düşünceyi geliştirme yolunu kullanmıştır?
- A) Tanık gösterme
- B) Benzetme
- C) Sayısal verilerden yararlanma
- D) Tanımlama
- E) Örnekleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Benzetme
Karakter “gibi” edatıyla çınara benzetilmiştir; bu benzetmedir. Cümlede bir başkasının sözüne başvurulmadığı için tanık gösterme yoktur.
Kolay
15Bir Kavak ve İnsanlar hikâyesindeki ihtiyarı tanıtacak olan Zeynep, karakterin ruhsal özelliklerini yazacaktır. Aşağıdakilerden hangisi ihtiyarın ruhsal özelliğidir?
- A) Uzun boylu ve zayıf bir yapısının olması
- B) Elinde her zaman bir tespih taşıması
- C) Doğayı seven, huzurlu ve sakin bir kişiliğe sahip olması
- D) Sahildeki bir kulübede yaşaması
- E) Yaşının ilerlemiş olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Doğayı seven, huzurlu ve sakin bir kişiliğe sahip olması
Doğa sevgisi, huzur ve sakinlik kişinin iç dünyasıyla ilgili olduğu için ruhsal özelliktir. Uzun boylu ve zayıf olmak ise fiziksel özelliktir.
Kolay
16Karakter sunumunu planlayan takım, sunum gününden önce sınıfta birkaç kez konuşma provası yapmaya karar veriyor. Provanın sunuma en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aksaklıkları önceden görüp düzeltme fırsatı vermesi
- B) Sunumda görsel kullanma gereğini ortadan kaldırması
- C) Karakterin özelliklerini değiştirme zorunluluğu getirmesi
- D) Sunumu kâğıttan okumayı kolaylaştırması
- E) Dinleyicilerin sunuma katılmasını engellemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aksaklıkları önceden görüp düzeltme fırsatı vermesi
Prova, konuşmacının süre, ses ve akış gibi konulardaki aksaklıkları önceden fark edip düzeltmesini sağlar. Sunumu kâğıttan okumak ise etkili sunumun kurallarına aykırıdır.
Kolay
17Sunum hazırlarken dikkat edilecek özelliklerden biri, anlatılanların izleyicilerin bilgi birikimini artırmasıdır. Aynı sınıfta okuyan beş öğrenci, sınıfça okunan Bir Kavak ve İnsanlar hikâyesiyle ilgili birer sunum yapıyor. Aşağıdaki öğrencilerden hangisinin sunumu bu özellik bakımından eksik kalmıştır?
- A) İhtiyarı kendi kurguladığı yeni özelliklerle tanıtan Elçin
- B) Karakteri bir filmdeki kahramanla karşılaştırarak anlatan Mete
- C) Karakterin sahip olduğu değerleri örneklerle açıklayan Nisa
- D) Hikâyenin herkesin bildiği özetini baştan sona yineleyen Arda
- E) Fabrikatör için hazırladığı kişi kartını tanıtan Yiğit
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hikâyenin herkesin bildiği özetini baştan sona yineleyen Arda
Sınıftaki herkes hikâyeyi okuduğu için özeti yinelemek izleyicilere yeni bir şey kazandırmaz. Yeni kurgulanmış özellikler, bir film kahramanıyla karşılaştırma, değerlerin örneklerle açıklanması ve kişi kartı ise izleyicilere bilmedikleri bir içerik sunar.
Kolay
18Konuşma sonrasında öğrencilerden, her takımın sunumunda beğendikleri noktaları gerekçeleriyle yazmaları isteniyor. Aşağıdaki notlardan hangisi bu isteğe uygun yazılmıştır?
- A) Karakterin çocukluğunu kişi kartıyla göstermeniz, yalnızlığı seçmesini anlamamı sağladı.
- B) Sunumunuz baştan sona çok güzeldi; hepinizi ayrı ayrı kutluyorum, emeğinize sağlık.
- C) Sunumunuzu çok beğendim; ama neden beğendiğimi doğrusu ben de tam olarak bilemiyorum.
- D) Bizim takımın hazırladığı sunum sizinkinden çok daha etkileyiciydi, bunu herkes gördü.
- E) Sunumunuzda beğendiğim bir bölüm vardı; hangisi olduğunu şimdi hatırlayamıyorum.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karakterin çocukluğunu kişi kartıyla göstermeniz, yalnızlığı seçmesini anlamamı sağladı.
İstenen, beğenilen noktanın belirtilmesi ve gerekçesinin yazılmasıdır. Doğru notta beğenilen nokta (çocukluğun kişi kartıyla gösterilmesi) ve gerekçesi (karakterin seçimini anlamayı sağlaması) birlikte verilmiştir. Öteki notlarda ya belirli bir nokta ya da gerekçe yoktur; biri de sunumu değerlendirmek yerine kendi takımını övmektedir.
Orta
19Sunum yapan bir öğrenci, konuşması boyunca arkasındaki perdeye yansıtılan slaytlara dönüp dinleyicilere hiç bakmamıştır. Sunumdan sonra arkadaşları, onu dinlerken kopukluk hissettiklerini söylüyor. Bu durum en çok değerlendirme formundaki ölçütlerden hangisiyle ilgilidir?
- A) Söz varlığı
- B) Beden dili
- C) Yazım ve noktalama
- D) Bilgi toplama
- E) Konuşma süresi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Beden dili
Dinleyiciyle göz teması kurmak beden dilinin bir parçasıdır; dinleyiciye sırtını dönen konuşmacı bu bağı kuramaz. Söz varlığı da sunumun bir ölçütüdür; ancak bu ölçüt kelime seçimini değerlendirir, konuşmacının duruşunu ve bakışını değil.
Orta
20Karakter tanıtım sunumu için taslak hazırlayan öğrenciler, karakterleri Elif’i farklı cümlelerle tanıtmış. Öğretmen, iyi bir tanıtımda karakterin hem dış görünüşünün hem de iç dünyasının yer alması gerektiğini hatırlatıyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiziksel ve ruhsal özellik birlikte verilmiştir?
- A) Elif, kıvırcık saçlı, ela gözlü bir kızdı.
- B) Elif, başkasının derdini kendi derdi bilirdi.
- C) Uzun boylu Elif, kimseyi kırmamaya özen gösterirdi.
- D) Elif’in sınıfı, eski binanın üçüncü katındaydı.
- E) Elif’in en sevdiği yer, dedesinin bahçesiydi.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uzun boylu Elif, kimseyi kırmamaya özen gösterirdi.
“Uzun boylu” fiziksel, “kimseyi kırmamaya özen göstermek” ruhsal bir özelliktir; ikisi aynı cümlede verilmiştir. Kıvırcık saç ve ela göz iki ayrı özellik verdiği için çekici görünebilir; ancak ikisi de fiziksel özelliktir.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.