Hikâye: Oğulla Buluşma

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TDE2.3“Hayatın Aynası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

• Metin Tahlili-1 (Anlama)

1. Kolay

   1Bir gazete yazısında, kendi geçmişi, ailesi ve dili unutturularak yalnızca efendisinin emirlerini yerine getiren bir köleye dönüştürülmüş insanı anlatan bir kavram ele alınıyor. Yazar, bu kavramı Kırgız bir romancının Gün Olur Asra Bedel adlı eserinden aldığını belirtiyor. Yazıda sözü edilen kavram hangisidir?

   • AA) Mankurt
   • BB) Bozkurt
   • CC) Ötüken
   • DD) Alp
   • EE) Kam
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Mankurt

   Cengiz Aytmatov'un Gün Olur Asra Bedel romanıyla dünya edebiyatına kazandırdığı mankurt kavramı, geçmişi ve kimliği unutturulmuş insanı anlatır. Alp de eski Türk kültürüne ait bir kavramdır; ancak yiğit, kahraman savaşçı anlamına gelir. Ötüken ise Göktürklerin kutsal saydığı yurdun adıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Oğulla Buluşma hikâyesini okuyan öğrenciler, hikâyenin geçtiği Kırgız köyünü anlatan kendi cümlelerini yazıyor. Ardından cümlelerdeki yüklemlerin çatısını öznesine göre inceliyorlar. Öğrencilerin yazdığı cümlelerden hangisinde yüklem edilgen çatılıdır?

   • AA) Çocuklar bahçede bütün gün koşuştu.
   • BB) Yaşlı adam şafakta atını eyerledi.
   • CC) Köydeki okulun duvarları geçen yaz boyandı.
   • DD) Genç kız düğün için aynada süslendi.
   • EE) Komşular istasyonda sevinçle kucaklaştı.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Köydeki okulun duvarları geçen yaz boyandı.

   “Boyandı” yükleminde işi yapan belli değildir, duvarlar işten etkilenen sözde öznedir; bu yüzden yüklem edilgendir. “Süslendi” de -n eki aldığı için edilgen sanılabilir; ancak genç kız işi kendisi yapıp kendisi etkilendiğinden fiil dönüşlüdür. “Koşuştu” ve “kucaklaştı” işteş, “eyerledi” etkendir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Okul kütüphanesindeki tanıtım panosunda bir hikâye şöyle özetleniyor: “Yaşlı Çordon, yıllar önce cepheye giden ve bir daha dönmeyen oğlunu unutamaz. Oğlunun savaştan önce öğretmenlik yaptığı yerlere gidip onun izlerini arar; kimi zaman yaşadığına inanır, kimi zaman gerçeği kabullenir.” Panoda özetlenen Oğulla Buluşma hikâyesinin teması aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Köyden kente göçün zorlukları
   • BB) İnsanın doğayla amansız mücadelesi
   • CC) Evlat özlemi ve savaşın bıraktığı yaralar
   • DD) Aşk ve kıskançlığın yol açtığı acılar
   • EE) Öğretmenlik mesleğinin güçlükleri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Evlat özlemi ve savaşın bıraktığı yaralar

   Hikâye, oğlunu savaşta kaybeden bir babanın dinmeyen özlemini anlatır; tema evlat özlemi ve savaşın insanlarda bıraktığı yaralardır. Öğretmenlik özette geçtiği için çekici bir seçenektir; ancak oğlunun öğretmenliği yalnızca babanın gittiği yerleri belirleyen bir ayrıntıdır, hikâyenin ana duygusu değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Okul kütüphanesinde Türk dünyası yazarları rafına Cengiz Aytmatov'un eserleri yerleştiriliyor. Rafın etiketini hazırlayan görevli öğrenci, kitaplardan birinin yanlışlıkla bu rafa konduğunu ve onun 11. yüzyılda yazılmış bir eser olduğunu fark ediyor. Rafa konan kitaplardan hangisi Cengiz Aytmatov'a ait değildir?

   • AA) Cemile
   • BB) Beyaz Gemi
   • CC) Gün Olur Asra Bedel
   • DD) Dişi Kurdun Rüyaları
   • EE) Kutadgu Bilig
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Kutadgu Bilig

   Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib'in 11. yüzyılda yazdığı siyasetnamedir. Cemile, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel ve Dişi Kurdun Rüyaları ise Kırgız yazar Cengiz Aytmatov'un eserleridir. Dişi Kurdun Rüyaları adı eski Türk kültürünü çağrıştırdığı için eski bir eser sanılabilir; ancak Aytmatov'un 20. yüzyılda yazdığı bir romandır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Çordon, karısına şöyle der: “Henüz gözlerim kapanmadan mutlaka gitmeliyim oraya.” Bu cümlenin yüklemi hangi kiple çekimlenmiştir?

   • AA) İstek kipi
   • BB) Şart kipi
   • CC) Emir kipi
   • DD) Gereklilik kipi
   • EE) Görülen geçmiş zaman
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gereklilik kipi

   “Gitmeliyim” -meli ekiyle çekimlenmiş, bir işin yapılması gerektiğini bildiren gereklilik kipidir. İstek kipi ise -e/-a ekiyle yapılır (gideyim).

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Oğulla Buluşma hikâyesi şu cümleyle başlar: “Yaşlı Çordon, çok perişan, allak-bullak bir durumda döndü evine. Karısı hemen anladı önemli bir şey olduğunu.” Bu cümlelerden hareketle hikâyenin anlatıcısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • AA) Olayları dışarıdan aktaran üçüncü kişili bir anlatıcıdır.
   • BB) Olayları kendi başından geçmiş gibi anlatan birinci kişidir.
   • CC) Anlatıcı, Çordon'un kendisidir.
   • DD) Anlatıcı, Çordon'un oğludur.
   • EE) Hikâyede hiç anlatıcı yoktur, yalnızca diyalog vardır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Olayları dışarıdan aktaran üçüncü kişili bir anlatıcıdır.

   “Yaşlı Çordon … döndü”, “Karısı … anladı” gibi ifadeler, olayların “o” diye anlatıldığını gösterir; bu üçüncü kişili anlatıcıdır. Birinci kişili anlatımda “ben” ağzından anlatım olurdu.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Ders kitabındaki tabloya göre bazı kelimeler Türk lehçelerinde şöyle yazılır: • Türkiye Türkçesi: su • Özbek Türkçesi: suv • Kırgız Türkçesi: su • Kazak Türkçesi: suv Tabloya göre “su” kelimesi Özbek Türkçesinde nasıl söylenir?

   • AA) su
   • BB) suv
   • CC) sub
   • DD) sıv
   • EE) suğ
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) suv

   Tabloda “su” kelimesinin Özbek ve Kazak Türkçelerinde “suv” biçiminde kullanıldığı görülmektedir. Kırgız Türkçesinde ise Türkiye Türkçesindeki gibi “su”dur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Türklerin kültürünü tanıtan bir videoda “toy” kelimesinin, toplumun bir araya gelmesini sağlayan önemli bir gelenek olduğu anlatılıyor. Videoda anlatılan “toy” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Toplantı ve toplantı sonrası eğlence
   • BB) Savaşa hazırlık
   • CC) Yalnız yapılan yolculuk
   • DD) Kış mevsimi
   • EE) Ölüm üzerine yakılan ağıt
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Toplantı ve toplantı sonrası eğlence

   Toy, “toplantı ve toplantı sonrası eğlence” anlamına gelir ve toplumda birliği sağlar. Ölüm üzerine yakılan ağıt ise sagu olarak bilinir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Ders kitabındaki tabloda “var” kelimesinin Türk lehçelerindeki biçimleri şöyle verilmiştir: Türkiye: var | Azerbaycan: var | Türkmen: bar | Özbek: bar | Uygur: bar | Kazak: bar | Kırgız: bar Tabloya göre “var” kelimesini “var” biçiminde kullanan lehçeler aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kazak ve Kırgız Türkçesi
   • BB) Türkmen ve Özbek Türkçesi
   • CC) Uygur ve Kazak Türkçesi
   • DD) Özbek ve Kırgız Türkçesi
   • EE) Türkiye ve Azerbaycan Türkçesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Türkiye ve Azerbaycan Türkçesi

   Tabloda “var” biçimi yalnızca Türkiye ve Azerbaycan Türkçesinde görülür; diğer lehçelerde kelime “bar” biçimindedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Hikâyede şu cümle geçer: “Çordon şafak vakti kalktı.” Bu cümlenin yüklemi kip bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Dilek kipi (istek)
    • BB) Dilek kipi (şart)
    • CC) Haber kipi (görülen geçmiş zaman)
    • DD) Haber kipi (gelecek zaman)
    • EE) Dilek kipi (emir)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Haber kipi (görülen geçmiş zaman)

    “Kalktı” -dı ekiyle çekimlenmiş ve işin geçmişte yapıldığını bildiren görülen geçmiş zamanlı bir haber kipidir. Bir dilek ya da şart bildirmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Hikâyede Çordon, karısının yatağına eğilerek şöyle fısıldar: “Ben gidiyorum Nazifkan. Merak etme, yarın akşam dönerim.” Bu cümledeki “gidiyorum” yükleminin kipi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Geniş zaman
    • BB) Şimdiki zaman
    • CC) Gelecek zaman
    • DD) Öğrenilen geçmiş zaman
    • EE) Gereklilik
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Şimdiki zaman

    “Gidiyorum” -yor ekiyle çekimlenmiş, işin konuşma anında yapılmakta olduğunu bildiren şimdiki zamandır. Geniş zaman ise -r/-ar ekiyle yapılır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Hikâyede yaşlı Çordon'un oğlunun ne zaman öldüğü şöyle anlatılır: “İhtiyarın bir oğlu vardı ve yirmi yıl kadar önce savaşta ölmüştü.” Bu bilgiye göre hikâyedeki olaylar hangi zamanda geçmektedir?

    • AA) Savaşın başladığı gün
    • BB) Oğlunun doğduğu yıl
    • CC) Savaşın tam ortasında
    • DD) Savaştan yıllar sonra
    • EE) Çordon'un çocukluğunda
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Savaştan yıllar sonra

    Oğul yirmi yıl kadar önce savaşta öldüğüne göre olaylar savaştan yıllar sonra geçmektedir. Savaş sırasında geçen bir olay anlatılmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Hikâyede Çordon'un eşiyle ilgili şu bilgi verilir: “Kadın Çordon'un oğlunu tanımıyordu, onu hiç görmemişti. Birinci karısı on yıl önce ölmüştü ve onun ikinci karısıydı.” Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Kadın, Çordon'un oğlunu çok iyi tanımaktadır.
    • BB) Kadın, Çordon'un ölen oğlunun öz annesi değildir.
    • CC) Kadın, Çordon'un birinci eşidir.
    • DD) Kadın, oğlunun öğretmenlik yaptığı yeri bilmektedir.
    • EE) Kadın, savaşta oğluyla birlikte bulunmuştur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kadın, Çordon'un ölen oğlunun öz annesi değildir.

    Metne göre kadın Çordon'un ikinci eşidir ve oğlunu hiç görmemiştir; dolayısıyla onun öz annesi değildir. Oğlunu iyi tanıdığı yargısı metinle çelişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Hikâyede Çordon şafak vakti atını eyerler, köpekleri uyandırmamak için evlerin arkasından dolanır, çitleri geçer ve dağ yolunu tutar. Bu bölümde öne çıkan mekân aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Büyük bir şehrin meydanı
    • BB) Bir okulun sınıfı
    • CC) Bir hastanenin koridoru
    • DD) Kırgız köyü ve dağ yolu
    • EE) Deniz kıyısındaki bir liman
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Kırgız köyü ve dağ yolu

    Çordon köyden çıkıp dağ yolunu tutar; bu bölümün mekânı Kırgız köyü ve dağ yoludur. Metinde şehir meydanı ya da liman gibi bir mekândan söz edilmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Okuma kulübünde öğrenciler hikâyeden yola çıkarak cümleler kuruyor: “Çordon atını köyün çıkışında durdurdu.” Bu cümledeki “durdurdu” fiili nesnesine göre çatı bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Ettirgen
    • BB) Geçişsiz
    • CC) İşteş
    • DD) Dönüşlü
    • EE) Oldurgan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Oldurgan

    Geçişsiz olan “durmak” fiili, ek alarak “durdurmak” biçiminde geçişli hâle gelmiştir; geçişsiz fiilden türeyen bu yapı oldurgandır. Ettirgen çatı ise zaten geçişli olan bir fiilden yapılır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Hikâyede şu cümle yer alır: “Çordon şafak vakti kalktı. Çıkıp atını eyerledi.” “Eyerledi” fiili nesnesine göre çatı bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Geçişsiz
    • BB) Edilgen
    • CC) Geçişli
    • DD) İşteş
    • EE) Dönüşlü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Geçişli

    “Eyerledi” fiili “atını” nesnesini almıştır (neyi eyerledi? atını); nesne alabilen fiiller geçişlidir. Edilgen, işteş ve dönüşlü çatılar ise öznesine göre yapılan sınıflandırmadır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Oğulla Buluşma hikâyesi şöyle başlar: “YAŞLI ÇORDON, çok perişan, allak-bullak bir durumda döndü evine. Canını mı sıkmışlardı, korkutmuşlar mıydı onu ya da dövmüş, sövmüşler miydi?” Anlatıcının hikâyenin başında bu soruları sormasının işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Okurda bu perişanlığın nedenini öğrenme isteği uyandırmak
    • BB) Çordon'un köylülerle kavgalı olduğunu kesinleştirmek
    • CC) Olayın geçtiği mekânı ayrıntılarıyla betimlemek
    • DD) Anlatıcının olaya karışan kişilerden biri olduğunu göstermek
    • EE) Hikâyenin sonunda ne olacağını okura önceden söylemek
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Okurda bu perişanlığın nedenini öğrenme isteği uyandırmak

    Doğru cevap A'dır. Hikâye, Çordon'un perişan durumunu gösterip nedenini hemen söylemez; ardı ardına gelen sorular okuru “Ne oldu?” diye düşündürür ve onu metne bağlar. Sorular bir olasılığı kesinleştirmez, tersine belirsiz bırakır; B yanlıştır. Bu cümlelerde mekân betimlenmez; C olmaz. Anlatıcı olaya katılan biri değildir, kişileri dışarıdan anlatır; D yanlıştır. Sorular hikâyenin sonuna değil başındaki durumun nedenine yöneliktir; E de yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Öğretmen, Oğulla Buluşma hikâyesinden hareketle yazılan cümleleri tahtaya yazıyor ve öğrencilere yüklemin nesne alıp almadığını “neyi, kimi” sorusuyla denemelerini söylüyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem nesnesine göre geçişsizdir?

    • AA) Çordon paltosunu giydi.
    • BB) Çordon duvardaki kamçısını aldı.
    • CC) Çordon kısrağına bindi.
    • DD) Çordon köpekleri uyandırmadı.
    • EE) Çordon kararını karısına söyledi.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Çordon kısrağına bindi.

    Doğru cevap C'dir. “Bindi” fiili nesne almaz: “Neyi bindi?” diye sorulamaz. “Kısrağına” sözcüğü yönelme durumundadır ve “nereye?” sorusunun cevabıdır; nesne değil, yer tamlayıcısıdır. Geçişlilik yönelme ekine bakılarak değil, yüklemin nesne alıp almadığına bakılarak belirlenir. A'da “paltosunu”, B'de “kamçısını”, D'de “köpekleri” nesnedir. E'de de “karısına” sözcüğü bulunsa bile “kararını” nesnesi yüklemi geçişli yapar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir öğrenci, Çordon'un yolculuğunu anlatan cümleyi farklı biçimlerde çekimleyerek defterine yazıyor. Öğretmeni ondan bu cümlelerin yüklemlerini yapı bakımından basit ve birleşik çekimli olarak ayırmasını istiyor. Öğrencinin yazdığı cümlelerden hangisinde yüklem birleşik çekimlidir?

    • AA) Çordon şafakta yola çıktı.
    • BB) Çordon şafakta yola çıkacaktı.
    • CC) Çordon şafakta yola çıksın.
    • DD) Çordon şafakta yola çıkıyor.
    • EE) Çordon şafakta yola çıkmalı.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Çordon şafakta yola çıkacaktı.

    “Çıkacaktı” yükleminde gelecek zaman eki (-acak) ile hikâye birleşik zaman eki (-tı) bir arada bulunduğu için yüklem birleşik çekimlidir. “Çıkmalı” da anlamca güçlü bir yükümlülük bildirdiği için birleşik sanılabilir; ancak yalnızca gereklilik kipi ekini aldığından basit çekimlidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Hikâyeden esinlenen bir öğrenci, yaşlı babanın ağzından şu iç sesi yazıyor: “Trenin düdüğü uzaktan duyuldu. Oğlum vagondan inip beni görünce çok sevinecek.” Öğrencinin yazdığı ikinci cümlenin yüklemi hangi kiple çekimlenmiştir?

    • AA) Gelecek zaman
    • BB) Gereklilik
    • CC) Öğrenilen geçmiş zaman
    • DD) Şart
    • EE) Geniş zaman
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Gelecek zaman

    “Sevinecek” yüklemi -ecek ekiyle çekimlendiği için gelecek zaman kipindedir; baba, oğlunun sevineceğini henüz gerçekleşmemiş bir olay olarak düşünür. Cümlede “görünce” gibi bir koşul anlamı sezildiği için şart kipi çekici gelebilir; ancak şart kipi yükleme -se ekiyle gelir, burada yüklem gelecek zaman ekini almıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner