10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · Türk Kağanlıkları
Kimek ve Kıpçak Devletleri
- Kimek Kağanlığı
- Kıpçaklar
- Deşt-i Kıpçak
- Kumanlar
- Polovets
- İl Böri Hanedanı
- Kıpçak lehçesi
Kimek ve Kıpçak devletleri nerede kuruldu, Deşt-i Kıpçak nedir?
Kimek ve Kıpçak devletleri, Avrasya bozkırlarının büyük bölümüne yayılan ve bugünkü pek çok Türk halkının oluşumunda pay sahibi olan Kimek ve Kıpçak Türklerinin kurduğu devletlerdir. Kimek Kağanlığı IX-X. yüzyıllarda Batı Altaylar ve Balkaş Gölü'nün kuzeydoğusunda kurulmuştur; bu dönemde kürk ticareti gelişmiş, Arap ve Fars coğrafyacılar Kimeklerin şehirler kurduğunu yazmıştır. Kıpçak Devleti ise XI-XIII. yüzyıllarda bugünkü Kazakistan bozkırlarında hüküm sürmüş, Kimeklerin zayıflamasıyla onların topraklarına egemen olmuştur. Kıpçaklar XI. yüzyılda Aral Gölü ile Hazar Denizi arasındaki Oğuzların yerini alınca Oğuz Bozkırı yerine Deşt-i Kıpçak, yani Kıpçak Bozkırı adı kullanılmaya başlanmıştır. İdil'i geçerek Tuna'ya ulaşan Kıpçaklara Bizanslılar Kuman, Ruslar Polovets demiştir. Kıpçaklar tek bir devlet değil, birçok hanlık hâlinde yaşamış; Kıpçak beylikleri Cengiz Han ordularıyla son bulmuştur. Kazakça, Kırgızca, Tatarca ve Başkurtça Kıpçak lehçesi temelinde oluşmuştur.
Kimek ve Kıpçak Devletleri: konu anlatımı ve özeti
Kimekler ve onların ardından gelen Kıpçaklar, Avrasya bozkırlarının büyük bölümüne yayılan ve bugünkü pek çok Türk halkının oluşumunda pay sahibi olan topluluklardır. Bu konu iki devleti ve Kıpçakların batıya yayılışını anlatır.
- Kimek Kağanlığı: IX-X. yüzyıllarda Batı Altaylar ve Balkaş Gölü'nün kuzeydoğusunda kuruldu. Kürk ticareti gelişti; Arap ve Fars coğrafyacılar Kimeklerin şehirler kurduğunu yazar.
- Kıpçak Devleti: XI-XIII. yüzyıllarda bugünkü Kazakistan bozkırlarında hüküm sürdü; Kimeklerin zayıflamasıyla onların topraklarına egemen oldu.
- Deşt-i Kıpçak: Kıpçaklar XI. yüzyılda Aral ile Hazar arasındaki Oğuzların yerini aldı; bu bozkırın adı "Oğuz bozkırı"ndan "Kıpçak bozkırı"na (Deşt-i Kıpçak) dönüştü.
- Batıya yayılış: İdil'i geçerek XI. yüzyılın sonunda Tuna'ya ulaştılar. Bizanslılar onlara Kuman, Ruslar Polovets dedi.
- Çok sayıda hanlık: Kıpçaklar tek bir devlet değil, birçok hanlık hâlinde yaşadı; İl Böri Hanedanı öne çıktı.
- Son: Kıpçak beylikleri Cengiz Han ordularının bölgeyi almasıyla sona erdi; Kıpçak boyları Altın Orda'nın temel unsuru oldu.
- Dil mirası: Kazakça, Kırgızca, Tatarca, Başkurtça, Nogayca ve Karaçay-Balkarca Kıpçak lehçesi temelinde oluştu.
Unutma: Bugün Kıpçak grubu dediğimiz Türk dillerinin adı bu devletten gelir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Kimek ve Kıpçak devletlerini dönem ve yer bakımından karşılaştıran iki satırlık bir tablo yap.
- Kıpçakların üç adını kaynaklarıyla eşleştir: Kıpçak, Kuman (Bizans), Polovets (Rus).
- Kıpçak lehçesine dayanan dört bugünkü Türk dilini say.
Günlük hayattan: Macaristan'da bugün "Kunság" adlı bir bölge vardır; adını oraya yerleşen Kumanlardan (Kıpçaklardan) alır. Bir bölgenin adı orada yaşamış halkın izini yüzyıllarca taşıyabilir.
Sık yapılan hata: Kıpçakları tek bir merkezden yönetilen bir devlet sanmak. Kitaba göre geniş bozkırda tek değil, birçok Kıpçak hanlığı vardı.
İpucu: "Kimek önce, Kıpçak sonra" sırasını ve "Deşt-i Kıpçak = Kıpçak bozkırı" anlamını birlikte hatırla.
Derinleş
Kitapta Macar halkının oluşumunda Hun, Avar, Bulgar, Peçenek ve Kuman gibi Türk boylarının payı olduğu, "Hungaria" adının Hun ya da On Ogur adlarından geldiği anlatılıyor. Bu bilgilerle Türk-Macar ilişkilerini anlatan kısa bir paragraf yaz. Düşün: Bizanslıların "Türk" adını önce Macarlar için kullanması neyi gösterir?
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.