10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · Türk Kağanlıkları
Kırgız Kağanlığı
- Yenisey
- Barsbek
- 840
- Yenisey Yazıtları
- Manas Destanı
- madencilik
Kırgız Kağanlığı ne zaman kuruldu ve altın asrı hangi dönemdir?
Kırgız Kağanlığı, Kırgızların Yenisey boylarında kurduğu ve 840 yılında Ötüken'de Uygur Devleti'ni yenerek Moğolistan'a egemen olan Türk devletidir. Kırgızlar VI. yüzyılda Yukarı Yenisey'de devlet kurmuş, 555 yılında Kök Türk Kağanlığı'na bağlanmıştır. Kök Türklerin dağılmasından sonra bağımsız olan Kırgızlar 648 yılında Çin'e ilk elçilerini göndermiş, VII. yüzyılın sonu ile VIII. yüzyılın başında Barsbek'in etrafında toplanmıştır. 840-924 yılları Kırgız tarihinin altın asrı sayılır; bu dönemde Kırgız Kağanlığı'nın toprakları Mançurya'nın batısından Tanrı Dağları'na uzanmıştır. Kırgızlar arasında Türk Bitik alfabesi yaygınlaşmış, Yenisey Yazıtları yazılmıştır. Madencilikte ilerleyen Kırgızlar silah, kemer, at koşumu ile altın ve gümüş süslemeler yapmış, tarımla da uğraşmıştır. Manas Destanı'nda Kırgızların bu dönemine ait olaylar da geçer. Kırgız Kağanlığı X. yüzyılda zayıflamış, XIII. yüzyılda Moğollara yenilmiştir.
Kırgız Kağanlığı: konu anlatımı ve özeti
Kırgızlar, Yenisey boylarında kurdukları devletle Uygur Kağanlığı'nı yıkıp Moğolistan'a egemen olan bir Türk halkıdır. Bu konu Kırgız Kağanlığı'nın tarihini ve kültürünü anlatır.
- Kuruluş: VI. yüzyılda Yukarı Yenisey'de devlet kurdular; 555'te Kök Türklere bağlandılar.
- Bağımsızlık arayışı: Kök Türklerin dağılmasından sonra bağımsız oldular, 648'de Çin'e ilk elçilerini gönderdiler. VII. yüzyıl sonu ile VIII. yüzyıl başında Barsbek etrafında toplandılar.
- 840: Kırgızlar Ötüken'de Uygur Devleti'ni yenerek yeniden kağanlık kurdu.
- Altın çağ: 840-924 yılları Kırgız tarihinin "altın asrı" sayılır. Topraklar Mançurya'nın batısından Tanrı Dağları'na uzandı.
- Kültür: Kök Türk (Türk Bitik) alfabesi yaygınlaştı. Yenisey Yazıtları bu dönemin ürünüdür; Suciin Davan Yazıtı'nda "Ben Kırgız oğluyum" sözü geçer.
- Ekonomi: Madencilikte ilerlediler; silah, kemer, at koşumu ve altın-gümüş süslemeler yaptılar. Tarım da yaptılar.
- Manas Destanı: Kırgızların bu dönemine ait olaylar da destanda yer alır.
- Sonrası: X. yüzyılda zayıfladılar, XIII. yüzyılda Moğollara yenildiler. Bir kısmı Tanrı Dağları'na göç etti.
Unutma: 840'ta Uygurları yıkan Kırgızlar, Türk tarihinde "altın asır" denen bir dönem yaşadı.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Kırgız tarihindeki dört tarihi sırala: 555 (Kök Türklere bağlanma), 648 (Çin'e elçi), 840 (Uygurları yenme), 924 (altın çağın sonu).
- Yenisey Yazıtları ile Orhun Yazıtları arasındaki farkı bul: Yenisey Yazıtları Kırgızlara aittir.
- Kırgızların ekonomisini iki kelimeyle özetle: madencilik ve tarım.
Günlük hayattan: Manas Destanı bugün Kırgızistan'da "manasçı" denen anlatıcılar tarafından saatlerce ezberden okunur. Bir destanın bin yıldan uzun süre sözlü olarak yaşaması, Kırgız kültürünün gücünü gösterir.
Sık yapılan hata: Uygur Kağanlığı'nı Moğolların ya da Çinlilerin yıktığını sanmak. 840'ta Uygurları yıkan Kırgızlardır.
İpucu: "840" yılını iki olayla birlikte hatırla: Uygurların sonu ve Kırgız altın çağının başı.
Derinleş
Kitaptaki Suciin Davan Yazıtı anlatımını oku. Yazıtta Buyla Kutlug Yargan'ın oğullarına bıraktığı öğüdü kendi cümlelerinle yaz. Düşün: Bir kişinin mezar taşına "Ben Kırgız oğluyum" yazdırması kimlik duygusu hakkında ne söyler?
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.