Küreselleşen Dünyada Öne Çıkan Olay ve Olgular

Arap Baharı
mülteci sorunu
göç
siber dünya
siber güvenlik
kapitalizm
endüstriyel üretim

Arap Baharı nedir ve küreselleşen dünyada hangi sorunlar öne çıktı?

Arap Baharı, Tunus'ta Muhammed Buazizi'nin Aralık 2010'da kendini yakmasıyla başlayan ve işsizlik, yolsuzluk ile tek adam yönetimlerine karşı Arap ülkelerine yayılan protesto hareketidir. Protestolar Mısır, Libya, Yemen ve Suriye'ye yayıldı ve sosyal medya örgütlenmede etkili oldu. Tunus'ta Bin Ali, Mısır'da Mübarek, Libya'da Kaddafi ve Yemen'de Salih iktidarı kaybetti; Mısır'da seçimle gelen Muhammed Mursi Temmuz 2013'te askerî darbeyle devrildi. Suriye ise Esad rejiminin direnmesiyle iç savaşa sürüklendi ve en büyük mülteci kaynağı oldu; Türkiye milyonlarca Suriyeliye kapılarını açtı. Siber dünya iletişimi ve ticareti kolaylaştırırken siber saldırılar ve kişisel verilerin ele geçirilmesi gibi riskler doğurdu. Kapitalizm ve endüstriyel üretim refahı artırdı ama çevre kirliliği, iklim değişikliği ve gelir eşitsizliği gibi sorunları da büyüttü.

Küreselleşen Dünyada Öne Çıkan Olay ve Olgular: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, küreselleşen dünyada öne çıkan Arap Baharı'nı, büyüyen mülteci sorununu, siber dünyanın etkilerini ve kapitalizmle endüstriyel üretimin topluma etkilerini anlatır.

Arap Baharı, Tunus'ta Muhammed Buazizi'nin Aralık 2010'da kendini yakmasıyla başladı; işsizlik, yolsuzluk ve tek adam yönetimlerine karşı protestolar Mısır, Libya, Yemen ve Suriye'ye yayıldı. Sosyal medya örgütlenmede etkili oldu.
Tunus'ta Bin Ali, Mısır'da Mübarek, Libya'da Kaddafi ve Yemen'de Salih iktidarı kaybetti. Mısır'da seçimle gelen Muhammed Mursi Temmuz 2013'te askerî darbeyle devrildi; Suriye'de Esad rejiminin direnmesiyle ülke iç savaşa sürüklendi.
Savaşlar ve işgaller milyonlarca insanı yurdundan etti; en büyük mülteci kaynağı Suriye oldu. Türkiye milyonlarca Suriyeliye kapılarını açarken birçok Batılı ülke sınırlarını kapattı.
Siber dünya iletişim, ticaret ve bilgiye erişimi kolaylaştırdı; ancak siber saldırılar, kişisel verilerin ele geçirilmesi ve internet bağımlılığı gibi riskler doğurdu.
Kapitalizm ve endüstriyel üretim refahı artırırken çevre kirliliği, iklim değişikliği, aşırı tüketim ve gelir eşitsizliği gibi sorunları da büyüttü.

Unutma: Arap Baharı her ülkede aynı sonucu vermedi: Tunus'ta yönetim değişti, Suriye ise uzun bir iç savaşa sürüklendi; ülke-sonuç eşleştirmesine dikkat et.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Arap Baharı'nı başlangıç, yayılma ve farklı sonuçlar olarak üç adımda incele.

Başlangıç: Aralık 2010'da Tunus'ta seyyar satıcı Muhammed Buazizi'nin kendini yakması işsizlik ve yolsuzluğa karşı büyük protestoları tetikledi.
Yayılma: Sosyal medyanın da etkisiyle protestolar Mısır, Libya, Yemen ve Suriye'ye yayıldı.
Farklı sonuçlar: Tunus, Mısır, Libya ve Yemen'de liderler iktidarı kaybetti; ancak Mısır'da seçilmiş cumhurbaşkanı 2013'te darbeyle devrildi, Suriye ise uzun bir iç savaşa sürüklendi.

Günlük hayattan: Siber dünyadaki riskler de bu dönemin olgularındandır. Güçlü bir şifre kullanmak, kişisel bilgilerini paylaşmadan önce düşünmek ve doğrulanmamış haberi yaymamak, küresel bir sorunun bireysel önlemleridir.

Sık yapılan hata: "Arap Baharı her ülkede demokrasiyle sonuçlandı." Doğrusu: Sonuçlar ülkeden ülkeye çok farklı oldu; bazı ülkelerde iç savaş ve büyük göç dalgaları yaşandı.

Derinleş

Mülteci, sığınmacı ve göçmen kavramları arasındaki farkı 1951 Cenevre Sözleşmesi'ni esas alarak araştır. Güvenilir bir kaynaktan, savaş nedeniyle ülkesini terk etmek zorunda kalmış bir kişinin ya da ailenin hikâyesini oku. Göçle ilgili sosyal medyada karşılaştığın bir iddiayı resmî verilerle karşılaştır: Doğru mu, eksik mi, yanlış mı? Bulgularını kısa bir doğrulama notu olarak yaz.

Bu konuda neler var?

Arap Baharı
Mülteci Sorunu ve Bu Soruna Devletlerin Yaklaşımı
Siber Dünya ve Etkileri
Kapitalizm ve Endüstriyel Üretimin Topluma Etkileri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1BM verilerine göre 2010'ların sonunda bir ülkeden yurt dışına kaçan mülteci sayısı 6 milyonu aşmış, bu kişilerin yarıdan fazlasını Türkiye barındırmaya başlamıştı. Mültecilerin bir bölümü Lübnan, Ürdün ve Avrupa ülkelerine sığınmış; ülke içinde yerinden edilenlerin sayısı da milyonlarla ifade ediliyordu. Arap Baharı'nın ardından başlayan iç savaş nedeniyle dünyanın en büyük mülteci kaynağı hâline gelen ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tunus
- B) Fas
- C) Ürdün
- D) Lübnan
- E) Suriye
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Suriye
2011'de başlayan iç savaş sonucunda Suriye, dünyanın en çok mülteci veren ülkesi olmuş; Türkiye en çok Suriyeli mülteciyi barındıran ülke olmuştur. Ürdün ve Lübnan ise mülteci kaynağı değil, Suriyeli mültecilerin sığındığı ülkelerdir.
Kolay
2Aralık 2010'da Sidi Bouzid kasabasında seyyar satıcılık yapan genç bir adamın tezgâhına zabıta el koydu. Şikâyetlerine yanıt alamayan genç, kendini yaktı; ardından başlayan gösteriler ülkeye yayıldı ve Ocak 2011'de 23 yıldır iktidarda olan devlet başkanı ülkeyi terk etti. Anlatılan ve Arap Baharı'nın başladığı ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Suriye
- B) Libya
- C) Tunus
- D) Mısır
- E) Yemen
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tunus
Arap Baharı, Muhammed Buazizi'nin Aralık 2010'da Sidi Bouzid'de kendini yakmasıyla Tunus'ta başlamış, Bin Ali Ocak 2011'de ülkeyi terk etmiştir. Mısır'da da kısa süre sonra Mübarek devrilmiştir; ancak gösteriler Tunus'tan sonra, Ocak 2011'in sonunda başlamıştır.
Kolay
3Mayıs 2017'de dünya genelinde yüz binlerce bilgisayarda dosyalar bir anda şifrelendi; ekranlarda dosyaların açılması için kripto parayla fidye ödenmesini isteyen bir mesaj belirdi. Etkilenenler arasında bazı ülkelerin hastaneleri de vardı; hasta kayıtlarına ulaşılamadığı için bazı ameliyatlar ertelendi. Anlatılan olay aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?
- A) Sosyal medya
- B) Küreselleşme
- C) Siber saldırı
- D) Endüstriyel üretim
- E) Dijital dönüşüm
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Siber saldırı
Bilişim sistemlerindeki verilerin gizliliğini, bütünlüğünü veya erişilebilirliğini kasıtlı olarak bozmak siber saldırıdır; fidye yazılımı bunun bir türüdür. Dijital dönüşüm de bilişimle ilgili bir kavramdır; ancak kurumların işleyişini dijital teknolojiye taşımasını anlatır, zarar verme amacı taşımaz.
Kolay
4Temsilî bir girişimcilik hikâyesi: "Mehmet, biriktirdiği parayla kendi mobilya atölyesini kurdu. Hangi ürünü ne kadar üreteceğine ve fiyatını ne olacağına talebe bakarak kendisi karar veriyor; kazandığı kârla yeni makineler alıyor. Aynı sokaktaki başka atölyelerle de müşteri için rekabet ediyor." Hikâyede anlatılan işleyiş aşağıdaki ekonomik sistemlerden hangisine aittir?
- A) Feodalizm
- B) Devletçilik
- C) Sosyalizm
- D) Merkantilizm
- E) Kapitalizm
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kapitalizm
Üretim araçlarının özel mülkiyette olması, kâr amacı ve fiyatların arz-talebe göre piyasada belirlenmesi kapitalizmin özellikleridir. Sosyalizmde ise üretim araçları kamuya aittir ve üretim merkezî planla belirlenir.
Kolay
5Arap Baharı'nın başladığı ülkede 23 yıllık lider Zeynel Abidin Bin Ali görevini bırakıp ülkeden ayrıldı; ardından yapılan seçimlerden sonra Nahda Hareketi lideri Raşid Gannuşi hükûmet kurma görevini aldı. Bu ülkedeki olaylara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gül Devrimi
- B) Kadife Devrim
- C) Yasemin Devrimi
- D) Prag Baharı
- E) Turuncu Devrim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yasemin Devrimi
Bin Ali'nin ülkesi Tunus'tur ve buradaki olaylara Yasemin Devrimi denmiştir. Turuncu Devrim ise Ukrayna'daki olaylara verilen addır.
Kolay
6Arap Baharı'nın etkisiyle bir Kuzey Afrika ülkesinde de gösteriler başladı. Ancak ülkenin kralı ve hükûmeti tedbir alarak reformlar yaptı; ardından halkın geniş katılımıyla yapılan seçimlerle iş başına gelen hükûmet, ülkeyi Arap Baharı'nın yıkıcı etkilerinden korudu. Kitaba göre bu ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mısır
- B) Fas
- C) Yemen
- D) Libya
- E) Suriye
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fas
Kitapta reformlarla Arap Baharı'nın yıkıcı etkilerinden korunan ülke olarak Fas gösterilir. Libya, Suriye ve Yemen ise büyük çatışmalar yaşamıştır.
Kolay
7Can'ın e-posta kutusuna bankasından geliyormuş gibi görünen bir mesaj geldi. Mesajdaki bağlantıya tıklayıp şifresini yazan Can, birkaç gün sonra hesabına başkalarının girdiğini fark etti. Bu olay, siber dünyanın hangi riskine örnektir?
- A) Uzaktan eğitimin gelişmesi
- B) Çevrim içi alışverişin yaygınlaşması
- C) İnternet hızının artması
- D) Kişisel verilerin ele geçirilmesi
- E) Bilgiye erişimin kolaylaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kişisel verilerin ele geçirilmesi
Sahte mesajla şifrenin ele geçirilmesi, kişisel verilerin çalınması riskine örnektir. Bilgiye erişimin kolaylaşması ise siber dünyanın bir yararıdır, risk değildir.
Kolay
8Kitaba göre dünyada mülteci sorununun en fazla yaşandığı bölge Orta Doğu'dur. Bu bölgede sorunun en yoğun yaşandığı iki ülke aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
- A) Türkiye ve İran
- B) Fas ve Tunus
- C) Irak ve Suriye
- D) Mısır ve Sudan
- E) Ürdün ve Bahreyn
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Irak ve Suriye
Kitapta Orta Doğu'da mülteci sorununun en yoğun yaşandığı ülkeler olarak Irak ve Suriye gösterilir. Türkiye ise mülteci veren değil, milyonlarca mülteciye kapılarını açan ülkedir.
Kolay
9Türkiye, kendisine sığınan mültecilere 2017 sonuna kadar büyük bölümü kamu kaynaklarından olmak üzere çok büyük miktarda yardım yaptı. Kitapta bu yardımların belirli bir anlayışla yapıldığı ve kardeş hakkının yükümlülüğü olarak görüldüğü belirtilir. Kitaba göre Türkiye'nin yardımlarına yön veren anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ensar-muhacir kardeşliği ruhu
- B) Sınırları kapatma politikası
- C) Yalnız uluslararası baskıya uyma zorunluluğu
- D) Mültecileri geri gönderme amacı
- E) Ekonomik kazanç sağlama isteği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ensar-muhacir kardeşliği ruhu
Kitapta Türkiye'nin yardımlarının ensar-muhacir kardeşliği ruhuyla yapıldığı ve kardeş hakkının yükümlülüğü sayıldığı belirtilir. Türkiye kapılarını açtığı için sınırları kapatma politikası bu anlayışla çelişir.
Kolay
10Kitapta Arap coğrafyasında başlayan olaylara “Arap Baharı” denmesinin, başka ülkelerdeki halk hareketlerine verilen adlara benzetilerek yapıldığı belirtilir. Örneğin Çekoslovakya'daki olaylara Prag Baharı, Gürcistan'dakilere Gül Devrimi denmiştir. Kitaba göre Ukrayna'daki olaylara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kadife Devrim
- B) Yasemin Devrimi
- C) Gül Devrimi
- D) Prag Baharı
- E) Turuncu Devrim
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Turuncu Devrim
Kitapta Ukrayna'daki olaylara Turuncu Devrim dendiği belirtilir. Gül Devrimi Gürcistan'daki, Yasemin Devrimi ise Tunus'taki olaylara verilen addır.
Kolay
11Zeynep'in köyünde zeytinyağı üreten ailesi, ürünlerini artık yalnız köy pazarında değil, internet üzerinden açtıkları bir satış sayfasıyla Türkiye'nin dört bir yanına satıyor. Bu örnek, siber dünyanın hangi olumlu etkisini gösterir?
- A) Siber saldırıları artırması
- B) Ticareti kolaylaştırması
- C) İnsanları yalnızlaştırması
- D) İnternet bağımlılığına yol açması
- E) Kişisel verileri tehlikeye atması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ticareti kolaylaştırması
Ailenin ürünlerini internetten uzak şehirlere satabilmesi, siber dünyanın ticareti kolaylaştırdığını gösterir. Diğer seçenekler siber dünyanın riskleridir, bu örnekte yer almaz.
Kolay
12Mısır'da 25 Ocak 2011'de başlayan gösteriler, başkent Kahire'deki büyük bir meydanda toplanan kalabalıklarla sembolleşti ve 30 yıllık Mübarek iktidarının sona ermesine yol açtı. Mısır'daki gösterilerin sembolü olan meydan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kızıl Meydan
- B) Taksim Meydanı
- C) Tahrir Meydanı
- D) Tiananmen Meydanı
- E) Sidi Bouzid Meydanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tahrir Meydanı
Mısır'daki gösterilerin sembolü Kahire'deki Tahrir Meydanı'dır. Sidi Bouzid ise Tunus'ta olayların başladığı şehrin adıdır.
Kolay
13Suriye'de 15 Mart 2011'de başlayan gösterilerden sonra Esad rejimi yıkılmayıp direndi ve olay uluslararası boyut kazandı. Kitaba göre Esad bazı ülkelerin açık desteğini alarak iktidarını sürdürdü. Esad'a açık destek veren ülkeler aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
- A) Rusya, İran ve Çin
- B) ABD, İngiltere ve Fransa
- C) Tunus, Fas ve Mısır
- D) Almanya, İtalya ve İspanya
- E) Türkiye, Ürdün ve Katar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Rusya, İran ve Çin
Kitaba göre Esad iktidarını Rusya, İran ve Çin'in açık desteğiyle sürdürdü. Tunus, Fas ve Mısır ise Arap Baharı'nı kendi içinde yaşayan ülkelerdir.
Kolay
14Arap Baharı'nın etkisiyle birçok Arap ülkesinde protesto ve gösteriler yapıldı. Bazı ülkelerde iktidarlar değişirken bazılarında yönetimlerde bir değişim yaşanmadı. Aşağıdakilerden hangisi protestolar yapıldığı hâlde yönetimin değişmediği ülkelerden biridir?
- A) Ürdün
- B) Libya
- C) Yemen
- D) Tunus
- E) Mısır
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ürdün
Kitaba göre Ürdün, Bahreyn, Sudan ve Cezayir'de gösteriler yapıldı ama yönetimler değişmedi. Tunus, Mısır, Libya ve Yemen'de ise iktidarlar değişti.
Kolay
15Arap Baharı sırasında halkın örgütlenmesinde, gelişmelerden haberdar olmasında ve başka bölgelerle iletişim kurmasında bazı araçlar çok etkili oldu. Hatta bazıları bu süreci “Twitter Devrimi” ya da “Facebook Devrimi” olarak adlandırdı. Bu adlandırma aşağıdakilerden hangisini vurgulamaktadır?
- A) Arap ülkelerinde internetin bulunmamasını
- B) Olayların silahlı bir ordu tarafından başlatılmasını
- C) Halkın gazete ve radyoyu hiç kullanmamasını
- D) Olayların yalnız ABD'de yaşanmasını
- E) Sosyal ağların olaylarda etkili rol oynamasını
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sosyal ağların olaylarda etkili rol oynamasını
Twitter ve Facebook adlarının kullanılması, sosyal ağların örgütlenme ve haberleşmedeki etkisini vurgular. Olaylar Arap ülkelerinde yaşandığından ABD'de yaşandığı yargısı yanlıştır.
Kolay
16Yemen'de 33 yıllık iktidarını bırakmak zorunda kalan Abdullah Salih'ten sonra ülke istikrara kavuşamadı. Mart 2015'te bir grubun başkenti ele geçirmesiyle Yemen'deki iç savaş bir mezhep savaşına dönüştü. Kitaba göre 2015'te başkenti ele geçiren grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nahda Hareketi
- B) Ulusal Geçiş Konseyi
- C) Hürriyet ve Adalet Partisi
- D) Husiler
- E) Özgür Suriye Ordusu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Husiler
Kitaba göre Mart 2015'te Yemen'in başkentini Şii Husiler ele geçirdi. Nahda Hareketi Tunus'ta, Hürriyet ve Adalet Partisi ise Mısır'da seçim kazanan siyasi yapılardır.
Kolay
17Temsilî bir ekonomi haberi: "Bir ülkede on yılda sanayi üretimi iki katına çıktı. Aynı dönemde en zengin kesimin toplam gelirdeki payı büyürken işçilerin payı küçüldü." Haberde aşağıdaki sorunlardan hangisi görülmektedir?
- A) Çevre kirliliği
- B) İklim değişikliği
- C) Gelir eşitsizliği
- D) Aşırı tüketim
- E) Siber saldırı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelir eşitsizliği
Haberde üretim artarken gelirin kesimler arasındaki dağılımı bozulmaktadır; bu gelir eşitsizliğidir. Çevre kirliliği, iklim değişikliği ve aşırı tüketim de dönemin sorunlarıdır, ancak haberde bunlardan söz edilmez.
Kolay
18Ders kitabındaki yoruma göre küresel güçler, farklı tutumlarıyla mülteci sorununun oluşmasına sebep olmuştur. Ders kitabında Bosna Savaşı bu tutumlardan hangisine örnek gösterilmiştir?
- A) Bölgeyi farklı gerekçelerle işgal edip yönetmeye
- B) Çatışmada taraflardan yalnız birini desteklemeye
- C) Çatışmada iki tarafa da silah ve kredi vermeye
- D) Mültecileri kendi topraklarına yerleştirmeye
- E) Çıkarları zarar görmedikçe müdahale etmeyip seyirci kalmaya
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Çıkarları zarar görmedikçe müdahale etmeyip seyirci kalmaya
Ders kitabı, küresel güçlerin çıkarları zarar görmediği sürece müdahale etmeyip seyirci kalmasına Bosna Savaşı'nı örnek gösterir. İşgal ve taraf destekleme ayrı tutumlardır; Suriye, Myanmar, Irak ve Yemen taraf destekleme başlığında anılır.
Orta
19Temsilî bir haber: "Bir şehirde baraj kapaklarının açılacağına ilişkin sahte bir ses kaydı, bir mesajlaşma uygulamasında birkaç saat içinde on binlerce kişiye ulaştı. Valilik açıklama yapana kadar bazı aileler evlerini terk etti, yollar trafiğe kilitlendi." Haberde anlatılan durum sosyal medya kullanımının aşağıdaki yönlerinden hangisine örnektir?
- A) Güncel haberlere kısa sürede ulaşılabilmesi
- B) Doğrulanmamış haberlerin hızla geniş kitlelere yayılması
- C) Farklı kültürlerin daha kolay tanınabilmesi
- D) Ürünlerin geniş kitlelere ucuz yoldan tanıtılabilmesi
- E) Resmî kurumların halka hızla ulaşabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğrulanmamış haberlerin hızla geniş kitlelere yayılması
Sahte bir kaydın doğrulanmadan yayılıp paniğe yol açması, sosyal medyanın olumsuz yönlerinden biridir. Haberlere hızla ulaşılabilmesi ise olumlu bir yöndür; haberdeki sorun hızın değil, doğrulanmamış bilginin yayılmasının yarattığı zarardır.
Orta
20Bir öğrenci Mısır'daki gelişmeleri gösteren üç gazete manşetini kesip panosuna asıyor; ancak manşetlerin tarihlerini yazmayı unutuyor: – "Ordu Cumhurbaşkanını görevden aldı" – "30 yıllık iktidar sona erdi: Mübarek görevi bıraktı" – "Mısır'ın ilk serbest seçiminde Mursi cumhurbaşkanı seçildi" Manşetlerdeki olayların doğru kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mübarek'in iktidarı bırakması – Mursi'nin seçilmesi – askerî darbe
- B) Mursi'nin seçilmesi – askerî darbe – Mübarek'in iktidarı bırakması
- C) Askerî darbe – Mübarek'in iktidarı bırakması – Mursi'nin seçilmesi
- D) Mübarek'in iktidarı bırakması – askerî darbe – Mursi'nin seçilmesi
- E) Mursi'nin seçilmesi – Mübarek'in iktidarı bırakması – askerî darbe
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mübarek'in iktidarı bırakması – Mursi'nin seçilmesi – askerî darbe
Mübarek Şubat 2011'de iktidarı bırakmış, Mursi Haziran 2012'de seçilmiş, Temmuz 2013'te ordu Mursi'yi görevden almıştır. Darbenin Mursi'den önce geldiği sıralama yanlıştır; görevden alınan cumhurbaşkanı Mursi'nin kendisidir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.