9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Sözün İnceliği
Dinleme/İzleme – Mülakat: Selim İleri’yle Mülakat
- mülakat
- dinleme
- öznel ve nesnel yargı
- açık ve örtük ileti
- düşünceyi geliştirme yolları
- Selim İleri
Mülakat nedir ve Selim İleri mülakatında neler anlatılır?
Mülakat, alanında tanınmış bir kişiyi tanıtmak ya da görüşlerini öğrenmek için zamanı önceden belirlenmiş, soru-cevap biçimindeki karşılıklı konuşmadır. Görüşmeci kişiyi önceden araştırır, sorularını tarafsız hazırlar, sözü kesmez ve cevapları değiştirmeden aktarır. Selim İleri ile yapılan mülakatta romancı, okuduğu eserlerin kişileriyle iç içe yaşadığını, resim gibi sanat dallarından beslendiğini ve kültürel hayatta sürekliliğin önemini anlatır. Selim İleri 1949'da İstanbul'da doğmuş, 19 yaşında ilk hikâye kitabı Cumartesi Yalnızlığı'nı yayımlamış, 1973'te ilk romanı Destan Gönüller'i yazmıştır. Roman, hikâye ve gezi yazısı gibi türlerde eser veren yazar romancı kimliğiyle öne çıkar ve 1998'de Devlet Sanatçısı unvanı almıştır. Mülakat dinlenirken kontrol listesi kullanılır ve not alınır. Kanıtlanabilen cümle nesneldir; "çok güzel" gibi kişisel yargı içeren cümle ise özneldir.
Dinleme/İzleme – Mülakat: Selim İleri’yle Mülakat: konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde romancı Selim İleri'yle yapılmış bir mülakatı dinler ya da izlersin. Mülakat, bir sanatçının hayatını, okuma serüvenini ve yazma alışkanlıklarını onun kendi sözlerinden öğrenmeni sağlar.
- Mülakat, alanında tanınmış bir kişiyi tanıtmak ya da görüşlerini öğrenmek için zamanı önceden belirlenmiş, soru-cevap biçimindeki karşılıklı konuşmadır.
- Görüşmeci kişiyi önceden araştırır, sorularını tarafsız hazırlar, sözü kesmez ve cevapları değiştirmeden okura aktarır.
- Selim İleri, ilk hikâye kitabını çok genç yaşta yayımlamış, romancı kimliğiyle öne çıkmış; hikâye, deneme ve gezi yazısı türlerinde de eser vermiştir.
- Mülakatta yazar, okuduğu eserlerin kişileriyle iç içe yaşadığını, resim gibi sanat dallarından beslendiğini ve kültürel hayatta sürekliliğin önemini vurgular.
- Dinlerken bir kontrol listesi kullanır, not alır, dinleme amacını önceden belirlersin.
- Çalışılan beceriler: kelimenin bağlam anlamı, öznel ve nesnel cümleleri ayırma, düşünceyi geliştirme yolları, açık ve örtük iletiler, günlük dil ile edebî dilin karşılaştırılması.
Unutma: Kanıtlanabilen cümle nesneldir; "çok güzel", "göz kamaştırıcı" gibi kişisel yargı içeren cümle ise özneldir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir mülakatı dinlerken kaybolmamak için onu soru-cevap çiftlerine ayırabilirsin.
- Dinlemeden önce: Konuşan kişiyi kısaca tanı ve kendine bir dinleme amacı koy ("Yazarın okuma alışkanlıklarını öğreneceğim.").
- Dinlerken: Her soruyu kısa bir başlıkla, cevabı da iki üç anahtar kelimeyle yaz.
- Dinledikten sonra: Notlarını gözden geçir; hangi cevap kişinin bir görüşünü, hangisi hayatından bir bilgiyi aktarıyor, ayır.
Günlük hayattan: Okul gazetesi için kantin görevlisiyle yapılan bir görüşmede soruların önceden hazırlanması ve cevapların değiştirilmeden yazılması, mülakatın temel kuralıdır.
Sık yapılan hata: Mülakatı röportajla aynı saymak. Doğrusu: Mülakatta soru-cevap esastır ve görüşmeci kendi yorumunu katmaz. Röportajda ise yazar görüşme sırasında gördüklerini ve kendi izlenimlerini de anlatır.
Derinleş
Çevrende bir mesleği ya da zanaatı uzun yıllar sürdürmüş biriyle (bir terzi, çiftçi, kütüphaneci) kısa bir mülakat planla. Önyargı içermeyen beş soru hazırla ve görüşmeden önce kayıt için izin iste. Cevapları yazıya geçirirken konuşma dilindeki tekrarları ayıklamak, kişinin sözlerini değiştirmek sayılır mı? Bu sınırı nerede çizdiğini gerekçeleriyle açıkla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE1.1“Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde dinlemeyi/izlemeyi yönetebilme
TDE1.2“Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
Bu konuda neler var?
- Dinleme/İzleme Öncesi
- Dinleme/İzleme Sırası
- Dinleme/İzleme Sonrası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Edebiyat dersinde bir şairle yapılmış yirmi dakikalık mülakat videosu izlenecek. Öğretmen, izlemeden sonra öğrencilerden şairin sanat anlayışını kendi cümleleriyle özetlemelerini isteyeceğini söylüyor. Öğrencilerin videoyu izlemeye başlamadan önce yapması en uygun olan hangisidir?
- A) İzlerken telefonla başka işlere göz atmayı planlamak
- B) Videonun yalnızca son bölümünü izlemeye karar vermek
- C) Notları izlemeden günler sonra almayı planlamak
- D) Dinleme amacını belirleyip not alacağı başlıkları hazırlamak
- E) Şairin görüşlerini izlemeden önce yargılayıp karar vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinleme amacını belirleyip not alacağı başlıkları hazırlamak
Etkili dinleme için dinleme amacı önceden belirlenir, not alınacak başlıklar hazırlanır ve dinlerken not tutulur. Yalnızca son bölümü izlemek zaman kazandırıyor gibi görünebilir; ancak şairin sanat anlayışı söyleşinin bütününe yayıldığı için özet eksik kalır.
Kolay
2Okul dergisi için emekli bir öğretmenle mülakat yapan Zeynep, ses kaydını dinlerken öğretmenin bazı cevaplarının kendi düşüncelerine uymadığını fark ediyor. Zeynep’in bu cevapları dergide nasıl yayımlaması gerekir?
- A) Kendi görüşlerine göre düzelterek
- B) Değiştirmeden, söylendiği biçimde aktararak
- C) Yalnızca beğendiği bölümleri bırakarak
- D) Özetleyip kendi sözüymüş gibi yazarak
- E) Okurlar tepki göstermesin diye yumuşatarak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Değiştirmeden, söylendiği biçimde aktararak
Mülakatta görüşmeci, görüşülen kişinin cevaplarını değiştirmeden ve tarafsız biçimde okura aktarır; kendi görüşüne uymaması bunu değiştirmez. Cevapları yumuşatmak iyi niyetli görünebilir; ancak bu da görüşülen kişinin sözlerini çarpıtmak demektir.
Kolay
3Okulun edebiyat kulübü, mülakat izleme etkinliği için Selim İleri ile yapılmış bir söyleşiyi seçiyor. Kulüp başkanı, söyleşiden önce yapacağı kısa tanıtımda yazarın hikâye, deneme ve gezi yazıları olmakla birlikte edebiyatımızda en çok hangi kimliğiyle tanındığını belirtmek istiyor. Kulüp başkanının tanıtımda öne çıkarması gereken kimlik hangisidir?
- A) Romancı
- B) Tiyatro oyuncusu
- C) Divan şairi
- D) Halk ozanı
- E) Ressam
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Romancı
Selim İleri, hikâye, deneme ve gezi yazısı türlerinde de eser vermekle birlikte Cumhuriyet Dönemi edebiyatında romancı kimliğiyle öne çıkar. Divan şairi ve halk ozanı kimlikleri ise eski geleneklere aittir; yazarın düzyazı türlerindeki eserleriyle örtüşmez.
Kolay
4Bir yazarla yapılan mülakatın kaydını dinleyen Can, yazarın yeni romanı hakkında söylediklerini not alıyor. Daha sonra notlarındaki cümleleri kanıtlanabilir bilgi ve kişisel yargı olarak iki gruba ayıracak. Can’ın notlarındaki cümlelerden hangisi nesneldir?
- A) Romanın son bölümü insanı derinden sarsıyor.
- B) Kitap on iki bölümden oluşuyor.
- C) Kapak tasarımı gerçekten göz alıcı.
- D) Yazarın dili son derece akıcı.
- E) Romanın en etkileyici karakteri yaşlı balıkçı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kitap on iki bölümden oluşuyor.
Kitabın on iki bölümden oluştuğu, kitaba bakılarak doğrulanabilecek bir bilgidir; bu yüzden nesneldir. Dilin akıcılığı da bir özellik bildiriyor gibi görünür; ancak akıcılık kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir.
Kolay
5Selim İleri’nin biyografisini okuyan Ayşe, yazarın lise yıllarından sonra, 19 yaşında yayımladığı ilk kitabı not almak istiyor. Bu kitap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Destan Gönüller
- B) Her Gece Bodrum
- C) Uzak, Hep Uzak
- D) İstanbul’un Sandık Odası
- E) Cumartesi Yalnızlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Cumartesi Yalnızlığı
Selim İleri’nin 19 yaşında yayımladığı ilk hikâye kitabı Cumartesi Yalnızlığı’dır. Destan Gönüller ise yazarın 1973’te yazdığı ilk romanıdır.
Kolay
6Selim İleri’nin biyografisinde yazarın 1973’te yazdığı ilk romanından başlayarak geleneksel romanın dışında bir anlayışı yansıttığı belirtilir. Yazarın bu ilk romanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cumartesi Yalnızlığı
- B) Dostlukların Son Günü
- C) Uzak, Hep Uzak
- D) Kırık Bir Aşk Hikâyesi
- E) Destan Gönüller
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Destan Gönüller
Biyografiye göre Selim İleri’nin ilk romanı 1973’te yazdığı Destan Gönüller’dir. Cumartesi Yalnızlığı ilk hikâye kitabı, Kırık Bir Aşk Hikâyesi ise bir senaryodur.
Kolay
7Okul gazetesi için bir ressamla görüşme yapacak olan Emre, görüşme gününü ve saatini ressamla önceden kararlaştırıyor ve sorularını soru-cevap biçiminde hazırlıyor. Emre’nin hazırlandığı tür aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deneme
- B) Anı
- C) Biyografi
- D) Gezi yazısı
- E) Mülakat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mülakat
Tanınmış bir kişiyle zamanı önceden belirlenerek soru-cevap biçiminde yapılan görüşme mülakattır. Biyografi, bir kişinin hayatını başka birinin anlatmasıdır; soru-cevap biçiminde yazılmaz.
Kolay
8Mülakatın girişinde görüşmecinin yazarın çalışma odasını, masasındaki kitapları ve duvardaki resimleri ayrıntılı biçimde anlatması, okura hangi katkıyı sağlar?
- A) Okur, yazarın eserlerinin ödüllerini öğrenir.
- B) Okur, mülakatın sorularını önceden tahmin eder.
- C) Okur, yazarın doğum tarihini kesin olarak öğrenir.
- D) Okur, mülakatın kaç dakika sürdüğünü anlar.
- E) Okur, görüşmenin geçtiği ortamı zihninde canlandırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Okur, görüşmenin geçtiği ortamı zihninde canlandırır.
Ortamın betimlenmesi okurun görüşmenin geçtiği yeri gözünde canlandırmasını sağlar. Bu betimlemeler ödül ya da doğum tarihi gibi bilgiler vermez.
Kolay
9Selim İleri’nin biyografisinde, yazarın 1977’de Her Gece Bodrum adlı eseriyle bir ödül aldığı belirtilir. Bu ödül aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sait Faik Hikâye Armağanı
- B) Sedat Simavi Edebiyat Ödülü
- C) Orhan Kemal Roman Armağanı
- D) Türk Dil Kurumu Roman Ödülü
- E) TÜRSAK Onur Ödülü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türk Dil Kurumu Roman Ödülü
Biyografiye göre yazar, 1977’de Her Gece Bodrum’la Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü almıştır. Sait Faik Hikâye Armağanı’nı ise 1976’da Dostlukların Son Günü’yle kazanmıştır.
Kolay
10Selim İleri’nin biyografisinde “Uzak, Hep Uzak adlı deneme kitabıyla Sedat Simavi Edebiyat Ödülü’nü” aldığı yazar. Bu bilgi, yazarın hangi türde de eser verdiğini gösterir?
- A) Tiyatro
- B) Destan
- C) Deneme
- D) Masal
- E) Fabl
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Deneme
Uzak, Hep Uzak bir deneme kitabıdır; bu da yazarın deneme türünde de eser verdiğini gösterir. Biyografide tiyatro, destan ya da masal türünde bir eserden söz edilmez.
Kolay
11Mülakatta Selim İleri, eserlerini yazarken güzel sanatların başka dallarından da beslendiğini anlatır. Bölümün özetinde yazarın beslendiği sanat dalı olarak öne çıkan hangisidir?
- A) Heykel
- B) Resim
- C) Mimari
- D) Bale
- E) Seramik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Resim
Özette yazarın resim gibi sanat dallarından beslendiği vurgulanır. Heykel, mimari ve bale mülakatın özetinde anılmaz.
Kolay
12Selim İleri mülakatta “Başta klasik yöntemle her yola çıkan yazar gibi kendim bir dünya (…) yaratma çabam vardı.” der. Bu cümlede “klasik” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Sanatta kuralcı
- B) Değerini yitirmeyen eser
- C) Alışılmış
- D) Eski Yunan’a ait
- E) Pahalı ve gösterişli
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alışılmış
Yazar, her yazarın izlediği alışılmış yoldan söz ettiği için “klasik” sözcüğü “alışılmış” anlamındadır. “Değerini yitirmeyen eser” anlamı bir eseri nitelerken kullanılır; burada ise bir yöntem nitelenmektedir.
Kolay
13Okul radyosu için bir yazarla mülakat yapan Mert, yazar cevap verirken sık sık sözünü kesip kendi görüşlerini anlatıyor. Mert’in bu davranışı hangi görüşmecilik ilkesine aykırıdır?
- A) Görüşülecek kişiyi önceden araştırma
- B) Görüşme zamanını önceden belirleme
- C) Soruları soru-cevap biçiminde hazırlama
- D) Cevapları yazıya geçirip yayımlama
- E) Görüşülen kişinin sözünü kesmeden dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Görüşülen kişinin sözünü kesmeden dinleme
Görüşmeci, görüşülen kişinin sözünü kesmemeli, cevaplarını sabırla dinlemelidir. Mert’in davranışı araştırma ya da zaman belirleme ilkeleriyle ilgili değildir.
Kolay
14Selim İleri’yle yapılan mülakatı dinlemeden önce öğretmen, öğrencilere bir kontrol listesi dağıtıyor. Kontrol listesinin dinleme sürecindeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dinleme aşamalarının tamamlanıp tamamlanmadığını izlemek
- B) Mülakatı yapan kişinin sorularını değiştirmek
- C) Yazarın kitaplarının satış sayılarını öğrenmek
- D) Dinlenen metni ezbere yazmayı kolaylaştırmak
- E) Mülakatın süresini kısaltmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinleme aşamalarının tamamlanıp tamamlanmadığını izlemek
Kontrol listesi, dinleyicinin hazırlık, dinleme ve değerlendirme aşamalarını tamamlayıp tamamlamadığını işaretleyerek izlemesini sağlar. Metni ezberlemek dinlemenin amacı değildir.
Kolay
15Mülakat dinlemeye hazırlanan Elif, dinlemeden önce “Yazarın yazma alışkanlıklarını öğrenmek istiyorum.” diye not alıyor. Elif’in bu davranışı, dinleme sürecinin hangi adımıdır?
- A) Dinleme amacını önceden belirleme
- B) Dinlediklerini özetleme
- C) Dinledikleri hakkında eleştiri yazma
- D) Mülakatçının sorularını yeniden düzenleme
- E) Dinledikten sonra kontrol listesini doldurma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinleme amacını önceden belirleme
Elif dinlemeye başlamadan ne öğrenmek istediğini belirlemiştir; bu, dinleme amacını önceden belirlemektir. Özetleme ve değerlendirme dinlemeden sonra yapılır.
Kolay
16Selim İleri’nin biyografisinde yazara 1998’de verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halk Ozanı
- B) Devlet Sanatçısı
- C) Onur Profesörü
- D) Kültür Elçisi
- E) Yılın Gazetecisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devlet Sanatçısı
Biyografide Selim İleri’ye 1998’de Devlet Sanatçısı unvanı verildiği belirtilir. Diğer unvanlar biyografide geçmez.
Kolay
17Memduh Şevket Esendal’la yapılan mülakatın girişinde görüşmeci, yazarın evindeki çalışma odasında bulunduğunu belirtir ve şu gözlemi aktarır: “Yüzünde işlerini gönlünce bitirmiş insanlara mahsus rahat bir ifade var.” Görüşmecinin bu gözlemi yapabilmesi, mülakatın yüz yüze gerçekleşmesinin sağladığı hangi imkâna bağlıdır?
- A) Konuşulan kişinin yüz ifadesini ve duruşunu doğrudan görebilmeye
- B) Soruların görüşmeden günler önce yazılı olarak iletilmesine
- C) Cevapların sonradan görüşmecinin isteğine göre düzeltilmesine
- D) Görüşmenin başka bir zamanda yeniden okunabilmesine
- E) Konuşulan kişinin eserlerinin önceden incelenmiş olmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşulan kişinin yüz ifadesini ve duruşunu doğrudan görebilmeye
Yüz yüze iletişimde konuşan kişinin yüz ifadesi, bakışı ve duruşu doğrudan gözlenir; görüşmeci yazarın yüzündeki rahat ifadeyi bu sayede aktarabilmiştir. Soruları önceden iletmek ya da eserleri incelemek hazırlıkla ilgilidir; cevapları değiştirmek ise görüşmecilik ilkelerine aykırıdır.
Kolay
18Memduh Şevket Esendal’la yapılan mülakatın yazıya geçirilmiş bölümünde görüşmecinin her sorusu ve yazarın her cevabı satır başından, uzun çizgiyle (—) başlar: — Peki, siz hikayeci olarak topluma nasıl bir tesir yapmak istediniz? — Ben halkı eğlendirmek için yazdım. Bu metinde uzun çizginin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cümlede açıklama yapılan ara sözü ayırmak
- B) Alıntıdan çıkarılan bölümün yerini belirtmek
- C) Satır başına alınan konuşmaları göstermek
- D) Satır sonuna sığmayan sözcüğü bölmek
- E) Birbirine bağlı iki cümleyi ayırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Satır başına alınan konuşmaları göstermek
Uzun çizgi (konuşma çizgisi), yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır; mülakatta soru ile cevabın farklı kişilere ait olduğu böyle belirtilir. Alıntıdan çıkarılan bölüm ayraç içinde üç noktayla gösterilir; satır sonunda sözcük bölmek kısa çizginin görevidir.
Orta
19Bir romancıyla yapılan mülakatı izleyen öğrenciler, yazarın şu sözünü not ediyor: “Bir romanı bitirdiğimde kahramanlarına veda etmek, bir dostu uğurlamak kadar zor gelir.” Yazarın bu sözlerindeki örtük ileti hangisidir?
- A) Yazar, romanlarını çok kısa sürede bitirir.
- B) Yazar, yolculuk etmekten hoşlanmaz.
- C) Yazar, kahramanlarını gerçek kişilerden alır.
- D) Yazar, eserlerindeki kişilerle duygusal bir bağ kurar.
- E) Yazar, romanlarını dostlarına ithaf eder.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yazar, eserlerindeki kişilerle duygusal bir bağ kurar.
Kahramanlardan ayrılmayı bir dostu uğurlamaya benzetmesi, yazarın onlara duygusal olarak bağlandığını sezdirir. Kahramanların gerçek kişilerden alındığı sanılabilir; ancak söz, kahramanların kaynağını değil yazarın onlara duyduğu yakınlığı anlatır.
Orta
20Bir yazarla yapılan mülakatın dökümünde yazar şöyle diyor: “Çocukluğumda evimizde üç yüzden fazla kitap vardı. O kitaplar benim en sadık arkadaşlarımdı.” Yazarın bu sözleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) İki cümle de kanıtlanabilir bilgi içerir.
- B) İki cümle de kişisel yargı içerir.
- C) Birinci cümle kanıtlanabilir bir bilgi, ikinci cümle kişisel bir yargı içerir.
- D) Birinci cümle kişisel bir yargı, ikinci cümle kanıtlanabilir bir bilgi içerir.
- E) İkinci cümle, birinci cümledeki bilginin kaynağını gösterir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birinci cümle kanıtlanabilir bir bilgi, ikinci cümle kişisel bir yargı içerir.
Evdeki kitap sayısı doğrulanabilecek bir bilgidir (nesnel); kitapların “en sadık arkadaş” olması ise yazarın kişisel duygusudur (öznel). İki cümlenin de öznel olduğu düşünülebilir, çünkü yazar kendi çocukluğunu anlatıyor; ancak kişisel bir anıda geçse de evdeki kitap sayısı doğrulanabilir bir bilgidir.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.