10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · Türk Kağanlıkları
Kök Türk Kağanlığı
- Bumin
- İstemi Yabgu
- Ötüken
- Orhun Yazıtları
- Bilge Kağan
- Tonyukuk
Kök Türk Kağanlığı ne zaman ve kimler tarafından kuruldu?
Kök Türk Kağanlığı, 552 yılında Aşina boyundan Bumin ve İstemi kardeşlerin Juan-Juan egemenliğine son vererek kurduğu, Türk adını ilk kez devlet adı olarak kullanan imparatorluktur. 552-744 yılları arasında hüküm süren Kök Türk Kağanlığı'nın sınırları Uzak Doğu'dan Karadeniz'in kuzeyine, Güney Sibirya'dan Horasan ve Kuzey Hindistan'a uzanmıştır. Devlet iki kanattan yönetilmiştir: Doğu kanadını merkezi Ötüken olmak üzere Bumin'in soyu, batı kanadını merkezi Suyab olmak üzere İstemi'nin soyu idare etmiştir. Batı kanadı on boydan oluştuğu için On Ok adıyla anılmıştır. Kök Türkler Çin'deki Sui Hanedanı'nı bir süre kendine bağlamış, ipek ticareti yüzünden Sasanilerle savaşmış, Bizans'la ise Sasanilere karşı ittifak yapmıştır. Ötüken'deki Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları, yani Orhun Yazıtları, devletin ve milletin ancak boyların birliği sayesinde var olabileceğini anlatır ve Türkçenin bilinen en eski yazılı belgelerindendir.
Kök Türk Kağanlığı: konu anlatımı ve özeti
Kök Türk Kağanlığı, Türk adını ilk kez devlet adı olarak kullanan ve Uzak Doğu'dan Karadeniz'e uzanan büyük bir imparatorluktur. Bu konu kuruluşunu, yönetimini ve Orhun Yazıtlarını anlatır.
- Kuruluş: 552'de Aşina boyundan Bumin ve İstemi kardeşler, Juan-Juan egemenliğine son vererek kurdu. Hüküm süresi 552-744'tür.
- Sınırlar: Uzak Doğu'dan Karadeniz'in kuzeyine, Güney Sibirya'dan Horasan ve Kuzey Hindistan'a uzandı. Merkezi Ötüken'di.
- İkili yönetim: Doğu kanadını Bumin'in soyu (merkez Ötüken), batı kanadını İstemi'nin soyu (merkez Suyab) yönetti. Batı kanadı on boydan oluştuğu için "On Ok" diye anıldı.
- Önemli kişiler: Bumin, Mukan, İstemi Yabgu; ikinci dönemde İlteriş Kutluk (682-692), Kapgan (692-716), Bilge Kağan (716-734), vezir Tonyukuk ve komutan Kültigin.
- Dış ilişkiler: Çin'deki Sui Hanedanı'nı bir süre kendine bağladı. Sasanilerle ipek ticareti yüzünden savaştı; Bizans'la elçi gönderip Sasanilere karşı ittifak yaptı.
- Orhun Yazıtları: Ötüken'deki Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları, boyların birliği sayesinde devletin (il) ve milletin (bodun) var olabileceğini anlatır.
Unutma: Orhun Yazıtları Türk adının ve Türkçenin bilinen en eski yazılı belgelerindendir; hükümdarın milletine hesap verdiği metinlerdir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Kök Türk tarihini iki döneme ayır: I. Kağanlık (552-630) ve II. (Kutluk) Kağanlık (682-744).
- Doğu ve batı kanatlarının merkezlerini ve yöneten aileleri bir tabloya yaz.
- Üç Orhun Yazıtı'nı ve kimin adına dikildiğini eşleştir: Kültigin, Bilge Kağan, Tonyukuk.
Günlük hayattan: Bir şirketin iki şubesi farklı şehirlerde iki müdürle yönetilir ama merkez tektir. Kök Türklerde de devlet doğu ve batı kanatlarına ayrılmış, en üst yetki doğudaki kağanda kalmıştı.
Sık yapılan hata: İstemi'nin unvanını "kağan" sanmak. İstemi batı kanadını "yabgu" unvanıyla yönetti; kağan doğudaki hükümdardı.
İpucu: "552 kuruluş, 630 ara, 682 diriliş, 744 son" dört tarihini sırayla tekrar et.
Derinleş
Kitaptaki Kültigin ve Tonyukuk yazıtlarından alıntıları oku. Tonyukuk'un "İl yine il oldu, millet yine millet oldu" sözünü kendi cümlelerinle açıkla. Düşün: Orhun Yazıtlarına göre bir hükümdar devletini güçlü tutmak için neler yapmalıdır?
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.