Eterler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• KİM.12.2.9Organik bileşikleri fonksiyonel grubuna göre sınıflandırabilme

  • b) Belirlediği ölçütlere göre organik bileşikleri fonksiyonel grubuna göre ayrıştırır.
  • c) Ayrıştırdığı organik bileşikleri gruplandırır.

• KİM.12.2.10Fonksiyonel gruba sahip organik bileşiklerin sistematik adlandırılma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme

  • b) Fonksiyonel gruba sahip organik bileşiklerin fonksiyonel grubu ile bileşiğin sistematik adı arasında ilişki kurar.

• KİM.12.2.11Fonksiyonel grup izomeri olan organik bileşiklerin bilimsel modelini oluşturabilme

  • a) Kapalı formülleri aynı, fonksiyonel grubu farklı olan organik bileşikler (alkol, eter, aldehit, keton, karboksilik asit ve ester) için modeller önerir.

• KİM.12.2.12Karbon temelli enerji kaynaklarının yanma tepkimelerinin sonuçlarına ilişkin çıkarım yapabilme

  • a) Karbon temelli enerji kaynaklarının (kömür, petrol, doğal gaz, alkol vb.) yanma tepkimelerinin ekzotermik özelliği ve yanma ürünlerine ilişkin varsayımlarda bulunur.

Bu konuda neler var?

• Eterlerin Sınıflandırılması
• Eterlerin Adlandırılması
• Eterlerin Özellikleri
• Fonksiyonel Grup İzomerliği

1. Kolay

   1Laboratuvardaki iki eter şişesinden birinin etiketinde C₂H₅−O−C₂H₅, diğerininkinde CH₃−O−C₃H₇ yazıyor. Kemal, eterleri oksijen atomuna bağlı gruplara göre sınıflandıran bir tablo hazırlıyor. Kemal birinci şişedeki eteri tablonun hangi sütununa yazmalıdır?

   • AA) Simetrik eter
   • BB) Asimetrik eter
   • CC) Aromatik eter
   • DD) Halkalı eter
   • EE) Doymamış eter
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Simetrik eter

   Birinci şişedeki eterde oksijene iki özdeş etil grubu bağlıdır; bu nedenle simetrik (basit) eterdir. Asimetrik eter ikinci şişedeki madde için doğrudur; orada oksijene metil ve propil gibi farklı gruplar bağlıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Seda, doymuş ve halka içermeyen eterlerin formüllerini incelerken bunların aynı karbon sayılı doymuş monoalkollerle izomer olduğunu fark ediyor. Örneğin dimetil eter ile etanolün kapalı formülleri aynıdır. Doymuş eterlerin genel formülü hangisidir?

   • AA) CₙH₂ₙ₊₂O
   • BB) CₙH₂ₙO
   • CC) CₙH₂ₙO₂
   • DD) CₙH₂ₙ₊₂
   • EE) CₙH₂ₙ₊₁O
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) CₙH₂ₙ₊₂O

   Doymuş eterler, aynı karbon sayılı monoalkollerle (CₙH₂ₙ₊₁OH = CₙH₂ₙ₊₂O) izomer olduğundan genel formülleri CₙH₂ₙ₊₂O'dur. CₙH₂ₙO seçeneği aldehit ve ketonlara aittir; eterlerde C=O bağı olmadığı için hidrojen eksilmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   319. yüzyılın ortalarında ameliyatlarda hastayı uyutmak için buharı solutulan bir sıvı, bugün laboratuvarlarda yağları ve birçok organik maddeyi çözmek için kullanılıyor. Bu sıvının molekülünde oksijen atomuna iki etil grubu bağlıdır. Bu eter hangisidir?

   • AA) Dimetil eter
   • BB) Etil metil eter
   • CC) Metil propil eter
   • DD) Dietil eter
   • EE) Dipropil eter
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Dietil eter

   Oksijene iki etil grubu bağlı eter dietil eterdir (C₂H₅−O−C₂H₅); geçmişte genel anestezide kullanılmıştır. Dimetil eter seçeneği yanlıştır; dimetil eterde oksijene iki metil grubu bağlıdır ve oda sıcaklığında gazdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Deniz, kimya defterine bazı bileşik sınıflarının genel gösterimlerini yazıyor. Eterlere geldiğinde, su molekülündeki (H−O−H) iki hidrojenin her birinin yerine birer karbon grubu geçtiğini düşünerek gösterimi yazıyor. Deniz'in eterler için yazması gereken genel gösterim hangisidir?

   • AA) R−OH
   • BB) R−O−R'
   • CC) R−COOH
   • DD) R−CHO
   • EE) R−CO−R'
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) R−O−R'

   Sudaki iki hidrojenin yerine karbon grupları geçince oksijen iki grup arasında köprü olur: R−O−R'. R−OH seçeneği yalnızca bir hidrojenin yer değiştirdiği durumu, yani alkolleri gösterir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Doymuş ve halka içermeyen eterlerin genel formülü CnH2n+2O'dur. Bir çözücü katalogunda 1-metoksibütan (CH₃−O−CH₂−CH₂−CH₂−CH₃) adlı eter yer alıyor. Bu eterin molekül formülü hangisidir?

   • AA) C₄H₁₀O
   • BB) C₅H₁₂O
   • CC) C₅H₁₀O
   • DD) C₅H₁₂O₂
   • EE) C₄H₁₂O
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) C₅H₁₂O

   Molekülde metil grubundan 1, bütil zincirinden 4 olmak üzere 5 karbon vardır; n = 5 için 2n+2 = 12 hidrojen bulunur. Yalnızca bütan zincirini sayan 4 karbonlu formüle ulaşır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Deodorant spreylerinde itici gaz olarak kullanılan bir eterin yapısı CH₃−O−CH₃ şeklindedir. Simetrik eterlerin yaygın adlandırmasında alkil grubunun adının başına “di” getirilir, sonuna “eter” sözcüğü eklenir. Bu bileşiğin yaygın adı hangisidir?

   • AA) Metil eter
   • BB) Dietil eter
   • CC) Metoksimetanol
   • DD) Dimetil eter
   • EE) Etil metil eter
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Dimetil eter

   Oksijenin iki yanında da metil grubu bulunduğu için ad dimetil eterdir. Dietil eter, iki etil grubu taşıyan C₂H₅−O−C₂H₅ bileşiğidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir laboratuvarda dietil eterle çalışılırken çevrede açık alev bulundurulmaması isteniyor. Bu uyarının nedeni hangisidir?

   • AA) Eterlerin ısıtılınca katılaşması
   • BB) Eterlerin alevle temas edince suya dönüşmesi
   • CC) Eterlerin kolay tutuşması ve yanma tepkimesi vermesi
   • DD) Eterlerin alev rengini değiştirmesi
   • EE) Eterlerin ısıyla kaynama noktasının yükselmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Eterlerin kolay tutuşması ve yanma tepkimesi vermesi

   Eterler yanma tepkimesi verir ve uçucu oldukları için buharları kolayca tutuşabilir; bu nedenle alevden uzak tutulur. Isıtılan eter katılaşmaz, tersine kolayca buharlaşır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Eterlerde oksijen atomuna bağlı gruplar alkil ya da aril (benzen halkasından türeyen) grubu olabilir. Aşağıdakilerden hangisi aril grubu içeren bir eterdir?

   • AA) C₆H₅−O−CH₃
   • BB) CH₃−O−CH₃
   • CC) C₂H₅−O−C₂H₅
   • DD) CH₃−O−C₃H₇
   • EE) C₂H₅−O−C₄H₉
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) C₆H₅−O−CH₃

   C₆H₅− fenil grubu bir aril grubudur; bu eterde oksijene bir fenil ve bir metil grubu bağlıdır. Diğer eterlerde oksijene yalnızca alkil grupları bağlıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir bitkiden doğal bir boyar maddeyi özütlemek isteyen öğrenci, çözücü olarak dietil eter kullanıyor. Dietil eter suda çözünmeyen birçok organik maddeyi çözer ve normal basınçta 36 °C'de kaynar. Dietil eterin özütlemede tercih edilmesini sağlayan özellik hangisidir?

   • AA) Su ile her oranda karışması ve zor buharlaşması
   • BB) Organik maddelerle tepkimeye girip onları değiştirmesi
   • CC) Yüksek sıcaklıkta kaynaması ve ısıyı iyi tutması
   • DD) Kuvvetli bir asit gibi davranıp bitkiyi parçalaması
   • EE) Organik maddeleri iyi çözmesi ve kolayca buharlaşıp uzaklaştırılabilmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Organik maddeleri iyi çözmesi ve kolayca buharlaşıp uzaklaştırılabilmesi

   Dietil eter organik maddeleri çözer, düşük kaynama noktası sayesinde kolayca buharlaşıp geride çözünen maddeyi bırakır. Eterler tepkimelere karşı ilgisizdir; özütlenen maddeyi değiştirmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir öğrenci eter örneklerini, oksijen atomunun iki yanındaki grupların aynı olup olmamasına göre ayırıyor. İki yanında aynı grup bulunanları simetrik (basit) eter olarak işaretliyor. Aşağıdakilerden hangisi simetrik eterdir?

    • AA) CH₃−O−C₂H₅
    • BB) C₂H₅−O−C₃H₇
    • CC) CH₃−O−CH₃
    • DD) CH₃−O−C₆H₅
    • EE) CH₃−O−C₄H₉
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) CH₃−O−CH₃

    Dimetil eterde oksijenin iki yanında da metil grubu vardır; bu nedenle simetriktir. Diğerlerinde oksijene farklı gruplar bağlı olduğu için asimetrik (karışık) eterdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Ders kitabındaki bir okuma metninde, kalabalık bir grup önünde eter kullanarak ağrısız diş çekimi yapan ilk kişinin, içi eterle doldurulmuş iki uçlu balon biçiminde bir aparat kullandığı anlatılıyor. Bu kişi kimdir?

    • AA) Turhan Nejat Veziroğlu
    • BB) Antoine Lavoisier
    • CC) Dmitri Mendeleyev
    • DD) Marie Curie
    • EE) William Morton
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) William Morton

    Eterle ağrısız diş çekimini bir grup önünde ilk kez gerçekleştiren kişi William Morton'dır ve bu, aparatla yapılan ilk anestezi uygulamasıdır. Turhan Nejat Veziroğlu hidrojen enerjisi çalışmalarıyla tanınır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Eterlerin IUPAC adlandırmasında oksijene bağlı kısa alkil grubunun adındaki -il eki yerine -oksi eki getirilir. −O−CH₃ grubunun adı hangisidir?

    • AA) Metil
    • BB) Etoksi
    • CC) Hidroksi
    • DD) Metanol
    • EE) Metoksi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Metoksi

    Metil grubunun -il eki yerine -oksi getirilince −O−CH₃ grubu metoksi adını alır. Etoksi iki karbonlu −O−C₂H₅ grubunun adıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Eter moleküllerinde oksijen atomu iki karbon grubuna bağlıdır ve oksijen üzerinde ortaklanmamış elektron çiftleri bulunur. Bu yapı eterlere çözücülük özelliği kazandırır. Eterlerin polar molekül özelliği göstermesini sağlayan hangisidir?

    • AA) Moleküldeki C−H bağlarının apolar olması ve simetrisi
    • BB) Oksijen atomundaki ortaklanmamış elektron çiftleri ve açısal yapı
    • CC) Oksijen atomuna bağlı bir hidrojen atomunun bulunması
    • DD) Molekülde C=O ikili bağının ve pi bağının bulunması
    • EE) Eter moleküllerinin suda iyonlarına ayrışabilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Oksijen atomundaki ortaklanmamış elektron çiftleri ve açısal yapı

    Oksijendeki ortaklanmamış elektron çiftleri ve C−O−C açısal yapısı molekülü polar yapar. Eterlerde oksijene bağlı H bulunmaz; bu özellik alkollere aittir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Okul laboratuvarının güvenlik kurallarında “Eter şişelerinin kapakları açık bırakılmamalıdır.” maddesi yer alıyor. Kuralın açıklamasında eterlerin havadaki oksijenle yavaş yavaş tepkimeye girdiği belirtiliyor. Bu tepkime sonucunda hangi tehlike oluşur?

    • AA) Eterin tamamı zehirli karbon monoksit gazına dönüşür.
    • BB) Eter suya dönüşerek çözücülük özelliğini kaybeder.
    • CC) Patlayarak ayrışabilen kararsız peroksit bileşikleri oluşur.
    • DD) Eter katılaşarak şişenin ağzını tamamen tıkar.
    • EE) Eter kuvvetli bir aside dönüşerek şişeyi aşındırır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Patlayarak ayrışabilen kararsız peroksit bileşikleri oluşur.

    Eterler oksijenle yavaşça tepkimeye girerek patlayarak ayrışabilen kararsız peroksitler oluşturur; bu nedenle kapakları kapalı tutulur. CO oluşumu yetersiz oksijenle yanmada görülür, bekletmede değil.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir kimyager, tepkimeye girmesini istemediği maddeleri çözmek için çözücü olarak dietil eter seçiyor. Eterlerde C−O bağı kolay kopmaz ve eterler zayıf asit ve bazlarla genellikle tepkimeye girmez. Eterlerin çözücü olarak tercih edilmesinin bu metne göre nedeni hangisidir?

    • AA) Su ile her oranda karışıp homojen karışım oluşturmaları
    • BB) Kaynama noktalarının sudan çok daha yüksek olması
    • CC) Kuvvetli asit özelliği gösterip ortamı asitlendirmeleri
    • DD) Tepkimelere karşı ilgisiz olmaları ve tepkimeye katılmamaları
    • EE) Kendi molekülleri arasında hidrojen bağı kurmaları
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Tepkimelere karşı ilgisiz olmaları ve tepkimeye katılmamaları

    Eterler kimyasal tepkimelere karşı oldukça ilgisizdir; çözücünün tepkimeye katılmaması istendiği için tercih edilirler. Eterler kendi aralarında hidrojen bağı kuramaz ve kaynama noktaları düşüktür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Dimetil eter molekülleri kendi aralarında hidrojen bağı kuramaz; buna karşın dimetil eter suda bir miktar çözünür. Dimetil eterin suda çözünebilmesinin nedeni hangisidir?

    • AA) Dimetil eterin suda iyonlarına ayrışması
    • BB) Eterin oksijeni ile suyun hidrojenleri arasında hidrojen bağı kurulması
    • CC) Dimetil eterin suyla tepkimeye girip alkole dönüşmesi
    • DD) Dimetil eter moleküllerinin apolar olması
    • EE) Dimetil eterdeki C−H hidrojenlerinin su ile hidrojen bağı kurması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Eterin oksijeni ile suyun hidrojenleri arasında hidrojen bağı kurulması

    Eterin ortaklanmamış elektron çiftli oksijeni, suyun O−H hidrojenleriyle hidrojen bağı kurabilir. C−H hidrojenleri hidrojen bağına katılmaz; bu nedenle eterler kendi aralarında hidrojen bağı yapamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Aynı karbon sayılı doymuş monoalkoller ile eterler birbirinin fonksiyonel grup izomeridir. Ancak bir eterde oksijen atomu iki ayrı karbon grubuna bağlı olmak zorundadır. Bir öğrenci bu bilgiden yola çıkarak eter sınıfında izomeri bulunan en küçük alkolü arıyor. Eter sınıfında fonksiyonel grup izomeri bulunan en az karbonlu alkol hangisidir?

    • AA) Metanol
    • BB) Etanol
    • CC) 1-Propanol
    • DD) 2-Propanol
    • EE) 1-Bütanol
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Etanol

    Bir eterde oksijen iki karbon grubuna bağlı olduğundan en küçük eter iki karbonlu dimetil eterdir (CH₃−O−CH₃, C₂H₆O). Bu formüle sahip alkol etanoldür (CH₃−CH₂−OH); ikisi birbirinin fonksiyonel grup izomeridir. Metanol (CH₄O) tek karbonludur; tek karbonla eter oluşturulamadığından eter izomeri yoktur. Propanol ve bütanollerin de eter izomerleri vardır, ancak bunlar en az karbonlu alkol değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, hidrojen bağının kaynama noktasına etkisini göstermek için etil metil eterin (CH₃−O−C₂H₅) kaynama noktasını bir alkolünkiyle karşılaştıracak. Karşılaştırmanın yalnızca hidrojen bağının etkisini göstermesi için seçeceği alkolün molekül kütlesi eterinkiyle aynı olmalıdır. (H: 1, C: 12, O: 16) Öğrenci karşılaştırma için hangi alkolü seçmelidir?

    • AA) Metanol
    • BB) Etanol
    • CC) 1-Propanol
    • DD) 1-Bütanol
    • EE) 1-Pentanol
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 1-Propanol

    Etil metil eterin molekül formülü C₃H₈O, mol kütlesi 60 g/mol'dür. Aynı formüle sahip alkol 1-propanoldür (C₃H₇OH, 60 g/mol); ikisi fonksiyonel grup izomeri olduğundan molekül kütleleri aynıdır. Böylece kaynama noktasındaki fark kütleden değil, alkol molekülleri arasındaki hidrojen bağından kaynaklanır. Metanol 32, etanol 46, 1-bütanol 74, 1-pentanol 88 g/mol'dür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir laboratuvarın envanterine CH₃−O−C₂H₅ formüllü bir sıvı kaydedilecek. Envanter sisteminde maddeler IUPAC adlarıyla değil, gruplar alfabetik sıraya konarak oluşturulan yaygın adlarıyla listeleniyor. Bu sıvının envantere yazılacak yaygın adı hangisidir?

    • AA) Etil metil eter
    • BB) Dimetil eter
    • CC) Dietil eter
    • DD) Metil propil eter
    • EE) Etil propil eter
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Etil metil eter

    Oksijene bir metil ve bir etil grubu bağlıdır; gruplar alfabetik sırayla söylenip sonuna 'eter' eklenir: etil metil eter. Dietil eter seçeneği yanlıştır; molekülde yalnızca bir etil grubu vardır, diğer grup tek karbonlu metildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Etiketi silinmiş bir şişedeki sıvının molekül formülünün C₃H₈O olduğu biliniyor. Sıvıya küçük bir parça sodyum metali atıldığında hiç gaz çıkışı gözlenmiyor. Şişedeki sıvı aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • AA) CH₃−O−CH₂−CH₃
    • BB) CH₃−CH₂−CH₂−OH
    • CC) CH₃−CH(OH)−CH₃
    • DD) CH₃−O−CH₃
    • EE) CH₃−CH₂−O−CH₂−CH₃
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) CH₃−O−CH₂−CH₃

    Sodyum, −OH grubu taşıyan alkollerle H₂ gazı çıkarır; gaz çıkmadığına göre madde C₃H₈O formüllü bir eterdir: metoksietan. Diğer iki eter seçeneği tepkime vermez ama formülleri C₂H₆O ve C₄H₁₀O olduğundan verilen formüle uymaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner