9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Dilin Zenginliği

Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Dilimizin Zenginlikleri

edebî dil
sosyal medya dili
ana dil
söz varlığı
sunum
güvenilir bilgi
yazım kuralları

Edebî dil ile sosyal medya dili arasındaki fark nedir?

Edebî dil zengin söz varlığı, özenli cümleler ve estetik kaygı taşırken sosyal medya dilinde kısaltmalar, yazım ve noktalama hataları ve gereksiz yabancı kelimeler sık görülür. Dilimizin Zenginlikleri atölyesinde bu iki dil takım hâlinde karşılaştırılır ve Türkçenin sosyal medyada doğru, güzel kullanılmasının önemi slayt destekli bir sunumla anlatılır. Ana dil millî kimliğin temel taşlarından biridir ve Türkçe geniş bir coğrafyada anlaşma aracıdır. Kitle iletişim araçları ve sosyal medya dili hızla etkiler, yanlış kullanımları yaygınlaştırabilir. Hazırlıkta toplanan bilgiler güvenilirlik, tutarlılık ve geçerlilik ölçütlerine göre ayıklanır. Sunum takım sözcüsü liderliğinde, vurgu, tonlama ve beden dili kullanılarak verilen sürede yapılır. Sosyal medyada sık görülen "bir çok", "herkez" ve "yanlız" yazımları yanlıştır; doğruları "birçok", "herkes" ve "yalnız" biçimindedir.

Edebiyat Atölyesi – Konuşma: Dilimizin Zenginlikleri: konu anlatımı ve özeti

Bu atölyede takımınla edebî dil ile sosyal medya dilini karşılaştıran ve Türkçenin sosyal medyada doğru, güzel kullanılmasının önemini anlatan slayt destekli bir sunum hazırlarsın. Ana dil, millî kimliğin temel taşlarından biridir.

Ana dilini sevmek ve özenle kullanmak, vatanını ve kültürünü sahiplenmenin bir parçasıdır; Türkçe geniş bir coğrafyada anlaşma aracıdır.
Kitle iletişim araçları ve sosyal medya dili hızla etkiler; yanlış kullanımları yaygınlaştırabilir ve kişinin kendi dil özenini zayıflatabilir.
Sosyal medya dilinde kısaltmalar, yazım ve noktalama hataları, gereksiz yabancı kelimeler sık görülür; edebî dil ise zengin söz varlığı, özenli cümleler ve estetik kaygı taşır.
Hazırlıkta topladığın bilgileri güvenilirlik, tutarlılık ve geçerlilik ölçütlerine göre ayıklar, hedef kitleye uygun olanları seçersin.
Sunumda düşünceyi geliştirme yollarından ve sosyal medya dilindeki hatalara somut örneklerden yararlanır, yerleşmemiş yabancı kelimeler yerine Türkçelerini kullanırsın.
Slayt hazırlama kurallarına uyar, görsel ve işitsel ögeleri fikrî mülkiyet haklarına dikkat ederek seçersin.
Prova yapılır; sunum takım sözcüsü liderliğinde, vurgu, tonlama ve beden dili kullanılarak verilen sürede yapılır.

Unutma: "Bir çok", "herkez", "yanlız" gibi sosyal medyada sık görülen yazımlar yanlıştır; doğruları "birçok", "herkes", "yalnız"dır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Edebî dil ile sosyal medya dilini karşılaştırırken aynı düşüncenin iki farklı biçimde nasıl yazıldığına bakabilirsin.

Sosyal medyadan kısa bir ileti seç: "slm, yarn gelio musun"
Aynı iletiyi kurallı bir dille yeniden yaz: "Merhaba, yarın geliyor musun?"
İkisi arasındaki farkları listele: kısaltmalar, yazım ve noktalama, kelime seçimi.
Bir edebî metinden aynı duyguyu ya da durumu anlatan bir cümle bul ve söz varlığını karşılaştır.

Günlük hayattan: Uygulamalarda karşılaştığımız "lokasyon", "event", "story" gibi kelimelerin yerine konum, etkinlik, hikâye gibi Türkçe karşılıklar kolayca kullanılabilir.

Sık yapılan hata: Dilin her ortamda aynı biçimde kullanılması gerektiğini ya da tam tersine sosyal medyada hiçbir kuralın geçmediğini düşünmek. Doğrusu: Arkadaşla sohbet ile ödev ya da duyuru aynı üslubu istemez. Ama yazım kuralları ortam değişince değişmez; "herkes" her yerde "herkes" diye yazılır.

Derinleş

Bir hafta boyunca tabelalarda, reklamlarda ve uygulamalarda karşılaştığın yabancı kökenli kelimeleri topla. Her birinin Türkçe bir karşılığı var mı, varsa neden yaygınlaşmamış? Topladığın kelimelerden bir tablo hazırla ve sınıfta tartış: Dile yeni kelimelerin girmesi bir zenginlik mi, bir tehlike mi? Hangi durumda bir kelimeyi almak, hangi durumda karşılık üretmek daha doğru olur?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE3.1Dilin zenginliğini kullandığı akıcı bir konuşma sürecini yönetebilme
TDE3.2Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşma içeriğini oluşturabilme
TDE3.3Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşmasında kural uygulayabilme
TDE3.4Kullandığı dil özelliklerinin konuşmasına etkisine yönelik süreci değerlendirebilme

Bu konuda neler var?

Konuşma Öncesi
Konuşma Sırası
Konuşma Sonrası

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Elif, sunumu için sınıf arkadaşlarının mesajlaşma uygulamasındaki yazışmalarından örnekler topluyor: "tmm", "slm", "nbr", "bi dk" gibi ifadeler dikkatini çekiyor. Elif'in topladığı örnekler sosyal medya dilinin hangi özelliğini gösterir?
- A) Özenli ve uzun cümleler kurulması
- B) Zengin söz varlığı kullanılması
- C) Estetik kaygının ön planda olması
- D) Kısaltmaların sık kullanılması
- E) Yabancı kelimelerden kaçınılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kısaltmaların sık kullanılması
"tmm", "slm" gibi örnekler, sosyal medya dilinde kısaltmaların ve özensiz yazımın sık görüldüğünü gösterir. Bu dil yabancı kelimelerden kaçınmaz; tersine, yabancı kelimeler de sıkça kullanılır.
Kolay
2Okul gazetesine yazı gönderen Arda, metnini teslim etmeden önce sık karıştırılan bazı kelimeleri Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu'ndan kontrol ediyor ve yalnızca birini doğru yazdığını görüyor. Arda'nın doğru yazdığı kelime aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yanlış
- B) Şöför
- C) Orjinal
- D) Herşey
- E) Yalnış
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlış
Doğru yazımlar "yanlış", "şoför", "orijinal" ve "her şey" biçimindedir. "Yalnış" biçimi, kelimenin "yalnız" ile karıştırılmasından doğan yaygın bir yazım yanlışıdır.
Kolay
3Bir dil derneği, yeni yayımlanan bir yazım kuralını aynı gün içinde ülkenin her yerindeki milyonlarca kişiye duyurmak istiyor. Dernek yöneticileri bunun için en uygun aracı arıyor. Derneğin amacına en uygun araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mektup
- B) Günlük
- C) Dilekçe
- D) Tutanak
- E) Televizyon
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Televizyon
Televizyon, aynı anda geniş kitlelere ulaşan bir kitle iletişim aracıdır. Mektup da bir iletişim aracıdır; ancak tek tek kişilere ulaşır ve milyonlarca kişiye aynı gün ulaşmayı sağlayamaz.
Kolay
4Almanya'da doğan Deniz, okulda Almanca, evde ise annesi ve babasıyla Türkçe konuşarak büyüyor. Deniz'in ilk sözcükleri, dinlediği ninniler ve masallar ailesinden duyduğu Türkçedir. Deniz için Türkçe, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
- A) Yabancı dil
- B) Ana dil
- C) Argo
- D) Jargon
- E) Yerel ağız
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ana dil
Kişinin ailesinden ve yakın çevresinden öğrendiği ilk dil ana dildir. Deniz Almanya'da yaşadığı için Türkçe yabancı dil sanılabilir; ancak ülke değil, dilin ilk olarak aileden edinilmesi belirleyicidir.
Kolay
5Sunumun açılışında takım sözcüsü Elif, ana dilin bir millet için önemini tek cümleyle anlatmak istiyor. Atölyede vurgulanan düşünceye en uygun cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ana dil, yalnızca yazılı metinlerde kullanılır.
- B) Ana dil, yabancı dil öğrendikten sonra önemini yitirir.
- C) Ana dil, yalnızca evde konuşulan bir iletişim aracıdır.
- D) Ana dil, millî kimliğin temel taşlarından biridir.
- E) Ana dil, kültürle ilgisi olmayan bir araçtır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ana dil, millî kimliğin temel taşlarından biridir.
Atölyede ana dilin millî kimliğin temel taşlarından biri olduğu vurgulanır. Ana dili yalnızca evde konuşulan bir araç saymak, onun kültür ve kimlikle bağını görmezden gelmektir.
Kolay
6Bir öğrencinin sosyal medya paylaşımı: “Okulun yeni etkinliği için çok güzel bir event planladık, herkesi bekliyoruz!” Bu paylaşımda Türkçesi varken kullanılan yabancı kelimenin yerine hangisi yazılmalıdır?
- A) Sınav
- B) Toplantı
- C) Etkinlik
- D) Gezi
- E) Ders
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Etkinlik
“Event” kelimesinin Türkçe karşılığı “etkinlik”tir; cümlede zaten “etkinlik” kelimesi geçtiği için yabancı kelime gereksizdir. “Toplantı” daha dar anlamlıdır ve “event” karşılığı olarak kullanılmaz.
Kolay
7Dilimizin Zenginlikleri sunumunu hazırlayan takım, edebî dilin özelliklerini bir slayta yazacak. Aşağıdakilerden hangisi edebî dilin özelliklerinden biridir?
- A) Zengin söz varlığı ve estetik kaygı taşıması
- B) Yazım kurallarına önem verilmemesi
- C) Gereksiz yabancı kelimelerle dolu olması
- D) Kısaltmalarla hızlı yazılması
- E) Noktalama işaretlerinin kullanılmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zengin söz varlığı ve estetik kaygı taşıması
Edebî dil zengin söz varlığı, özenli cümleler ve estetik kaygı taşır. Kısaltmalar, yazım hataları ve gereksiz yabancı kelimeler ise sosyal medya dilinde sık görülen özelliklerdir.
Kolay
8Sunumdan sonra öğretmen, takımlardan sunumlarını değerlendirmelerini istiyor. Aşağıdakilerden hangisi “konuşma sonrası” aşamasında yapılan bir çalışmadır?
- A) Sunumun provasını yapmak
- B) Konuyla ilgili bilgi toplamak
- C) Takımın sözcüsünü seçmek
- D) Sunumu ölçütlere göre değerlendirmek
- E) Sunum için slaytları hazırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sunumu ölçütlere göre değerlendirmek
Konuşma sonrasında sunum ölçütlere göre değerlendirilir ve eksikler belirlenir. Bilgi toplamak, slayt hazırlamak ve prova yapmak konuşma öncesi hazırlıklardır.
Kolay
9Sosyal medyada paylaşılan “Bende yarın geziye geliyorum.” cümlesi sunumda yazım yanlışına örnek olarak gösterilecektir. Bu cümlenin doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bende, yarın geziye geliyorum.
- B) Bende yarın geziye geliyorum.
- C) Ben de yarın geziye geliyorum.
- D) Ben da yarın geziye geliyorum.
- E) Ben'de yarın geziye geliyorum.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ben de yarın geziye geliyorum.
Cümlede “de” “dahi, bile” anlamında bir bağlaçtır ve ayrı yazılır: “Ben de”. Bulunma hâli eki olan “-de” ise bitişik yazılır (“Kitap bende.” gibi); bu cümlede o anlam yoktur.
Kolay
10Sunumda kullanılacak bir slaytta “Toplantıyı online olarak yapacağız.” cümlesi yer alıyor. Öğretmen, yerleşmemiş yabancı kelimeler yerine Türkçelerinin kullanılmasını istiyor. “Online” kelimesinin yerine kullanılması gereken Türkçe karşılık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüz yüze
- B) Çevrim içi
- C) Çevrim dışı
- D) Toplu
- E) Kayıt dışı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çevrim içi
“Online” kelimesinin Türkçe karşılığı “çevrim içi”dir. “Çevrim dışı” ise “offline” kelimesinin karşılığıdır ve anlamca zıttır.
Kolay
11Sunumun bir bölümünde takım, Türkçenin farklı ülkelerde ve bölgelerde konuşulduğunu, bu geniş alanda insanların birbiriyle anlaşmasını sağladığını anlatıyor. Takımın bu bölümde vurguladığı düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkçe kelimeleri yabancı kökenlidir.
- B) Türkçe yalnızca sosyal medyada kullanılır.
- C) Türkçe geniş bir coğrafyada anlaşma aracıdır.
- D) Türkçe yalnızca bir şehirde konuşulan bir dildir.
- E) Türkçenin yazı dili yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkçe geniş bir coğrafyada anlaşma aracıdır.
Takım, Türkçenin farklı ülke ve bölgelerde insanların anlaşmasını sağladığını, yani geniş bir coğrafyada ortak bir anlaşma aracı olduğunu vurgulamaktadır. Türkçeyi tek bir şehirle sınırlamak bu düşünceyle çelişir.
Kolay
12Takım, sosyal medya dilinde sık görülen özellikleri bir slayta yazacak. Aşağıdakilerden hangisi sosyal medya dilinde sık görülen özelliklerden biri değildir?
- A) Kısaltmalar
- B) Gereksiz yabancı kelimeler
- C) Noktalama hataları
- D) Yazım hataları
- E) Özenli cümleler ve estetik kaygı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Özenli cümleler ve estetik kaygı
Özenli cümleler ve estetik kaygı edebî dilin özelliğidir. Kısaltmalar, yazım ve noktalama hataları ile gereksiz yabancı kelimeler sosyal medya dilinde sık görülür.
Kolay
13Bir öğrenci sunumunda şöyle diyor: “Kendi dilimizi sevmek ve özenle kullanmak, vatanımızı ve kültürümüzü sahiplenmenin bir parçasıdır.” Öğrencinin bu sözüyle vurguladığı düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ana dil, yalnızca okulda kullanılmalıdır.
- B) Ana dile özen, kültüre sahip çıkmanın bir yoludur.
- C) Sosyal medya dili edebî dilden üstündür.
- D) Yabancı dil öğrenmek gereksizdir.
- E) Dil, yalnızca bilgi aktarmaya yarar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ana dile özen, kültüre sahip çıkmanın bir yoludur.
Öğrenci, ana dili sevip özenle kullanmanın vatan ve kültürü sahiplenmenin parçası olduğunu söyler. Cümlede yabancı dil öğrenmeye karşı bir yargı yoktur.
Kolay
14Sunum için sosyal medyada sık yapılan yazım yanlışlarını toplayan Can, aşağıdaki listeyi hazırlıyor. Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yazımı doğrudur?
- A) Herkez
- B) Orjinal
- C) Yanlış
- D) Yalnış
- E) Eşortman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yanlış
Doğru yazım “yanlış”tır. “Yalnış” yerine “yanlış”, “orjinal” yerine “orijinal”, “eşortman” yerine “eşofman”, “herkez” yerine “herkes” yazılmalıdır.
Kolay
15Sunum provasında Mert'in slaytındaki şu cümle tartışılıyor: “Bu proje için bize feedback verirseniz seviniriz.” “Feedback” kelimesinin yerine kullanılabilecek Türkçe karşılık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kısa bilgi
- B) Ön bilgi
- C) Geri bildirim
- D) Ek bilgi
- E) Ders notu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geri bildirim
“Feedback” kelimesinin Türkçe karşılığı “geri bildirim” ya da “dönüt”tür. “Ön bilgi” ise bir konuya başlamadan önce sahip olunan bilgidir ve aynı anlamı taşımaz.
Kolay
16Atölye yönergesine göre Dilimizin Zenginlikleri sunumu nasıl yapılır?
- A) Yalnızca öğretmen tarafından
- B) Bireysel olarak, süre sınırı olmadan
- C) Yazılı bir rapor teslim edilerek
- D) Slayt kullanmadan, ezberden okunarak
- E) Takım sözcüsü liderliğinde, verilen sürede
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Takım sözcüsü liderliğinde, verilen sürede
Bu atölyede sunum takım hâlinde hazırlanır ve takım sözcüsü liderliğinde, verilen sürede yapılır. Süre sınırı olmadan yapılan bir sunum, yönergeye aykırıdır.
Kolay
17Dilimizin Zenginlikleri atölyesinde bir takım önce edebî dil ve sosyal medya dili hakkında bilgi topluyor, bilgileri ayıklıyor, slayt hazırlıyor ve görev dağılımı yapıyor. Sunumdan önce prova yapan takım, konuşmasını belirlenen sürede dinleyicilere sunuyor. Takımın yaptığı bu konuşma aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Hazırlıksız konuşma
- B) Münazara
- C) Röportaj
- D) Sohbet
- E) Hazırlıklı konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hazırlıklı konuşma
Konusu önceden belirlenen, bilgi toplanarak planlanan, provası yapılan ve belirli bir sürede dinleyicilere sunulan konuşma hazırlıklı konuşmadır. Atölyede de öğrencilerden hazırlıklı konuşma hakkındaki bilgilerini gözden geçirerek prova yapmaları istenir. Takım karşıt görüşleri tartışmadığı için münazara, soru-cevapla ilerlemediği için röportaj söz konusu değildir.
Kolay
18Ana dilin önemini anlatan bir yazı şöyle başlar: “Türkçenin yetiştirdiği büyük hikâyecilerden, büyük edebiyatçılardan biri olan Sait Faik ‘Bir insanı sevmekle başlar her şey’ der. Ondan yola çıkarak biz de her şey Türkçeyi sevmekle başlar diyebiliriz.” Yazarın Sait Faik'in sözüne yer vermesinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sait Faik'in hikâyelerinin konusunu okura tanıtmak
- B) Bilinen bir sözü uyarlayarak dil sevgisinin önemini vurgulamak
- C) Sait Faik'in bu sözünün yanlış anlaşıldığını göstermek
- D) İnsan sevgisinin dil sevgisinden önemli olduğunu savunmak
- E) Türkçenin başka dillerden üstün olduğunu kanıtlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilinen bir sözü uyarlayarak dil sevgisinin önemini vurgulamak
Yazar, tanınmış bir hikâyecinin bilinen sözünü alıp “her şey Türkçeyi sevmekle başlar” biçiminde uyarlamış, böylece ana dil sevgisinin önemine dikkat çekerek yazısına etkili bir giriş yapmıştır. Sözü eleştirmemekte, insan sevgisi ile dil sevgisini de karşılaştırmamaktadır.
Orta
19Sınıfın mesajlaşma grubuna şu ileti gönderilmiş: "slm arkadaşlar yarın ki toplantı iptal oldumu" Öğretmen, iletinin resmî bir duyuruya dönüştürülmesini istiyor. Bu iletinin yazım ve noktalama bakımından doğru biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Selam arkadaşlar, yarın ki toplantı iptal oldu mu?
- B) Selam arkadaşlar yarınki toplantı iptal oldumu?
- C) Selam arkadaşlar, yarınki toplantı iptal oldu mu?
- D) Selam arkadaşlar, yarın ki toplantı iptal oldumu?
- E) Selam arkadaşlar, yarınki toplantı iptal oldu mu.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Selam arkadaşlar, yarınki toplantı iptal oldu mu?
Sıfat yapan "-ki" eki bitişik yazılır (yarınki); soru eki "mi" ayrı yazılır; hitaptan sonra virgül, soru cümlesinin sonuna soru işareti konur. Son seçenekte yazım doğrudur, fakat soru cümlesi nokta ile bitirilmiştir.
Orta
20Okul panosundaki kulüp duyurusunda şu cümle yer alıyor: "Proje dosyalarının deadline'ı cuma günü saat 17.00'dir." Türkçe dersinde öğrenciler, duyurudaki yabancı kelimenin yerine Türkçe bir karşılık öneriyor. Bu kelimenin yerine kullanılması en uygun Türkçe karşılık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başlangıç saati
- B) Katılım ücreti
- C) Son teslim tarihi
- D) Toplantı yeri
- E) Değerlendirme günü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Son teslim tarihi
"Deadline" kelimesinin Türkçe karşılığı "son teslim tarihi"dir. Cumadan sonra dosyalar değerlendirileceği için "değerlendirme günü" akla gelebilir; ancak cümle dosyaların en geç ne zaman verileceğini bildirmektedir.

Ders videoları

MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)

9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Örnek Ders Anlatımı Kaynak: MEB

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.