12. Sınıf Tarih · Küreselleşen Dünya
Avrupa’da Meydana Gelen Siyasi Gelişmeler
- Doğu Bloku
- Berlin Duvarı
- Almanya'nın birleşmesi
- Yugoslavya'nın dağılması
- Bosna Savaşı
- Srebrenitsa
- Kopenhag Kriterleri
Soğuk Savaş'ın sonunda Avrupa'da hangi siyasi değişimler oldu?
Soğuk Savaş'ın sonunda Avrupa'da Doğu Bloku'ndaki komünist yönetimler yıkıldı, iki Almanya birleşti, Yugoslavya dağıldı ve Avrupa Birliği doğuya doğru genişledi. Helsinki Nihai Senedi (1975) ve Gorbaçov'un reformları özgürlük taleplerini güçlendirdi; Polonya, Macaristan, Çekoslovakya, Romanya ve Bulgaristan'da rejimler değişti. Kasım 1989'da Berlin Duvarı'ndan geçişler serbest bırakıldı ve iki Almanya 3 Ekim 1990'da birleşti. 1992'de Aliya İzzetbegoviç önderliğindeki Bosna-Hersek bağımsızlığını ilan edince Bosnalı Sırplar Sırbistan'ın desteğiyle savaş başlattı. 1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Temmuz 1995'te BM'nin "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa'da binlerce Boşnak katledildi; Kosova'da da benzer vahşet görüldü. AB, 1993 Kopenhag Kriterleri ile üyeliği demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve işleyen piyasa ekonomisi şartlarına bağladı; 2004 ve 2007'de birçok eski Doğu Bloku ülkesini üye yaptı.
Avrupa’da Meydana Gelen Siyasi Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, Soğuk Savaş'ın sonunda Doğu Avrupa'daki rejim değişikliklerini, Almanya'nın birleşmesini, Yugoslavya'nın dağılmasını ve Avrupa Birliği'nin genişlemesini anlatır.
- Helsinki Nihai Senedi (1975) ve Gorbaçov'un reformları Doğu Bloku'nda özgürlük taleplerini güçlendirdi; Polonya, Macaristan, Çekoslovakya, Romanya ve Bulgaristan'da komünist yönetimler yıkıldı.
- Doğu Almanya'da kitlesel gösteriler sonucunda Kasım 1989'da Berlin Duvarı'ndan geçişler serbest bırakıldı; iki Almanya 3 Ekim 1990'da birleşti.
- Yugoslavya'da 1991'de Slovenya, Hırvatistan ve Makedonya bağımsızlık ilan etti; 1992'de Aliya İzzetbegoviç önderliğindeki Bosna-Hersek'in bağımsızlığını ilan etmesi üzerine Bosnalı Sırplar Sırbistan'ın desteğiyle savaş başlattı.
- Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında Temmuz 1995'te BM'nin "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa'da binlerce Boşnak katledildi; toplama kampları ve kültürel mirasın yıkımı yaşandı. Kosova'da da benzer vahşet görüldü.
- AB, 1993 Kopenhag Kriterleri ile üyeliği demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları, işleyen piyasa ekonomisi ve AB mevzuatına uyum şartlarına bağladı; 2004 ve 2007'de birçok eski Doğu Bloku ülkesini üye yaptı.
Helsinki’den AB genişlemesine Avrupa’daki siyasi gelişmeler zaman çizelgesi
Unutma: Kopenhag Kriterleri siyasi, ekonomik ve AB mevzuatına uyum olmak üzere üç başlıktan oluşur; aday ülkenin hepsini karşılaması beklenir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Soğuk Savaş sonrası Avrupa'yı iki zıt yönde ilerleyen süreç olarak gör.
- Birleşme yönü: 9 Kasım 1989'da Berlin Duvarı'ndan geçişler serbest bırakıldı, iki Almanya 3 Ekim 1990'da birleşti. Avrupa Birliği 1993'te üyelik ölçütlerini belirledi ve 2004'te on yeni üyeyle genişledi.
- Parçalanma yönü: Yugoslavya 1991'den itibaren dağıldı; Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da binlerce Boşnak katledildi.
Aynı yıllarda kıtanın bir bölümünde sınırlar kalkarken başka bir bölümünde yeni sınırlar için savaşıldığını not et.
Günlük hayattan: Bugün Avrupa Birliği'nin pek çok ülkesi arasında pasaport kontrolü olmadan seyahat edilebilmesi, birleşme sürecinin günlük hayattaki sonuçlarından biridir.
Sık yapılan hata: "Avrupa Birliği Soğuk Savaş bittikten sonra kuruldu." Doğrusu: Birliğin kökleri 1951'deki Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'na ve 1957'deki Avrupa Ekonomik Topluluğu'na uzanır; 1992'de yalnızca adı ve yapısı değişti.
Derinleş
Srebrenitsa'nın BM tarafından "güvenli bölge" ilan edilmiş olmasına rağmen katliamın neden önlenemediğini araştır. Ardından eski Yugoslavya için kurulan uluslararası ceza mahkemesinin hangi davalara baktığını ve hangi sonuçlara ulaştığını incele. Uluslararası toplumun bir sivil halkı korumayı üstlendiği durumlarda sorumluluğu kime aittir? Bu sorumluluğun yerine getirilmesi için ne gibi düzenlemeler önerirsin?
Bu konuda neler var?
- Doğu Avrupa Ülkelerindeki Değişimler
- AB’nin Genişlemesi
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1BM'nin 1993'te "güvenli bölge" ilan ettiği doğu Bosna'daki bir şehir, Temmuz 1995'te Bosnalı Sırp güçlerinin eline geçti. Şehirdeki BM barış gücü olaylara engel olamadı ve günler içinde yaklaşık 8 bin Boşnak erkek ve çocuk öldürüldü; uluslararası mahkemeler bu olayı soykırım olarak nitelendirdi. Anlatılan olayın yaşandığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Belgrad
- B) Zagreb
- C) Ljubljana
- D) Srebrenitsa
- E) Mostar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Srebrenitsa
Temmuz 1995'te BM güvenli bölgesi olmasına rağmen katliamın yaşandığı şehir Srebrenitsa'dır. Mostar da Bosna Savaşı'nda ağır hasar görmüş bir şehirdir; ancak bu katliamın yaşandığı yer değildir.
Kolay
2Kasım 1995'te ABD'nin Ohio eyaletindeki bir hava üssünde Bosna-Hersek, Sırbistan ve Hırvatistan liderleri üç hafta görüştü. Varılan uzlaşmayla Bosna Savaşı sona erdi; Bosna-Hersek, Boşnak-Hırvat Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti'nden oluşan tek bir devlet olarak varlığını sürdürdü. Anlatılan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Roma Antlaşması
- B) Maastricht Antlaşması
- C) Camp David Antlaşması
- D) Rambouillet Antlaşması
- E) Dayton Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dayton Antlaşması
Bosna Savaşı'nı bitiren ve ülkeyi iki entiteli federe bir yapıya kavuşturan antlaşma, Ohio'daki Dayton'da varılan Dayton Antlaşması'dır. Rambouillet görüşmeleri ise 1999'da Kosova sorunu için Fransa'da yapılmış ve sonuçsuz kalmıştır.
Kolay
31992'deki bağımsızlık referandumunun ardından Bosna-Hersek'in ilk cumhurbaşkanı olan bir lider, Saraybosna'nın yaklaşık dört yıl süren kuşatması boyunca ülkesinin bağımsızlık mücadelesini yönetti. 1995'te savaşı bitiren barış görüşmelerinde de Bosna-Hersek'i temsil etti. Anlatılan lider aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Slobodan Miloseviç
- B) Josip Broz Tito
- C) Aliya İzzetbegoviç
- D) Ratko Mladiç
- E) Franjo Tudjman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aliya İzzetbegoviç
Bosna-Hersek'in bağımsızlık mücadelesine önderlik eden ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç'tir. Franjo Tudjman da Dayton görüşmelerine katılmıştır; ancak Hırvatistan'ın cumhurbaşkanı olarak katılmıştır.
Kolay
4Temsilî bir Berlin tanıklığı: "9 Kasım akşamı televizyonda bir hükûmet sözcüsü, sınır geçişlerine ilişkin yeni kuralların 'hemen' yürürlüğe girdiğini söyleyince binlerce kişi sınır kapılarına koştu. Gece yarısına doğru kapılar açıldı; insanlar duvarın üzerine çıkıp çekiçlerle parça kopardı." Tanıklıkta anlatılan olay hangi yıl yaşanmıştır?
- A) 1961
- B) 1975
- C) 1989
- D) 1990
- E) 1991
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1989
Doğu Almanya'nın Berlin Duvarı'ndan geçişlere izin verdiği olay 9 Kasım 1989'da yaşanmıştır. 1990 ise iki Almanya'nın resmen birleştiği yıldır; duvarın açılması bundan bir yıl önce gerçekleşmiştir.
Kolay
5Helsinki Deklarasyonu'ndan sonra Doğu Bloku'nda Macaristan, Polonya, Romanya ve Bulgaristan'da komünist idareler yıkıldı. Kitaba göre bu belgeye Doğu Bloku içinde ilk tepki veren ülke ise başka bir ülkeydi. Helsinki Deklarasyonu'na tepki veren ilk Doğu Bloku ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çekoslovakya
- B) Romanya
- C) Bulgaristan
- D) Polonya
- E) Macaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çekoslovakya
Kitapta Doğu Bloku içinde Helsinki Deklarasyonu'na tepki veren ilk ülkenin Çekoslovakya olduğu belirtilir. Macaristan, Polonya, Romanya ve Bulgaristan'da benzer süreçler daha sonra yaşanmıştır.
Kolay
6I. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan Yugoslavya'nın federal sisteminde farklı milletler bir arada yaşıyordu. Kitaba göre bu milletlerden birinin federasyon içindeki etkisi diğerlerinden daha fazlaydı. Yugoslavya federasyonunda etkisi en fazla olan millet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Slovenler
- B) Boşnaklar
- C) Sırplar
- D) Makedonlar
- E) Karadağlılar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sırplar
Kitapta Yugoslavya'nın federal sisteminde Sırpların etkisinin diğer milletlere göre daha fazla olduğu belirtilir. Bu durum diğer milletlerin eşitlik taleplerini doğurdu.
Kolay
71989'da yüz binlerce Doğu Alman sınırlara yığıldı. Kalabalıklar “Duvar yıkılmalıdır.” sloganlarıyla komünizm karşıtı gösteriler yaptı. Hükûmet bu baskılara dayanamayarak bir karar aldı. Doğu Alman hükûmetinin bu süreçte aldığı karar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Varşova Paktı'nı güçlendirmek
- B) Sınırları tamamen kapatmak
- C) Berlin Duvarı'ndan geçişlere izin vermek
- D) SSCB'ye yeniden katılmak
- E) Batı Almanya'ya savaş ilan etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Berlin Duvarı'ndan geçişlere izin vermek
Halkın baskısına dayanamayan Doğu Alman hükûmeti 1989'da Berlin Duvarı'ndan geçişlere izin verdi. Sınırları tamamen kapatmak, göstericilerin talebinin tam tersidir.
Kolay
8Kitapta Mihail Gorbaçov'un devlet yapılanmasında şeffaflık ve ekonomide yeniden yapılanma yaklaşımıyla kademeli olarak gerçekleştirdiği devrimin, 1 Ocak 1988'de çıkarılan bir kanunla uygulanmaya başladığı belirtilir. Bu kanun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçim Kanunu
- B) Toprak Reformu Kanunu
- C) Basın Kanunu
- D) Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu
- E) Sosyalist Teşebbüs Kanunu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sosyalist Teşebbüs Kanunu
Glasnost-perestroyka 1 Ocak 1988'de Sosyalist Teşebbüs Kanunu ile uygulanmaya başladı. Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu ise Türkiye'de Özal döneminde değiştirilen bir kanundur.
Kolay
9Helsinki Deklarasyonu ve glasnost-perestroyka politikalarının ardından Macaristan, Polonya, Romanya ve Bulgaristan'da komünist idareler yıkıldı ve yerlerine demokratik idareler kuruldu. Kitaba göre bu ülkelerin bugünkü ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) COMECON üyeliğini sürdürmeleri
- B) Varşova Paktı üyesi olmaları
- C) Avrupa Birliği üyesi olmaları
- D) SSCB'ye yeniden katılmaları
- E) Yeni Yugoslavya'nın parçası olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Avrupa Birliği üyesi olmaları
Kitapta komünist idareleri yıkılan bu ülkelerin tamamının AB'ye üye olduğu belirtilir. Varşova Paktı ve COMECON ise Doğu Bloku'nun dağılmasıyla sona ermiştir.
Kolay
10Kitaba göre Doğu Bloku ve SSCB, 1975'te imzalanan bir belgenin ardından dağılmanın işaretlerini vermeye başladı. Bu belge, Doğu Bloku'nda demokrasi ve hürriyet akımlarının güçlenmesinde etkili oldu. Sözü edilen belge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Marshall Planı
- B) Varşova Paktı
- C) Truman Doktrini
- D) Helsinki Deklarasyonu
- E) Kopenhag Kriterleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Helsinki Deklarasyonu
1975'te imzalanan Helsinki Deklarasyonu (Nihai Senedi) Doğu Bloku'nda dağılmanın işaretlerini başlattı. Kopenhag Kriterleri ise 1993'te AB'ye üyelik için belirlenen ölçütlerdir.
Kolay
11Avrupa Birliği 1993'te, üye olmak isteyen ülkeler için demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları, işleyen piyasa ekonomisi ve birlik mevzuatına uyum gibi ölçütler belirledi. Bu ölçütlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Helsinki Deklarasyonu
- B) Roma Antlaşması
- C) Kopenhag Kriterleri
- D) Maastricht Antlaşması
- E) Paris Şartı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kopenhag Kriterleri
AB'nin 1993'te belirlediği üyelik ölçütleri Kopenhag Kriterleri'dir. Helsinki Deklarasyonu ise 1975'te imzalanmış, Doğu Bloku'nu etkileyen bir belgedir.
Kolay
12II. Dünya Savaşı'ndan sonra SSCB tarafından kurulan bu devlet, Doğu Bloku'nun en sadık uydusu olarak görülüyordu. Helsinki Deklarasyonu'ndan ve glasnost-perestroykadan diğer Doğu Bloku devletleri kadar etkilenmedi. Sözü edilen devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çekoslovakya
- B) Macaristan
- C) Polonya
- D) Doğu Almanya
- E) Yugoslavya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğu Almanya
SSCB tarafından kurulduğu için Doğu Bloku'na en sadık uydu devlet Doğu Almanya'ydı. Yugoslavya ise I. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulmuştu ve SSCB tarafından kurulmamıştı.
Kolay
13Bosna-Hersek'te Aliya İzzetbegoviç liderliğindeki Müslümanlar, 1992'de ülkedeki etnik unsurlardan biriyle anlaşarak Bosna-Hersek'in bağımsızlığını ilan etti. Müslümanların bağımsızlık ilanı için anlaştığı topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hırvatlar
- B) Sırplar
- C) Makedonlar
- D) Karadağlılar
- E) Slovenler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hırvatlar
Kitaba göre Müslümanlar Hırvatlarla anlaşarak 1992'de bağımsızlık ilan etti. Bosnalı Sırplar ise bağımsızlığı tanımayıp isyan başlattı.
Kolay
141991'de Yugoslavya dağılırken bağımsızlığını ilan eden bir cumhuriyet, aynı yıl Sırbistan ile birleşerek Yeni Yugoslavya (Federal) Devleti'ni kurduklarını ilan etti. Sırbistan ile birleşen bu cumhuriyet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Makedonya
- B) Bosna-Hersek
- C) Slovenya
- D) Karadağ
- E) Hırvatistan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karadağ
Kitaba göre Karadağ, Sırbistan ile birleşerek Yeni Yugoslavya'yı kurduklarını ilan etti. Slovenya, Hırvatistan ve Makedonya ise Yugoslavya'dan ayrılmıştır.
Kolay
15Bosna-Hersek, üç etnik unsurdan oluşan bir ülkedir. 1992'de bu unsurlardan ikisinin anlaşmasıyla bağımsızlık ilan edildi, üçüncüsü ise bağımsızlığı tanımadı. Aşağıdakilerden hangisi Bosna-Hersek'i oluşturan üç etnik unsurdan biri değildir?
- A) Boşnaklar
- B) Slovenler
- C) Sırplar
- D) Bosnalı Müslümanlar
- E) Hırvatlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Slovenler
Bosna-Hersek'in üç etnik unsuru Boşnaklar (Bosnalı Müslümanlar), Sırplar ve Hırvatlardır. Slovenler ise 1991'de bağımsızlığını ilan eden Slovenya'nın halkıdır.
Kolay
16Bosna Savaşı (1992-1995) yalnız insanları değil, bölgenin kültürel mirasını da büyük ölçüde etkiledi. Kitapta yıkımına dünyanın sessiz kaldığı tarihî eserler arasında Neretva Nehri üzerindeki ünlü bir Osmanlı köprüsü de sayılır. Sözü edilen köprü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uzunköprü
- B) Galata Köprüsü
- C) Malabadi Köprüsü
- D) Mostar Köprüsü
- E) Boğaziçi Köprüsü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mostar Köprüsü
Bosna Savaşı sırasında yıkılan tarihî köprü Mostar Köprüsü'dür. Diğer köprüler Türkiye'de bulunur ve Bosna Savaşı'yla ilgisi yoktur.
Kolay
17Berlin Duvarı ortadan kaldırılırken beton parçalar öğütülerek yol yapımında kullanıldı; duvardan koparılan 250 parça açık artırmalarda 10 bin mark ile 150 bin mark arasında fiyatlarla satıldı, bazı bölümler de saklandı. Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Duvarın aynı yerde yeniden inşa edilmesinin planlandığını
- B) Duvarın sınır güvenliği işlevini sürdürdüğünü
- C) İki Almanya'nın birleşmesinin ertelendiğini
- D) Duvar parçalarının SSCB'ye devredildiğini
- E) Bölünmenin simgesi olan duvarın hatıra değeri kazandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bölünmenin simgesi olan duvarın hatıra değeri kazandığını
Parçaların yüksek fiyatlarla satılması ve bazı bölümlerin saklanması, duvarın işlevini yitirip hatıra değeri kazandığını gösterir. Duvar kaldırıldığı için sınır işlevi sürmemiş, yeniden inşası da söz konusu olmamıştır.
Kolay
18Bir aday ülke, AB ile üyelik görüşmeleri sürerken çevre, tarım ve gıda güvenliği alanlarındaki yüzlerce kanununu Birliğin kurallarıyla uyumlu hâle getirmek için değiştiriyor. Bu çalışma, Kopenhag Kriterleri'nde aşağıdakilerden hangisini karşılamaya yöneliktir?
- A) AB mevzuatına uyum
- B) İşleyen piyasa ekonomisi
- C) Demokratik kurumların istikrarı
- D) Azınlık haklarının korunması
- E) Yargı bağımsızlığının sağlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) AB mevzuatına uyum
Kopenhag Kriterleri siyasi, ekonomik ve AB mevzuatına uyum başlıklarından oluşur. Ülkenin kanunlarını Birliğin kurallarıyla uyumlu hâle getirmesi mevzuat uyumudur. Örnekte piyasa ekonomisi, demokrasi, azınlık hakları ya da yargıyla ilgili bir düzenleme anlatılmaz.
Orta
191998-1999'da Kosova'da Sırp güçleri ile Arnavut gruplar arasındaki çatışmalar ağırlaştı, yüz binlerce kişi göç etmek zorunda kaldı. Fransa'daki görüşmeler sonuçsuz kalınca NATO, Mart 1999'da Yugoslavya'ya hava harekâtı başlattı; Haziran'da Sırp güçleri Kosova'dan çekildi. Bu gelişmelerin ardından Kosova ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Kosova'nın tamamı Arnavutluk topraklarına katılmıştır.
- B) Kosova'nın bağımsızlığını hiçbir devlet tanımamıştır.
- C) Kosova BM gözetiminde uluslararası yönetime bırakılmıştır.
- D) Savaş Dayton Antlaşması ile sona erdirilmiştir.
- E) Kosova hemen Sırbistan'ın özerk bölgesi olarak yeniden yönetilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kosova BM gözetiminde uluslararası yönetime bırakılmıştır.
1999'da BM Güvenlik Konseyi kararıyla Kosova BM geçici yönetimine bırakılmış, 2008'de bağımsızlık ilan etmiştir. Dayton Antlaşması ise 1995'te Bosna Savaşı'nı bitirmiştir; Kosova Savaşı'yla ilgisi yoktur.
Orta
201991'de BM Güvenlik Konseyi, bütün Yugoslavya topraklarına silah ambargosu uygulanmasına karar verdi. Ancak eski Yugoslav ordusunun ağır silahlarının ve cephaneliklerinin büyük bölümü Sırp güçlerinin elinde kalmıştı; yeni kurulan Bosna-Hersek'in ise düzenli bir ordusu yoktu. Bu bilgilere göre silah ambargosunun sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hırvatistan'ın Bosna-Hersek'e katılması
- B) Boşnakların NATO'ya üye olarak korunması
- C) Sırp güçlerinin silahsızlandırılıp savaşın kısa sürede bitmesi
- D) Boşnakların Sırp saldırılarına karşı savunmasız kalması
- E) Bütün tarafların eşit silah gücüne kavuşması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Boşnakların Sırp saldırılarına karşı savunmasız kalması
Ambargo silah stoklarını elinde tutan Sırp güçlerini etkilememiş, kendini savunacak silahı olmayan Boşnakları savunmasız bırakmıştır. Tarafların eşit güce kavuştuğu yargısı yanlıştır; ambargo var olan dengesizliği dondurmuştur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
