11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Kültür Yolculuğu

Dîvânu Lugâti’t-Türk

dîvânu lugâti't-türk
kâşgarlı mahmud
sözlük
lehçe
sav
koşuk
anlam daralması

Dîvânu Lugâti't-Türk nedir ve neden önemlidir?

Dîvânu Lugâti't-Türk, Kâşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zenginliğini göstermek amacıyla yazdığı Türkçe-Arapça sözlüktür. Kâşgarlı Mahmud, Türk boylarının yaşadığı bölgeleri dolaşarak Türk, Türkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma ve Kırgız gibi boyların lehçelerini incelemiştir. Eser yalnız kelime anlamı vermez; atasözleri (sav), koşuk ve sagu parçaları, deyimler ve gelenekler hakkında bilgi de içerir. Bu yüzden sözlü edebiyat ürünlerinin yazıya geçtiği değerli bir kaynaktır. Sözlük maddeleri öğüt almak, misafir ağırlamak, hediyeleşmek ve iyilik yapmak gibi ortak kültürel değerleri yansıtır. Kelimelerin anlam değişimini izlemeyi de sağlar: eskiden şeftali, kayısı ve siyah eriğin genel adı olan “erük” bugün tek bir meyveyi karşılar. Mehmet Kaplan eseri, atlı göçebe medeniyetinin yazılı bir müzesine benzetir. Dîvânu Lugâti't-Türk bir siyasetname değil, Arapça açıklamalı bir Türkçe sözlüktür; Kutadgu Bilig ile karıştırılmamalıdır.

Dîvânu Lugâti’t-Türk: konu anlatımı ve özeti

Dîvânu Lugâti't-Türk, Kâşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zenginliğini göstermek amacıyla yazdığı Türkçe-Arapça sözlüktür. Eser, kelimelerin yanında eski Türk kültürünü de saklayan bir hazinedir.

Kâşgarlı Mahmud, Türk boylarının yaşadığı bölgeleri dolaşarak Türk, Türkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma, Kırgız gibi boyların lehçelerini incelemiş; kelimeleri sözlük düzeninde sıralamıştır.
Eser yalnız kelime anlamı vermez; atasözleri (sav), şiir örnekleri (koşuk, sagu parçaları), deyimler ve gelenekler hakkında bilgi de içerir. Bu yüzden sözlü edebiyat ürünlerinin yazıya geçtiği değerli bir kaynaktır.
Sözlük maddeleri öğüt almak, misafir ağırlamak, hediyeleşmek, iyilik yapmak gibi ortak kültürel değerleri yansıtır.
Dil bilimi açısından kelimelerin anlam değişimlerini izlemeyi sağlar: Eskiden şeftali, kayısı ve eriğin genel adı olan "erük" bugün tek bir meyveyi karşılar; bu bir anlam daralmasıdır.
Mehmet Kaplan eseri, göçebe Türk medeniyetinin eşya ve âdetlerini saklayan yazılı bir müzeye benzetir; dil, arkeolojinin bulamadığını korur.
Türkçe bugün Balkanlar'dan Çin'e uzanan geniş bir coğrafyada lehçe ve ağızlar hâlinde konuşulmaktadır.

Unutma: Dîvânu Lugâti't-Türk Arapça açıklamalı bir Türkçe sözlüktür; Karahanlı Türkçesiyle yazılmış ilk siyasetname olan Kutadgu Bilig ile karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dîvânu Lugâti't-Türk'ü bir sözlükten fazlası olarak düşün: İçinde kelimelerle birlikte o kelimeleri kullanan insanların hayatı da saklıdır.

Amaç: Kâşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zengin bir dil olduğunu göstermek ister.
Yöntem: Türk boylarını dolaşır, onların söyleyişlerini derler; kelimeleri Arapça açıklamalarla sıralar.
Hazine: Kelimeleri açıklarken atasözleri (sav), koşuk ve sagu parçaları, deyimler ve gelenekler hakkında bilgi verir. Böylece sözlü edebiyatın pek çok ürünü yazıya geçer.

Günlük hayattan: Bugün "kalem" dediğimizde aklımıza tükenmez kalem gelir; eskiden kamış kalem gelirdi. Kelime aynı kalır, karşıladığı eşya ve anlam değişebilir. Dîvân bu değişimleri izlememizi sağlar.

Sık yapılan hata: Dîvânu Lugâti't-Türk'ü Kutadgu Bilig ile karıştırmak. Doğrusu: Dîvân Arapça açıklamalı bir Türkçe sözlüktür; Kutadgu Bilig ise Yusuf Has Hacib'in yazdığı, devlet yönetimini anlatan manzum bir eserdir.

Derinleş

Bir kelimenin anlamı zamanla daralabilir, genişleyebilir ya da tamamen değişebilir. Günümüzde anlamı değişmekte olan üç kelime bul (ör. teknolojiyle yeni anlam kazanan "bulut" ya da "fare"). Her birinin eski ve yeni anlamını bir sözlükten kontrol ederek anlam genişlemesi mi, daralması mı yoksa anlam kayması mı olduğunu göster. Bir kelimenin yeni anlamının sözlüğe ne zaman girmesi gerektiğine kimin karar vermesi gerektiğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE2.2“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
TDE2.3“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kâşgarlı Mahmud, eserini hazırlarken yıllarca Türk boylarının yaşadığı bölgeleri dolaşmış, boyların konuşma özelliklerini karşılaştırmıştır. Bir belgeselde bu yolculuğun haritası gösterilirken ekranda yalnızca lehçeleri incelenen Türk boylarının adları yazıyor. Belgeseldeki haritada aşağıdaki topluluklardan hangisinin adı yer alır?
- A) Oğuzlar
- B) Araplar
- C) Farslar
- D) Rumlar
- E) Soğdlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oğuzlar
Kâşgarlı Mahmud; Türk, Türkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma, Kırgız gibi Türk boylarının lehçelerini incelemiştir. Araplar eserin hedef kitlesi olduğu için çekici bir seçenektir; ancak Kâşgarlı Mahmud Arapların dilini değil, Türk boylarının lehçelerini inceleyip Araplara tanıtmıştır.
Kolay
2Bir el yazmaları sergisinde 11. yüzyılda yazılmış bir sözlüğün sayfaları gösteriliyor. Rehber, eserin Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin zenginliğini göstermek amacıyla hazırlandığını söylüyor; ardından madde başlarındaki Türkçe kelimelerin hemen yanında yer alan açıklamaları işaret ediyor. Rehberin gösterdiği açıklamalar hangi dilde yazılmıştır?
- A) Farsça
- B) Arapça
- C) Uygurca
- D) Latince
- E) Soğdca
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Arapça
Dîvânu Lugâti't-Türk, Kâşgarlı Mahmud'un Araplara Türkçeyi öğretmek için hazırladığı bir sözlüktür; bu yüzden Türkçe kelimelerin anlamları Arapça açıklanmıştır. Farsça da dönemin önemli kültür dillerinden olduğu için çekicidir; ancak eserin hedef kitlesi Araplardır.
Kolay
3Bir öğrenci, Dîvânu Lugâti't-Türk'te yer alan bir şiir parçasının günümüz Türkçesiyle anlamını okuyor. Şiirde yiğit bir hükümdarın ölümü üzerine erlerin kurt gibi uluyarak yakalarını yırttığı, ağlamaktan gözlerin buğulandığı ve dünyanın ıssız kaldığı anlatılıyor. Bu şiir parçası hangi türün örneğidir?
- A) Koşuk
- B) Sav
- C) Destan
- D) Ninni
- E) Sagu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sagu
Ölen birinin ardından duyulan acıyı, yas törenlerini ve ölenin iyiliklerini dile getiren şiirlere sagu denir; yaka yırtma ve ağlama yas geleneklerini yansıtır. Destan da yiğit bir hükümdarı anlatabildiği için çekicidir; ancak destan kahramanın yaşamını ve olağanüstü işlerini anlatır, ölüm acısını işleyen tür sagudur.
Kolay
4Aras, Dîvânu Lugâti't-Türk'ten seçilmiş örnekleri okurken insanın iç dünyasının dış görünüşünden anlaşılamayacağını anlatan, kısa ve öğüt veren bir halk sözüne rastlıyor. Bu sözün söyleyeninin belli olmadığını ve bugün de benzer biçimiyle dilimizde yaşadığını fark ediyor. Aras'ın rastladığı bu tür sözler eserde hangi terimle anılır?
- A) Sagu
- B) Koşuk
- C) Sav
- D) Kam
- E) Destan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sav
Söyleyeni belli olmayan, deneyime dayanan, kısa ve öğüt veren sözler eski Türklerde sav olarak adlandırılır; sav bugünkü atasözünün karşılığıdır. Koşuk da Dîvânu Lugâti't-Türk'te örnekleri bulunan bir türdür; ancak koşuk dörtlüklerle söylenen bir şiirdir, kısa bir öğüt sözü değildir.
Kolay
5Dîvânu Lugâti't-Türk'te “alım” (borç) maddesinde şu atasözü geçer: “Alımçı arslan, bīrimçi sıçgan.” Anlamı: “Alacaklı aslan gibi kabararak dolaşır, borçlu olan ise korkusundan fare gibidir.” Bu atasözünde alacaklı ile borçlunun durumu hangi yolla anlatılmıştır?
- A) Hayvanlara benzetilerek
- B) Sayılarla karşılaştırılarak
- C) Tarih verilerek
- D) Bir hikâye anlatılarak
- E) Tanım yapılarak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayvanlara benzetilerek
Alacaklı aslana, borçlu fareye benzetilerek birinin güçlü ve gururlu, ötekinin ürkek olduğu anlatılmıştır. Atasözünde sayı ya da tarih yoktur.
Kolay
6Dîvânu Lugâti't-Türk'te “aŋduz” (andız otu) maddesinde şu atasözü yer alır: “Aŋduz bolsa at ölme.s.” Kâşgarlı Mahmud, bu sözün kime ve hangi amaçla söylendiğini de belirtir. Kâşgarlı Mahmud'a göre bu atasözü hangi durumda söylenir?
- A) Düğün yapan birine mutluluk dilemek için
- B) Bir yarışmayı kazanan birini kutlamak için
- C) Seyahate çıkan birine tedbirli olsun diye
- D) Bahar geldiğinde sevinci anlatmak için
- E) Bir borcunu ödeyen birini övmek için
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Seyahate çıkan birine tedbirli olsun diye
Kâşgarlı, andız otu yanında olursa atın karın ağrısından ölmeyeceğini belirtir ve bu sözün seyahate çıkana tedbirli olsun diye söylendiğini açıklar. Söz kutlama ya da övgü için kullanılmaz.
Kolay
7Dîvânu Lugâti't-Türk'te “āç” maddesinde şu atasözü yer alır: “Āç nē yīme.s, tok nē tīme.s.” Kâşgarlı Mahmud bu sözü şöyle açıklar: “Aç, kendisine sunulan yemeği bırakmaz; tok ise onu ayıplar.” Bu atasözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Herkesin her yemeği aynı ölçüde sevdiği
- B) Tok insanın her zaman cömert olduğu
- C) Aç kalmanın insanı tembelleştirdiği
- D) İhtiyacı olanla olmayanın aynı şeye farklı değer biçtiği
- E) Yemeğin yalnızca misafirlere sunulması gerektiği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İhtiyacı olanla olmayanın aynı şeye farklı değer biçtiği
Aç insan sunulanı geri çevirmez, tok insan ise aynı yemeği beğenmez; değer biçme ihtiyaca göre değişir. Herkesin aynı yemeği aynı ölçüde sevdiği düşüncesi atasözüne aykırıdır.
Kolay
8Dîvânu Lugâti't-Türk'te bahar betimlenirken şu açıklama yapılır: “Türlü çiçekler açıldı. Sanki ipek halı yayıldı.” Bu açıklamada çiçeklerle kaplı yeryüzü neye benzetilmiştir?
- A) Bulutlu gökyüzüne
- B) Kar örtüsüne
- C) Yeşil bir ormana
- D) Dalgalı bir denize
- E) İpek halıya
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İpek halıya
“Sanki ipek halı yayıldı” ifadesiyle çiçeklerle kaplı yeryüzü ipek bir halıya benzetilmiştir. Kar örtüsü ya da deniz gibi benzetmeler metinde yoktur.
Kolay
9Dîvânu Lugâti't-Türk'ü tanıtan bir sunumda, Kâşgarlı Mahmud'un döneminden bugüne Türkçenin konuşulduğu alanın çok geniş olduğu belirtiliyor. Türkçenin bugün konuşulduğu coğrafya için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Yalnızca Anadolu'da, tek bir ağızla konuşulmaktadır.
- B) Balkanlar'dan Çin'e uzanan geniş bir alanda lehçe ve ağızlar hâlinde konuşulur.
- C) Yalnızca Orta Asya'daki bir şehirde konuşulmaktadır.
- D) Bugün hiçbir ülkede gündelik dil olarak konuşulmamaktadır.
- E) Yalnızca eski yazılı metinlerde yaşamaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balkanlar'dan Çin'e uzanan geniş bir alanda lehçe ve ağızlar hâlinde konuşulur.
Türkçe bugün Balkanlar'dan Çin'e uzanan geniş bir coğrafyada lehçe ve ağızlar hâlinde konuşulmaktadır. Yalnızca Anadolu'da konuşulduğu yargısı bu bilgiyle çelişir.
Kolay
10Dîvânu Lugâti't-Türk'te “ajun” kelimesi “dünya” olarak açıklanır ve şu bilgi eklenir: Çigil lehçesinde “bu dünya” için “bu ajun”, “ahiret” için de “ol ajun” denir. Bu bilgiye göre Çigil lehçesinde “ahiret” nasıl söylenir?
- A) bu ajun
- B) ajun bu
- C) ol ajun
- D) uçmak
- E) ögüt
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ol ajun
Kâşgarlı, Çigil lehçesinde “bu dünya” için “bu ajun”, “ahiret” için “ol ajun” dendiğini belirtir. “Uçmak” ise eserde cennet anlamında geçer.
Kolay
11Dîvânu Lugâti't-Türk'te “öḍ” (zaman) maddesinde şu atasözü yer alır. Kâşgarlı anlamını şöyle açıklar: “Zaman geçer, insan onu hissetmez ve insan oğlu ebedî olarak yaşamaz.” Bu atasözünün ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsan zamanı istediği gibi durdurabilir.
- B) Zaman fark edilmeden geçer ve insan ölümlüdür.
- C) Zaman hiç geçmez, hep aynı kalır.
- D) İnsan oğlu sonsuza dek yaşar.
- E) Zaman yalnızca yaşlılar için geçer.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zaman fark edilmeden geçer ve insan ölümlüdür.
Atasözü, zamanın insan farkına varmadan geçtiğini ve kimsenin ebedî yaşamadığını anlatır. “İnsan sonsuza dek yaşar” yargısı atasözünün açıklamasıyla çelişir.
Kolay
12Kâşgarlı Mahmud eserinin girişinde şöyle der: “Kitabı sözlük harfleri sırasına göre düzenledim.” Bu cümleye göre Dîvânu Lugâti't-Türk'te kelimeler nasıl sıralanmıştır?
- A) Konularına göre
- B) Boylara göre
- C) Yazıldıkları yıla göre
- D) Kelimelerin uzunluğuna göre
- E) Harf sırasına göre
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Harf sırasına göre
Kâşgarlı kitabı “sözlük harfleri sırasına göre” düzenlediğini açıkça söyler. Boylara ya da konulara göre bir sıralamadan söz etmez.
Kolay
13Ders kitabındaki “Yazı ve Harf Çevrimi Hakkında” kutusunda şu bilgi verilir: “ŋ: Yazmada nun-kef veya sadece kef ile gösterilen damak n'si.” Bu bilgiye göre “meŋgü” kelimesindeki “ŋ” harfi neyi gösterir?
- A) Uzun okunan bir ünlüyü
- B) Dişler arasında çıkan bir d sesini
- C) İki dudakla çıkan b-f arası bir sesi
- D) Damaktan çıkan bir n sesini
- E) Kelimenin sonunu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Damaktan çıkan bir n sesini
Kutuda “ŋ” işaretinin damak n'sini gösterdiği belirtilir. Dişler arası d için “ḍ”, b-f arası çift dudak ünsüzü için “w” kullanılmıştır.
Kolay
14Dîvânu Lugâti't-Türk'te bahar mevsimini anlatan şu dizeler yer alır: “türlüg çeçek yazıldı / barçın yaḍım kerildi / uçma.k yeri körüldi…” Kâşgarlı bunu şöyle açıklar: “Türlü çiçekler açıldı. Sanki ipek halı yayıldı. Böylece cennet yeri görüldü.” Bu açıklamaya göre “uçmak” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cennet
- B) Gökyüzü
- C) Kuş
- D) Rüzgâr
- E) Dağ
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cennet
Açıklamada “uçma.k yeri körüldi” dizesi “cennet yeri görüldü” diye karşılanmıştır; “uçmak” cennet anlamındadır. Kelimenin bugünkü “havalanmak” anlamıyla ilgisi yoktur.
Kolay
15Dîvânu Lugâti't-Türk'te “ögüt” maddesinde şu dizeler geçer. Kâşgarlı anlamını şöyle verir: “Ey oğlum, benden öğüt al ve terbiyeye talip ol ki kavmin büyüğü olasın ve onlara hikmet ve terbiye dağıtasın.” Bu dizelerin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir savaş zaferini kutlamak
- B) Gençlere öğüt vererek onları erdemli olmaya yöneltmek
- C) Ölen bir kahramanın ardından ağlamak
- D) Bahar mevsimini betimlemek
- E) Bir meyvenin türlerini tanıtmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gençlere öğüt vererek onları erdemli olmaya yöneltmek
Dizeler bir babanın oğluna öğüt almasını ve erdemli olmasını söylemesi biçimindedir; amaç öğüt vermektir. Ölen birinin ardından yakılan ağıt sagudur, bu dizelerin konusu değildir.
Kolay
16Kâşgarlı Mahmud, eserine verdiği adı şöyle açıklar: “Kitabımı Dîvânu Lugâti't-Türk (Türk Lehçelerinin Divanı) diye adlandırarak ortaya koydum.” Bu açıklamaya göre eserin adı aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Türk lehçelerine ait kelimelerin bir araya toplandığı bir eser olduğunu
- B) Türk hükümdarlarının hayatlarını anlatan bir eser olduğunu
- C) Yalnızca şiirlerden oluşan bir divan olduğunu
- D) Taşa kazınmış bir yazıt olduğunu
- E) Bir yolculuk hikâyesi olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türk lehçelerine ait kelimelerin bir araya toplandığı bir eser olduğunu
“Türk Lehçelerinin Divanı” adı, eserin Türk lehçelerine ait kelimeleri bir araya toplayan bir sözlük olduğunu gösterir. Eser bir yazıt ya da yalnızca şiirlerden oluşan bir divan değildir.
Kolay
17Bir öğrenci, Ertuğrul Yaman'ın Türkçenin yayılışını anlatan yazısını okuyup sunum hazırlıyor. Sunumda biri yüzyıllar önceki, öteki günümüzdeki Türkçe konuşulan alanları gösteren iki harita kullanacak. Yaman'ın yazısına göre bu iki haritanın karşılaştırılmasından aşağıdakilerden hangisi beklenir?
- A) İki alanın yaklaşık aynı büyüklükte olması
- B) Günümüzdeki alanın tarihî alandan çok daha geniş olması
- C) Tarihî alanın yalnız Orta Asya ile sınırlı görünmesi
- D) Tarihî alanın günümüzdeki alandan çok daha geniş olması
- E) Günümüzdeki alanın Balkanlar'dan Çin'e uzanmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tarihî alanın günümüzdeki alandan çok daha geniş olması
Doğru cevap D'dir. Yaman, “Türkçenin tarihî yayılma alanları günümüzdekinden çok daha geniştir.” der; çünkü Türkler gittikleri yerlere dillerini de götürmüşlerdir. B bu ilişkiyi tersine çevirir. A, yazarın iki alan arasında yaptığı ayrımı görmezden gelir. Türkler gittikleri yerlere dillerini götürdüğü için tarihî alan Orta Asya ile sınırlı değildir; C yanlıştır. E de yanlıştır: Yaman, günümüzde Türkçenin Balkanlar'dan Çin'e kadar uzanan geniş bir alanda lehçeler ve ağızlar hâlinde kullanıldığını belirtir.
Kolay
18Dîvânu Lugâti't-Türk'te “eḍgü” maddesinde geçen dizelerin anlamı şöyle verilir: “Yakınlarına iyilik et ve onları ağırla. Hediye kabul ettiğin zaman güzel bir şeyle karşılığını hazırla.” Aşağıdaki davranışlardan hangisi bu sözlerin ikinci cümlesindeki öğüde uygundur?
- A) Komşusunun hastalandığını duyunca onu ziyaret etmek
- B) Komşunun getirdiği tatlının tabağını boş göndermemek
- C) Evine gelen misafire yemek ikram etmek
- D) Yolda kalan yolcuya yol göstermek
- E) Kendisine yapılan iyiliği herkese anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Komşunun getirdiği tatlının tabağını boş göndermemek
Doğru cevap B'dir. İkinci cümle, alınan hediyeye güzel bir şeyle karşılık vermeyi öğütler. Getirilen tatlının tabağını boş göndermemek de bir armağana armağanla karşılık vermektir. A ve C'deki ziyaret ve ikram, birinci cümledeki “iyilik et ve ağırla” öğüdüne uyar; ama ortada alınmış bir hediye yoktur. D de bir iyiliktir, fakat karşılık verme içermez. E, iyiliği anlatmaktan söz eder; öğüt ise söz değil, karşılık olarak bir şey hazırlamayı ister.
Orta
19Bir dil bilimci, bugün kullandığımız bazı kelimelerin bin yıl önce hangi anlamlara geldiğini öğrenmek için Dîvânu Lugâti't-Türk'e başvuruyor. Eserdeki açıklamaları günümüz sözlükleriyle karşılaştırarak her kelimenin geçirdiği değişimi bir çizelgeye işliyor. Dil bilimcinin çalışması, eserin dil bilimi açısından hangi önemini gösterir?
- A) Kelimelerin zaman içindeki anlam değişimlerini izlemeye imkân vermesi
- B) Türkçenin tek bir boy tarafından konuşulduğunu kanıtlaması
- C) Göktürk alfabesinin çözülmesinde temel kaynak olması
- D) Türkiye Türkçesinin bugünkü yazım kurallarını belirlemesi
- E) Türk boylarının nüfusunu ayrıntılı olarak kaydetmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kelimelerin zaman içindeki anlam değişimlerini izlemeye imkân vermesi
Eser, 11. yüzyılda kullanılan kelimeleri anlamlarıyla birlikte kaydettiği için kelimelerin o günden bugüne geçirdiği anlam değişimlerini izlemeyi sağlar. Göktürk alfabesi seçeneği eski bir Türk kaynağı olduğu için çekici gelebilir; ancak Göktürk alfabesi Danimarkalı Thomsen tarafından yazıtlar üzerinden çözülmüştür, sözlük bu süreçte temel kaynak değildir.
Orta
20Bir öğrenci, 11. yüzyılın iki büyük eseri Dîvânu Lugâti't-Türk ile Kutadgu Bilig'i karşılaştıran bir tablo hazırlıyor. Bilgi kartlarını tabloya yerleştirdikten sonra birinin yanlış sütuna konduğunu fark ediyor; o kart Dîvânu Lugâti't-Türk'e değil, Kutadgu Bilig'e ait. Yanlış sütuna konan kart aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkçe kelimeleri Arapça açıklayan bir sözlüktür.
- B) Devlet yönetimini anlatan bir siyasetnamedir.
- C) İçinde sav, koşuk ve sagu örnekleri bulunur.
- D) Türk boylarının lehçeleri hakkında bilgi verir.
- E) Araplara Türkçeyi öğretmek için yazılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devlet yönetimini anlatan bir siyasetnamedir.
Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib'in devlet yönetimini anlatan siyasetnamesidir; bu kart onun sütununa aittir. Öteki kartlar Dîvânu Lugâti't-Türk'ü anlatır. İki eser aynı yüzyılda yazıldığı ve ikisinde de öğüt bulunduğu için sav örneklerinin yer aldığı kart karıştırılabilir; ancak sav, koşuk ve sagu örneklerini derleyen eser Dîvânu Lugâti't-Türk'tür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.